..
ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ತಿರುವೆಂಗಳೇಶ ಮಹಿಮಾ ಸುಳಾದಿ
ಧೃವತಾಳ
ಅಚ್ಯುತಾನಂತ ಗೋವಿಂದ ಶ್ರೀ ಮುಕುಂದ
ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪ ಭಕ್ತ
ವತ್ಸಲ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪರಂಧಾಮಾ
ಮತ್ಸ್ಯ ಕೂರ್ಮ ವರಾಹ ನಾರಸಿಂಹ
ವಾಮನ ಭಾರ್ಗವ ರಾಘವ ಕೃಷ್ಣ
ಬುದ್ಧಾವತಾರ ಕಲ್ಕಿ ನಾರಾಯಣ
ಅಪ್ಪಾರಮಹಿಮ ನಾರಾಯಣ
ಅನಂತ ಅವತಾರ ನಾರಾಯಾಣ
ಸರ್ಪಶಯನನೆ ನಾರಾಯಣ
ಸಿರಿ ಪುರಂದರವಿಠ್ಠಲ ವಿಭುವೆ
ತಿರುವೆಂಗಳಪ್ಪ ಎನ್ನಪ್ಪ
ಅಚ್ಯುತಾನಂತ ಗೋವಿಂದ ॥೧॥
ಮಟ್ಟತಾಳ
ಮಂಗಳ ವಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಂಗ ಸುಖ ಇಪ್ಪಳವ್ವೆ
ಅಂಗನೆ ಲಕುಮೆವ್ವೆ ಭಂಗರವಾದಳವ್ವೆ
ಶೃಂಗರವಾದಳವ್ವೆ ಅಂಗನೆ ಲಕುಮೆವ್ವೆ
ರಂಗ ಪುರಂದರವಿಠ್ಠಲಗೆ ಭಂಗರವಾದಳವ್ವೆ
ಶೃಂಗರವಾದಳವ್ವೆ ॥೨॥
ತ್ರಿವಿಡಿತಾಳ
ಉಟ್ಟಿದ್ದ ದಟ್ಟಿಯು ಕಟ್ಟಿದ ಕಠಾರಿ
ತೊಟ್ಟಂಬು ತೋಲಾತ್ಮ ಮೆಟ್ಟಿದ್ದ ಮೆಟ್ಟು
ಕಟ್ಟಾಳು ಖಳರ ಕೆಂದೊಟ್ಟುವ ಕಡು ಧಿಟ್ಟ
ಸೃಷ್ಟಿಪಾ ಪುರಂದರವಿಠ್ಠಲರೇಯಾ ॥೩॥
ಅಟ್ಟತಾಳ
ಇದೆ ದನುಜ ಮರ್ದನ ಚಕ್ರಹಸ್ತ
ಇದೇ ವೇದಮಯ ಶಂಖಹಸ್ತ
ಇದೇ ಅಮೃತವ ನೀಡಿದ ಹಸ್ತ
ಇದೇ ತಿರುವೆಂಗಳಪ್ಪನ ಕುರುಹು
ಇದೇ ಪುರಂದರವಿಠ್ಠಲನ ಮೂರುತಿ ॥೪॥
ಆದಿತಾಳ
ಕಿರೀಟ ಕುಂಡಲಧರನ ಕಂಡೆ
ಸರಮಣಿಗಳ ಭೂಷಣನ್ನ ಕಂಡೆ
ಸಿರಿಯಿಪ್ಪ ವಕ್ಷಸ್ಥಳನ್ನ ಕಂಡೆ
ವರಪ್ರದನ ಕಂಡೆ ವರದೇಶನ ಕಂಡೆ
ತಿರುವೆಂಗಳಪ್ಪನ ಚರಣವ ಕಂಡೆ
ಪುರಂದರವಿಠ್ಠಲರೇಯನ ಕಂಡೆ ॥೫॥
ಜತೆ
ನೆಚ್ಚಿದಾಳುಗಳಿಗೆ ಅರೆಮೊರೆ ಇಲ್ಲದೆ
ಅಚ್ಚಭಾಗ್ಯ ಪುರಂದರವಿಠ್ಠಲ ತಿರುವೆಂಗಳಪ್ಪ ॥೬॥
***
1. Dhṛvatāḷa
Acyutānanta gōvinda śrī mukuṇḍa |
Saccidānanda svarūpa bhakta |
Vatsala puruṣōttama parandhāmā |
Matsya kūrma varāha nārasiṃha |
Vāmana bhārgava rāghava kṛṣṇa |
Buddhāvatāra kalki nārāyaṇa |
Appāramahima nārāyaṇa |
Ananta avatāra nārāyāṇa |
Sarpaśayanane nārāyaṇa |
Siri purandaraviṭṭhala vibhuve |
Tiruveṅgaḷappa ennappa |
Acyutānanta gōvinda ॥ 1 ॥
2. Maṭṭatāḷa
Maṅgaḷa vakṣadalli saṅga sukha ippaḷavve |
Aṅgane lakumevve bhaṅgaravādaḷavve |
Śṛṅgaravādaḷavve aṅgane lakumevve |
Raṅga purandaraviṭṭhalage bhaṅgaravādaḷavve |
Śṛṅgaravādaḷavve ॥ 2 ॥
3. Triviḍatāḷa
Uṭṭidda daṭṭiyu kaṭṭida kaṭhāri |
Toṭṭambu tōlātma meṭṭidda meṭṭu |
Kaṭṭāḷu khaḷara kendoṭṭuva kaḍu dhiṭṭa |
Sṛṣṭipā purandaraviṭṭhalarēyā ॥ 3 ॥
4. Aṭṭatāḷa
