ಶ್ರೀಗೋಪಾಲದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಉಪಾಸನಾ ಸುಳಾದಿ
(ಆಪ್ತ ವ್ಯಾಪ್ತನಾದ ಬಿಂಬನ ಗುಪ್ತ ಉಪಾಸನೆ ಕ್ರಮ. ದೇವ ಬಿಂಬನೇವೆ ಸಕಲ ಜಡ ತತ್ವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದಮಯನಾಗಿ ಸಕಲ ಚೇತನರಿಗೆ ಬಿಂಬನಾಗಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುವ ಗುಣರೂಪ ಕ್ರೀಯಾದಿ ಬಿಂಬೋಪಾಸನೆ ವಿಷಯ.)
ಧ್ರುವತಾಳ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಜೀವದಂಗುಟ ಮಾತ್ರ ಮೂರ್ತಿ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಜೀವದಾಕಾರ ಮೂರುತಿ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪ್ತ ಮೂರುತಿ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಜೀವಕ್ಕಾವರ್ಕವಾದ ಮೂರುತಿ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಜೀವಾಧಿಷ್ಠಾನ ದೇಹ ಮೂರುತಿ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಜಗದಾವ್ಯಾಪುತ ಮೂರುತಿ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಮೂಲಾದವತಾರ ಮೂರುತಿ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಮಧ್ಯ ಅಜಾದಿ ಮೂರುತಿ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಜೀವಾ ಸರ್ವವಿಶ್ವಾದಿ ಮೂರುತಿ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಅನಂತವತಾರ ಮೂರುತಿ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಜೀವನ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ಮೂರುತಿ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುವಿನಧೀನವಾಗದ ಠಾವಿಲ್ಲ ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಾ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣು ಸರ್ವಜ್ಞ ಸಾಕಾರ ಜ್ಞಾನಾನಂದಾ
ಯಾವತ್ತು ಏಕಮೇವಾ ದೇವಾ
ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಪಾವನ್ನ ಮೂರುತಿ ಪರಮ ಪುರುಷ ನೋಡು ॥ 1 ॥
ಮಟ್ಟತಾಳ
ಪೃಥಿವಿ ಅಪ್ಪು ಅಗ್ನಿ ವಾಯುರಾಕಾಶವು
ತತು ತನ್ಮಾತ್ರಿ ಶಬ್ದಾದಿ ವಿಷಯಂಗಳು
ಜಿತ ತೈಜಸ ವೈಕಾರ ಸತು ಮಹಾ
ತತುವ ಹರಿಗೆ ಸ್ವರೂಪ ಭೂತಾ
ತತುಗಳು ಜಡವಲ್ಲ ಎಲ್ಲ ಆನಂದಮಾಯಾ
ಗತಿ ಕೊಡುವವು ಒಂದಕ್ಕೆ ಒಂದೊಂದೆ ಪೂರ್ಣ
ಖತಿ ಗೊಳಿಸುವವಲ್ಲ ಖಂಡ ಖಂಡವಲ್ಲಾ
ಚತುರವು ಇವು ಬಲು ಹರಿಯೆ ಇವು ಎನ್ನಿ
ಸತತ ತಾ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ಭೂತ
ತತ್ವಪ್ರವೇಶವೆ ಮತಿಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಅಂಶಗಳಿಗೆ
ಸತತ ಬಿಂಬನಾಗಿ ಸವಿಯದೆ ಎಂದೆಂದು
ಕ್ಷಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವರಾಶಿಗೆ ಸಾಧನ ಮಾಳ್ಪ
ಪತಿತಪಾವನ ವಿಷ್ಣು ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಸತತ ಕ್ರೀಡಿಯ ಮಾಳ್ಪ ಚೇತನ ತನದಿ ॥ 2 ॥
ರೂಪಕತಾಳ
ವಿಷ್ಣು ವರುಣ(ವರ್ಣ)ವಿನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಕಾಲವು ನೋಡು
ವಿಷ್ಣುವೆ ಆಕಾಶ ಅವ್ಯಾಕೃತಕೆ ಬಿಂಬಾ
ವಿಷ್ಣುನೆ ಮಹದಾದಿ ವಿಷ್ಣುನೆ ಅಹಂಕಾರಿಕ
ವಿಷ್ಣು ವೈಕಾರಿಕ ವಿಷ್ಣು ತೈಜಸವಿನ್ನು
ವಿಷ್ಣು ಪಂಚಮಹಾಭೂತ ವಿಷ್ಣು ತನ್ಮಾತ್ರಿಗಳು
ವಿಷ್ಣುನೆ ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ತತ್ವ ಜಡಗಳಿಗೆ ಬಿಂಬ
ವಿಷ್ಣುನೆ ತತ್ವಾಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ
ತತ್ತದಾಕಾರನಾಗಿ ಇಷ್ಟರ ವೊಳಗಿನ್ನು
ವಿಷ್ಣುನೆ ಅವರವರ ಸತತ ಪ್ರಾವರ್ತಕನಾಗಿ
ಇಷ್ಟ ನಿಷ್ಟಗಳಿಗೆ ತೊಡಕದಿದ್ದು
ವಿಷ್ಣು ನಾಮಕ ಚಲುವ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಸರ್ವಾಂ -
