ಇದು ಏನು ಕೌತುಕವೊ ಹನುಮರಾಯ
ಪದುಮನಾಭನ ದಯಾಪಾತ್ರ ಶುಭಕಾಯ ಪ.
ಅಂಜನೆಯ ಸುತನಾಗಿ ಅಂದು ಶ್ರೀ ರಾಮರಡಿ
ಕಂಜಗಳ ಸೇವಿಸುತ ಮುದ್ರಿಕೆಯನು
ಕಂಜಾಕ್ಷಿಗಿತ್ತು ಕ್ಷೇಮವನರುಹಿ ಬಂದಾಗ
ಸಂಜೀವ ನಿನಗಿಷ್ಟು ತೊಡಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಳೆ ದೇವಿ 1
ಮರುವಾರ್ತೆ ತಂದು ರಾಮಗರುಹಿ ಸೇತುವೆಯ
ಗಿರಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಕಾರ್ಯವ ಸಾಧಿಸೆ
ಸಿರಿಸಹಿತ ಶ್ರೀ ರಾಮ ರಾಜ್ಯಕೆ ಬಂದಾಗ
ಮರುತ ನಿನಗಿಷ್ಟು ಆಭರಣ ಕೊಟ್ಟನೆ ಪೇಳು 2
ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯ ಕೇಳೆ ಕೌಪೀನ
ವಲ್ಲದಲೆ ಮತ್ತೊಂದರ್ಹಂಬಲಿಲ್ಲ
ಮಲ್ಲ ವೈರಾಗ್ಯದಲಿ ಎಂಬುದನು ಕೇಳಿದೆನು
ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಲು ಇಷ್ಟು ವೈಭವವ ಪಡುತಿರುವೆ 3
ರಾತ್ರೆಯಲಿ ಕೀಚಕನ ಕೊಲ್ಲಲೋಸುಗ ಅಂದು
ಮಿತ್ರೆ ರೂಪವ ಧರಿಸಿ ಶೃಂಗರಿಸಿಕೊಂಡು
ಕತ್ತಲೊಳು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗಲಿಲ್ಲೆಂದು
ಹಸ್ತ ಕಡಗ ಹರಡಿ ಇಟ್ಟು ಮೆರೆಯುವೆಯೊ 4
ಹುಟ್ಟುತಲೆ ಸಂನ್ಯಾಸ ತೊಟ್ಟು ಬ್ಯಾಸತ್ತೊ ನಡು
ಪಟ್ಟಿ ಉಡುದಾರ ಉಡುಗೆಜ್ಜೆ ಕಾಲ್ಗಡಗ
ಇಟ್ಟು ನಾನಾ ಬಗೆ ಕದರುಂಡಲಿಯಲಿ ನೆಲಸಿ
ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣವಿಠ್ಠಲನ ಪ್ರಿಯನಾದಿ 5
***
Pallavi
Idu ēnu kautukavo hanumarāya
Padumanābhana dayāpātra śubhakāya || pa ||
Caraṇa 1
Añjaneya sutanāgi andu śrī rāmaraḍi
Kañjagaḷa sēvisuta mudrikeyanu
Kañjākṣigittu kṣēma vanaruhi bandāga
Sañjīva ninagiṣṭu toḍige koṭṭaḷe dēvi || 1 ||
Caraṇa 2
Maruvārte tandu rāmagaruhi sētuvēya
Giriyinda kaṭṭi kāryava sādhise
Sirisahita śrī rāma rājyake bandāga
Maruta ninagiṣṭu ābharaṇa koṭṭane pēḷu || 2 ||
Caraṇa 3
Ellelli ninna kīrtiya kēḷe kaupīna
Valladale mattondarhambalilla
Malla vairāgyadali embudanu kēḷidenu
Illi nōḍalu iṣṭu vaibhavava paṭutiruve || 3 ||
Caraṇa 4
Rātreyali kīcakana kollalōsuga andu
Mitre rūpava dharisi śṛṅgarisikoṇḍu
Kattaloḷu nōḍikoḷḷalu āgalillendu
Hasta kaḍaga haraḍi iṭṭu merevuyeyo || 4 ||
Caraṇa 5
Huṭṭutale sannyāsa toṭṭu byāsatto naḍu
Paṭṭi uḍudāra uḍegejze kālgaḍaga
Iṭṭu nānā bage kadaruṇḍaliyali nelasi
Śrēṣṭha gōpālakṛṣṇaviṭhṭhalana priyanādi || 5 ||
***
Key Pronunciation Guide
ā, ē, ī, ō, ū: Long vowel sounds. Make sure to extend these notes slightly (e.g., hanumarāya is "huh-nu-muh-raa-yuh", toḍige is "to-dhi-gay").
