RESTART MOBILE IF AUDIO IS NOT PLAYING
CLICK-> INDEX ದೇವರನಾಮ ಕೇಳಿ ಕಲಿಯಲು ಲಿಂಕ್ LINKS TO LEARN DEVARANAMA
or just scroll down for other devaranama/ CLICK-> HOME
ಎಂದೂ ಕಾಂಬೆನೋ ಪಾಂಡುರಂಗ ಮೂರುತಿಯ |
ಇಂದೂ ಭಾಗನಿವಾಸ ನರನ ಸಾರಥಿಯ || ಪ ||
ಚರಣ 1
ಅರುಣಾಬ್ಜೊ ಬಮಚಾರು ಚರಣಾಂಗುಲಿ ನಖರಾ |
ತರುಣೇಂದು ಚವಿತೀರ ಸ್ಕರಿಸುವ ಪ್ರಖರಾ |
ಕಿರು ಗೆಜ್ಜೆ ಕಡಗ ನೂಪುರ ಪೆಂದೆ ಶಫರ |
ತಡೆಗಂಜಿ ಜಾನು ಬಾಸು ರತ್ನ ಮುಖುರ || 1 ||
ಚರಣ 2
ರಂಭಾ ಪೊಲುವ ಊರು ಪೊಂಬಣ್ಣಾಂಬರವ |
ತುಂಬಿ ಮಸ್ತಕದೊಳ್ ನಿತಂಬದಿ ಪೊಲೆವಾ |
ಕಂಬು ಮೇಖಲ ಕಂಜ ಗಂಭೀರ ನಾಭಿ |
ಅಂಬುಧಿ ಶಾಯಿ ವಿಧಿ ಶಂಭು ಪೂಜಿತನ || 2 ||
ಚರಣ 3
ಪದಕ ಸರಿಗೆಯು ಜಾಂಬು ನದಕಂಬು ಕಂಠ |
ರದನಿಕರ ಬಾಹು ಚತುರ ಭುಜ ಕೀರ್ತಿ |
ಪದಕ ಸಂಕಾಶ ಅಗದ ರತ್ನ ಕಟಕ |
ಪದುಮಕರ ಯುಗ್ಮ ಕಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟವನ || 3 ||
ಚರಣ 4
ಲಲಿತ ಕುಂಡಲ ಕರ್ಣ ಸುಲತಾಭ್ರುಯುಗಲ |
ಲಲಿತ ಬಾಲ ಶಶಾಂಕ ತಿಲಕಾಂಕಿತ ಫಾಲ |
ಅಲಿಜಾಲವೆನಿಪ ಕುಂತಲ ರತ್ನ ಖಚಿತ |
ಖಲತೌಥ ಮಕುಟ ದಿಗವಲಯ ಬೆಳಗುವನ || 4 ||
ಚರಣ 5
ಶತಕೂರ್ಮ ರೂಪಿಯ ಕಿಟಮಾನವ ಹರಿಯಾ |
ಪಟು ಭಾರ್ಗವ ಕಾಕುತ್ಸ್ಯ ಶತಕಂಸ ದ್ವೇಷಿಯ |
ನಿಟಲಾಂಬಕ ಸಹಾಯ ಖಲಕಟಕೌರಿ ಭೀಮಾ |
ತಟವಾಸಿ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನ ಅಕೃತಿಯ || 5 ||
***
Pallavi
endū kāmbenō pāṇḍuraṅga mūrutiya |
indū bhāganivāsa narana sārathiya || pa ||
Charana 1
aruṇābjo bamacāru charaṇāṅguli nakharā |
taruṇēṁdu chavitīra skarisuva prakharā |
kiru gejje kaḍaga nūpura pende śaphara |
taḍe-gaṁji jānu bāsu ratna mukhura || 1 ||
Charana 2
raṁbhā poluva ūru poṁbaṇṇāmbarava |
tuṁbi mastakadoḷ nitambadi polevā |
kambu mēkhala kaṁja gaṁbhīra nābhi |
ambudhi śāyi vidhi śambhu pūjitana || 2 ||
Charana 3
padaka sarigeyu jāṁbu nadakaṁbu kaṁṭha |
radanikara bāhu catura bhuja kīrti |
padaka saṁkāśa agada ratna kaṭaka |
padumakara yugma kaṭiyalliṭṭavana || 3 ||
Charana 4
lalita kuṇḍala karṇa sulatābhruyugala |
lalita bāla śaśāṁka tilakāṅkita phāla |
alijālavenipa kuntala ratna khacita |
khalatautha makuṭa digavalaya beḷaguvana || 4 ||
Charana 5
śatakūrma rūpiya kiṭamānava hariyā |
paṭu bhārgava kākutṣya śatakaṁsa dveṣiya |
niṭalāṁbaka sahāya khalakaṭakauri bhīmā |
taṭavāsi jagannāthaviṭhalana akr̥tiya || 5 ||
***
Pronunciation Guide
Pronounce long vowels on endū, pāṇḍuraṅga, and indū with a smooth, devotional, and yearning cadence.
