ಕೃತಿ4 ರಚನೆ: ಮಧುಸೂದನ್ ವೆಂಕಟಾಚಲ ರಾವ್ ಬೆಂಗಳೂರು
ankita: venkatanatha ಅಂಕಿತ: ವೆಂಕಟನಾಥ
ಶ್ರೀಮತಿಯ ಮೂಗುತಿ ಬೆಳಕಾಯಿತು
ಶ್ರೀಪತಿಯ ಪದಸ್ತುತಿ ಬದುಕಾಯಿತು ! ಪ!
ತಂಬೂರಿಯ ಹಿಡಿದು, ಕಂಸಾರಿಯ ನೆನೆದು,
ಸಂಚಾರಿಯಾಗಿ ನಡೆದರೂ ದಾಸರು
ಅಳುಕು ಹುಳುಕು ಒಗೆದು,
ಒಳಗು ಹೊರಗು ತೊಳೆದು,
ಬಂಗಾರವಾಗಿ ಹೊಳೆದರು ದಾಸರು !೧!
ಶ್ರೀಮತಿಯ ಮೂಗುತಿ ತಿರುವಾಯಿತು,
ಶ್ರೀಪತಿಯ ಲೀಲೆಯು ಅರಿವಾಯಿತು
ಗೆಜ್ಜೆಕಟ್ಟಿ ಕುಣಿದು, ಗಂಟಲಾಳ ಬಿಗಿದು,
ಕಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಷ್ಪ ಕರೆದರು ದಾಸರು
ಪಾಡುರಂಗ ಒಲಿದು, ಅಂತರಂಗಕ್ಕಿಳಿದು
ನಾಮರಥವ ಏರಿ ಮೆರೆದರು ದಾಸರು !೨!
ಶ್ರೀಮತಿಯ ಮೂಗುತಿ ವರವಾಯಿತು,
ಶ್ರೀಪತಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ್ನು ಹರಿದಾಯಿತು
ಸಂಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡಿ, ಸಂತೋಷದಿ ಪಾಡಿ,
"ವೆಂಕಟನಾಥ" ಎಂದರು ದಾಸರು
ವೇದಶಾಸ್ತ್ರವರಿದು, ಜ್ಞಾನನೇತ್ರ ಪಡೆದು,
ಮಾಧವನ್ನ ಮನದೀ ಕಂಡರು ದಾಸರು !೩!
ಶ್ರೀಮತಿಯ ಮೂಗುತಿ ಸಿರಿಯಾಯಿತು,
ಶ್ರೀಪತಿಯ ಮೂರುತಿ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು
***
Pallavi
Shrīmatiya mūguti beḷakāyitu
Shrīpatiya padastuti badukāyitu !P!
Charaṇa 1
Tambūriya hiḍidu, kaṃsāriya nenedu, sañchāriyāgi naḍedaru dāsaru
Aluku huḷuku ogedu, oḷagu horagu toḷedu, baṅgāravāgi hoḷedaru dāsaru !1!
Charaṇa 2
Shrīmatiya mūguti tiruvāyitu, shrīpatiya līleyu arivāyitu
Gejjekaṭṭi kuṇidu, gaṇṭalāḷa bigidu, kaṅgaḷalli bāṣpa karedaru dāsaru
Pāḍuraṅga olidu, antaraṅgakkilidu nāmarathava ēri meredaru dāsaru !2!
Charaṇa 3
Shrīmatiya mūguti varavāyitu, shrīpatige mansinnu haridāyitu
Saṅkīrtane māḍi, santōṣadi pāḍi, "Vēṅkaṭanātha" endaru dāsaru
Vēdaśāstravariyu, jñānanētra paḍedu, mādhavanna manadī kaṇḍaru dāsaru !3!
Shrīmatiya mūguti siriyāyitu, shrīpatiya mūruti sthiravāyitu
***
Pronunciation Key for Reading:
ā, ē, ī, ū, ō: These are long vowels. (e.g., Nāma sounds like "Naama," Nīne sounds like "Neene").
ḍ (as in bēḍa): A hard 'd' sound, where the tongue touches the roof of the mouth.
ṇ (as in jñāna): A nasal 'n' sound.
ṣ (as in santōṣa): A "sh" sound, as in "sugar."
ḷ (as in oḷu): The special Kannada 'l' sound (retroflex).
*
The Bar (-): A line over a letter (like ā, ē, ī, ō, ū) means you must stretch the sound (e.g., Nāma is "Naa-ma").
The Soft 'th': Whenever you see 'th' (as in Nātha or Kūḍale), pronounce it softly with the tip of your tongue touching your teeth, like in the word "th-anks."
The Hard 'D' (ḍ): When there is a dot under the 'd' (as in Bēḍa or Kūḍale), make a hard sound by curling your tongue back, like the 'd' in "un-d-er."
