CLICK-> INDEX ದೇವರನಾಮ ಕೇಳಿ ಕಲಿಯಲು ಲಿಂಕ್ LINKS TO LEARN DEVARANAMA
or just scroll down for other devaranama
tirupathi pandurangi huchchacharyaru
ಆರಮ್ಮ ಮುರಲಿಯನೂದುವನು
ಮಾರ ಸುಂದರ ಸುಖ ಸಾರುವ ಜಗಕೆ ||ಪ||
ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನು ಹಿಂಡು ಗೋವ್ಗಳ ಕಾಯ್ದು
ಕಂಡ ಕಂಡವರನ್ನು ಕರೆಯುತಾನೆ
ಚೆಂಡು ಬುಗರಿ ಗೋಲಿ ಗುಂಡುಗಳನೆ ಕಟ್ಟಿ
ತಂಡ ತಂಡವಾಗಿ ಪೋದನಮ್ಮ ||೧||
ತಾಯಿ ಕಟ್ಟಿರುವಂಥಾ ತೋರ ಬುತ್ತಿಯ ಗಂಟು
ತೂಗುತ ಯಮುನೆಯ ತೀರದಲ್ಲೇ
ತೋರ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಬುತ್ತಿಗಳನೆ ತಿಂದು
ತೀರಿದವರಿಗೆಲ್ಲಾ ತಾ ಕೊಡುವಾ ||೨||
ಇಂದಿರೇಶನು ಕೊಟ್ಟ ತಿಂದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ
ಆನಂದಪಟ್ಟರು ಗೋಪನಂದನರು
ಹಿಂದಿನ ಪುಣ್ಯವು ಬಂದೊದಗಿತು ಎಂದು
ತಿಂದ ಎಂಜಲನಿಟ್ಟ ಇಂದಿರೇಶ ||೩||
***
Pallavi
āramma muraliyanūduvanu
māra sundara sukha sāruva jagake || pa ||
Charanam 1
puṇḍarīkākṣanu hiṇḍu gōvgaḷa kāydu
kaṇḍa kaṇḍavarannu kareyutāne
ceṇḍu bugari gōli guṇḍugaḷane kaṭṭi
taṇḍa taṇḍavāgi pōdanamma || 1 ||
Charanam 2
tāyi kaṭṭiruvaṇthā tōra buttiya gaṇṭu
tūguta yamuneya tīradallē
tōra uppinakāyi buttigaḷane tindu
tīridavarigellā tā koḍuvā || 2 ||
Charanam 3
indirēṣanu koṭṭa tinda uppinakāyi
ānandapaṭṭaru gōpanandanaru
hindina puṇyavu bandodagitu endu
tinda eñjalaniṭṭa indirēṣa || 3 ||
***
Pronunciation Guide
Vowels: Vowels with macron lines over them (ā, ū, ē, ī, ō) are long vowel sounds. Hold them for two beats (like "aa" or "ee").
Retroflexes: For letters with dots underneath (ṇ, ḍ, ṭ, ḷ, ṣ), curl the tip of your tongue backwards to touch the roof of your mouth when pronouncing them (e.g., puṇḍarīkākṣanu, gōvgaḷa, kaṇḍa, ceṇḍu, guṇḍugaḷane, gaṇṭu, ānandapaṭṭaru, indirēṣanu).
The special 'ḷ' sound: The 'ḷ' in gōvgaḷa, guṇḍugaḷane, buttigaḷane, and koḍuvā is a heavy, retroflex 'l' sound made by curling the tongue back and flipping it down quickly.
The 'ṣ' and 'ś' sounds: The 'ṣ' in indirēṣanu is a deep, retroflex "sh" sound pronounced with the tongue curled back. The 'x' in puṇḍarīkākṣanu represents the "ksh" cluster blend.
The soft 'c': The 'c' in ceṇḍu is pronounced softly like the "ch" in "chair" or "chill".
The nasal 'ñ': The 'ñ' in eñjalaniṭṭa represents a soft nasal sound, matching the "nj" sound in words like "fringe" or "enjoy".