Articulate retroflex and nasal consonants clearly in words like charaṇāṅguli, nitambadi, and kaṭiyalliṭṭavana.
Maintain a poetic and rhythmic flow through descriptive anatomical and ornamental phrases such as raṁbhā poluva ūru and ratna khacita makuṭa.
Apply slight emotional weight and reverence to sacred attributes and forms like śatakūrma rūpiya and bhīmā taṭavāsi.
Conclude the composition with a steady, serene, and devotional finish on the colophon name jagannāthaviṭhalana.
***
Summary (Kannada)
ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರ ಈ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತನು ಪಾಂಡುಪುರದ ನರನ ಸಾರಥಿಯಾದ, ಇಂದೂ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಪಂಢರಪುರದಲ್ಲಿ) ನೆಲೆಸಿರುವ ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ಮೂರ್ತಿಯ ದಿವ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ತಾನು ಯಾವಾಗ ಕಣ್ಣುತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಎಂದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡುರಂಗನ ಪಾದದಿಂದ ಮುಕುಟದವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗಾಂಗದ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
Padyada Artha (Kannada Stanza by Stanza)
Pallavi
ಎಂದೂ ಕಾಂಬೆನೋ ಪಾಂಡುರಂಗ ಮೂರುತಿಯ |
ಇಂದೂ ಭಾಗನಿವಾಸ ನರನ ಸಾರಥಿಯ || ಪ ||
ಅರ್ಥ: ಪಾಂಡುಪುರದಲ್ಲಿ (ಇಂದೂ ಭಾಗದಲ್ಲಿ) ನೆಲೆಸಿರುವ, ಅ}=(ಅರ್ಜುನ) ನರನ ಸಾರಥಿಯಾದ ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ಮೂರ್ತಿಯ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ನಾನು ಯಾವಾಗ ಕಾಣಲಿ?
Charana 1
ಅರುಣಾಬ್ಜೊ ಬಮಚಾರು ಚರಣಾಂಗುಲಿ ನಖರಾ |
ತರುಣೇಂದು ಚವಿತೀರ ಸ್ಕರಿಸುವ ಪ್ರಖರಾ |
ಕಿರು ಗೆಜ್ಜೆ ಕಡಗ ನೂಪುರ ಪೆಂದೆ ಶಫರ |
ತಡೆಗಂಜಿ ಜಾನು ಬಾಸು ರತ್ನ ಮುಖುರ || 1 ||
ಅರ್ಥ: ಕೆಂಪು ಕಮಲದಂತೆ ಸುಂದರವಾದ ಚರಣದ ಉಗುರುಗಳು, ಮೂಡಿದ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ಕಾಂತಿ, ಸಣ್ಣ ಗೆಜ್ಜೆ, ಕಡಗ, ನೂಪುರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಪಾಂಡುರಂಗನ ಸುಂದರವಾದ ಪಾದಗಳನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕಾಣಲಿ?
Charana 2
ರಂಭಾ ಪೊಲುವ ಊರು ಪೊಂಬಣ್ಣಾಂಬರವ |
ತುಂಬಿ ಮಸ್ತಕದೊಳ್ ನಿತಂಬದಿ ಪೊಲೆವಾ |
ಕಂಬು ಮೇಖಲ ಕಂಜ ಗಂಭೀರ ನಾಭಿ |
ಅಂಬುಧಿ ಶಾಯಿ ವಿಧಿ ಶಂಭು ಪೂಜಿತನ || 2 ||
ಅರ್ಥ: ಬಾಳೆಂಬ್ಬಿನಂತಹ ತೊಡೆಗಳು, ಹೊನ್ನಿನ ಬಣ್ಣದ ಪೀತಾಂಬರ, ಕಂಬಿಯಂತಹ ಸೊಂಟದ ಪಟ್ಟಿ (ಮೇಖಲೆ), ಕಮಲದಂತಹ ಗಂಭೀರವಾದ ನಾಭಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ-ಶಿವರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕಾಣಲಿ?