The Special 'L' (ḷ): This is the "magic" Kannada sound (as in Eḷu or Maṅgaḷa). Curl your tongue all the way back to the roof of your mouth to produce a deep, rolling 'L'.
The Double Letters: When you see two of the same letter (like nn in Mannisō or ll in Sollu), give them an extra "tap" or stress so they sound distinct.
The 'Jñ' Sound: In words like Jñāna (knowledge), don't say "J-nana." Instead, pronounce it as "Gnyana" (rhymes with "Lasagna").
**
ಮಧುಸೂದನ್ ವೆಂಕಟಾಚಲ ರಾವ್ ಅವರ ಈ ಕೃತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದು, ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸರ ಜೀವನದ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವನ್ನು (ಮೂಗುತಿಯ ಪ್ರಸಂಗ) ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಲೋಭಿ ರತ್ನವಣಿಗ 'ನವಕೋಟಿ ನಾರಾಯಣ'ನಿಂದ 'ಭಕ್ತ ಪುರಂದರದಾಸ'ನಾಗಿ ಬದಲಾದ ಪರಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಕೃತಿಯು ಲೌಕಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಂಕೇತವಾದ 'ಮೂಗುತಿ' ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಂಡತಿಯ ಮೂಗುತಿಯೇ ದಾಸರಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ದಾರಿದೀಪವಾಯಿತು, ಲೌಕಿಕ ಆಭರಣವು ಮಾಯವಾಗಿ ದೈವಿಕ ಜ್ಞಾನವು ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಲೋಭವನ್ನು ತೊರೆದು, ಅಂತರಂಗ-ಬಹಿರಂಗಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾಧವನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ದಾಸರ ಪಯಣವೇ ಈ ಹಾಡಿನ ಸಾರ.
ಅರ್ಥ
ಪಲ್ಲವಿ: ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ
ಶ್ರೀಮತಿಯ ಮೂಗುತಿ ಬೆಳಕಾಯಿತು
ಶ್ರೀಪತಿಯ ಪದಸ್ತುತಿ ಬದುಕಾಯಿತು ! ಪ!
ಅರ್ಥ: ದಾಸರ ಪತ್ನಿಯ (ಶ್ರೀಮತಿ) ಮೂಗುತಿಯ ಪ್ರಸಂಗವು ದಾಸರ ಪಾಲಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹಣದ ಬೆನ್ನತ್ತಿದ್ದ ದಾಸರಿಗೆ, ಆ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಶ್ರೀಪತಿಯ (ವಿಷ್ಣುವಿನ) ಪಾದಗಳ ಸ್ತುತಿಯೇ ಬದುಕಿನ ಪರಮ ಗುರಿಯಾಯಿತು.
ಚರಣ ೧: ದಾಸರ ಪರಿವರ್ತನೆ
ತಂಬೂರಿಯ ಹಿಡಿದು, ಕಂಸಾರಿಯ ನೆನೆದು, ಸಂಚಾರಿಯಾಗಿ ನಡೆದರೂ ದಾಸರು
ಅಳುಕು ಹುಳುಕು ಒಗೆದು, ಒಳಗು ಹೊರಗು ತೊಳೆದು, ಬಂಗಾರವಾಗಿ ಹೊಳೆದರು ದಾಸರು !೧!
ಅರ್ಥ: ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು (ಕಂಸಾರಿ) ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ತಂಬೂರಿ ಹಿಡಿದು ದಾಸರು ಊರೂರು ಅಲೆಯುವ ಸಂಚಾರಿಗಳಾದರು. ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಅಳುಕು (ಭಯ) ಮತ್ತು ಹುಳುಕುಗಳನ್ನು (ದೋಷಗಳನ್ನು) ಕಿತ್ತೆಸೆದರು. ತಮ್ಮ ಅಂತರಂಗ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತೊಳೆದುಕೊಂಡು, ಅಪರಂಜಿ ಬಂಗಾರವಿದ್ದಂತೆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯತೊಡಗಿದರು.
ಚರಣ ೨: ಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ
ಶ್ರೀಮತಿಯ ಮೂಗುತಿ ತಿರುವಾಯಿತು, ಶ್ರೀಪತಿಯ ಲೀಲೆಯು ಅರಿವಾಯಿತು
ಗೆಜ್ಜೆಕಟ್ಟಿ ಕುಣಿದು, ಗಂಟಲಾಳ ಬಿಗಿದು, ಕಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಷ್ಪ ಕರೆದರು ದಾಸರು
ಪಾಡುರಂಗ ಒಲಿದು, ಅಂತರಂಗಕ್ಕಿಳಿದು ನಾಮರಥವ ಏರಿ ಮೆರೆದರು ದಾಸರು !೨!