ವಿಷ್ಣುಮಯಂ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪಿಸಿಪ್ಪ ॥ 3 ॥
ಝಂಪಿತಾಳ
ವಿಷ್ಣುನೆ ಇಷ್ಟ ತತ್ವರೂಪ ತಾನಾಗಿ
ಇಷ್ಟ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಬಿಂಬನಾಗಿ
ವಿಷ್ಣು ತಾನಿಪ್ಪ ದಾಶ್ಚರ್ಯವೆಂದೆನ್ನದಿರಿ
ವಿಷ್ಣು ದಾಸರಿಗೆ ಸ್ವರೂಪ ಭೂತಾ
ಇಷ್ಟ ತತ್ವಂಗಳು ಜೀವ ಸ್ವರೂಪದಂತೆ
ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಪ್ಪದು ತಿಳಿದವರಿಗೆ
ಕಷ್ಟ ಬಡಿಸುವರೆಲ್ಲ ಎನ್ನೆ ಅನ್ಯಾಯ
ಪುಟ್ಟಿಸುವ ಒಂದೊಂದಾಭೇದವ
ನಷ್ಟವಾಗುವದಲ್ಲ ಜೀವರ ಸ್ವರೂಪ
ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವದಲ್ಲ ಎಂದೆಂದಿಗೂ
ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಇದರ ಅನುಭವ ಎಂಬುವದು
ವಿಷ್ಣುದಾಸರೆ ಇದರ ವಿವರವು ಬಲ್ಲರು
ಇಷ್ಟ ಮೂರುತಿ ನಮ್ಮ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹರಿ ಏನೇನು ನೋಳ್ಪಾ ॥ 4 ॥
ತ್ರಿವಿಡಿತಾಳ
ಭಿನ್ನವಾದ ವೃತ್ತಿರೂಪ ಸುಖ ದುಃಖವು
ಇನ್ನು ಸ್ವರೂಪ ಅನುಭವ ಉಂಟು
ಚಿನ್ಮನಸಿನ ಮನಸಿನ ದ್ವಾರವಿನ್ನು ಅಭಿಮಾನದಲ್ಲಿ
ತನ್ನದೆಂದರಿವ ಭಿನ್ನವಾದ ದುಃಖವ
ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶ ಅಭಿಮಾನವಿದ್ದದ್ದೆಲ್ಲ
ತನ್ನದೆಂದೇ ತಿಳಿವ ಅಭಿಮಾನದಿ
ಇನ್ನು ಹೀಗೆ ವೃತ್ತಿರೂಪ ದುಃಖವಿನ್ನು
ತನ್ನಭಿಮಾನದಿಂದಲೆ ಅನುಭವ
ಚನ್ನಾಗಿ ಲಿಂಗಭಂಗವಾಗುವ ತನಕ
ಇನ್ನು ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಪ ಜೀವನು
ಮುನ್ನೆ ವೃತ್ತಿರೂಪ ಸುಖವು ಮತ್ತೆ ಹೀಗೆ
ಇನ್ನು ಅನುಭವವೆಲ್ಲ ಒಂದೆ ನೋಡು
ತನ್ನದೆಂಬ ಅಭಿಮಾನ ಬಿಟ್ಟು ನಿರ್ಗುಣದಲ್ಲಿ
ಅನ್ನರಸ ಪಾನಂಗಳು ಎಲ್ಲ ಹರಿಯೆ ಉಣುವ -
ವನೆಂದು ತಿಳಿದು ಉಂಬ ಜೀವರಿಗೆ
ಚಿನುಮಯ ಬಿಂಬ ತಾನುಂಡು ಎಲ್ಲ
ಭಿನ್ನರಸ ಸುಖ ವ್ಯಂಜಕ ಮಾಡಿ
ಆನಂದವನೇ ಇನ್ನು ಜೀವನಿಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಳ್ಪ
ಇನ್ನಿವನಿಗೆ ವಿಪರೀತ ದುಷ್ಟ ಜೀವನರಿಗೆ
ಇನ್ನೂ ದುಃಖ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಳ್ಪಾ
ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳೆರಡು ಜೀವಕೆ ಸಹಾಯವಾಗಿ
ತನ್ನದೆಂಬೊ ಮಾತು ಮಾತ್ರ ಇನ್ನು ಪುಶಿಯು
ಖಿನ್ನನಾಗ್ಯಾಡುವನು ಅಭಿಮಾನದಿ
ಅನಂತ ಗುಣಪೂರ್ಣ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಚನ್ನಿಗನ ಮಹಿಮೆ ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರವು ॥ 5 ॥
ಅಟ್ಟತಾಳ
ಒಂದು ರಸದಲ್ಲಿ ಬಿಂದು ಉದರದಿ ಬಿದ್ದರೆ
ಇಂದಿರೆ ಉಂಟಲ್ಲಿ ವಿರಿಂಚಿ ಶಿವನುಂಟು
ಚಂದಾದಿ ಗರೂಡ ಶೇಷ ಇಂದ್ರಾದಿ ಸುರರೆಲ್ಲ
ಹೊಂದಿರುವರು ತಮ್ಮ ತತ್ವದ ರಸ
ಇಂದಿರೇಶ ವಿಭಾಗವ ಮಾಡಿ ತರತಮ -
ದಿಂದಲೆ ಆರಾರ ಭಾಗ ಪೊಂದಿಸಿ ಈವಾ
ಇಂದಿರಾದೇವಿಗವ್ಯಕ್ತ ರಸದಲೆ ಅಭಿಮಾನ
ಮಂದಜ ಜನಕಗೆ ಮಹಾತತ್ವ ರಸವಿನ್ನು
ಇಂದುಮೌಳಿಗೆ ಅಹಂಕಾರ ರಸದಲ್ಲಿ
ಇಂದ್ರಾದಿ ಸುರರಿಗೆ ವೈಕಾರಿಕ ರಸ
ತಂದು ಕೊಡುವ ತೈಜಸ ರಸ ತರತಮ್ಯ -
ದಿಂದ ಭೌತಿಕ ರಸ ಬಪ್ಪದು ಮನುಜರ್ಗೆ
ತಂದು ಕೊಡುವ ಒಂದರೊಳಗೆ ಎಲ್ಲ
ಒಂದೇ ವಿಷಯ ಬಹುಮಂದಿಗೆ ಅನುಭೋಗ
ತಂದಿಪ್ಪದು ಪೃಥುವಿ ಗಂಧ ತನ್ಮಾತ್ರೆಯಂತೆ
ಮಂದ ಅಸುರ ದೈತ್ಯವೃಂದಕ್ಕೆ ಇದರೊಳು
ಗಂಧ ಬೇರೆ ಉಂಟು ಒಂದೆ ರಸದಲ್ಲೆ
ಮಂದಾಕಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಲಿಗೆ ವಸ್ತ್ರ ತೊಳಿದರೆ
ತಂದು ಕೊಡುವದು ತದ್ಭೂಷಣ ಆ ವಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ
ಸುಂದರ ಮೂರುತಿ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಬಂಧುವಾದನು ಸಾಧು ಜೀವರ್ಗೆ ॥ 6 ॥
ಆದಿತಾಳ
ದೇವಿಯಿಂದಲಿ ಕ್ರೀಡೆ ದೇವನಾಡುವ ತತ್ವ -
ದೇವತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಾವಲಿ ಇಟ್ಟನ್ನು
ಆವರ್ಕ ಪ್ರಕೃತಿಗಳಲಿ ತಾ ನಿಂತು
ತ್ರಿವಿಧ ಮೂಲರ ಜಗಕೆ ವೃಕ್ಷನಾಗಿ
ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುನೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿಟಪನಾಗಿ ಸರ್ವ
ಜೀವರಿಗಾಶ್ರಯನಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವಾ
ಆವಾ ಈ ವೃಕ್ಷದ ಮೂಲ ಕಂಡವರಿಲ್ಲ
ದೇವ ದೇವೇಶನ ಲೀಲೆ ಎಷ್ಟೊ
ದೇವೆ ಲಕುಮಿ ಸಾಕಲ್ಯ ತಿಳಿಯದೆ ಶ್ರೀ
ಭಾವವನು ತಾನು ನಂದದೊಳು ಮುಣುಗಿ
ಶ್ರೀವರ ಪ್ರೇರಕನೆಂದು ತುತಿಸಿ ಯಿನ್ನು
ಭಾವೆ ಗಂಡನ ಕೊಂಡಾಡಿಹಳು
ಜೀವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಯಾವತ್ತು ಶಕ್ತಿಲಿ
ದೇವನ ಸ್ತುತಿಸಿ ಧೇನಿಸುವರು
ಗೋವರ್ಧನೋದ್ಧಾರ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲನ್ನ
ದೇವನ ಮಹಿಮೆ ಬಲ್ಲವರಾರು ॥ 7 ॥
ಜತೆ
ಆಪ್ತ ಉಪಾಸನಿ ಗುಪ್ತದಿ ಯಿದು ಮಾಡಿ
ಪ್ರಾಪ್ತನಾಗುವ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ನಿಮಗೆ ॥
***
Dhruva Tāla
Āvā viṣṇune jīvadaṅguṭa mātra mūrti
Āvā viṣṇune jīvadākāra mūruthi
Āvā viṣṇune sarvavyāpta mūruthi
Āvā viṣṇune jīvakkāvarkavāda mūruthi
Āvā viṣṇune jīvādhiṣṭhāna dēha mūruthi
Āvā viṣṇune jagadāvyāputa mūruthi
Āvā viṣṇune mūlādavatāra mūruthi
Āvā viṣṇune madhya ajādi mūruthi
Āvā viṣṇune jīvā sarvaviśvādi mūruthi
Āvā viṣṇune anantavatāra mūruthi
Āvā viṣṇune jīvana pratipādya mūruthi
Āvā viṣṇuvinadhīnavāgada ṭhāvilla elli nōḍā
Āvā viṣṇu sarvajña sākāra jñānānandā
Yāvattu ēkamēvā dēvā
Śrīviṣṇu namma svāmi gōpālaviṭṭhala
Pāvanna mūruthi parama puruṣa nōḍu || 1 ||
Maṭṭa Tāla
Pr̥thivi appu agni vāyurākāśavu
Tatu tanmātri śabdādi viṣayaṅgaḷu
Jita taijasa vaikāra satu mahā
Tatuva harige svarūpa bhūtā
Tatugaḷu jaḍavalla ella ānandamāyā
Gati koḍuvavu ondakke ondonde pūrṇa
Khati goḷisuvavalla khaṇḍa khaṇḍavallā
Chaturavu ivu balu hariye ivu enni
Satata tā tanna svarūpa bhūta
Tatvapravēśavē matiya prakr̥ti amśagaḷige
Satata bimbanāgi saviyade endendu
Kṣitiyalli jīvarāśige sādhana māḷpa
Patitapāvana viṣṇu gōpālaviṭṭhala
Satata krīḍiya māḷpa chētana tanadi || 2 ||
Rūpaka Tāla
Viṣṇu varuṇa(varṇa)vinnu viṣṇu kālavu nōḍು
Viṣṇuve ākāśa avyākr̥take bimbā
Viṣṇune mahadādi viṣṇune ahaṅkārika
Viṣṇu vaikārika viṣṇu taijasavinnu
Viṣṇu panchamahābhūta viṣṇu tanmātrigaḷu
Viṣṇune kāryakāraṇa tatva jaḍagaḷige bimbā
Viṣṇune tatvābhimānigaḷalli bēre
Tattadākāranāgi iṣṭara voḷaginnu
Viṣṇune avaravara satata prāvartakanāgi
Iṣṭa niṣṭagaḷige toḍakadiddu
Viṣṇu nāmaka chaluva gōpālaviṭṭhala sarvāṁ -
Viṣṇumayaṁ jagattu vyāpisippa || 3 ||
Jhampitāla
Viṣṇune iṣṭa tatvarūpa tānāgi
Iṣṭa tatvagaḷige bimbanāgi
Viṣṇu tānippa dāścharyavendennadiri
Viṣṇu dāsarige svarūpa bhūtā
Iṣṭa tatvaṅgaḷu jīva svarūpadante
Spaṣṭavāgippadu tiḷidavarige
Kaṣṭa baḍisuvarella enne anyāya
Puṭṭisuva ondondābhēdava