***
ಇದು ತಿರುಪತಿ ಪಂಡುರಂಗಿ ಹುಚ್ಚಾಚಾರ್ಯರು (ಅಂಕಿತನಾಮ: ಇಂದಿರೇಶ) ರಚಿಸಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾದ ಕೃಷ್ಣಲೀಲಾ ಕೀರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಗೋಪಾಲಕ ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಯಮುನಾ ತೀರದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ, ಬುತ್ತಿ ಊಟ ಮಾಡಿದ ಮಧುರ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ದಾಸರು ಅತ್ಯಂತ ಸವಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
🌟 ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾರಾಂಶ
ಈ ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯೊಬ್ಬಳು ತನ್ನ ಮಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಖಿಯೊಬ್ಬಳು ಇನ್ನೊಬ್ಬಳಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಂತೆ ಕವಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮನ್ಮಥನಿಗಿಂತಲೂ ಸುಂದರನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾ ಮುರಳಿಯನ್ನು (ಕೊಳಲನ್ನು) ಊದುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಕಮಲಾಕ್ಷನು ಗೋವುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುತ್ತಾ, ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಚೆಂಡು, ಬುಗರಿ, ಗೋಲಿಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾ ಯಮುನಾ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಯಶೋದಾ ಮಾತೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ದಪ್ಪನೆಯ ಬುತ್ತಿ ಗಂಟನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ, ಬಗೆಬಗೆಯ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೋಪಾಲಕರೆಲ್ಲರೂ ಕೂತು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕೈಯಾರೆ ತಿನ್ನಿಸಿ, ಆತ ಉಂಡು ಉಳಿಸಿದ ಎಂಜಲು ಬುತ್ತಿಯನ್ನೇ ತಾವೂ ತಿಂದು ಧನ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ. ತಮಗೆ "ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಪುಣ್ಯವೇ ಬಂದು ಒದಗಿತು" ಎಂದು ಗೋಪಾಲಕರು ಆನಂದಪಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ಇಂದಿರೇಶನೇ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ) ತಾನು ತಿಂದ ಎಂಜಲನ್ನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಾದ ಗೋಪಾಲಕರಿಗೆ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಕರುಣಾಮಯಿ ಎಂಬುದು ಈ ಕೀರ್ತನೆಯ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿದೆ.
📜 ಭಾವಾರ್ಥ
ಪಲ್ಲವಿ
ಆರಮ್ಮ ಮುರಲಿಯನೂದುವನು
ಮಾರ ಸುಂದರ ಸುಖ ಸಾರುವ ಜಗಕೆ ||ಪ||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಅಮ್ಮಾ ನೋಡೆ, ಅಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ದಿವ್ಯವಾಗಿ ಕೊಳಲನ್ನು (ಮುರಲಿಯನ್ನು) ಊದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ! ಅವನೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮನ್ಮಥನಿಗಿಂತಲೂ ಸುಂದರನಾದ (ಮಾರ ಸುಂದರ) ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ. ಆತ ತನ್ನ ಕೊಳಲಿನ ನಾದದಿಂದ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆನಂದದ ಸುಖವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
1. ಮೊದಲನೇ ನುಡಿ
ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನು ಹಿಂಡು ಗೋವ್ಗಳ ಕಾಯ್ದು
ಕಂಡ ಕಂಡವರನ್ನು ಕರೆಯುತಾನೆ
ಚೆಂಡು ಬುಗರಿ ಗೋಲಿ ಗುಂಡುಗಳನೆ ಕಟ್ಟಿ
ತಂಡ ತಂಡವಾಗಿ ಪೋದನಮ್ಮ ||೧||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಕಮಲದಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಆ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನು (ಕೃಷ್ಣನು) ದನಗಳ ಹಿಂಡನ್ನು ಮೇಯಿಸುತ್ತಾ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಕಂಡಕಂಡವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೂಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡಲು ಚೆಂಡು, ಬುಗರಿ, ಗೋಲಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಬಾಲಗೋಪಾಲರ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತಂಡ ತಂಡವಾಗಿ (ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ) ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದಾನೆ ಅಮ್ಮಾ.