kañjagaḷa / kañjākṣi: The 'ñ' is a nasal palatal sound, pronounced like the "ny" in canyon (kun-juh-gu-ḷu and kun-jaa-kshi). Kanja means lotus.
uḍegejze: Features the old Kannada heavy blended sound 'jz' (ಗೆಜ್ಜೆ), pronounced with a crisp "j-zh" sound at the end of u-dhe-gej-zheh (hip-bells).
t, d, th, dh: Soft, clean dental consonants where the tip of your tongue touches right behind your upper front teeth (e.g., sētuvēya, mitre, vairāgyadali).
ṭ, ḍ, ṇ: Sharp retroflex sounds. Curl your tongue back to hit the middle of the roof of your mouth (e.g., toḍige, paṭutiruve, kadaruṇḍaliyali).
kañjagaḷa / kadaruṇḍaliyali: These words contain the distinct, heavy South Indian retroflex 'L' (ಳ), which requires rolling the tongue backward.
***
ಮಹಿಳಾ ಹರಿದಾಸರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಭಾವಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾಬಾಯಿ ಹರಿದಾಸಿಯವರು (೧೯೦೨-೧೯೪೩, ಅಂಕಿತನಾಮ: ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣವಿಠ್ಠಲ) ವಿರಚಿತ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೀರ್ತನೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಹನುಮಂತನ ಮೂರು ಅವತಾರಗಳ (ಹನುಮ-ಭೀಮ-ಮಧ್ವ) ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ, ವಿಗ್ರಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ಧರಿಸಿರುವ ಒಡವೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಹಾಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರೀತಿಯ ಹಠದಿಂದ (ನಿಂದಾಸ್ತುತಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ) ಕೇಳುವ ಈ ಕೃತಿಯ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಬಾಬಾಯಿಯವರು ಹನುಮಂತನ ದಿವ್ಯ ವಿಗ್ರಹದ ಆಭರಣ ವೈಭವವನ್ನು ಕಂಡು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೌತುಕದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. "ಹನುಮರಾಯನೇ, ಜಗತ್ತಿಗೆಲ್ಲಾ ಪರಮ ವೈರಾಗ್ಯ ಮೂರ್ತಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ನೀನು, ಇಷ್ಟೊಂದು ಒಡವೆ-ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ರಾಜವೈಭವದಿಂದ ನಿಂತಿದ್ದೀಯಲ್ಲಾ, ಇದೇನು ಕೌತುಕ?" ಎಂದು ಕವಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.
ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಬಂದಾಗ ಸೀತಾಮಾತೆಯು ನಿನಗೆ ಒಡವೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಳೇ? ಅಥವಾ ರಾಮರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನೇ? ನೀನು ಕೇವಲ ಲಂಗೋಟಿಯನ್ನು (ಕೌಪೀನ) ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೇನನ್ನೂ ಉಡುವುದಿಲ್ಲ, ಪರಮ ವೈರಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ಕೈಕಡಗ, ನಡುಪಟ್ಟಿ, ಉಡುದಾರ, ಕಾಲಂದುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ! ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಭೀಮನಾಗಿ ಕೀಚಕನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ದ್ರೌಪದಿಯ (ಸೈರಂಧ್ರಿ) ರೂಪ ಧರಿಸಿ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಬೆಳಕಾಗಲಿ ಎಂದು ಈ ಕೈಕಡಗಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೆಯಾ? ಅಥವಾ ಜಗದ್ಗುರು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಸಂನ್ಯಾಸ ಪಡೆದು ಬೇಸತ್ತು, ಕೊನೆಗೆ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ ದಾಸನಾಗಿ ಈ ಲೀಲಾಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೀಯಾ? ಎಂದು ಹನುಮಂತನ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ರೂಪವನ್ನು ದಾಸಿಯವರು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಅರ್ಥ (Paragraph-wise Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ
ಇದು ಏನು ಕೌತುಕವೊ ಹನುಮರಾಯ
ಪದುಮನಾಭನ ದಯಾಪಾತ್ರ ಶುಭಕಾಯ || ಪ ||
ಅರ್ಥ: ಪದ್ಮನಾಭನಾದ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದವನೇ, ಮಂಗಳಕರವಾದ ಶರೀರವುಳ್ಳವನೇ ಓ ಹನುಮರಾಯನೇ! ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರಿನ ಈ ಅಲಂಕಾರ ಹಾಗೂ ವೈಭವವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದೇನು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಕೌತುಕವೋ ನನಗಂತೂ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ!
೧ನೇ ಚರಣ (ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಸಂಗ)
ಅಂಜನೆಯ ಸುತನಾಗಿ ಅಂದು ಶ್ರೀ ರಾಮರಡಿ
ಕಂಜಗಳ ಸೇವಿಸುತ ಮುದ್ರಿಕೆಯನು
ಕಂಜಾಕ್ಷಿಗಿತ್ತು ಕ್ಷೇಮವನರುಹಿ ಬಂದಾಗ
ಸಂಜೀವ ನಿನಗಿಷ್ಟು ತೊಡಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಳೆ ದೇವಿ || 1 ||
ಅರ್ಥ: ನೀನು ಅಂಜನಾದೇವಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಅಂದು ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು (ಅಡಿ ಕಂಜಗಳ) ಸೇವಿಸುತ್ತಾ, ಆತ ಕೊಟ್ಟ ಉಂಗುರವನ್ನು (ಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನು) ಸಮುದ್ರ ಲಂಘಿಸಿ ಹೋಗಿ ಕಮಲಾಕ್ಷಿಯಾದ ಸೀತಾಮಾತೆಗೆ (ಕಂಜಾಕ್ಷಿಗೆ) ಕೊಟ್ಟು, ಆಕೆಯ ಕುಶಲಸಮಾಚಾರವನ್ನು (ಕ್ಷೇಮವನರುಹಿ) ರಾಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಮರಳಿ ಬಂದೆ. ಓ ಸಂಜೀವಿನಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಂದ ಹನುಮಂತನೇ (ಸಂಜೀವ), ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೀತಾ ದೇವಿಯು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ನಿನಗೆ ಧರಿಸಲು ಇಷ್ಟೊಂದು ಆಭರಣಗಳನ್ನು (ತೊಡಿಗೆಗಳನ್ನು) ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಳೇನು?