Charana 3
ಪದಕ ಸರಿಗೆಯು ಜಾಂಬು ನದಕಂಬು ಕಂಠ |
ರದನಿಕರ ಬಾಹು ಚತುರ ಭುಜ ಕೀರ್ತಿ |
ಪದಕ ಸಂಕಾಶ ಅಗದ ರತ್ನ ಕಟಕ |
ಪದುಮಕರ ಯುಗ್ಮ ಕಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟವನ || 3 ||
ಅರ್ಥ: ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಪದಕ ಹಾಗೂ ಸರಿಗೆಯ ಮಾಲೆಗಳು, ಶಂಖದಂತಹ ಕುತ್ತಿಗೆ, ಬಲವಾದ ನಾಲ್ಕು ಬಾಹುಗಳು ಮತ್ತು ಕಟಿಯ ಮೇಲೆ (ಸೊಂಟದ ಮೇಲೆ) ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಿಂತಿರುವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕಾಣಲಿ?
Charana 4
ಲಲಿತ ಕುಂಡಲ ಕರ್ಣ ಸುಲತಾಭ್ರುಯುಗಲ |
ಲಲಿತ ಬಾಲ ಶಶಾಂಕ ತಿಲಕಾಂಕಿತ ಫಾಲ |
ಅಲಿಜಾಲವೆನಿಪ ಕುಂತಲ ರತ್ನ ಖಚಿತ |
ಖಲತೌಥ ಮಕುಟ ದಿಗವಲಯ ಬೆಳಗುವನ || 4 ||
ಅರ್ಥ: ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಕುಂಡಲಗಳು, ಸುಂದರವಾದ ಹುಬ್ಬುಗಳು, ಚಂದ್ರನಂತಹ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ತಿಲಕ, ದುಂಬಿಯ ಸಾಲಿನಂತಹ ಕಪ್ಪು ಕೂದಲು ಮತ್ತು ದೆಸೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಬೆಳಗುವ ರತ್ನ ಖಚಿತವಾದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕಾಣಲಿ?
Charana 5
ಶತಕೂರ್ಮ ರೂಪಿಯ ಕಿಟಮಾನವ ಹರಿಯಾ |
ಪಟು ಭಾರ್ಗವ ಕಾಕುತ್ಸ್ಯ ಶತಕಂಸ ದ್ವೇಷಿಯ |
ನಿಟಲಾಂಬಕ ಸಹಾಯ ಖಲಕಟಕೌರಿ ಭೀಮಾ |
ತಟವಾಸಿ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನ ಅಕೃತಿಯ || 5 ||
ಅರ್ಥ: ಕೂರ್ಮ, ವರಾಹ, ನರಸಿಂಹ, ಪರಶುರಾಮ, ರಾಮ, ಕೃಷ್ಣ ಮುಂತಾದ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ತಾಳಿದವನು, ಕಂಸನ ದ್ವೇಷಿಯಾದವನು, ಭೀಮಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ (ಪಂಢರಪುರದಲ್ಲಿ) ನೆಲೆಸಿರುವ ನಮ್ಮ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕಾಣಲಿ?
***
Summary (English)
In this devotional composition by Jagannatha Dasaru, the devotee expresses an ardent yearning to behold the divine form of Lord Panduranga residing in Pandharpur (Indubhaaga), who served as the charioteer of Nara (Arjuna). The song vividly describes every anatomical detail and ornament of the Lord, from His lotus-like radiant feet to His crown.
Meaning (English Transliterated Stanza with English Meaning)
Pallavi
endū kāmbenō pāṇḍuraṅga mūrutiya |
indū bhāganivāsa narana sārathiya || pa ||
Meaning: When shall I behold the form of Lord Panduranga, who dwells in Pandharpur and acted as the charioteer of Nara (Arjuna)?