2. ಎರಡನೇ ನುಡಿ
ತಾಯಿ ಕಟ್ಟಿರುವಂಥಾ ತೋರ ಬುತ್ತಿಯ ಗಂಟು
ತೂಗುತ ಯಮುನೆಯ ತೀರದಲ್ಲೇ
ತೋರ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಬುತ್ತಿಗಳನೆ ತಿಂದು
ತೀರಿದವರಿಗೆಲ್ಲಾ ತಾ ಕೊಡುವಾ ||೨||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಯಶೋದಾ ಮಾತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿರುವ ಆ ದಪ್ಪನೆಯ (ತೋರ) ಅನ್ನದ ಬುತ್ತಿಯ ಗಂಟನ್ನು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ತೂಗಾಕಿಕೊಂಡು ಕೃಷ್ಣನು ಯಮುನಾ ನದಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತು, ಬಾಯಲ್ಲಿ ನೀರೂರಿಸುವ ಬಗೆಬಗೆಯ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳ ಜೊತೆ ಆ ಬುತ್ತಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಸವಿದು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ತನ್ನ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಬಂದ ಆಪ್ತ ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹಸಿದು ದಣಿದು ಬಂದವರಿಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಆತ ತನ್ನ ಕೈಯಾರೆ ಆ ಬುತ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
3. ಮೂರನೇ ನುಡಿ
ಇಂದಿರೇಶನು ಕೊಟ್ಟ ತಿಂದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ
ಆನಂದಪಟ್ಟರು ಗೋಪನಂದನರು
ಹಿಂದಿನ ಪುಣ್ಯವು ಬಂದೊದಗಿತು ಎಂದು
ತಿಂದ ಎಂಜಲನಿಟ್ಟ ಇಂದಿರೇಶ ||೩||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಆ ಇಂದಿರೇಶನೇ (ಕೃಷ್ಣನೇ) ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತನಗೆ ತಿನ್ನಿಸಿದ ಮತ್ತು ತಾನು ತಿಂದ ಆ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಹಾಗೂ ಬುತ್ತಿ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆದು ಗೋಪಾಲಕರೆಲ್ಲರೂ (ಗೋಪನಂದನರು) ಪರಮಾನಂದ ಭರಿತರಾದರು. "ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳ ಮಹಾ ಪುಣ್ಯವೇ ಇಂದು ಹೀಗೆ ಒದಗಿಬಂದಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಕುಣಿದಾಡಿದರು. ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಆ ಇಂದಿರೇಶನು, ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಸೋತು, ತಾನು ತಿಂದ ಎಂಜಲು ಬುತ್ತಿಯನ್ನೇ ಅವರಿಗೆ ಪರಮ ಪಾವನವಾದ ಪ್ರಸಾದವನ್ನಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀಡಿದನು.
***
This is an enchanting Krishna Leela hymn composed by the great scholar and saint Tirupati Pandurangi Huchchacharyaru (who wrote under the pen name Indiresha). In this song, the poet beautifully narrates the sweet pastime of Lord Krishna playing and having a picnic lunch (Butti Oota) with his cowherd friends along the banks of the river Yamuna in Gokula.
🌟 Overall Summary
The hymn is written in a conversational folk style, where one female companion (or a daughter to her mother) exclaims in awe at Krishna’s pastimes. She points out that Sri Krishna, who is more beautiful than Cupid (Mara Sundara), is spreading joy throughout the universe by playing his divine flute. The lotus-eyed Lord herds his cows while calling out affectionately to everyone he sees. Armed with traditional toys like balls, spinning tops, and marbles tied to his waist, he heads to the banks of the Yamuna with teams of his cowherd friends. There, they untie the heavy lunch bundles (Butti) packed with love by Mother Yashoda and enjoy the rice with delicious pickles. The cowherd boys are overjoyed, feeling that their accumulated merits from past lives (Hindina Punya) have finally borne fruit because the Supreme Lord of the universe, Indiresha (the Lord of Goddess Lakshmi), is sharing his food and even giving them his sanctified leftovers (Enjalu) as his divine blessing.
📜 Verse-by-Verse Meaning
Pallavi
Aaramma Muraliyanooduvanu
Maara Sundara Sukha Saaruva Jagake ||P||
Meaning: Look there, mother! Who is that playing the divine flute (muraliyanu) so beautifully? It is none other than Sri Krishna, who is more stunningly beautiful than Cupid (Maara Sundara). With the melody of his flute, he is proclaiming and spreading supreme bliss (sukha) to the entire world.
1. First Charanam
Pundareekaakshanu Hindu Govgala Kaaydu
Kanda Kandavarannu Kareyutaane
Chendu Bugari Goli Gundugalane Katti
Tanda Tandavaagi Podanamma ||1||
Meaning:
Pundareekaakshanu Hindu Govgala Kaaydu Kanda Kandavarannu Kareyutaane: The lotus-eyed Lord (Pundareekaaksha), while herding his flocks of cows (hindu govgala), calls out warmly to every single person he spots along the way.
Chendu Bugari Goli Gundugalane Katti Tanda Tandavaagi Podanamma: Tying traditional toys like balls (chendu), spinning tops (bugari), and marbles (goli gundu) around his waist, he has marched off to the woods, mother, in large groups and teams (tanda tandavaagi) of playful boys.
2. Second Charanam
Taayi Kattiruvantaa Tora Buttiya Gantu
Tooguta Yamuneya Teeradalle
Tora Uppina-kaayi Buttigalane Tindu
Teeridavarigellaa Taa Koduvaa ||2||
Meaning:
Taayi Kattiruvantaa Tora Buttiya Gantu Tooguta Yamuneya Teeradalle: Swinging the heavy, plump picnic bundle (tora buttiya gantu) packed fondly by his mother Yashoda, Krishna arrives at the banks of the river Yamuna.
