ಗೋಪಿ ಕೇಳ್ ನಿನ್ನ ಮಗ ಜಾರ
ಇವ ಚೋರ ಸುಕುಮಾರ || ಪ ||
ಮುದದಿ ಮುಕುಂದ ಸದನಕಾ ಬಂದಾ
ದಧಿಯ ಮೀಸಲು ಬೆಣ್ಣೆ ತಿಂದ ನಿನ್ನಾ ಕಂದಾ ಆನಂದಾ ll 1 ll
ಮಾರನ ಪಿತ ತಾ ಮನೆಯೊಳು ಪೊಕ್ಕ
ಹಿಡಿಯ ಹೋದರೆ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕ ನೋಡಿ ನಕ್ಕ ಭಾರಿ ಠಕ್ಕ || 2 ||
ಹರೆಯದ ಪೋರಿ ಜಗದ ಕಣ್ಗೋರಿ
ಭರದಿಂದ ಸೀರೆಯ ಸೆಳೆದಾ ಕರವ ಪಿಡಿದಾ ಮಾನ ಕಳೆದಾ || 3 ||
ಬಹಳ ದಿನವಾಯ್ತು ಪೇಳುವುದ್ಹ್ಯಾಂಗೆ
ಗೋಪಾಲನ ಮನಸ್ಸೊಮ್ಮೆ ಹಾಂಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಹೀಂಗೆ || 4 ||
ರಾಧೆಯ ಮನದ ಮೋದ ಮುಕುಂದ
ಶ್ರೀದವಿಠಲನಾಟ ಚೆಂದ ನಯನಾನಂದ ಆನಂದ || 5 ||
***
Pallavi
Gōpi kēḷ ninna maga jāra | iva cōra sukumāra ||
Charaṇa 1
Mudadi mukunda sadanakā bandā | dadhiya mīsalu beṇṇe tinda ninnā kandā ānandā ||
Charaṇa 2
Mārana pita tā maneyoḷu pokka | hiḍiya hōdare kaige sikka nōḍi nakka bhāri ṭhakka ||
Charaṇa 3
Hareyada pōri jagada kaṇgōri | bharadinda sīreya seḷedā karava piḍidā māna kaḷedā ||
Charaṇa 4
Bahaḷa dinavāytu pēḷuvudhyāṅge | gōpālana manassomme hāṅge omme hīṅge ||
Charaṇa 5
Rādheya manada mōda mukunda | śrīdaviṭhalanāṭa cenda nayanānanda ānanda ||
***
Pronunciation Guide
Long Vowels: Vowels with macrons (ā, ē, ī, ō, ū) are long (hold for two beats).
Retroflexes: For ḷ, ṇ, ḍ, ṭ, curl the tongue back (e.g., pēḷuvudu, śrīdaviṭhala).
Aspiration: Add a soft breath for bh, dh, th (e.g., bhāri, dadhiya).
Nasal 'ṅ': The ṅ in pēḷuvudhyāṅge is a nasal sound.
***
ಕರ್ಜಗಿ ದಾಸಪ್ಪನವರು (೧೭೪೧-೧೮೨೦) ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರ ಪರಮ ಶಿಷ್ಯರು. ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರಿಂದಲೇ ಇವರಿಗೆ ಶ್ರೀದವಿಠಲ ಎಂಬ ಅಂಕಿತವು ದೊರೆಯಿತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದ ಮಹನೀಯರು.
ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರ ಪರಮ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಕರ್ಜಗಿ ದಾಸಪ್ಪನವರ (ಅಂಕಿತ: ಶ್ರೀದವಿಠಲ) ಈ ಕೃತಿಯು ಕೃಷ್ಣನ ಬಾಲ್ಯದ ತುಂಟಾಟಗಳನ್ನು ಅತಿ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಪಿಕೆಯರು ಯಶೋದೆಯ ಬಳಿ ಬಂದು ಕೃಷ್ಣನ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಪೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿನ್ನ ಮಗ ಕೇವಲ ಸುಕುಮಾರನಲ್ಲ, ಅವನು ಬೆಣ್ಣೆಗಳ್ಳ ಮತ್ತು ಗೋಪಿಯರನ್ನು ಕಾಡುವ ತುಂಟ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಬೆಣ್ಣೆ ಕದಿಯುವುದು, ಹಿಡಿಯಲು ಹೋದರೆ ಸಿಗದೆ ನಗುವುದು ಮತ್ತು ಹರೆಯದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮುಜುಗರಕ್ಕೀಡುಮಾಡುವುದು ಅವನ ದಿನಚರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಭಕ್ತರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಮತ್ತು ರಾಧೆಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಣಿಸುವ ಪರಮಾತ್ಮನ ದಿವ್ಯ ಲೀಲೆಗಳೇ ಆಗಿವೆ ಎಂದು ದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ಸಾರಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾವಾರ್ಥ (Paragraph-wise Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ:
ಗೋಪಿ ಕೇಳ್ ನಿನ್ನ ಮಗ ಜಾರ ಇವ ಚೋರ ಸುಕುಮಾರ ||
ಅರ್ಥ: ಎಲೈ ಯಶೋದೆಯೇ ಕೇಳು, ನಿನ್ನ ಮಗ ನೋಡಲು ಅತಿ ಸುಕುಮಾರನಂತೆ ಕಂಡರೂ ಅವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ಬೆಣ್ಣೆಗಳ್ಳ (ಚೋರ) ಮತ್ತು ತುಂಟ (ಜಾರ). ಇವನ ಚಾಳಿಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಲು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ.
ಚರಣ ೧:
ಮುದದಿ ಮುಕುಂದ ಸದನಕಾ ಬಂದಾ ದಧಿಯ ಮೀಸಲು ಬೆಣ್ಣೆ ತಿಂದ ನಿನ್ನಾ ಕಂದಾ ಆನಂದಾ ||
ಅರ್ಥ: ನಿನ್ನ ಮಗನಾದ ಈ ಮುಕುಂದನು ಅತಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ (ಮುದದಿ) ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗಿದನು. ನಾವು ದೇವರಿಗೆಂದು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದ ಮೊಸರು (ದಧಿ) ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹೊಟ್ಟೆತುಂಬಾ ತಿಂದುಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಅದನ್ನು ತಿಂದು ಅವನು ಆನಂದಪಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ನಮಗೆ ದಿಗಿಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚರಣ ೨:
ಮಾರನ ಪಿತ ತಾ ಮನೆಯೊಳು ಪೊಕ್ಕ ಹಿಡಿಯ ಹೋದರೆ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕ ನೋಡಿ ನಕ್ಕ ಭಾರಿ ಠಕ್ಕ ||
ಅರ್ಥ: ಮನ್ಮಥನ ತಂದೆಯಾದ ಈ ಕೃಷ್ಣನು ಮೆಲ್ಲಗೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುವಾಗ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಹೋದರೆ, ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಹೆದರದೆ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿ ಹೀಯಾಳಿಸಿ ನಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕೈಗೆ ಸಿಗದಂತೆ ಜಾರಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾರಿ ಮೋಸಗಾರ (ಠಕ್ಕ).
