ಸುರರ ಸೆರೆಯನು ಬಿಡಿಸಿ ಬಂದನೆಂಬಾ ಸಿರಿಯೆ
ಕಡಲೊಳಗೆ ಮನೆ ಮಾಡಿ ಮಲಗಿದೆನೆಂಬಾ ಸಿರಿಯೆ
ಭೂಮಿಯನು ಮೂರಡಿಯ ಮಾಡಿದೆನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ಮನುಜರೆಲ್ಲರು ನಿನ್ನ ಸ್ತುತಿಸುವರೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ಇಂತು ಸಿರಿಯಲಿ ನೀನು ಎನ್ನ ಮರೆತರೆ ಸ್ವಾಮಿ
೧. ಕೀರ್ತನೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾರಾಂಶ (Overall Summary)
ಈ ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಕವಿ ಕನಕದಾಸರು ಭಗವಂತನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿ, ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ನಯವಾದ ನಿಂದಾಸ್ತುತಿಯ (ಹಂಗಿಸುವಿಕೆ) ಮೂಲಕ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. "ಎಲೈ ರಂಗನಾಥನೇ, ನಿನಗೆ ಇರುವ ಯಾವ ಅಹಂಕಾರ, ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಅಥವಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಮರೆತುಬಿಟ್ಟಿದ್ದೀಯೆ?" ಎಂದು ದೇವರ ವಿವಿಧ ಅವತಾರಗಳು ಮತ್ತು ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾ ಭಕ್ತನು ದೇವರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ತನ್ನ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸು ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
೨. ಪ್ರತಿ ಚರಣದ ಭಾವಾರ್ಥ (Paragraph-wise Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ
ಆವ ಸಿರಿಯಲಿ ನೀನು ಎನ್ನ ಮರೆತೆ ? ದೇವ ಜಾನಕಿರಮಣ ಪೇಳು ರಘುಪತಿಯೆ ?
ಭಾವಾರ್ಥ: ಎಲೈ ಜಾನಕಿಯ ಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀರಾಮನೇ (ರಘುಪತಿಯೇ), ದೇವನೇ, ನೀನು ಯಾವ ಸಂಪತ್ತು, ಐಶ್ವರ್ಯ ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಮರೆತುಬಿಟ್ಟಿದ್ದೀಯೆ? ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳು.
ಚರಣ ೧
ಸುರರ ಸೆರೆಯನು ಬಿಡಿಸಿ ಬಂದನೆಂಬಾ ಸಿರಿಯೆ ಕರಿ ಮೊರೆಯ ಲಾಲಿಸಿದೆನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ ? ಶರಧಿ ಸೇತುವೆಯ ಕಟ್ಟಿದೆನೆನ್ನುವಾ ಸಿರಿಯೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೇಳೆನಗೆ ಹೇಳು ರಘುಪತಿಯೆ
ಭಾವಾರ್ಥ:
ದೇವತೆಗಳನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರ ಸೆರೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಬಂದೆ ಎನ್ನುವ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗರ್ವವೇ?
ಮೊಸಳೆಯ ಬಾಯಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಗಜೇಂದ್ರ (ಕರಿ) ಎಂಬ ಆನೆಯ ಆರ್ತನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಕ್ಷಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಯೇ?
ಲಂಕಾಪುರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಮಹಾಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ (ಶರಧಿ) ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಯ ಐಶ್ವರ್ಯವೇ? ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ನನಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಳು ರಘುಪತಿಯೇ.
ಚರಣ ೨
ಕಡಲೊಳಗೆ ಮನೆ ಮಾಡಿ ಮಲಗಿದೆನೆಂಬಾ ಸಿರಿಯೆ ಮೃಡ ನಿನ್ನ ಸಖನಾದನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ ? ಬಿಡದೆ ದ್ರೌಪದಿ ಮಾನ ಕಾಯ್ದನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಳೆನಗೆ ದೇವಕೀಸುತನೆ
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ (ಕಡಲು) ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೇಷಶಯನನಾಗಿ ಮನೆಮಾಡಿ ಮಲಗಿದ್ದೇನೆಂಬ ವೈಭವದ ಸಿರಿಯೋ?