Naṣṭavāguvadhalla jīvara svarūpa
Biṭṭu hōguvadhalla endendigū
Spaṣṭavāgi idara anubhava embuvadhu
Viṣṇudāsare idara vivaravu ballaru
Iṣṭa mūruthi namma gōpālaviṭṭhala
Iṣṭaralli nintu hari ēnēnu nōḷpā || 4 ||
Trividi Tāla
Bhinnavāda vr̥ttirūpa sukha duḥkhavu
Innu svarūpa anubhava uṇṭu
Chinmanasina manasina dvāravinnu abhimānadalli
Tannadendariva bhinnavāda duḥkhava
Tanna prakāśa abhimānaviddaddella
Tannadendē tiḷiva abhimānadi
Innu hīge vr̥ttirūpa duḥkhavinnu
Tannābhimānadindale anubhava
Channāgi liṅgabhaṅgavāguva tanaka
Innu hīge anubhavipa jīvanu
Munne vr̥ttirūpa sukhavu matte hīge
Innu anubhavavella onde nōḍu
Tannadēmba abhimāna biṭṭu nirguṇadalli
Annarasa pānaṅgaḷu ella hariye uṇuva -
Vaneandu tiḷidu umba jīvarige
Chinumaya bimba tānuṇḍu ella
Bhinnarasa sukha vyañjaka māḍi
Ānandavanē innu jīvanige abhivyakti māḷpa
Innivanige viparīta duṣṭa jīvarige
Innū duḥkha abhivyakti māḷpā
Puṇya pāpagaḷeraḍu jīvake sahāyavāgi
Tannadeaṁbo mātu mātra innu puśiyu
Khinnanāgyāḍuvanu abhimānadi
Ananta guṇapūrṇa gōpālaviṭṭhala
Channigana mahime chitra vichitravu || 5 ||
Aṭṭa Tāla
Ondu rasadalli bindu udaradi biddare
Indire uṇtalli viriñchi śivanuṇṭu
Chandādi garūḍa śēṣa indrādi surarella
Hondiruvaru tamma tatvada rasa
Indirēśa vibhāgava māḍi taratama -
Dindale ārāra bhāga pondisi īvā
Indirādēvigavyakta rasadale abhimāna
Mandaja janakage mahātatva rasavinnu
Indumauliige ahaṅkāra rasadalli
Indrādi surarige vaikārika rasa
Tandu koḍuva taijasa rasa taratamya -
Dinda bhautika rasa bappadu manujarge
Tandu koḍuva ondarōḷage ella
Ondē viṣaya bahumandige anubhōga
Tandippadu pr̥thuvu gandha tanmātreyante
Manda asura daityavr̥ndakke idaroḷu
Gandha bēre uṇṭu ondē rasadalle
Mandākinikhalli mailige vastra toḷidare
Tandu koḍuvadu tadbhūṣaṇa ā vastrakke
Sundara mūruthi gōpālaviṭṭhala
Bandhuvādanu sādhu jīvarge || 6 ||
Ādi Tāla
Dēviyindali krīḍe dēvanāḍuva tatva -
Dēvategalaṅnella kāvali iṭṭunnu
Āvarka prakr̥tigaḷali tā nintu
Trividha mūlara jagake vr̥kṣanāgi
Śrīviṣṇune alli viṭapanāgi sarva
Jīvarigāśrayanāgi pālisuvā
Āvā ī vr̥kṣada mūla kaṇḍavarilla
Dēva dēvēśana līle eṣṭo
Dēve lakumi sākālya tiḷiyade śrī
Bhāvavanu tānu nandadoḷu muṇugi
Śrīvara prērakanēndu tutisi yinnu
Bhāve gaṇḍana koṇḍāḍihaḷu
Jīvaru tamma tamma yāvattu śaktili
Dēvana stutisi dhēnisuvaru
Gōvardhanōddhāra gōpālaviṭṭhanna
Dēvana mahime ballavarāru || 7 ||
Jate
Āpta upāsani guptadi yidu māḍi
Prāptanāguva gōpālaviṭṭhala nimage ||
***
Pronunciation Guide
ā, ī, ū, ē, ō: Extended vowels. Say them twice as long as normal vowels (e.g., ā as in "father", ī as in "meet", ō as in "boat").
