ಸಾಹಿತ್ಯ : ಶ್ರೀ ಪ್ರಸನ್ನ ವೆಂಕಟ ದಾಸರು
ಹಕ್ಕಿಯ ಹೆಗಲೇರಿ ಬಂದವಗೆ
ನೋಡಕ್ಕ ಮನಸೋತೆ ನಾನವಗೆ||
ಸತ್ರಾಜಿತನ ಮಗಳೆತ್ತಿದ ಉನ್ಮತ್ತ ನರಕನೊಳು ತಾ ಕಾದಿದ
ಮತ್ತೆ ಕೆಡಹಿದ ಅವನಂಗವ ಸತಿಗಿತ್ತನು ತಾ ಆಲಿಂಗನವ||
ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ನಾರಿಯರ ಸೆರೆ ಮುದದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ ಮನೋಹರ
ಅದಿತಿಯ ಕುಂಡಲ ಕಳಿಸಿದ ಹರಿ ವಿಧಿಸುರನೃಪರನು ಸಲಹಿದ||
ಉತ್ತಮ ಪ್ರಾಗ್ಜೋತಿಷಪುರವ ಭಗದತ್ತಗೆ ಕೊಟ್ಟ ವರಾಭಯವ
ಕರ್ತ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯನ ನಂಬಿದೆ ಶ್ರೀಮೂರ್ತಿಯ ಪಾದವ ಹೊಂದಿದೆ||
ನರಕಚತುರ್ದಶಿ ಪರ್ವದ ದಿನ ಹರುಷದಿ ವ್ರಕಟಾದನು ದೇವ
ಶರಣಾಗತಜನ ವತ್ಸಲಾ ರಂಗ ಪರಮ ಭಾಗವತರ ಪರಿಪಾಲ||
ಹೊಗಳಿ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯನ ಮಹಿಮೆಯ ಮುಕ್ತಿ ನಗರದ ಅರಸನ ಕೀರ್ತಿಯಾ
ಜಗದೀಶ ಪ್ರಸನ್ವೆಂಕಟೇಶನು ಭಕ್ತರಘಹಾರಿ ರವಿ ಕೋಟಿಪ್ರಕಾಶನು||
****
ನೋಡಕ್ಕ ಮನಸೋತೆ ನಾನವಗೆ||
ಸತ್ರಾಜಿತನ ಮಗಳೆತ್ತಿದ ಉನ್ಮತ್ತ ನರಕನೊಳು ತಾ ಕಾದಿದ
ಮತ್ತೆ ಕೆಡಹಿದ ಅವನಂಗವ ಸತಿಗಿತ್ತನು ತಾ ಆಲಿಂಗನವ||
ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ನಾರಿಯರ ಸೆರೆ ಮುದದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ ಮನೋಹರ
ಅದಿತಿಯ ಕುಂಡಲ ಕಳಿಸಿದ ಹರಿ ವಿಧಿಸುರನೃಪರನು ಸಲಹಿದ||
ಉತ್ತಮ ಪ್ರಾಗ್ಜೋತಿಷಪುರವ ಭಗದತ್ತಗೆ ಕೊಟ್ಟ ವರಾಭಯವ
ಕರ್ತ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯನ ನಂಬಿದೆ ಶ್ರೀಮೂರ್ತಿಯ ಪಾದವ ಹೊಂದಿದೆ||
ನರಕಚತುರ್ದಶಿ ಪರ್ವದ ದಿನ ಹರುಷದಿ ವ್ರಕಟಾದನು ದೇವ
ಶರಣಾಗತಜನ ವತ್ಸಲಾ ರಂಗ ಪರಮ ಭಾಗವತರ ಪರಿಪಾಲ||
ಹೊಗಳಿ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯನ ಮಹಿಮೆಯ ಮುಕ್ತಿ ನಗರದ ಅರಸನ ಕೀರ್ತಿಯಾ
ಜಗದೀಶ ಪ್ರಸನ್ವೆಂಕಟೇಶನು ಭಕ್ತರಘಹಾರಿ ರವಿ ಕೋಟಿಪ್ರಕಾಶನು||
****
Pallavi
Hakkhiya hegeḷēri bandavage
Nōḍakka manasōte nānavage ||
Charana 1
Satrājitana magaḷettida unmatta narakanōḷu tā kādida
Matte keḍahida avanaṅgava satigittanu tā āliṅganava || 1 ||
Charana 2
Hadināru sāvira nāriyara sere mudadinda biḍisi manōhara
Aditiya kuṇḍala kaḷisida hari vidhisuranr̥paranu salahida || 2 ||
Charana 3
Uttama prāgjōtiṣapurava bhagadattage koṭṭa varābhayava
Karta kr̥ṣṇayyana nambide śrīmūrtiya pādava hondide || 3 ||
Charana 4
Narakacaturdaśi parvadina haruṣadi prakaṭādanu dēva
Śaraṇāgatajana vatsalā raṅga parama bhāgavatara paripāla || 4 ||
Charana 5
Hogaḷi kr̥ṣṇayyana mahimeya mukti nagarada arasana kīrtiyā
Jagadīśa prasannaveṅkaṭēśanu bhaktara-ghahāri ravi kōṭiprakāśanu || 5 ||
**
Pronunciation Guide for Recitation
Hakkhiya (ಹಕ್ಕಿಯ): The 'h' is soft, and the 'kk' is a stressed double-k sound.