Charana 1
aruṇābjo bamacāru charaṇāṅguli nakharā |
taruṇēṁdu chavitīra skarisuva prakharā |
kiru gejje kaḍaga nūpura pende śaphara |
taḍe-gaṁji jānu bāsu ratna mukhura || 1 ||
Meaning: When shall I see His lotus-red toe-nails shining brighter than the crescent moon, adorned with small bells, anklets, and gleaming gems on His feet?
Charana 2
raṁbhā poluva ūru poṁbaṇṇāmbarava |
tuṁbi mastakadoḷ nitambadi polevā |
kambu mēkhala kaṁja gaṁbhīra nābhi |
ambudhi śāyi vidhi śambhu pūjitana || 2 ||
Meaning: He whose thighs resemble plantain trunks, dressed in golden yellow silk, adorned with a waist-band, possessing a deep lotus-like navel, reclining on the ocean, and worshipped by Brahma and Shiva—when shall I see Him?
Charana 3
padaka sarigeyu jāṁbu nadakaṁbu kaṁṭha |
radanikara bāhu catura bhuja kīrti |
padaka saṁkāśa agada ratna kaṭaka |
padumakara yugma kaṭiyalliṭṭavana || 3 ||
Meaning: He who wears necklaces and gold chains around His conch-like neck, possesses mighty arms, and stands with His hands placed gracefully on His waist—when shall I see Him?
Charana 4
lalita kuṇḍala karṇa sulatābhruyugala |
lalita bāla śaśāṁka tilakāṅkita phāla |
alijālavenipa kuntala ratna khacita |
khalatautha makuṭa digavalaya beḷaguvana || 4 ||
Meaning: He who wears charming earrings, has graceful eyebrows, a forehead marked with a tilak resembling the crescent moon, dark clustering curls, and a gem-studded crown that illuminates all directions—when shall I see Him?
Charana 5
śatakūrma rūpiya kiṭamānava hariyā |
paṭu bhārgava kākutṣya śatakaṁsa dveṣiya |
niṭalāṁbaka sahāya khalakaṭakauri bhīmā |
taṭavāsi jagannāthaviṭhalana akr̥tiya || 5 ||
Meaning: He who took the forms of Kurma, Varaha, Narasimha, Parasurama, Rama, and Krishna, the slayer of Kamsa, residing on the banks of the Bhima river—our Jagannatha Vithala—when shall I behold Him?
***
Endoo kaambeno paanduranga moorutiya |
Indoo bhaaganivaasa narana saarathiyaa || pa ||
Arunaabjo bamachaaru charanaanguli nakharaa |
Tarunendu Chaviteera skarisuva prakharaa |
Kiru gejje kadaga noopura pende shaphara |
Tadeganji Jaanu baasu ratna mukhura || 1 ||
Rambhaa poluva ooru pombannaambaravaa |
Tumbi mastakadol nitambadi polevaa |
Kambu mekhala kanja gambheera naabhi |
Ambudhi shaayi vidhi shambhu poojitana || 2 ||
Padaka sarigeyu jaambu nadakambu kantha |
Radaneekara baahu chatura bhuja keerti |
Padaka sankaasha agada ratna kataka |
Padumakara yugma katiyallittavana || 3 ||
Lalita kundala karna sulataabhruyugala |
Lalita& baala shashaanka tilakaankita phaala |
Alijaalavenipa kuntala ratna khacita |
Khalatoutha makuta digvalaya belaguvana || 4 ||
Shathakoorma roopiya kitamaanava hariyaa |
Patu bhaargava kaakutsya shatakamsa dveshiya|
Nitalaambaka sahaaya khalakatakouri bheemaa|
Tatavaasi jagannaathaviththalana akrutiya || 5 ||
