ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ವ್ಯಾಸರಾಜ ಮಠಾಧೀಶರಾದ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಸನ್ನತೀರ್ಥ ಶ್ರೀಪಾದಂಗಳವರು ರಚಿಸಿರುವ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣ .
ನಾಟಕ ರಂಗದಲಿ ನಟಶಿರೋಮಣಿಯೊಬ್ಬ|
ಪಟುತನದಿ ವಿಧವಿಧದ ನಟನೆಗಳ ತೋರುವನು ||ಪ||
ಅಘಟನಾಘಟನ ಶಕ್ತನ ಕಪಟನಾಟಕವು|
ಘಟಕರಲ್ಲದ ಜನಕೆ ಎಟುಕದಾನೋಟ ||ಅ.ಪ||
ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವು ನಮ್ಮ ರುಕ್ಮಿಣಿ ರಮಣನದು |
ಮುಖ್ಯತಾರೆಯು ಲೋಕ ಜನನಿ ಲಕುಮಿ ||
ಇಕ್ಕಿದನು ಗೋರೂಪ ಚತುರಾನನನು ಮುದದಿ |
ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣನೆ ತುರಗ ಮುಕ್ಕಣ್ಣ ಕರುವಾದ ||1||
ಸುಖಸಾರನನು ಪಡೆದು ಧನ್ಯಳಾದ ಯಶೋದೆ|
ಬಕುಳೆಯೆ ತಾನಾದಳೀ ನಾಟಕದಲಿ||
ಅಕಳಂಕ ಮಹಿಮನನು ಅಗಲದಿದ್ದ ಸತಿಯು|
ಮುಖನೋಡಿ ಕೋಪದಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳನೆಸೆದಳು ||2||
ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತನಿಗೆ ಇರಲು ಜಾಗವು ಸಿಗದೆ|
ಕಿರಿದ ತಾ ಹಲ್ಲುಗಳ ವರಹನಲ್ಲಿ||
ಹರನ ತಾತನು ತಾನು ಸ್ಮರನ ಬಾಣದಿ ನೊಂದ|
ಸುರಮೋಹಿನಿಯು ಇಂಥ ಕೊರವಂಜಿಯಾದಳು ||3||
ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಬೊಮ್ಮನನು ಪುಟ್ಟ ಶಿಶುವನೆ ಮಾಡಿ|
ಹೊಟ್ಟೆಗಿಲ್ಲದೆ ಬಹಳ ಬಾಡಿ ಇರಲು||
ಮೃಷ್ಟಾನ್ನವನು ಚಿನ್ನ ತಟ್ಟೆಯಲಿ ತಂದಿಡಲು|
ಶ್ರೇಷ್ಠವಿದು ಜನನಿಗೆನ್ನುತ ತಿಂದು ತೇಗಿದಳು ||4||
ಬಡುಕನೆದೆಗೊದೆಯಲವನಡಿಗಳಿಗೆ ಶರಣೆಂದ|
ಕಡು ಕೋಪಿ ಗೋವಳನ ಕೊಡಲಿಗೊಡ್ಡಿದ ಶಿರವ||
ಹಿಡಿ ಮಣ್ಣು ಪಿಂಡಗಳನಿತ್ತ ಚಂಡಾಲನಿಗೆ|
ಸಡಗರದಿ ಲಕುಮಿಯನೇ ಕರದಲಿತ್ತ ಪ್ರಸನ್ನ ||5||
***
nāṭaka raṅgadali naṭaśirōmaṇiyobba|
paṭutanadi vidhavidhada naṭaneḷa tōruvanu ||pa||
aghaṭanāghaṭana śaktana kapalnāṭakavu|
ghaṭakarallada janake eṭu-kadanōṭa ||a.pa||
mukhyapātravu namma rukmiṇi ramaṇanadu |
mukhyatāreyu lōka janani lakumi ||
ikkidanenu gōrūpa chaturānananu mudadi|
mukhyaprāṇane turaga mukkanna karuvāda ||1||
sukhasārananu paḍedu dhanyalāda yaśōde|
bakuḷaye tānādalī nāṭakadali||
akaḷaṅka mahimananu agaladida satiyu|
mukhanōḍi kōpadiṁ kallugaḷanesedaḷu ||2||
sarvatra vyāptanige iralu jāgavu sigade|
kirida tā hallugaḷa varahanalli||
harana tātani tānu smarana bāṇadi nonda|
suramōhiniyu iṁtha koravañjiyādalu ||3||
huṭṭisuva bommananu puṭṭa śiśuvane māḍi|
hoṭṭegillade bahala bāḍi iralu||
mr̥ṣṭānnavanu chinna tatteyali taṁdiḍalu|
śrēṣṭavidu jananigennuta tiṁdu tēgiḍalu ||4||
baḍukanedegodeyalavanadiḷige śaranenda|
kaḍu kōpi gōvaḷana koḍaligoddida śirava||
hiḍi maṇṇu piṇḍagaḷanitta chaṇḍālanije|
saḍagaradi lakumiyane karadaliitta prasanna ||5||
***
Pronunciation Guide
Pronounce 'ś' like the 'sh' in "shoe" and 'ṇ' and 'ḷ' with the tongue retroflexed against the roof of the mouth.