ಚರಣ ೩:
ಹರೆಯದ ಪೋರಿ ಜಗದ ಕಣ್ಗೋರಿ ಭರದಿಂದ ಸೀರೆಯ ಸೆಳೆದಾ ಕರವ ಪಿಡಿದಾ ಮಾನ ಕಳೆದಾ ||
ಅರ್ಥ: ಹರೆಯದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಂಡರೆ ಈ ಬಾಲಕನ ತುಂಟಾಟ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸೀರೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುವುದು, ಕೈ ಹಿಡಿದು ಪೀಡಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಮುಜುಗರಕ್ಕೀಡುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಚರಣ ೪:
ಬಹಳ ದಿನವಾಯ್ತು ಪೇಳುವುದ್ಹ್ಯಾಂಗೆ ಗೋಪಾಲನ ಮನಸ್ಸೊಮ್ಮೆ ಹಾಂಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಹೀಂಗೆ ||
ಅರ್ಥ: ಇವನ ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳೋಣವೆಂದು ಅಂದುಕೊಂಡು ಬಹಳ ದಿನಗಳಾದವು. ಆದರೆ ಇವನ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಕಷ್ಟ. ಒಮ್ಮೆ ಅತಿ ಸಾಧುವಿನಂತೆ ಕಂಡರೆ, ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಅತಿ ತುಂಟನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಚರಣ ೫:
ರಾಧೆಯ ಮನದ ಮೋದ ಮುಕುಂದ ಶ್ರೀದವಿಠಲನಾಟ ಚೆಂದ ನಯನಾನಂದ ಆನಂದ ||
ಅರ್ಥ: ರಾಧೆಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದ (ಮೋದ) ನೀಡುವ ಈ ಮುಕುಂದನೇ ಶ್ರೀದವಿಠಲ. ಅವನ ಈ ಲೀಲೆಗಳು ನೋಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದು (ಚೆಂದ), ಇವುಗಳನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಭಕ್ತರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬ ಮತ್ತು ಪರಮಾನಂದವಾಗಿದೆ.
ಈ ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಕರ್ಜಗಿ ದಾಸಪ್ಪನವರು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ ಶ್ರೀದವಿಠಲನ ಬಾಲಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಸೊಗಸಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
***
English Meaning
Summary: This composition by Karjagi Dasappa (a direct disciple of Sri Jagannatha Dasa) depicts the Gopis complaining to Mother Yashoda about young Krishna's mischiefs. They label him a "thief" and a "trickster" for stealing butter, evading capture with a laugh, and teasing the young maidens. Ultimately, the poet celebrates these acts as the blissful divine play of Lord Srida Vittala.
Stanza-wise Meaning:
Pallavi: O Gopi (Yashoda), listen! Your son is a trickster; though he looks tender and innocent, he is a clever thief.
Stanza 1: Mukunda entered our home joyfully and ate the butter and curd kept aside for sacred offerings. Your son is delighting in his mischief!
Stanza 2: The father of Manmatha (Krishna) slipped into the house. When we tried to catch him, he slipped away, laughed at us, and proved to be a great deceiver (Thakka).
Stanza 3: He approaches the young maidens, swiftly pulls their sarees, and holds their hands, causing them great embarrassment with his antics.
Stanza 4: We have been wanting to tell you this for a long time. Gopala’s mind is unpredictable—it changes from one moment to the next!
Stanza 5: This Mukunda, who brings joy to Radha, is none other than Srida Vittala. His divine plays are beautiful to behold and bring supreme bliss to the eyes of his devotees.
***
ಇವ ಚೋರ ಸುಕುಮಾರ || ಪ ||
ಮುದದಿ ಮುಕುಂದ ಸದನಕಾ ಬಂದಾ
ದಧಿಯ ಮೀಸಲು ಬೆಣ್ಣೆ ತಿಂದ ನಿನ್ನಾ ಕಂದಾ ಆನಂದಾ
ಮಾರನ ಪಿತ ತಾ ಮನೆಯೊಳು ಪೊಕ್ಕ
ಹಿಡಿಯ ಹೋದರೆ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕ ನೋಡಿ ನಕ್ಕ ಭಾರಿ ಠಕ್ಕ || 1 ||
ಹರೆಯದ ಪೋರಿ ಜಗದ ಕಣ್ಗೋರಿ(?)
ಭರದಿಂದ ಸೀರೆಯ ಸೆಳೆದಾ ಕರವ ಪಿಡಿದಾ ಮಾನ ಕಳೆದಾ || 2 ||
ಬಹಳ ದಿನವಾಯ್ತು ಪೇಳುವುದ್ಹ್ಯಾಂಗೆ
ಗೋಪಾಲನ ಮನಸ್ಸೊಮ್ಮೆ ಹಾಂಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಹೀಂಗೆ || 3 ||
ರಾಧೆಯ ಮನದ ಮೋದ ಮುಕುಂದ
ಶ್ರೀದವಿಠಲನಾಟ ಚೆಂದ ನಯನಾನಂದ ಆನಂದ || 4 ||
****