a, i, u, e, o: Short vowels. Say them quickly (e.g., a as in "but", i as in "pin").
ḍ, ṭ, ḷ, ṇ, ṭh: Retroflex consonants. Curl the tip of your tongue back against the roof of your mouth to make a hard sound.
ś, ṣ: Both characters represent the soft "sh" sound as heard in "shoe".
th, dh, bh, gh, kh: Aspirated consonants. Pronounce the base letter while breathing out a sharp puff of air.
m̥ / mṁ / ṁ: Indicates a nasal trailing sound, similar to the "m" or "ng" vibration at the end of a chant.
r̥: Represents a vocalic "ri" sound (like the "ri" in "riddle" or "krishna").
***
ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾರಾಂಶ
ಈ 'ಉಪಾಸನಾ ಸುಳಾದಿ'ಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲದಾಸರು ಅತ್ಯಂತ ಗೂಢವಾದ ‘ಬಿಂಬೋಪಾಸನೆ’ಯ (ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಗವಂತನ ಧ್ಯಾನ) ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಸ್ತ ಜಡ ತತ್ವಗಳು (ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳು), ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಆನಂದಮಯವಾದ ಬಿಂಬರೂಪಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನೇ ಜೀವರಿಗೆ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಉಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ ಕೇವಲ ತೋರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲವೂ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನ ಅಧೀನವಾಗಿದೆ. ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು, ನಿರಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾಡುವ ಗುಪ್ತ ಉಪಾಸನೆಯೇ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಸಾಧನ ಎಂಬುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಾರವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರತಿ ಚರಣದ ಭಾವಾರ್ಥ
ಧ್ರುವತಾಳ
ಆವಾ ವಿಷ್ಣುನೆ ಜೀವದಂಗುಟ ಮಾತ್ರ ಮೂರ್ತಿ...
ಶ್ರೀವಿಷ್ಣು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಪಾವನ್ನ ಮೂರುತಿ ಪರಮ ಪುರುಷ ನೋಡು ॥ 1 ॥
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಯಾವ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಿಯ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ಗಾತ್ರದ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ (ಅಂಗುಷ್ಠ ಮಾತ್ರ ಪ್ರමාණದಲ್ಲಿ), ಜೀವ ಸ್ವರೂಪದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿದ್ದಾನೋ, ಆತನೇ ವಿಷ್ಣು. ಜೀವರಿಗೆ ಆಶ್ರಯನೂ, ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಧಿಷ್ಠಾನನೂ, ಜಗತ್ತಿನ ಕಣಕಣದಲ್ಲೂ ಅವ್ಯಾಹತನಾಗಿ ತುಂಬಿರುವವನೂ ಆತನೇ. ಮೂಲ ರೂಪ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೂ ಅವತಾರ ರೂಪಗಳಿಂದ ಬೆಳಗುವವನು, ಅನಂತಾವತಾರಗಳನ್ನು ತಾಳುವವನು ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ. ಆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಧೀನವಲ್ಲದ ಜಾಗವೇ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಆತನೇ ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ದೇವ. ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನಾದ ಆ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನೇ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಪರಮಪುರುಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಮಟ್ಟತಾಳ
ಪೃಥಿವಿ ಅಪ್ಪು ಅಗ್ನಿ ವಾಯುರಾಕಾಶವು...
ಪತಿತಪಾವನ ವಿಷ್ಣು ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಸತಿತ ಕ್ರೀಡಿಯ ಮಾಳ್ಪ ಚೇತನ ತನದಿ ॥ 2 ॥
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಪೃಥ್ವಿ (ಭೂಮಿ), ಅಪ್ಪು (ನೀರು), ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳಾದ ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧಗಳೆಂಬ ಜಡ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಮಹತ್ತತ್ವಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರುವವನು ಶ್ರೀಹರಿಯೇ. ಈ ತತ್ವಗಳು ಕೇವಲ ಜಡವಲ್ಲ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಆನಂದಮಯನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಮುಕ್ತಿಯ ದಾರಿ ತೋರುವ ಈ ತತ್ವಗಳು ಭಗವಂತನ ಸ್ವರೂಪ ಭೂತವಾಗಿದ್ದು, ಚತುರನಾದ ಹರಿಯೇ ಹೀಗೆ ವಿಧ ವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಜೀವರ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳೊಳಗೆ ಸದಾ ಬಿಂಬರೂಪಿಯಾಗಿ ನಿಂತು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಟಿಗಳು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಲು ಆತನೇ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪತಿತಪಾವನನಾದ ಆ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನು ಚೇತನರೊಳಗೆ ನಿಂತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ರೂಪಕತಾಳ
ವಿಷ್ಣು ವರುಣ(ವರ್ಣ)ವಿನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಕಾಲವು ನೋಡು...