Long vowels (marked with a macron like ā, ī, ū) should be held for twice the duration of short vowels.
The retroflex 'ṭ' and 'ḍ' require curling the tongue tip back to touch the hard palate.
Read 'c' as 'ch' (as in "church") and double consonants (like 'tt' or 'll') with a slight emphasis.
Sanskrit/Kannada aspirates like 'bh' and 'dh' are pronounced with an audible puff of breath following the consonant.
***
Summary (Kannada)
ಶ್ರೀವ್ಯಾಸರಾಜ ಮಠಾಧೀಶರಾದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾಪ್ರಸನ್ನತೀರ್ಥ ಶ್ರೀಪಾದಂಗಳವರ ಈ ದಿವ್ಯ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾದ "ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣ" ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಭೈರವಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಲೀಲಾಮಯವಾದ ನಾಟಕೀಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚವೆಂಬ ನಾಟಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ನಟಶಿರೋಮಣಿಯಂತೆ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಪಟನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರ ಶ್ರೀಹರಿಯದು, ಮುಖ್ಯತಾರೆ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಗೋರೂಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ, ತುರಗನಾಗಿ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ, ಕರುವಾಗಿ ಮುಕ್ಕಣ್ಣ (ಶಿವ), ಬಕುಳೆಯಾಗಿ ಯಶೋದೆ, ಕೊರವಂಜಿಯಾಗಿ ಸುರಮೋಹಿನಿ—ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳೇ ನಾನಾ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಡೆಗೆ ತನ್ನ ದಾಸರ ಭಕ್ತಿಗೆ ಒಲಿದು ಪ್ರಸನ್ನವೆಂಕಟೇಶನು ಲಕುಮಿಯನ್ನು ಹಸ್ತದಲ್ಲಿತ್ತ ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಈ ಕೃತಿಯು ಸಾರುತ್ತದೆ.
Padyada Artha (Kannada Stanza and Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ
ನಾಟಕ ರಂಗದಲಿ ನಟಶಿರೋಮಣಿಯೊಬ್ಬ|
ಪಟುತನದಿ ವಿಧವಿಧದ ನಟನೆಗಳ ತೋರುವನು ||ಪ||
ಅರ್ಥ: ಈ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ನಾಟಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ ನಟರ ಶಿರೋಮಣಿಯಾದ ಪರಮಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ವಿಧವಿಧವಾದ ಲೀಲಾ ನಟನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಅನುಪಲ್ಲವಿ
ಅಘಟನಾಘಟನ ಶಕ್ತನ ಕಪಟನಾಟಕವು|
ಘಟಕರಲ್ಲದ ಜನಕೆ ಎಟುಕದಾನೋಟ ||ಅ.ಪ||
ಅರ್ಥ: ಅಘಟಿತಘಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಆ ಪ್ರಭುವಿನ ಈ ಮಾಯಾ ಕಪಟನಾಟಕವು, ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಅರ್ಹತೆ (ಘಟಕತೆ) ಇಲ್ಲದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಚರಣ ೧
ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವು ನಮ್ಮ ರುಕ್ಮಿಣಿ ರಮಣನದು |
ಮುಖ್ಯತಾರೆಯು ಲೋಕ ಜನನಿ ಲಕುಮಿ ||
ಇಕ್ಕಿದನು ಗೋರೂಪ ಚತುರಾನನನು ಮುದದಿ |
ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣನೆ ತುರಗ ಮುಕ್ಕಣ್ಣ ಕರುವಾದ ||1||
ಅರ್ಥ: ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವು ರುಕ್ಮಿಣೀ ರಮಣನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯದು; ಮುಖ್ಯ ತಾರೆಯು ಲೋಕಜನನಿಯಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನು ಹಸುವಿನ (ಗೋ) ರೂಪ ತಾಳಿದರೆ, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವನು ಕುದುರೆಯಾಗಿ (ತುರಗ), ಶಿವನು (ಮುಕ್ಕಣ್ಣ) ದನದ ಕರುವಾದನು!