***
ಈ ಕೃತಿಯು **'ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ'**ದ ಕರ್ತೃಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಗವಂತನ ಪಾದದ ಉಗುರುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಕಿರೀಟದವರೆಗೆ ವರ್ಣಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾವ್ಯ ರೂಪವಾದ "ನಖಶಿಖಾಂತ" ವರ್ಣನೆಯಾಗಿದೆ. ಭೀಮಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪಾಂಡುರಂಗನ (ವಿಠ್ಠಲ) ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಲು ಹಂಬಲಿಸುವ ಜೀವದ ತವಕವನ್ನು ಈ ಹಾಡು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾರಾಂಶ
ಈ ಹಾಡು ಪಾಂಡುರಂಗ ವಿಠ್ಠಲನ ದಿವ್ಯ ಮಂಗಳ ರೂಪದ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಂತಿದೆ. ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವನ್ನೂ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ—ಕಮಲದಂತಹ ಪಾದಗಳು, ಪೀತಾಂಬರ (ಹಳದಿ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರ), ಆಳವಾದ ನಾಭಿ, ಕಟಿಯ (ಸೊಂಟದ) ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಹಸ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಿರೀಟ. ಕೊನೆಯ ಚರಣದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ವಿಠ್ಠಲನ ಈ ಸುಂದರ ರೂಪವು ದಶಾವತಾರಗಳನ್ನು ತಳೆದ ಅದೇ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು ಮತ್ತು ಆತನೇ ಭಕ್ತರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ **'ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠ್ಠಲ'**ನಾಗಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಕವಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪಲ್ಲವಿ
ಎಂದೂ ಕಾಂಬೆನೋ ಪಾಂಡುರಂಗ ಮೂರುತಿಯ | ಇಂದೂ ಭಾಗನಿವಾಸ ನರನ ಸಾರಥಿಯ ||
ಅರ್ಥ: ಇಂದುಭಾಗ (ಚಂದ್ರನ ಒಂದು ಭಾಗ ಅಥವಾ ಅಮೃತ) ವಾಸವಾಗಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಅರ್ಜುನನಿಗೆ (ನರನಿಗೆ) ಸಾರಥಿಯಾಗಿದ್ದ ಆ ಪಾಂಡುರಂಗನ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ನಾನು ಯಾವಾಗ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಧನ್ಯನಾಗುವೆನೋ ಎಂದು ದಾಸರು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಚರಣ 1 (ಪಾದಗಳ ವರ್ಣನೆ)
ಅರುಣಾಬ್ಜೊ ಬಮಚಾರು ಚರಣಾಂಗುಲಿ ನಖರಾ...
ಅರ್ಥ: ಇಲ್ಲಿ ದೇವರ ಪಾದಗಳ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. ಆತನ ಉಗುರುಗಳು ಉದಯಕಾಲದ ಕೆಂದಾವರೆಯಂತೆ (ಅರುಣಾಬ್ಜ) ಕೋಮಲವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಕಾಂತಿ ಬಾಲಚಂದ್ರನ (ತರುಣೇಂದು) ಬೆಳಕನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವಂತಿದೆ. ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಿರುಗೆಜ್ಜೆಗಳು, ಕಡಗಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಆಕಾರದ (ಶಫರ) ಪೆಂದೆಗಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆತನ ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ರತ್ನದ ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಚರಣ 2 (ಕಟಿ ಮತ್ತು ನಾಭಿಯ ವರ್ಣನೆ)
ರಂಭಾ ಪೊಲುವ ಊರು ಪೊಂಬಣ್ಣಾಂಬರವ...
ಅರ್ಥ: ಆತನ ತೊಡೆಗಳು ರಂಭೆಯ (ಬಾಳೆಗಿಡದ ಕಾಂಡದಂತೆ) ನಯವಾಗಿವೆ. ಮೈಮೇಲೆ ಹೊನ್ನಿನ ಬಣ್ಣದ ಪೀತಾಂಬರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಮುತ್ತಿನ ಒಡ್ಯಾಣ (ಮೇಖಲ) ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸುಳಿಯಂತಿರುವ ಆಳವಾದ ನಾಭಿ (ಹೊಕ್ಕುಳು) ಕಮಲದಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಇವನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುವವನು (ಅಂಬುಧಿ ಶಾಯಿ) ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮ-ಶಿವರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು.
ಚರಣ 3 (ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಎದೆಯ ವರ್ಣನೆ)
ಪದಕ ಸರಿಗೆಯು ಜಾಂಬು ನದಕಂಬು ಕಂಠ...