೨ನೇ ಚರಣ (ರಾಮರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕದ ಪ್ರಸಂಗ)
ಮರುವಾರ್ತೆ ತಂದು ರಾಮಗರುಹಿ ಸೇತುವೆಯ
ಗಿರಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಕಾರ್ಯವ ಸಾಧಿಸೆ
ಸಿರಿಸಹಿತ ಶ್ರೀ ರಾಮ ರಾಜ್ಯಕೆ ಬಂದಾಗ
ಮರುತ ನಿನಗಿಷ್ಟು ಆಭರಣ ಕೊಟ್ಟನೆ ಪೇಳು || 2 ||
ಅರ್ಥ: ಲಂಕೆಯಿಂದ ಸೀತೆಯ ಮರುವಾರ್ತೆಯನ್ನು (ಸಂದೇಶವನ್ನು) ತಂದು ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ, ವಾನರಸೇನೆ ರವಾನಿಸಲು ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡಗಳ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ (ಗಿರಿಯಿಂದ) ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿಕೊಟ್ಟೆ. ತದನಂತರ ರಾವಣಸಂಹಾರವಾಗಿ, ಸೀತಾಮಾತೆಯ (ಸಿರಿಸಹಿತ) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾದಾಗ, ಓ ಮಾರುತಿಯೇ (ಮರುತ), ಆ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನು ನಿನಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇಷ್ಟೊಂದು ದಿವ್ಯ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನೇ? ನನಗೊಮ್ಮೆ ಹೇಳು.
೩ನೇ ಚರಣ (ವೈರಾಗ್ಯದ ವೈರುಧ್ಯ)
ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯ ಕೇಳೆ ಕೌಪೀನ
ವಲ್ಲದಲೆ ಮತ್ತೊಂದರ್ಹಂಬಲಿಲ್ಲ
ಮಲ್ಲ ವೈರಾಗ್ಯದಲಿ ಎಂಬುದನು ಕೇಳಿದೆನು
ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಲು ಇಷ್ಟು ವೈಭವವ ಪಡುತಿರುವೆ || 3 ||
ಅರ್ಥ: ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೇ ಹೋದರೂ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ಹೇಗೆ ಹರಡಿದೆಯೆಂದರೆ—ನೀನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಲಂಗೋಟಿಯನ್ನು (ಕೌಪೀನ) ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ಯಾವ ವಸ್ತ್ರ-ಒಡವೆಗಳ ಮೇಲೂ ಹಂಬಲ (ಆಸೆ) ಪಡದ ಮಹಾ ವಿರಕ್ತ. ವೈರಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ಮಲ್ಲ (ವೀರ) ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದೇ ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಇವತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ನೀನು ಇಷ್ಟೊಂದು ಒಡವೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮಹಾ ರಾಜವೈಭವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಲ್ಲಾ!
೪ನೇ ಚರಣ (ಭೀಮಾವತಾರದ ಕೀಚಕ ವಧೆ)
ರಾತ್ರೆಯಲಿ ಕೀಚಕನ ಕೊಲ್ಲಲೋಸುಗ ಅಂದು
ಮಿತ್ರೆ ರೂಪವ ಧರಿಸಿ ಶೃಂಗರಿಸಿಕೊಂಡು
ಕತ್ತಲೊಳು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗಲಿಲ್ಲೆಂದು
ಹಸ್ತ ಕಡಗ ಹರಡಿ ಇಟ್ಟು ಮೆರೆಯುವೆಯೊ || 4 ||
ಅರ್ಥ: (ಭೀಮಾವತಾರವನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ) ಮಹಾಭಾರತದ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿಯ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೀಚಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಗೆಳತಿಯಾದ (ಮಿತ್ರೆ ಎಂದರೆ ದ್ರೌಪದಿ/ಸೈರಂಧ್ರಿ) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹೆಣ್ಣಿನಂತೆ ಶೃಂಗಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಆಗ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಶತ್ರು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ನಿನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವ ಚಿನ್ನದ ಕಡಗಗಳ (ಹಸ್ತ ಕಡಗ) ಹೊಳಪು ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಹರಡಲಿ ಎಂದು ಇವುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ ಹೇಗೆ?