Ide danuja mardana cakrahasta |
Idē vēdamaya śaṅkhahasta |
Idē amṛtava nīḍida hasta |
Idē tiruveṅgaḷappana kuruhu |
Idē purandaraviṭṭhalana mūruti ॥ 4 ॥
5. Āditāḷa
Kirīṭa kuṇḍaladharana kaṇḍe |
Saramaṇigaḷa bhūṣaṇanna kaṇḍe |
Siriyippa vakṣasthaḷanna kaṇḍe |
Varapradana kaṇḍe varadēśana kaṇḍe |
Tiruveṅgaḷappana caraṇava kaṇḍe |
Purandaraviṭṭhalarēyana kaṇḍe ॥ 5 ॥
6. Jate
Neccidāḷugaḷige aremore illade |
Accabhāgya purandaraviṭṭhala tiruveṅgaḷappa ॥ 6 ॥
***
Key Transliteration & Vocabulary Guide:
Saccidānanda Svarūpa: One whose true nature is Truth, Consciousness, and Bliss.
Bhakta Vatsala: One who is affectionately inclined toward His devotees.
Sarpaśayanane: The one who reclines on the serpent (Ananta Shesha).
Vakṣadalli: In the chest/bosom.
Bhaṅgaravādaḷavve: She who has become like gold (referring to Goddess Lakshmi).
Kaṭhāri: A dagger or sword.
Khaḷara: The wicked or evil people.
Danuja Mardana: The crusher/destroyer of demons.
Kuruhu: A mark, sign, or identification.
Kirīṭa Kuṇḍaladhara: One who wears the crown (Kirita) and ear-ornaments (Kundala).
Varaprada: The granter of boons.
***
ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸರು ವಿರಚಿಸಿರುವ ಈ 'ತಿರುವೆಂಗಳೇಶ ಮಹಿಮಾ ಸುಳಾದಿ'ಯು ತಿರುಪತಿಯ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನ ದಿವ್ಯ ರೂಪ, ಅವತಾರಗಳು ಮತ್ತು ಆತನ ಕಾರುಣ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಸುಳಾದಿಯಲ್ಲಿ ದಾಸರು ಶ್ರೀನಿವಾಸನನ್ನು ಸಕಲ ಅವತಾರಗಳ ಮೂಲಪುರುಷನಾದ ನಾರಾಯಣನೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಶಾವತಾರಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಆತನ ಸೌಂದರ್ಯ, ಆತನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವೈಭವ, ಆತನು ಧರಿಸಿರುವ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡುವ, ಶರಣಾಗತರಿಗೆ ಅಕ್ಷಯ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ತಿರುಪತಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪನ ದರ್ಶನ ಭಾಗ್ಯವೇ ಈ ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು.