ಅರ್ಥ: ಆ ಮೂಗುತಿಯ ಘಟನೆಯೇ ಅವರ ಜೀವನದ ದೊಡ್ಡ 'ತಿರುವು' (Turning point) ಆಯಿತು. ಅದರ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ಭಗವಂತನ ಲೀಲೆಗಳ ಅರಿವಾಯಿತು. ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿ, ಭಕ್ತಿಯ ಆವೇಶದಲ್ಲಿ ಗಂಟಲು ತುಂಬಿ ಬರುವಂತೆ ಹಾಡುತ್ತಾ, ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಪಾಂಡುರಂಗನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಪಾಂಡುರಂಗನು ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಅವರು ಹರಿನಾಮದ ರಥವನ್ನೇರಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿದರು.
ಚರಣ ೩: ಜ್ಞಾನೋದಯ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ
ಶ್ರೀಮತಿಯ ಮೂಗುತಿ ವರವಾಯಿತು, ಶ್ರೀಪತಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ್ನು ಹರಿದಾಯಿತು
ಸಂಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡಿ, ಸಂತೋಷದಿ ಪಾಡಿ, "ವೆಂಕಟನಾಥ" ಎಂದರು ದಾಸರು
ವೇದಶಾಸ್ತ್ರವರಿದು, ಜ್ಞಾನನೇತ್ರ ಪಡೆದು, ಮಾಧವನ್ನ ಮನದೀ ಕಂಡರು ದಾಸರು !೩!
ಶ್ರೀಮತಿಯ ಮೂಗುತಿ ಸಿರಿಯಾಯಿತು, ಶ್ರೀಪತಿಯ ಮೂರುತಿ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು
ಅರ್ಥ: ಆ ಮೂಗುತಿ ಅವರಿಗೆ ಶಾಪವಾಗದೆ ಒಂದು 'ವರ'ವಾಯಿತು. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಯಿತು (ಹರಿದಾಯಿತು). ಸಂಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಸಂತೋಷದಿಂದ "ವೆಂಕಟನಾಥ" ಎಂದು ದೇವರನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದರು. ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಅರಿತು, ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕಣ್ಣನ್ನು ಪಡೆದು, ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಮಾಧವನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದರು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಲೌಕಿಕ ಮೂಗುತಿಯು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪತ್ತಾಯಿತು (ಸಿರಿಯಾಯಿತು) ಮತ್ತು ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಮೂರ್ತಿಯು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಂತಿತು (ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು).
***
This composition by Madhusudan Venkatachala Rao is a poetic tribute to the life-changing transformation of Purandara Dasa, the "Pitamaha" (Grandfather) of Carnatic music. It centers on the famous legend of the diamond nose-stud (Mooguti) that turned a greedy billionaire merchant, Navakoti Narayana, into a humble wandering saint.
Summary
The song captures the spiritual "alchemy" where a physical ornament—the wife's nose-stud—becomes the light of wisdom. It describes how the poet shed his worldly ego, cleansed his inner self, and replaced his obsession with gold with an obsession for God. The "Mooguti" (nose-stud) is used as a metaphor for the turning point that led to the realization of the Divine.
Meaning
Pallavi: From Darkness to Light
Shrimatiya mooguti belakayitu
Shripatiya padastuti badukayitu!
Meaning: The incident of the wife’s (Shrimati) nose-stud became the light of spiritual awakening for the Dasa. From that moment on, singing the praises (Padastuti) of the Lord of Lakshmi (Shripati) became his very life and purpose.
Charana 1: The Transformation
Tamburiya hididu, kamsariya nenedu...
Meaning: Holding the Tamburi (stringed instrument) and meditating on the slayer of Kamsa (Krishna), the Dasa began his journey as a wandering minstrel. He threw away his hesitations (Aluku) and inner flaws (Huluku). By cleansing both his inner soul and outer life, he began to shine pure and bright like refined gold.
Note: This is a play on his past as a gold merchant; he stopped trading gold and became gold through devotion.
Charana 2: The Divine Ecstasy
Shrimatiya mooguti tiruvayitu, Shripatiya leleyu arivayitu...
Meaning: The nose-stud incident became the great turning point (Tiru) of his life, making him realize the mysterious play (Leela) of the Lord. He tied anklets (Gejje) and danced in ecstasy; his voice choked with emotion, and tears of devotion (Bashpa) flowed from his eyes. As Panduranga entered his heart, he rode the "Chariot of the Holy Name" (Nama-ratha) and spread devotion everywhere.
Charana 3: The Ultimate Realization
Shrimatiya mooguti varavayitu... Madhavanna manadi kandaru dasaru
Meaning: What seemed like a crisis with the nose-stud turned out to be a divine boon (Vara). His mind finally flowed toward the Lord. Singing Sankirtanas with joy, he addressed the Lord as "Venkatanatha." By understanding the essence of the Vedas and gaining the "Eye of Wisdom" (Jnana-netra), he saw Lord Madhava within his own heart.
Final refrain: The worldly nose-stud became his spiritual wealth (Siri), and the form of the Lord became permanently fixed (Sthira) in his soul.
***