ಅರ್ಥ: ಕೊರಳಿನಲ್ಲಿ ಶಂಖದಂತಹ (ಕಂಬು) ಕಂಠವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಸರಗಳು ಮತ್ತು ಪದಕಗಳು ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಸಾರುವ ರತ್ನಖಚಿತ ತೋಳ್ಬಂದಿಗಳು (ಕಟಕ) ಇವೆ. ತನ್ನ ಎರಡು ಕಮಲದಂತಹ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಸೊಂಟದ ಮೇಲೆ (ಕಟಿಯಲ್ಲಟ್ಟವನ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಿಂತಿರುವ ಭಂಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ.
ಚರಣ 4 (ಮುಖ ಮತ್ತು ಮಕುಟದ ವರ್ಣನೆ)
ಲಲಿತ ಕುಂಡಲ ಕರ್ಣ ಸುಲತಾಭ್ರುಯುಗಲ...
ಅರ್ಥ: ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕುಂಡಲಗಳು, ಬಳ್ಳಿಯಂತಹ ಹುಬ್ಬುಗಳು (ಲತಾಭ್ರು), ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಬಾಲಚಂದ್ರನಂತಹ ತಿಲಕವು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆತನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ರತ್ನಖಚಿತವಾದ ಮಕುಟವು ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ. ದುಷ್ಟರ ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವ ಈ ರೂಪವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪರಮಾನಂದ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಚರಣ 5 (ಅವತಾರಗಳು ಮತ್ತು ಮುದ್ರೆ)
ಶತಕೂರ್ಮ ರೂಪಿಯ ಕಿಟಮಾನವ ಹರಿಯಾ...
ಅರ್ಥ: ಇಲ್ಲಿ ದಾಸರು ದಶಾವತಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೂರ್ಮ (ಆಮೆ), ಕಿಟ (ವರಾಹ), ಮಾನವ ಹರಿ (ನರಸಿಂಹ), ವಾಮನ, ಭಾರ್ಗವ (ಪರಶುರಾಮ), ಕಾಕುತ್ಸ್ಯ (ರಾಮ), ಕೃಷ್ಣ (ಕಂಸ ದ್ವೇಷಿ) - ಹೀಗೆ ನಾನಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳಿದವನು. ಶಿವನಿಗೆ (ನಿಟಲಾಂಬಕ) ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವನು ಮತ್ತು ಭೀಮನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು. ಇಂತಹ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನ ಮಂಗಳಕರ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ದಾಸರು ಶರಣಾಗಿದ್ದಾರೆ.
***
This composition is a masterpiece by Sri Jagannatha Dasa (author of the Harikathamrutasara). It is a "Nakhashikha-anta" description—a traditional poetic form where the devotee describes the deity from the toenails up to the crown of the head. It expresses the deep yearning of the soul to witness the beautiful form of Panduranga (Vitthala) on the banks of the Bhima River.
Summary
The song is a meditative guide to the physical form of Lord Panduranga. The poet systematically describes every limb—the lotus feet, the silken yellow garments, the deep navel, the four arms resting on the waist, and the radiant crown. By the final verse, the poet identifies this beautiful image of Vitthala as the same Supreme Being who took the ten incarnations (Dashavatara) and who resides eternally in the hearts of his devotees as Jagannatha Vitthala.
Meaning (Para-by-Para)
Pallavi
When will I ever see the form of Panduranga?
He who resides in the Moon-region (or whose face is like the moon), and who served as the charioteer to Nara (Arjuna).
Meaning: The poet starts with a soulful plea. He identifies Panduranga not just as an idol in Pandharpur, but as the supreme Krishna who guided Arjuna in the Mahabharata war.
Verse 1: The Feet and Legs
His toes and nails are like the petals of a red lotus.
They shine with a brilliance that surpasses the young crescent moon.
He wears small tinkling bells, anklets, and ornaments that shimmer like fish (shafara).
His knees are robust and radiant like polished gemstone mirrors.
Meaning: The meditation begins at the ground. The poet describes the divine glow of the Lord’s feet, noting that the light from his toenails is more beautiful than moonlight.
Verse 2: The Waist and Thighs
His thighs are as graceful as the trunk of a banana tree (Rambha).
He wears silken garments of golden hue (Pitambara).
The waistband (Mekhala) shines brilliantly upon his hips.