ಸ್ವತಃ ಶಿವನೇ (ಮೃಡ) ನಿನಗೆ ಗೆಳೆಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವೋ?
ಕುರುವಿನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಯ ಮಾನಭಂಗವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿ ಆಕೆಯ ಮಾನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಯೋ? ಎಲೈ ದೇವಕೀಪುತ್ರನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ, ಇದನ್ನು ನನಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳು.
ಚರಣ ೩
ಭೂಮಿಯನು ಮೂರಡಿಯ ಮಾಡಿದೆನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ ಕಾಮ ನಿನ್ನ ಸುತನಾದನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ ಆ ಮಹಾಲಕುಮಿ ನಿನ್ನ ಸತಿಯಾದಳೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ ಪ್ರೇಮದಲಿ ಹೇಳೆನಗೆ ಸ್ವಾಮಿ ಅಚ್ಯುತನೆ
ಭಾವಾರ್ಥ:
ವಾಮನ ಅವತಾರವೆತ್ತಿ ಇಡೀ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನೇ ಮೂರು ಅಡಿಗಳಿಂದ ಅಳೆದ ಹೆಮ್ಮೆಯೋ?
ಸೌಂದರ್ಯದ ದೇವನಾದ ಮನ್ಮಥನು (ಕಾಮ) ನಿನ್ನ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾನೆಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಯೋ?
ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಧಿದೇವತೆಯಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ನಿನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆಂಬ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಗರ್ವವೋ? ಎಲೈ ಅಚ್ಯುತನೇ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಟ್ಟು ನಿಜವನ್ನು ಪೇಳು.
ಚರಣ ೪
ಮನುಜರೆಲ್ಲರು ನಿನ್ನ ಸ್ತುತಿಸುವರೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ ಹನುಮ ನಿನ್ನ ಬಂಟನಾದೆನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ ಬಿನುಗುದೈವಗಳು ನಿನಗೆಣೆಯಿಲ್ಲವೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ ಅನುಮಾನ ಮಾಡದೆ ಪೇಳೋ ನರಹರಿಯೆ
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಪೂಜಿಸಿ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯೋ?
ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಹನುಮಂತನೇ ನಿನಗೆ ಸೇವಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ (ಬಂಟ) ಎಂಬ ಗರ್ವವೋ?
ಪ್ರಪಂಚದ ಬೇರೆ ಯಾವ ದೇವತೆಗಳೂ ನಿನಗೆ ಸಮನಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಾರರು ಎಂಬ ಅಪ್ರತಿಮ ಕೀರ್ತಿಯೋ? ಎಲೈ ನರಹರಿಯೇ (ನರಸಿಂಹನೇ), ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳು.
ಚರಣ ೫
ಇಂತು ಸಿರಿಯಲಿ ನೀನು ಎನ್ನ ಮರೆತರೆ ಸ್ವಾಮಿ ಪಂಥವೇ ನಿನಗಿದು ಆವಾ ನಡತೆ ಕಂತುಪಿತ ಕಾಗಿನೆಲೆಯಾದಿಕೇಶವ ರಂಗ ಚಿಂತೆಯನು ಬಿಡಿಸಿ ಸಂತೋಷಪಡಿಸೊ
ಭಾವಾರ್ಥ: ನನ್ನ ಒಡೆಯನೇ, ಇಂತಹ ಕೀರ್ತಿ-ಐಶ್ವರ್ಯಗಳ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಮರೆತುಬಿಟ್ಟರೆ ಹೇಗೆ? ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಪಣ (ಪಂಥ) ತೊಡುವುದು ನಿನಗೆ ತರವೇ? ಇದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ನಡವಳಿಕೆ? ಮನ್ಮಥನ ತಂದೆಯಾದ (ಕಂತುಪಿತ), ಕಾಗಿನೆಲೆಯ ಆದಿಕೇಶವ ರಂಗನಾಥನೇ, ಈಗಲಾದರೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಷ್ಟ-ಚಿಂತೆಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ, ನನಗೆ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿ ಸಂತೋಷಪಡಿಸು.
***
Overall Summary
In this song, the devotee-poet Kanakadasa questions the Lord through a beautiful blend of deep love, devotion, and playful praise-by-blame (Ninda Stuti). The devotee gently troubles the Lord by reminding Him of His various incarnations and divine deeds, asking, "O Ranganatha, in which pride, wealth, or glory of your achievements have you forgotten me?" Ultimately, he pleads with God to dispel his sorrows and bless him with joy.