ಚರಣ ೨
ಸುಖಸಾರನನು ಪಡೆದು ಧನ್ಯಳಾದ ಯಶೋದೆ|
ಬಕುಳೆಯೆ ತಾನಾದಳೀ ನಾಟಕದಲಿ||
ಅಕಳಂಕ ಮಹಿಮನನು ಅಗಲದಿದ್ದ ಸತಿಯು|
ಮುಖನೋಡಿ ಕೋಪದಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳನೆಸೆದಳು ||2||
ರ್ಥ: ಕೃಷ್ಣನಂತಹ ಸುಖಸಾರನನ್ನು ಪಡೆದು ಧನ್ಯಳಾದ ಯಶೋದಾ ದೇವಿಯೇ ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವೆಂಕಟೇಶನ ತಾಯಿಯಾದ ಬಕುಳಾ ದೇವಿಯಾದಳು. ಅಕಳಂಕ ಮಹಿಮನಾದ ಆ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕ್ಷಣವೂ ಅಗಲದ ಭೂದೇವಿಯು (ಅಥವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಿ) ಈ ಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಪದಿಂದ ಮುಖ ನೋಡಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆದಳು.
ಚರಣ ೩
ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತನಿಗೆ ಇರಲು ಜಾಗವು ಸಿಗದೆ|
ಕಿರಿದ ತಾ ಹಲ್ಲುಗಳ ವರಹನಲ್ಲಿ||
ಹರನ ತಾತನು ತಾನು ಸ್ಮರನ ಬಾಣದಿ ನೊಂದ|
ಸುರಮೋಹಿನಿಯು ಇಂಥ ಕೊರವಂಜಿಯಾದಳು ||3||
ರ್ಥ: ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ವರಾಹ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಜಾಗವಿಲ್ಲದೆ ಆ ಹಂದಿಯ ಕಿರಿದಾದ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬೇಕಾಯಿತು! ಬ್ರಹ್ಮನ ತಂದೆಯಾದ ಶಿವನು (ಮನ್ಮಥನ ಬಾಣದಿಂದ ನೊಂದವನು) ಹಾಗೂ ಸುರಮೋಹಿನಿಯು ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೊರವಂಜಿಯ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿದರು.
ಚರಣ ೪
ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಬೊಮ್ಮನನು ಪುಟ್ಟ ಶಿಶುವನೆ ಮಾಡಿ|
ಹೊಟ್ಟೆಗಿಲ್ಲದೆ ಬಹಳ ಬಾಡಿ ಇರಲು||
ಮೃಷ್ಟಾನ್ನವನು ಚಿನ್ನ ತಟ್ಟೆಯಲಿ ತಂದಿಡಲು|
ಶ್ರೇಷ್ಠವಿದು ಜನನಿಗೆನ್ನುತ ತಿಂದು ತೇಗಿದಳು ||4||
ರ್ಥ: ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನನ್ನೇ ಪುಟ್ಟ ಶಿಶುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಅನ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಆಕಳು ಕಾಯುತ್ತಾ ಬಾಡಿಹೋಗುವಂತೆ ಲೀಲೆ ತೋರಿದಾಗ, ಆತನಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನವನ್ನು ತಂದುಕೊಡಲು, ತಾಯಿಯಾದವಳು ಅದನ್ನು ತಿಂದು ತೇಗಿದಳು.
ಚರಣ ೫
ಬಡುಕನೆದೆಗೊದೆಯಲವನಡಿಗಳಿಗೆ ಶರಣೆಂದ|
ಕಡು ಕೋಪಿ ಗೋವಳನ ಕೊಡಲಿಗೊಡ್ಡಿದ ಶಿರವ||
ಹಿಡಿ ಮಣ್ಣು ಪಿಂಡಗಳನಿತ್ತ ಚಂಡಾಲನಿಗೆ|
ಸಡಗರದಿ ಲಕುಮಿಯನೇ ಕರದಲಿತ್ತ ಪ್ರಸನ್ನ ||5||
ರ್ಥ: ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದ ಭೃಗು ಮಹರ್ಷಿಯು ಎದೆಗೆ ಒದೆಯ1ದರೂ ಆತನ ಚರಣಗಳಿಗೆ ಶರಣೆಂದ ಕರುಣಾಮಯಿ; ಕಡುಕೋಪಿಯಾದ ಗೋವಳನ ಕೊಡಲಿಗೆ ತನ್ನ ಶಿರವನ್ನೇ ಒಡ್ಡಿದ ಪ್ರಭು; ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿ ಮಣ್ಣು-ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಆ ಚಂಡಾಲನಿಗೆ, ಅತ್ಯಂತ ಸಡಗರದಿಂದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನೇ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸಿದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಈ ಎಲ್ಲ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವನು!