Hegeḷēri (ಹೆಗಲೇರಿ): Pronounce the 'ḷ' as a retroflex (tongue curling back to the roof of the mouth).
Magaḷettida (ಮಗಳೆತ್ತಿದ): The 'tt' is dental and soft, like in "Thathamma."
Unmatta (ಉನ್ಮತ್ತ): Means intoxicated or arrogant. Stress the 'tt'.
Aghahāri (ಅಘಹಾರಿ): This is a key word. 'Agha' (sin) + 'Hāri' (destroyer). Pronounce the 'gh' with a deep, aspirated breath.
Kōṭiprakāśanu (ಕೋಟಿ ಪ್ರಕಾಶನು): "Brilliant as ten million suns." The 'sh' in Prakāśanu is a soft "sh" as in "sugar."
Musical Note
It is traditionally set to Raga Kapi or Raga Mohanam, which matches the celebratory and energetic theme of the victory over Narakasura.
***
ಈ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಹಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಗ ಕಾಪಿ (Raga Kapi) ಅಥವಾ ರಾಗ ಮೋಹನ (Raga Mohanam) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದು ಶ್ರೀ ಪ್ರಸನ್ನ ವೆಂಕಟದಾಸರ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಕೃತಿ. ಈ ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನರಕಚತುರ್ದಶಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನರಕಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ಗೋಪಿಕೆಯರನ್ನು ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಇದರ ಕನ್ನಡ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಭಾವಾರ್ಥ ಇಲ್ಲಿದೆ:
೧. ಪಲ್ಲವಿ: ಹಕ್ಕಿಯ ಹೆಗಲೇರಿ ಬಂದವಗೆ...
ಸಾರಾಂಶ: ಪಕ್ಷಿರಾಜನಾದ ಗರುಡನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದ ಆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಮನಸೋತಿದ್ದೇನೆ. ಅವನ ಆ ಸುಂದರ ರೂಪ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.
೨. ಮೊದಲ ಚರಣ: ಸತ್ರಾಜಿತನ ಮಗಳೆತ್ತಿದ...
ಭಾವಾರ್ಥ: ಸತ್ರಾಜಿತನ ಮಗಳಾದ ಸತ್ಯಭಾಮೆಯನ್ನು ತನ್ನೊಡನೆ ಗರುಡನ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಕೃಷ್ಣನು, ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ಮತ್ತನಾಗಿದ್ದ (ಮದವೇರಿದ್ದ) ನರಕಾಸುರನ ಜೊತೆ ಭೀಕರವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಕೆಡವಿ ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸತ್ಯಭಾಮೆಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದನು.
೩. ಎರಡನೇ ಚರಣ: ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ನಾರಿಯರ...
ಭಾವಾರ್ಥ: ನರಕಾಸುರನು ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಕೃಷ್ಣನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ (ಮುದದಿಂದ) ಬಿಡಿಸಿದನು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ನರಕಾಸುರನು ಅಪಹರಿಸಿದ್ದ ಇಂದ್ರನ ತಾಯಿಯಾದ ಅದಿತಿಯ ಕರ್ಣಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟನು. ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜರನ್ನು ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದ ಸಲಹಿದನು.
೪. ಮೂರನೇ ಚರಣ: ಉತ್ತಮ ಪ್ರಾಗ್ಜೋತಿಷಪುರವ...
ಭಾವಾರ್ಥ: ನರಕಾಸುರನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಪ್ರಾಗ್ಜೋತಿಷಪುರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅವನ ಮಗನಾದ ಭಗದತ್ತನಿಗೆ ನೀಡಿ, ಅವನಿಗೆ ಅಭಯ ಹಸ್ತವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಇಂತಹ ಕರುಣಾಮಯಿ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃವಾದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನಾನು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಪವಿತ್ರವಾದ ಪಾದಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ.
೫. ನಾಲ್ಕನೇ ಚರಣ: ನರಕಚತುರ್ದಶಿ ಪರ್ವದ ದಿನ...