Paragraph-wise Meaning
Pallavi
In what wealth, glory, or pride have you forgotten me? O Lord Raghupathi, the divine and beloved husband of Janaki, please tell me the reason.
Stanza 1
Is it the pride of success from releasing the gods from the prison of demons?
Is it the ego of listening to the desperate cry of Gajendra, the elephant caught in a crocodile's jaws, and rushing to save him?
Or is it the grand glory of building a bridge across the ocean to reach Lanka? Tell me the true reason decisively, O Raghupathi.
Stanza 2
Is it the grand luxury of making your home and resting upon the serpent bed in the middle of the milk ocean?
Is it the pride that Lord Shiva himself has become your close friend?
Or is it the fame of constantly protecting Draupadi's modesty by providing endless robes in the royal assembly? Tell me firmly, O son of Devaki.
Stanza 3
Is it the pride of taking the Vamana avatar and measuring the entire universe in just three steps?
Is it the ego that Manmatha, the god of love and beauty, was born as your son?
Or is it the status that Mahalaxmi, the goddess of wealth herself, is your wife? Tell me with love, my Lord Achyuta.
Stanza 4
Is it the fame that all human beings on this earth constantly praise and worship you?
Is it the pride that the exceptionally powerful Hanuman is your loyal servant?
Or is it the supreme glory that no other minor deities can ever stand equal to you? Speak to me without any hesitation, O Narahari.
Stanza 5
My Master, if you forget me in the intoxication of such grand glories, how is it fair? Is it right for you to be stubborn or compete with me? What kind of behavior is this? O father of Manmatha, the Lord of Kaginele, Adikeshava Ranga, at least now relieve the anxieties of my mind and make me happy by granting your grace.
***
ದೇವ ಜಾನಕಿರಮಣ ಪೇಳು ರಘುಹ್ಪತಿಯೆ ಪ
ಸುರರ ಸೆರೆಯನು ಬಿಡಿಸಿ ಬಂದೆನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ಶರಧಿ ಸೇತುವೆಯ ಕಟ್ಟಿದೆನೆನ್ನುವ ಸಿರಿಯೆ
ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೇಳೆನಗೆ ಹೇಳು ರಘುಪತಿಯೆ ೧
ಕಡಲೊಳಗೆ ಮನೆ ಮಾಡಿ ಮಲಗಿದೆನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ಮೃದ ನಿನ್ನ ಸಖನಾದನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ಬಿಡದೆ ದ್ರೌಪದಿ ಮಾನ ಕಾಯ್ದೆನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ದೃಢ ವಾಗಿ ಹೇಳೆನಗೆ ದೇವಕಿ ಸುತನೆ ೨
ಭೂಮಿಯನು ಮೂರಡಿಯ ಮಾಡಿದೆನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ಕಾಮ ನಿನ್ನ ಸುತನಾದ ನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ಆ ಮಹಲಕುಮಿ ನಿನ್ನ ಸತಿಯಾದಳೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ಪ್ರೇಮದಲಿ ಹೇಳೆನಗೆ ಸ್ವಾಮಿ ಅಚ್ಯುತನೆ ೩
ಮನುಜರೆಲ್ಲ್ರು ನಿನ್ನ ಸುತ್ತಿಸುವರೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ಹನುಮ ನಿನ್ನ ಬಂಟನಾದನೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ಬಿನುಗುದೈವಗಳು ನಿನಗೆಣ್ಯಿಲ್ಲವೆಂಬ ಸಿರಿಯೆ
ಅನುಮಾನ ಮಾಡದೆ ಪೇಳೊ ನರಹರಿಯೆ ೪
ಇಂತು ಸಿರಿಯಲಿ ನೀನು ಎನ್ನ ಮರೆತರೆ ಸ್ವಾಮಿ
ಪಂಥವೆ ನಿನಗಿದು ಆವ ನಡತೆ
ಕಂತುಪಿತ ಕಾಗಿನೆಲೆಯದಿಕೇಶವ ರಂಗ
ಚಿಂತೆಯನು ಬಿಡಿಸಿ ಸಂತೋಷಪಡಿಸೊ ೫
****