***
Summary (English)
In this profound and unique composition titled "Sankshipta Srinivasa Kalyana," composed by Sri Sri Vidyaprasanna Teertha Swamiji (Pontiff of Sri Vyasaraja Matha) in Raga Anandabhairavi, the playful, divine drama (leela) of the Supreme Lord is vividly described. The universe is portrayed as a grand stage where the Lord is the supreme actor. Lord Sri Hari is the protagonist and Mahalakshmi is the leading lady, while Brahma takes the form of a cow, Mukhyaprana (Hanuman/Vayu) becomes a horse, Shiva becomes a calf, Yashoda transforms into Bakula, and Mohini appears as a fortune-teller (Koravanji). The hymn concludes by celebrating how the compassionate Lord Srinivasa ultimately bestowed Goddess Lakshmi in marriage to the devotee.
Meaning (English Transliterated Stanza and Meaning)
Pallavi
Nāṭaka raṅgadali naṭaśirōmaṇiyobba|
paṭutanadi vidhavidhada naṭaneḷa tōruvanu ||pa||
Meaning: Upon the grand stage of this world, the Supreme Lord, the crest-jewel among actors, dexterously displays varied divine dramas.
Anupallavi
Aghaṭanāghaṭana śaktana kapalnāṭakavu|
ghaṭakarallada janake eṭu-kadanōṭa ||a.pa||
Meaning: The illusory drama of the Lord—who possesses the power to make the impossible possible—remains beyond the grasp of those devoid of spiritual devotion and qualification.
Stanza 1
Mukhyapātravu namma rukmiṇi ramaṇanadu |
mukhyatāreyu lōka janani lakumi ||
ikkidanenu gōrūpa chaturānananu mudadi|
mukhyaprāṇane turaga mukkanna karuvāda ||1||
Meaning: The central role in this drama belongs to our Lord Sri Krishna (Rukmini Ramana), and the leading lady is the Mother of the Universe, Mahalakshmi. Brahma joyfully took the form of a cow, Mukhyaprana became a horse, and Shiva (Mukkanna) became the calf!
Stanza 2
Sukhasārananu paḍedu dhanyalāda yaśōde|
bakuḷaye tānādalī nāṭakadali||
akaḷaṅka mahimananu agaladida satiyu|
mukhanōḍi kōpadiṁ kallugaḷanesedaḷu ||2||
Meaning: Yashoda, who was blessed to raise the source of all joy (Krishna), herself became Bakula Devi in this drama. Bhudevi (or Lakshmi), who never leaves the spotless Lord, in a play of divine sport, looked at His face and playfully threw stones at Him out of mock anger.
Stanza 3
Sarvatra vyāptanige iralu jāgavu sigade|
kirida tā hallugaḷa varahanalli||
harana tātani tānu smarana bāṇadi nonda|
suramōhiniyu iṁtha koravañjiyādalu ||3||
Meaning: Though He is all-pervading, the Lord had to squeeze Himself into the tiny tusks of the Varaha avatar! Furthermore, Shiva (the father of Brahma, who was once pierced by Kama's arrows) and Suramohini assumed the roles of fortune-tellers (Koravanji).
Stanza 4
Huṭṭisuva bommananu puṭṭa śiśuvane māḍi|
hoṭṭegillade bahala bāḍi iralu||
mr̥ṣṭānnavanu chinna tatteyali taṁdiḍalu|
śrēṣṭavidu jananigennuta tiṁdu tēgiḍalu ||4||
Meaning: Turning the creator Brahma into a little child who wandered hungry and emaciated, when exquisite food was brought on a golden plate, the divine mother ate it with relish and burped!
Stanza 5
Baḍukanedegodeyalavanadiḷige śaranenda|
kaḍu kōpi gōvaḷana koḍaligoddida śirava||
hiḍi maṇṇu piṇḍagaḷanitta chaṇḍālanije|
saḍagaradi lakumiyane karadaliitta prasanna ||5||
Meaning: He is the merciful one who surrendered to the feet of the sage (Bhrigu) who kicked His chest; He offered His head to the axe of an enraged cowherd; and to the humble Chandalas who offered mere lumps of earth, He joyfully bestowed Goddess Lakshmi with His own hands!
***