He has a deep, gravity-defying navel (Nabhi).
He is the one who reclines on the ocean and is worshipped by Brahma and Shiva.
Meaning: Moving upward, the poet describes the regal clothing and the "Gambhira Nabhi" (deep navel), which is the source of all creation (Brahma). He emphasizes that even the highest gods, Brahma and Shiva, bow to this form.
Verse 3: The Chest and Arms
He wears necklaces and pendants of pure gold on his shell-like neck (Kambu kantha).
He has four clever and famous arms (Chatura bhuja).
His wrists are adorned with gemstone-studded bracelets.
He stands with his two lotus-like hands placed firmly on his waist (Kati).
Meaning: This verse captures the iconic posture of Lord Vitthala—standing with hands on his hips (Kara-kati-vinyasa). It highlights the strength and the decorative ornaments that grace his upper body.
Verse 4: The Face and Crown
His ears are adorned with lovely swinging earrings (Kundala).
His eyebrows are like delicate creepers, and his forehead is marked with a crescent-moon-like Tilaka.
His curly hair is dark like a swarm of bees (Ali-jala).
His gemstone-studded crown (Makuta) illuminates all directions.
Meaning: The poet focuses on the face, comparing the Lord’s dark hair to bees and his forehead to the moon. The radiance of the crown is so great that it lights up the entire horizon.
Verse 5: The Divinity and Conclusion
He is the one who took the forms of the Fish, Tortoise, Boar, Man-Lion, and Dwarf.
The skilled Parashurama, Rama of the Kakutstha clan, and the enemy of Kamsa (Krishna).
He is the helper of Shiva, the destroyer of the wicked, and the one who resides on the banks of the Bhima River.
He is the very form of my Lord, Jagannatha Vitthala.
Meaning: In the concluding verse, the poet links the image of Panduranga to the Dashavatara (the ten incarnations). He affirms that the God standing on the banks of the Bhima (at Pandharpur) is none other than the Supreme Lord Jagannatha Vitthala, the master of the poet's soul.
***
pallavi
endu kAmbenO pANDuranga mUrutiya indu bhAga nivAsa narana sArathiya
anupallavi
karuNAbjOpamacAru caraNanguli nakhara taruNEndu chavitIra karisuva prakhara kirugejjE kaDaga nUpura peNDE shapharA terejenghE jAnu bhAsura ratna mukura
caraNam 1
rambhA pOluvavUru pombaNNAmbaravA tumbhI mastaka dOr nitambadi poLeva
kambu mEkhala kanja gambhIra nAbhi ambUdhi shAyi vidhi shambhu pUjitana
caraNam 2
padaka sarigEyu jAmbunada kambukaNTha radanIkara bAhu cadura bhuja kIrti