೫ನೇ ಚರಣ (ಮಧ್ವಾವತಾರ ಮತ್ತು ಅಂಕಿತ)
ಹುಟ್ಟುತಲೆ ಸಂನ್ಯಾಸ ತೊಟ್ಟು ಬ್ಯಾಸತ್ತೊ ನಡು
ಪಟ್ಟಿ ಉಡುದಾರ ಉಡುಗೆಜ್ಜೆ ಕಾಲ್ಗಡಗ
ಇಟ್ಟು ನಾನಾ ಬಗೆ ಕದರುಂಡಲಿಯಲಿ ನೆಲಸಿ
ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣವಿಠ್ಠಲನ ಪ್ರಿಯನಾದಿ || 5 ||
ಅರ್ಥ: (ಮಧ್ವಾವತಾರವನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ) ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮದಾಚಾರ್ಯರಾಗಿ (ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು) ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಸಂನ್ಯಾಸಾಶ್ರಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಕೇವಲ ದಂಡ-ಕಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಾಕಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತೇನು (ಬ್ಯಾಸತ್ತೊ)? ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈಗ ಸುಂದರ ವಿಗ್ರಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ನಡುಪಟ್ಟಿ, ಉಡುದಾರ, ಕಾಲಿಗೆ ಉಡುಗೆಜ್ಜೆ ಹಾಗೂ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕಾಲ್ಗಡಗಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೀಯಾ? ಇಂತಹ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಕದರುಂಡಲಿ (ಇಂದಿನ ಕದರಮಂಡಲಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಎಂಬ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಂಜನೇಯನಾಗಿ ನೆಲಸಿ, ಸಕಲ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣವಿಠ್ಠಲನ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದೀಯಲ್ಲಾ ಹನುಮಂತನೇ!
***
summary and paragraph-wise breakdown in English for this unique, playful, and spiritually deep song composed by the notable woman saint-poet Sri Ambabai Haridasi (1902–1943). Her compositions carry the signature (ankita nama) Gopalakrishnavitthala.
This composition is written in the traditional style of Ninda Stuti (affectionate blame), where the poet playfully teases the deity. Here, Ambabai stands before a beautifully decorated icon of Hanuman and questions his sudden turn toward royal luxury, weaving together the cosmic exploits of his three legendary incarnations: Hanuman, Bhima, and Madhvacharya.
Summary
In this song, Ambabai addresses Lord Hanuman, expressing her mock amazement at his magnificent jewelry and royal garments. Hanuman is widely celebrated as the ultimate monk—an ascetic warrior (Malla Vairagya) who wears nothing but a simple loincloth (Kaupina) and wants no material possessions. Yet, here he stands draped in gold ornaments.
The poet jokingly cross-examines him across eras: "Did Mother Sita gift you these when you delivered Rama's ring in Lanka? Or did Lord Rama shower you with jewels during his coronation? I thought you were a detached ascetic, but look at you enjoying this royal status! Or is this a habit left over from your next birth as Bhima, when you dressed up as a woman (Sairandhri) in the dead of night to slay the tyrant Keechaka, wearing shiny wrist-bangles so you could see the enemy in the dark? Or did you get tired of taking renunciation (Sannyasa) at birth as Madhvacharya and finally decide to dress up with waist-bells, anklets, and a golden belt?" Ultimately, she praises him as the great protector residing at Kadaramandalagi who is the beloved devotee of Lord Gopalakrishna.
Paragraph-wise Meaning
Pallavi
Idu ēnu kautukavo hanumarāya
Padumanābhana dayāpātra śubhakāya || pa ||
Meaning: What an incredible, baffling mystery (kautukavo) is this, O Lord Hanuman (Hanumaraya)! You, who possess a highly auspicious, radiant form (śubhakāya) and are the absolute recipient of the grace of Lord Padmanabha (Vishnu)—what is the meaning of all this royal grandeur? I am truly astonished!