ವಿಷ್ಣು ನಾಮಕ ಚಲುವ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಸರ್ವಾಂ - ವಿಷ್ಣುಮಯಂ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪಿಸಿಪ್ಪ ॥ 3 ॥
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಅಕ್ಷರಗಳು, ವರ್ಣಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ. ಅವ್ಯಾಕೃತ ಆಕಾಶ, ಮಹತ್ತತ್ವ, ಅಹಂಕಾರ ತತ್ವ, ವೈಕಾರಿಕ, ತೈಜಸ, ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳೆಂಬ ಎಲ್ಲ ಜಡ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಬಿಂಬನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆಯಾ ತತ್ವಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಯಾ ರೂಪದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಿಂತು, ಅವರವರ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುವ ಪ್ರಾವರ್ತಕನು ಆತನೇ. ಆದರೂ ಆ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಇಷ್ಟ-ಅನಿಷ್ಟಗಳಿಗೆ (ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯಗಳಿಗೆ) ಆತನು ಎಂದಿಗೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಸುಂದರನಾದ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನು ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ‘ವಿಷ್ಣುಮಯ’ವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.
ಝಂಪಿತಾಳ
ವಿಷ್ಣುನೆ ಇಷ್ಟ ತತ್ವರೂಪ ತಾನಾಗಿ...
ಇಷ್ಟ ಮೂರುತಿ ನಮ್ಮ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹರಿ ಏನೇನು ನೋಳ್ಪಾ ॥ 4 ॥
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಸಮಸ್ತ ಜಡ-ಚೇತನ ತತ್ವಗಳ ರೂಪ ತಾನೇ ಆಗಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಿಂಬನಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಪಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ತತ್ವಗಳು ಜೀವರ ಸ್ವರೂಪದಂತೆಯೇ ಸತ್ಯವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ (ವಿಷ್ಣುದಾಸರಿಗೆ) ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ. ಈ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯದವರು ವಿನಾಕಾರಣ ಭೇದಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಜೀವರ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗುವಂಥದ್ದಲ್ಲ, ಅದು ಭಗವಂತನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಇದರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅನುಭವ ಕೇವಲ ಹರಿದಾಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ನಮ್ಮ ಇಷ್ಟಮೂರ್ತಿಯಾದ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನು ಎಲ್ಲರೊಳಗೆ ನಿಂತು ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ತ್ರಿವಿಡಿತಾಳ
ಭಿನ್ನವಾದ ವೃತ್ತಿರೂಪ ಸುಖ ದುಃಖವು...
ಅನಂತ ಗುಣಪೂರ್ಣ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಚನ್ನಿಗನ mahiಮೆ ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರವು ॥ 5 ॥
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಜೀವರು ಅನುಭವಿಸುವ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ತೋರಿದರೂ, ಲಿಂಗದೇಹ ಭಂಗವಾಗುವ ತನಕ (ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುವವರೆಗೆ) ಅಹಂಕಾರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಜೀವರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, "ನಾನು ಉಣ್ಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಪ್ರಕೃತಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಎಲ್ಲ ರಸಗಳನ್ನು ಉಣ್ಣುವವನು (ಭೋಕ್ತ) ಎಂದು ತಿಳಿದು ಉಣ್ಣುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ, ಆ ಚಿನ್ಮಯ ಬಿಂಬಮೂರ್ತಿಯು ಆನಂದವನ್ನೇ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ದುಷ್ಟ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನೇ ಉಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯಗಳು ಜೀವಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಧನಗಳಷ್ಟೇ; "ನನ್ನಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಆಯಿತು" ಎಂಬ ಜೀವರ ಅಹಂಕಾರದ ಮಾತು ಸುಳ್ಳು. ಅನಂತ ಗುಣಪೂರ್ಣನಾದ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನ ಈ ಲೀಲೆಯ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಚಿತ್ರವಾದದ್ದು.
ಅಟ್ಟತಾಳ
ಒಂದು ರಸದಲ್ಲಿ ಬಿಂದು ಉದರದಿ ಬಿದ್ದರೆ...