ಅರ್ಥ (ಪದಗಳ ವಿವರಣೆ)
೧. ಧ್ರುವತಾಳ (ಅವತಾರಗಳ ಸ್ತುತಿ)
ಅರ್ಥ: ಅಚ್ಯುತ, ಅನಂತ, ಗೋವಿಂದ, ಮುಕುಂದ ಎಂಬ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲನೇ, ನೀನೇ ಪರಂಧಾಮ. ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೂರ್ಮ, ವರಾಹ, ನರಸಿಂಹ, ವಾಮನ, ಪರಶುರಾಮ, ರಾಮ, ಕೃಷ್ಣ, ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕಿ ಎಂಬ ದಶಾವತಾರಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದ ನಾರಾಯಣನು ನೀನೇ. ಶೇಷಶಯನನಾದ, ಅಪಾರ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಪುರಂದರವಿಠಲನೇ, ತಿರುವೆಂಗಳಪ್ಪನೇ ನೀನೇ ನನ್ನ ತಂದೆ.
೨. ಮಟ್ಟತಾಳ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯ ವರ್ಣನೆ)
ಅರ್ಥ: ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಂಗಳಕರವಾದ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ (ಎದೆಯಲ್ಲಿ) ಸದಾ ನೆಲೆಸಿ ಸುಖಪಡುತ್ತಿರುವವಳು ತಾಯಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಿ. ಆಕೆ ಚಿನ್ನದಂತೆ (ಭಂಗರ) ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಪುರಂದರವಿಠಲನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶೃಂಗಾರವಾಗಿ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಲಕುಮಿಯು ಆತನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.
೩. ತ್ರಿವಿಡತಾಳ (ವೀರರೂಪದ ವರ್ಣನೆ)
ಅರ್ಥ: ಸ್ವಾಮಿಯು ಉಟ್ಟಿರುವ ಪೀತಾಂಬರ (ದಟ್ಟಿ), ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿರುವ ಕಠಾರಿ (ಚೂರಿ), ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವ ಬಿಲ್ಲು-ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಿಗೆ ತೊಟ್ಟಿರುವ ಮೆಟ್ಟುಗಳು - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆತನ ವೀರತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ದುಷ್ಟರನ್ನು (ಖಳರನ್ನು) ಸದೆಬಡಿಯುವ ಕಡು ಧಿಟ್ಟನಾದ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಪುರಂದರವಿಠಲನು ಅತ್ಯಂತ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
೪. ಅಟ್ಟತಾಳ (ಹಸ್ತಗಳ ಮಹಿಮೆ)
ಅರ್ಥ: ಇವನೇ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಹಸ್ತವುಳ್ಳವನು. ಇವನೇ ವೇದಗಳ ಸಾರವಾದ ಶಂಖವನ್ನು ಹಿಡಿದವನು. ಇವನೇ ಹಿಂದೆ ಸಮುದ್ರ ಮಥನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಮೃತವನ್ನು ನೀಡಿದ ಹಸ್ತವುಳ್ಳವನು. ಈ ದಿವ್ಯ ಹಸ್ತಗಳೇ ತಿರುವೆಂಗಳಪ್ಪನ ಗುರುತುಗಳು. ಇವನೇ ನಮ್ಮ ಪುರಂದರವಿಠಲನ ಸುಂದರ ಮೂರ್ತಿ.