Charana 1 (The Mission to Lanka)
Añjaneya sutanāgi andu śrī rāmaraḍi
Kañjagaḷa sēvisuta mudrikeyanu
Kañjākṣigittu kṣēma vanaruhi bandāga
Sañjīva ninagiṣṭu toḍige koṭṭaḷe dēvi || 1 ||
Meaning: Back in the Treta Yuga, you took birth as the son of Mother Anjana (Anjaneya), worshiping the lotus-like feet (kañjagaḷa) of Lord Sri Rama. You crossed the ocean to find Mother Sita, the lotus-eyed queen (Kanjakshi), handed her Rama's signet ring (mudrikeyanu), and brought back news of her safety. O Master who carried the life-saving Sanjeevini mountain (Sanjeeva)! Did the Divine Mother give you all these splendid ornaments (toḍige) as a reward for that rescue mission?
Charana 2 (The Coronation of Rama)
Maruvārte tandu rāmagaruhi sētuvēya
Giriyinda kaṭṭi kāryava sādhise
Sirisahita śrī rāma rājyake bandāga
Maruta ninagiṣṭu ābharaṇa koṭṭane pēḷu || 2 ||
Meaning: You brought back her reply, briefed Lord Rama, and constructed the great bridge across the ocean using mighty boulders and hills (giriyinda), single-handedly making the impossible task a roaring success. Later, when Lord Rama returned victoriously to Ayodhya to claim his kingdom alongside Goddess Lakshmi (Sirisahita), tell me, O Son of the Wind (Maruta), did Rama affectionately gift you all these heavy gold jewels?
Charana 3 (The Paradox of the Ascetic)
Ellelli ninna kīrtiya kēḷe kaupīna
Valladale mattondarhambalilla
Malla vairāgyadali embudanu kēḷidenu
Illi nōḍalu iṣṭu vaibhavava paḍutiruve || 3 ||
Meaning: Wherever I go in this world, your fame precedes you as the ultimate detached monk who wears nothing but a basic loincloth (kaupina) and harbors absolutely no desire (hambalilla) for anything else. I have always heard that you are a champion (malla) of radical asceticism and detachment (vairāgya). Yet, when I look at you right here, you are basking in and enjoying such incredible royal luxury and status (vaibhavava)!
Charana 4 (Bhima's Avatara & Slaying Keechaka)
Rātreyali kīcakana kollalōsuga andu
Mitre rūpava dharisi śṛṅgarisikoṇḍu
Kattaloḷu nōḍikoḷḷalu āgalillendu
Hasta kaḍaga haraḍi iṭṭu merevuyeyo || 4 ||
Meaning: (Recalling his next incarnation as Bhima) In the Mahabharata, during the year of living incognito, you dressed up as a woman (mitre rūpava dharisi—assuming the identity of Draupadi/Sairandhri) in the dead of night to corner and assassinate the evil Keechaka. Are you displaying these shiny golden wrist-cuffs (hasta kaḍaga) today because back then, in total darkness, you couldn't see anything, and you needed the reflections from your bangles to cast light on the enemy?
Charana 5 (Madhvacharya's Avatara & Dedication)
Huṭṭutale sannyāsa toṭṭu byāsatto naḍu
Paṭṭi uḍudāra uḍegejze kālgaḍaga
Iṭṭu nānā bage kadaruṇḍaliyali nelasi
Śrēṣṭha gōpālakṛṣṇaviṭhṭhalana priyanādi || 5 ||
Meaning: (Recalling his third incarnation as Madhvacharya) In the Kali Yuga, you took vows of total renunciation (sannyāsa) right at the moment of your birth. Did you get completely tired (byāsatto) of carrying just a wooden staff and a water pot? Is that why you are now standing here as a deity wearing a golden waist-belt (naḍupaṭṭi), a silver waist-thread (uḍudāra), tiny tinkling hip-bells (uḍegejze), and sturdy silver anklets (kālgaḍaga)? Adorned in all these diverse styles, you have established yourself at the sacred shrine of Kadaruṇḍali (Kadaramaṇḍalagi), reigning as the most beloved, premier champion (priya) of the supreme Lord Gopalakrishna Vitthala!
***