Tora Uppina-kaayi Buttigalane Tindu Teeridavarigellaa Taa Koduvaa: Sitting there with his friends, he happily relishes the rice lunch along with large, mouth-watering pieces of pickles (uppina-kaayi). Not only does he eat, but he also generously feeds and distributes this food to his close companions and anyone around who is tired or hungry.
3. Third Charanam
Indireshanu Kotta Tinda Uppina-kaayi
Aanandapattaru Gopanandanaru
Hindina Punyavu Bandodagitu Endu
Tinda Enjalanitta Indiresha ||3||
Meaning:
Indireshanu Kotta Tinda Uppina-kaayi Aanandapattaru Gopanandanaru: Receiving the delicious pickles and lunch fed by and shared with Indiresha (the Lord of Goddess Indira/Lakshmi), all the cowherd boys (gopanandanaru) were filled with absolute ecstacy.
Hindina Punyavu Bandodagitu Endu Tinda Enjalanitta Indiresha: Exclaiming that the immense spiritual merits of their past lives (hindina punya) had finally come to reward them today, they danced in joy. The absolute Lord of the cosmos, completely conquered by the pure, innocent love of his playmates, gladly fed them the holy remnants of the food he had already tasted (tinda enjalu) as his supreme Prasadam.
***
Aramma muraliyanuduvanu
mara sundara sukha saruva jagake ||pa||
Pundarikakshanu hindu govgala kaydu
kanda kandavarannu kareyutane
chendu bugari goli gundugalane katti
tanda tandavagi podanamma ||1||
Tayi kattiruvantha tora buttiya gantu
tuguta yamuneya tiradalle
tora uppinakayi buttigalane tindu
tiridavarigella ta koduva ||2||
Indireshanu kotta tinda uppinakayi
anandapattaru gopanandanaru
hindina punyavu bandodagitu endu
tinda enjalanitta indiresha ||3||
***
ಆರಮ್ಮ ಮುರಲಿಯನೂದುವನುಮಾರ ಸುಂದರ ಸುಖ ಸಾರುವ ಜಗಕೆ ಪ
ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನು ಹಿಂಡುಗೋವ್ಗಳ ಕಾಯ್ದುಕಂಡ ಕಂಡವರನ್ನು ಕರೆಯುತಾನೆಚೆಂಡು ಬಗರಿ ಗೋಲಿ ಗುಂಡುಗಳನೆ ಕಟ್ಟಿತಂಡ ತಂಡವಾಗಿ ಪೋದನಮ್ಮ 1
ತಾಯಿ ಕಟ್ಟಿರುವಂಥಾ ತೋರ ಬುತ್ತಿಯ ಗಂಟುತೂಗುತ ಯಮುನೆಯ ತೀರದಲ್ಲೇತೋರ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಬುತ್ತಿಗಳನೆ ತಿಂದುತೀರಿದವರಿಗೆಲ್ಲಾ ತಾ ಕೊಡುವಾ 2
ಇಂದಿರೇಶನು ಕೊಟ್ಟ ತಿಂದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಆನಂದಬಟ್ಟರು ಗೋಪನಂದನರುಹಿಂದಿನ ಪುಣ್ಯವು ಬಂದೊದಗಿತು ಎಂದುತಿಂದ ಎಂಜಲನಿಟ್ಟ ಇಂದಿರೇಶ3
********
ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನು ಹಿಂಡುಗೋವ್ಗಳ ಕಾಯ್ದುಕಂಡ ಕಂಡವರನ್ನು ಕರೆಯುತಾನೆಚೆಂಡು ಬಗರಿ ಗೋಲಿ ಗುಂಡುಗಳನೆ ಕಟ್ಟಿತಂಡ ತಂಡವಾಗಿ ಪೋದನಮ್ಮ 1
ತಾಯಿ ಕಟ್ಟಿರುವಂಥಾ ತೋರ ಬುತ್ತಿಯ ಗಂಟುತೂಗುತ ಯಮುನೆಯ ತೀರದಲ್ಲೇತೋರ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಬುತ್ತಿಗಳನೆ ತಿಂದುತೀರಿದವರಿಗೆಲ್ಲಾ ತಾ ಕೊಡುವಾ 2
ಇಂದಿರೇಶನು ಕೊಟ್ಟ ತಿಂದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಆನಂದಬಟ್ಟರು ಗೋಪನಂದನರುಹಿಂದಿನ ಪುಣ್ಯವು ಬಂದೊದಗಿತು ಎಂದುತಿಂದ ಎಂಜಲನಿಟ್ಟ ಇಂದಿರೇಶ3
********