೫. ಆದಿತಾಳ (ದರ್ಶನ ಭಾಗ್ಯ)
ಅರ್ಥ: ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಿರೀಟ, ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆನು. ಮುತ್ತು-ರತ್ನಗಳ ಹಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭೂಷಣನನ್ನು ಕಂಡೆನು. ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ನೆಲೆಸಿರುವ ಆತನ ವಿಶಾಲವಾದ ಎದೆಯನ್ನು ಕಂಡೆನು. ವರವನ್ನು ನೀಡುವ ವರದೇಶನಾದ ತಿರುವೆಂಗಳಪ್ಪನ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ಕಂಡೆನು. ಅಂದರೆ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪುರಂದರವಿಠಲನನ್ನೇ ನಾನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದೆನು.
೬. ಜತೆ (ಮುಕ್ತಾಯ)
ಅರ್ಥ: ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಕೋಚವಿಲ್ಲದೆ, ಅರ್ಧಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸುವವನು ಆತ. ಅಂತಹ ಅಕ್ಷಯವಾದ (ಅಚ್ಚ) ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವವನೇ ನಮ್ಮ ಪುರಂದರವಿಠಲ ತಿರುವೆಂಗಳಪ್ಪ.
***
This Tiruveṅgaḷēśa Mahimā Suḷādi was composed by Sri Purandara Dasaru (under the signature Purandara Vithala). It is a beautiful tribute to Lord Venkateshwara of Tirupati, identifying him as the supreme Lord Narayana who takes many forms to protect the world.
Summary
In this Suladi, Purandara Dasaru praises Lord Srinivasa as the source of all incarnations (Dashavatara). He describes the Lord's physical beauty, the presence of Goddess Lakshmi on His chest, and the divine weapons He carries. The song captures the poet's ecstatic experience of "Darshana" (seeing the Lord), where he observes everything from the Lord's crown to His lotus feet. The central theme is that the Lord of Tirumala is the ultimate granter of boons and eternal fortune to those who trust Him.
Section-wise Meaning
1. Dhruva Tala (The Incarnations of Narayana)
Meaning: O Achyuta, Ananta, Govinda, Mukunda! You are the embodiment of Eternal Bliss (Satchidananda) and the lover of Your devotees (Bhakta Vatsala). You are the Supreme Abode. You are the one who took the forms of Matsya, Kurma, Varaha, Narasimha, Vamana, Parashurama, Rama, Krishna, Buddha, and Kalki. O Narayana, who reclines on the serpent Sesha and possesses infinite glory, You are my father, the Lord of Tirumala, Purandara Vithala.
2. Matta Tala (The Presence of Lakshmi)
Meaning: In His auspicious chest (Vaksha), the Goddess Lakshmi resides, enjoying eternal union and bliss. She shines like pure gold (Bhangara). The beautiful Lakshmi appears most decorative and charming as she graces the chest of Lord Purandara Vithala.
3. Trividi Tala (The Warrior Form)
Meaning: The Lord wears a firm loincloth (Datti) and carries a dagger (Kathari) at His waist. He holds the bow and arrows with mighty shoulders and wears divine sandals (Mettu). He is the brave warrior who strikes down the wicked (Khala) with great determination. He is the creator of the universe, the valiant Purandara Vithala.
4. Atta Tala (The Divine Hands/Symbols)
Meaning: Look, this is the hand that holds the Discus (Chakra) to destroy the demons. This is the hand that holds the Conch (Shankha), which is the embodiment of the Vedas. This is the hand that once distributed the nectar of immortality (Amrita) to the gods. These are the identifying marks (Kuruhu) of the Lord of Tirumala; this is the divine form of Purandara Vithala.
5. Adi Tala (The Vision of the Lord)
Meaning: I have seen the Lord wearing the crown (Kirita) and earrings (Kundala). I have seen Him adorned with necklaces of precious gems. I have seen His chest, where the Goddess of Wealth (Siri) resides. I have seen the granter of boons, the Lord of all lands. I have seen the lotus feet of the Lord of Tirumala; indeed, I have seen the great King Purandara Vithala.
6. Jate (Conclusion)
Meaning: To those who place their total trust in Him, He grants His grace without any hesitation or half-heartedness. He is the giver of "unadulterated fortune" (Achcha Bhagya), the Lord of Tirumala, Purandara Vithala.
***