badarA sankAsha angada ratna kaTaka padumAruNa kareyugmA katiyelliTTavana
caraNam 3
kalita kuNDala karNa sulatA bhU yugaLA lalita bAla shashAnkA tilakAnkita phAla
alijAla venipa kuntala ratna khaTita kala dhauta makuTa digvalaya beLaguvana
caraNam 4
shaTa kUrma rUpiya diTa mAnava hariya vaTu bhArgava kAkutstha shaTa kamsa dvESiya
niTilAmbaka sAhAya khaLakaTakAri bhIma taTavAsa jagannAtha viThalana A krutiya
***
Endu kambeno panduranga murutiya |
Indubhaaga nivaasa narana saarathiyaa || pa ||
Arunaabjo pamachaaru charanaanguli nakharaa |
Tarunendu Chavi teeraskarisuva prakharaa |
Kiru gejje kadaga noopura pende shaphara |
Terajanghe jaanu bhasura ratna mukura || 1 ||
Rambha poluva ooru pombannaambaravaa |
Kumbhi mastakadol nitambadi polevaa |
Kambu mekhala kanja gambheera naabhi |
Ambudhi shaayi vidhi shambhu poojitana || 2 ||
Padaka sarigeyu jaambu nadakambu kantha |
Radaneekara baahu chatura bhuja keerti |
Badara sankaasha angada ratna kataka |
Paduma arunakara yugma katiyallittavana || 3 ||
Kalita kundala karna sulataabhruyugala |
Lalita baala shashaanka tilakaankita phaala |
Alijaalavenipa kuntala ratna khachita |
Khaladhouta mukuta digvalaya belaguvana || 4 ||
Shathakoorma roopiya kitamaanava hariyaa |
Vatu bhaargava kaakutsya shatakamsa dveshiya|
Nitilaambaka sahaaya khalakatakaari bheemaa|
Tatavaasa jagannaathaviththalana krutiya || 5 ||
***
ಎಂದು ಕಾಂಬೆನು ಪಾಂಡುರಂಗ ಮೂರುತಿಯಾ
ಇಂದು ಭಾಗನಿವಾಸ ನರನ ಸಾರಥಿಯ ||ಪ||
ಅರುಣಾಬ್ಜೋಪಮ ಚಾರು ಚರಣಾಂಗುಲಿ ನಖರ
ತರುಣೀಂದುಚ್ಛವಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಪ್ರಖರ
ಕಿರುಗೆಜ್ಜೆ ಕಡಗ ನೂಪುರ ಪೆಂಡೆ ಶಫರ
ತೆರಜಾನು ಜಂಘೆ ಭಾಸ್ಕರ ರತ್ನ ಮುಕುರ ||1||
ರಂಭಾ ಪೋಲುವ ಊರು ಪೊಂಬಣ್ಣಾಂಬರವ
ಕುಂಭೀ ಮಸ್ತಕದೊಲ್ ನಿತಂಬದಿ ಪೊಳೆವ
ಕಂಬು ಮೇಖಳಕಂಜ ಗಂಭೀರ ನಾಭೀ
ಅಂಬುಧಿಶಾಯಿ ವಿಧಿ ಶಂಭು ಪೂಜಿತನ ||2||
ಲವಕುಕ್ಷಿತ್ರವಳಿ ಬಾರ್ಗವಿ ವಕ್ಷ ಉರವು
ದ್ರವಿಪೋಲುವ ಕೌಸ್ತುಭ ವೈಜಯಂತಿಯ
ಸುವಿಶಾಲ ವಕ್ಷದೊಳ್ ವಿವಿಧ ಹಾರಗಳು
ನವನೀತ ಚೋರ ಶ್ರೀ ಪವಮಾನಾರ್ಚಿತನ ||3||
ಪದಕ ಸರಿಗೆಯ ಜಾಂಬೂನದ ಕಂಬುಕಂಠ
ರದನೀಕರ ಬಾಹು ಚದುರ ಭುಜಕೀರ್ತಿ
ಬದರ ಸಂಕಾಶಾ ಅಂಗದ ರತ್ನ ಕಟಕಾ
ಪದಮಾರುಣ ಕರಯುಗ್ಮ ಕಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟವನಾ ||4||
ವಿಧುಬಿಂಬೋಪಮ ಚಲ್ವವದನ ಕೆಂದುಟಿಯಾ
ಬಿದುರಾಭಾದಶನಾಲಿಂಗದನೊಳ್ ಕಿರುನಗೆಯಾ
ಕದಪು ಕನ್ನಡಿ ನಾಸಾ ತುದಿ ಚಂಪಕ ತೆನೆಯಾ
ಉದಕೇಜಾಯತ ನೇತ್ರಯದುವಂಶೋದ್ಭವನಾ ||5||
ಜ್ವಲಿತ ಕುಂಡಲ ಕರ್ಣ ಸುಲಲಿತ ಭ್ರೂಯುಗಳ
ಪೊಳೆವ ಬಾಲ ಶಶಾಂಕ ತಿಲಕಾಂಕಿತ ಫಾಲ
ಅಳಿಬಾಲವೆನಿಪ ಕುಂತಳ ರತ್ನ ಚಕಿತ
ಕಲಧೌತ ಮಕುಟ ದಿಗ್ವಲಯ ಬೆಳಗುವನ ||6||
ಶಠಕೂರ್ಮರೂಪಿಯ ಕಿಟ ಮಾನವ ಹರಿಯಾ
ವಟುಭಾರ್ಗವ ಕಾಕುಸ್ಥ ಶಠ ಕಂಸದ್ವಿಷನ
ನಿಟೆಲಾಂಬಕ ಸಹಾಯ ಖಳಕಟಕಾರಿ ಭೀಮಾ
ತಟವಾಸ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲ ಮೂರುತಿಯ ||7||
***