ಭಾವಾರ್ಥ: ನರಕಚತುರ್ದಶಿಯ ಈ ಶುಭ ದಿನದಂದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಅವನು ಶರಣಾಗತರಲ್ಲಿ ವತ್ಸಲನಾದವನು (ತಂದೆಯಂತಹ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸುವವನು). ಭಕ್ತರನ್ನು ಮತ್ತು ಭಾಗವತರನ್ನು ಸದಾಕಾಲ ಪರಿಪಾಲಿಸುವವನು ಈ ರಂಗನಾಥ.
೬. ಐದನೇ ಚರಣ: ಹೊಗಳಿ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯನ ಮಹಿಮೆಯ...
ಭಾವಾರ್ಥ: ಮುಕ್ತಿ ಎಂಬ ನಗರಕ್ಕೆ ಅರಸನಾದ ಆ ಕೃಷ್ಣನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಸದಾ ಸ್ತುತಿಸಿರಿ. ಜಗದೀಶನಾದ ಈ 'ಪ್ರಸನ್ನ ವೆಂಕಟೇಶನು' ಭಕ್ತರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವವನು (ಅಘಹಾರಿ). ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದುದು.
ವಿಶೇಷ ಟಿಪ್ಪಣಿ:
ಈ ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ 'ಅಘಹಾರಿ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. 'ಅಘ' ಎಂದರೆ ಪಾಪ, 'ಹಾರಿ' ಎಂದರೆ ನಾಶ ಮಾಡುವವನು.
***
This composition by Sri Prasanna Venkata Dasa vividly describes the legendary battle between Lord Krishna and the demon Narakasura. It celebrates the liberation of the 16,000 captive women and the restoration of divine order, which is the historical basis for the festival of Naraka Chaturdashi (the first day of Diwali).
Here is the stanza-wise meaning in English:
Refrain (Pallavi): The Rider of the Bird
Meaning: Look, O friend! I have lost my heart to the One who arrived riding on the shoulders of a great bird (Garuda). My mind is completely enchanted by His majestic arrival and divine form.
Stanza 1: The Battle with the Intoxicated Demon
Meaning: Accompanied by Satyabhama (the daughter of Satrajit), Krishna mounted Garuda and confronted the arrogant and intoxicated Narakasura. He fought a fierce battle, struck down the demon, and ended his tyranny. In doing so, He brought great joy and honor to His consort, Satyabhama, who had accompanied Him to the battlefield.
Stanza 2: The Liberator of the Captives
Meaning: With great compassion, Krishna liberated the sixteen thousand women whom Narakasura had kept in agonizing captivity. He also recovered the divine golden earrings of Aditi (the mother of the Gods) which the demon had stolen, returning them to the heavens. Thus, Hari protected and saved the gods, the celestial beings, and the righteous kings.
Stanza 3: The Gift to Bhagadatta
Meaning: After the fall of the demon, Krishna did not seize the kingdom for Himself; instead, He gave the great city of Pragjyotishapura to Narakasura’s son, Bhagadatta, granting him protection and a vow of safety. I place my total faith in this Supreme Doer, Lord Krishna, and seek shelter at the feet of His divine form.
Stanza 4: The Festival of Naraka Chaturdashi
Meaning: On this auspicious day of Naraka Chaturdashi, the Lord manifested His supreme prowess for the sake of the world. He is the Vatsala (the affectionate protector) of those who seek His refuge. Our Ranga is the eternal guardian of His devotees and the great Bhagavatas (saintly souls).
Stanza 5: The King of Liberation
Meaning: Sing high praises of Lord Krishna’s glory! He is the Sovereign King of the "City of Liberation" (Mukti). Our Lord, Prasanna Venkatesha, is the destroyer of the sins (Agha-hari) of His devotees. His brilliance is equal to the light of ten million suns.