ಸುಂದರ ಮೂರುತಿ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಬಂಧುವಾದನು ಸಾಧು ಜೀವರ್ಗೆ ॥ 6 ॥
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಸದ ಬಿಂದು ಬಿದ್ದಾಗ, ಅದರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ, ಗರುಡ, ಶೇಷ, ಇಂದ್ರಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ತತ್ವಗಳ ರಸದೊಂದಿಗೆ ಅಡಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂದಿರಾಪತಿಯಾದ ಹರಿಯು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿ, ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಗೆ ಅವ್ಯಕ್ತ ರಸದ ಅಭಿಮಾನವಿದ್ದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಗೆ ಮಹಾತತ್ವದ ರಸ, ರುದ್ರದೇವನಿಗೆ ಅಹಂಕಾರ ರಸ, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವೈಕಾರಿಕ ಮತ್ತು ತೈಜಸ ರಸ, ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಭೌತಿಕ ರಸದ ಅನುಭವ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ವಿಷಯ ಅಥವಾ ರಸವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಆನಂದದ ಗಂಧವೇ ಬೇರೆ, ದೈತ್ಯರಿಗೆ (ಅಸುರರಿಗೆ) ಸಿಗುವ ದುಃಖದ ಗಂಧವೇ ಬೇರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಲಿಗೆ ಬಟ್ಟೆ ತೊಳೆದರೆ ಬಟ್ಟೆಯ ಕೊಳೆ ಹೋಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಶೋಭೆ ಬರುವಂತೆ, ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸುಂದರಮೂರ್ತಿ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನು ಸಾಧು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಪ್ತ ಬಂಧುವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಆದಿತಾಳ
ದೇವಿಯಿಂದಲಿ ಕ್ರೀಡೆ ದೇವನಾಡುವ ತತ್ವ...
ಗೋವರ್ಧನೋದ್ಧಾರ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲನ್ನ ದೇವನ ಮಹಿಮೆ ಬಲ್ಲವರಾರು ॥ 7 ॥
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳನ್ನೇ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾವಲುಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಇರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವೇ ಮೂಲಬೇರಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತನೇ ಕೊಂಬೆ-ರೆಂಬೆಗಳಾಗಿ (ವಿಟಪನಾಗಿ) ಸಮಸ್ತ ಜೀವರಾಶಿಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ವೃಕ್ಷದ ಮೂಲವನ್ನು ಅರಿತವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ, ದೇವದೇವೇಶನ ಲೀಲೆಗಳು ಅಪಾರ. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೇ ಈತನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರದೆ, ಆನಂದದ ಕಡಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, "ನನ್ನ ಪತಿಯೇ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಪ್ರೇರಕ" ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾಳೆ. ಜೀವರು ಸಹ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತ್ಯಾನುಸಾರ ಆ ದೇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಧೇನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿಧಾರಿಯಾದ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಲ್ಲವರು ಯಾರು?
ಜತೆ
ಆಪ್ತ ಉಪಾಸನಿ ಗುಪ್ತದಿ ಯಿದು ಮಾಡಿ
ಪ್ರಾಪ್ತನಾಗುವ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ನಿಮಗೆ ॥
ಭಾವಾರ್ಥ:
ನಿಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಆಪ್ತನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆ ಬಿಂಬಮೂರ್ತಿಯ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು (ಧ್ಯಾನವನ್ನು) ಲೋಕಕ್ಕೆ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ (ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ) ಮಾಡಿರಿ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಆ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನು ನಿಮಗೆ ಒಲಿದು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
***
Overall Summary
In this 'Upasana Suladi', Sri Gopala Dasaru explains the profound and esoteric practice of 'Bimba Upasana' (meditation on the indwelling form of the Supreme Lord within one's soul). He asserts that Lord Sri Hari resides as the blissful, original image (Bimba) within all material elements (Pancha Maha Bhutas), senses, cosmic attributes, and the presiding deities (Tattvabhimani Devatas). As the innermost ruler (Antaryami) of every soul, the Lord administers joy and sorrow in accordance with each being's inherent spiritual worth (Yogyata). Human independence and ego are merely illusory, as everything operates strictly under the control of Lord Gopala Vitthala. The core message of this work is that meditating secretly and selflessly upon this inner image, free from ego, is the ultimate path to liberation.
Meaning of Each Verse (Charana)
Dhruva Tala
Aavaa Vishnune jeevadanguta maatra moorti...
Shreevishnu namma svaami Gopalavitthala paavanna mooruti parama purusha noodu || 1 ||
Meaning:
The Supreme Lord Narayana, who resides within the thumb-sized space (Angushta Maatra) of every living being, mirroring the very shape of the soul and remaining all-pervading, is Lord Vishnu. He is the ultimate refuge of all souls, the foundation of the physical body, and the one who permeates every single atom of the universe. He manifests as the primordial root form, appears amidst deities like Brahma through His incarnations, and assumes infinite divine avatars. There is no place in this entire creation that does not operate under His control. He is the omniscient, embodiment of absolute truth, knowledge, and bliss—the one without a second. Our master, Gopala Vitthala, is the Supreme Being who purifies the entire universe.
Matta Tala
Pruthivi appu agni vaayuraakaashavu...