***
ಹಕ್ಕಿಯ ಹೆಗಲೇರಿ ಬಂದವಗೆ
ಸತ್ರಾಜಿತನ ಮಗಳೆತ್ತಿದ ಉನ್ಮತ್ತ ನರಕನೊಳು ಕಾದಿದ
ಮತ್ತೆ ಕೆಡಹಿದ ಅವನಂಗವಸತಿಗಿತ್ತನು ಆಲಿಂಗನವ 1
ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ನಾರಿಯರ ಸೆರೆಮುದದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಮಾಮನೋಹರ
ಅದಿತಿಯಕುಂಡಲತಳೆದಾ ಹರವಿಧಿಸುರ ನೃಪರನು ಸಲಹಿದ2
ಉತ್ತಮ ಪ್ರಾಗ್ಜೋತಿಷ ಪುರವ ಭಗದತ್ತಗೆ ಕೊಟ್ಟ ವರಾಭಯವ
ಕರ್ತಕೃಷ್ಣಯ್ಯನ ನಂಬಿದೆ ಶ್ರೀಮೂರ್ತಿಯ ಪಾದವ ಹೊಂದಿದೆ 3
ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ ಪರ್ವವಹರಿಹರುಷದಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು ದೇವ
ಶರಣಾಗತಜನ ವತ್ಸಲ ರಂಗಪರಮಭಾಗವತರ ಪ್ರತಿಪಾಲ4
ಹೊಗಳಿ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯನ ಮಹಿಮೆಯ ಮುಕ್ತಿನಗರದ ಅರಸನ ಕೀರ್ತಿಯ
ಜಗದೀಶ ಪ್ರಸನ್ವೆಂಕಟೇಶನೆ ಭಕ್ತರಘಹಾರಿ ರವಿಕೋಟಿಕಾಶನೆ 5
***
ಹಕ್ಕಿಯ ಹೆಗಲೇರಿ ಬಂದವಗೆ ನೋ
ಡಕ್ಕ ಮನಸೋತೆ ನಾನವಗೆ || ಪ ||
ಸತ್ರಾಜಿತನ ಮಗಳೆತ್ತಿದ ಉ
ನ್ಮತ್ತ ನರಕನೊಳು ತಾ ಕಾದಿದ
ಮತ್ತೆ ಕೆಡಹಿದ ಅವನಂಗವ
ಸತಿಗಿತ್ತನು ತಾ ಆಲಿಂಗನವ || ೧ ||
ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ನಾರಿಯರ ಸೆರೆ
ಮುದದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ ಮನೋಹರ
ಅದಿತಿಯ ಕುಂಡಲ ಕಳಸಿದಾ ಹರ
ವಿಧಿಸುರ ನೃಪರನು ಸಲಹಿದ || ೨ ||
ಉತ್ತಮ ಪ್ರಾಗ್ಜೋತಿಷ ಪುರವ ಭಗ
ದತ್ತಗೆ ಕೊಟ್ಟ ವರಾಭಯವ
ಕರ್ತ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯನ ನಂಬಿದೆ ಶ್ರೀ -
ಮೂರ್ತಿಯ ಪಾದವ ಹೊಂದಿದೆ || ೩ ||
ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ ಪರ್ವದ ದಿನ
ಹರುಷಾದಿ ಪ್ರಕಟಾದನು ದೇವ
ಶರಣಾಗತಜನ ವತ್ಸಲ ರಂಗ
ಪರಮ ಭಾಗವತರ ಪ್ರತಿಪಾಲಾ || ೪ ||
ಹೊಗಳಿ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯನ ಮಹಿಮೆಯ ಮುಕ್ತಿ -
ನಗರದ ಅರಸನ ಕೀರ್ತಿಯ
ಜಗದೀಶ ಪ್ರಸನ್ವೆಂಕಟೇಶನ ಭಕ್ತ
ರಘಹಾರಿ ರವಿಕೋಟಿ ಪ್ರಕಾಶನ || ೫ ||
hakkiya hegalEri baMdavage nO
Dakka manasOte nAnavage || pa ||
satrAjitana magaLettida u
nmatta narakanoLu tA kAdida
matte keDahida avanaMgava
satigittanu tA AliMganava || 1 ||
hadinAru sAvira nAriyara sere
mudadiMda biDisi manOhara
aditiya kuMDala kaLasidA hara
vidhisura nRuparanu salahida || 2 ||
uttama prAgjOtiSha purava Baga
dattage koTTa varABayava
karta kRuShNayyana naMbide SrI -
mUrtiya pAdava hoMdide || 3 ||
naraka caturdaSi parvada dina
haruShAdi prakaTAdanu dEva
SaraNAgatajana vatsala raMga
parama BAgavatara pratipAlA || 4 ||
hogaLi kRuShNayyana mahimeya mukti -
nagarada arasana kIrtiya
jagadISa prasanveMkaTESana Bakta
raGahAri ravikOTi prakASana || 5 ||
***
Hakkiya hegaleri bandavage
noDakka manasote na navage ||pa||
Satrajitana magalettida U
Nmatta narakanolu kadida
Matte kedahida avanangava
Satigittanu ta Alinganava. ||1||
Hadinaru savira nariyara sere
Mudadinda bidisi manohara
Aditiya kundala kalasida hara
Vidhisura nruparanu salahida. ||2||
Uttama pragjotisha purava Baga
Dattage kotta varabayava
Karta krushnayyana nambide sri
Murtiya padava hondide ||3||
Naraka chaturdasi parvada diva
Harushadi prakatadanu deva
Saranagatajana vatsala ranga
Parama bagavatara pratipala ||4||
Hogali krushnayyana mahimeya mukti
Nagarada arasana kirtiya
Jagadisa prasanvenkatesana Bakta
Ragahari ravikoti prakasana. ||5||
***