Patitapaavana Vishnu Gopalavitthala satita kreediya maalpa chetana tanadi || 2 ||
Meaning:
Behind the material elements—Earth (Pruthvi), Water (Appu), Fire (Agni), Air (Vayu), Space (Akasha)—and their subtle essences (Tanmatras like sound, touch, sight, taste, and smell), as well as the cosmic intellect (Mahat-tattva), stands Lord Sri Hari. These elements are not merely inert matter; the Lord resides within them as pure bliss. These cosmic elements, which show the path to liberation, are part of His divine nature, and the clever Lord Hari has entered into them in these diverse ways. Dwelling as the eternal inner image (Bimba) within the intellect and nature of living beings, He inspires all life forms on earth to carry out their spiritual endeavors. The purifier of the fallen, Lord Gopala Vitthala, continuously performs His cosmic plays through these living beings.
Rupaka Tala
Vishnu varuna(varna)vinnu Vishnu kaalavu noodu...
Vishnu naamaka chaluva Gopalavitthala sarvaam - Vishnumayam jagattu vyaapisippa || 3 ||
Meaning:
Every alphabet character, spoken word, and passing moment of time is a form of Lord Vishnu. He is the original image (Bimba) behind unmanifest space, the cosmic intellect, the principle of ego (Ahamkara-tattva), and the sensory and material aspects of creation. Furthermore, He resides inside the presiding deities of these elements, assuming their respective forms, and acts as the prime mover who directs all their actions. Yet, He remains entirely untainted by the outcomes—be they good or bad—of those actions. The beautiful Lord Gopala Vitthala pervades the entire universe, making it completely 'filled with Vishnu'.
Jhampita Tala
Vishnune ishta tatvaroopa taanaagi...
Ishta mooruti namma Gopalavitthala ishtaralli nintu hari aaneanu noolpaa || 4 ||
Meaning:
There is no room for wonder in the truth that Lord Vishnu exists as the inner image of all living and non-living elements, taking their very forms. Realized souls (Vishnu Dasas) clearly understand that these elements are as real as the nature of the soul itself. Those who ignore this mystery create artificial divisions and invite unnecessary suffering upon themselves. The inherent nature of a soul can never be destroyed, nor can it ever separate from the Supreme Lord. Experiencing this clarity is a privilege known only to the Haridasas. Our beloved deity, Gopala Vitthala, stands within everyone, silently witnessing all the activities of the universe as the ultimate observer.
Trividi Tala
Bhinnavaada vrittiroopa sukha duhkhavu...
Ananta gunapoorna Gopalavitthala channigana mahime chitra vichitravu || 5 ||
Meaning:
Though the joys and sorrows experienced by living beings appear to stem from the differing states of the mind, the soul continues to believe it is the actual doer and enjoyer due to its ego, a state that persists until the subtle body is dissolved (Linga-bhanga) at the time of liberation. However, for wise seekers who cast away the pride of "I am the enjoyer" and recognize that Lord Hari—who is beyond material nature—is the true consumer (Bhokta) of all experiences, the blissful inner image reveals true spiritual joy. Conversely, He metes out sorrow to wicked souls. Merits and demerits are merely instruments for the soul's journey; the human claim of "everything happened because of me" is entirely false. The cosmic play of the infinitely perfect Gopala Vitthala is extraordinarily wondrous.
Atta Tala
Ondu rasadalli bindu udaradi biddare...
Sundara mooruti Gopalavitthala bandhuvaadanu saadhu jeevarge || 6 ||
Meaning:
At the dawn of creation, when a single drop of cosmic essence is placed within the Lord's womb, Goddess Lakshmi, Brahma, Shiva, Garuda, Shesha, Indra, and all other deities are contained within it alongside their respective elemental essences. Lord Hari, the consort of Lakshmi, separates these essences and distributes them in strict accordance with the spiritual hierarchy (Taratamya) and merit of each being. While Goddess Lakshmi presides over the unmanifest essence (Avyakta Rasa), Brahma rules the intellect (Mahat-tattva), Rudra governs the principle of ego (Ahamkara), Indra and other deities oversee the sensory faculties, and humans receive the physical elements. Though the material object or experience remains the same, the essence of joy derived by righteous souls is entirely different from the misery derived by the demonic forces. Just as washing soiled clothes in the sacred Ganges removes dirt and restores their beauty, the Lord awards every soul its true inherent state. The beautiful Lord Gopala Vitthala is the closest kin to all righteous souls.
Adi Tala
Deviyindali kreede devanaaduva tatva...
Govardhanoddhaara Gopalavitthalanna devana mahime ballavaraaru || 7 ||
Meaning:
Lord Sri Hari performs this cosmic play of creation in tandem with Goddess Maha Lakshmi, appointing the deities as its guardians. Lord Vishnu acts as the very root of this worldly tree of existence. He manifests as its branches and foliage, providing shelter and sustenance to all living beings. No one has ever discovered the ultimate root of this cosmic tree; the plays of the Lord of lords are boundless. Even Goddess Lakshmi cannot fully comprehend His entire majesty; she remains immersed in the ocean of bliss, singing His praises as the divine prompter of her husband. Similarly, all living beings worship and meditate upon the Lord to the best of their respective capacities. Who can ever fully grasp the glory of Lord Gopala Vitthala, the lifter of the Govardhana hill?
Jate (Couplet)
Aapta upaasani guptadi yida maadi
Praaptanaaguva Gopalavitthala nimage ||
Meaning:
Perform the meditation (Upasana) of this inner image, who resides within your heart as your closest confidant, silently and in complete solitude without displaying it to the world. By doing so, Lord Gopala Vitthala will shower His grace upon you and grant you final liberation.
***
