ತಿರುಪತಿ ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗಿ ಹುಚ್ಚಾಚಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ
ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯ ಸ್ತುತಿ ಪದ
ಅಂಬುಜನಾಭನ ರಂಭೆ ನಿನ್ನಯ ಪಾದಾ
ಆಲಂಬಿಸಿದೆನೆ ತಾಯೆ॥
ಕುಂಭಿಣಿ ಸುತೆ ಸದಾ ನಂಬಿದೆ ಹೃದಿ ಮಮ
ಬಿಂಬನ ತೋರಾಯೆ॥ಪ॥
ಎಷ್ಟೊ ಸುರರು ಶಿರಿಕೃಷ್ಣನಾನನ ಎನಗಿಷ್ಟು ತೋರಿಸುವದಕೆ
ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದಿರೆ ತಪ್ಪು ತಡಿರಿಯಂದಿ ಖೊಟ್ಟಿ ತನವು ಯಾಕೆ॥೧॥
ತಾಯಿಗೆ ಮಗನೊಳು ಮಾಯಾವಿರುವದೆಂದು ಉಪಾಯದಿ ಸೇವಿಸಿದೆ
ತೋಯಜಾಕ್ಷಿಯೆ ಹೀಗ!ಪಾಯ ಮಾಡಲು ಹೇತು,ಕಾಯದೊಳೇನಿಹದೆ॥೨॥
ಪಕ್ಷಿ ವಹಗೆ ಪೇಳಿ ಮೋಕ್ಷ ಕೊಡುವ ಶಕ್ತಿ ಲಕ್ಷುಮಿ ನಿನಗಿಹದೆ
ಅಕ್ಷಯಾತ್ಮನಯನ ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ತೋರಿಸಿ ಅಪೇಕ್ಷಾ ಪೂರಿಸಳಾದೆ॥೩॥
ನಿನ್ನ ಸಮಳು ಹರಿಗಿನ್ನು ಪ್ರಿಯಳುಂಟೆ ಜನ್ಮ ಮರಣ ರಹಿತೆ
ಸನ್ನತನಾಗಿಹೆ ಎನ್ನ ಮಾನದಾಭಿಷ್ಟವನ್ನು ಪೂರಿಸು ಮಾತೆ॥೪॥
ಹಿಂದಿನ ವರುಷದೆ ಇಂದಿರೇಶನ ಮುಖ ವಂದೆ ನೋಡುತಲಿದ್ದೆ
ಒಂದು ಬ್ಯಾಡನ್ನೆ ನಾರಂದ ಮುನಿಯು ಬಿಟ್ಟಾ ನಿಂದು ಅದನೆತಿದ್ದೆ॥೫॥
***
Pallavi
Ambujanābhana rambhe ninnaya pādā
Ālambisidene tāye ||
Kumbhiṇi sute sadā nambide hṛdi mama
Bimbana tōrāye ||
Charana 1
Eṣṭo suraru śirikṛṣṇanānana enagiṣಟು tōrisuvadake |
Oṭṭige bandire tappu taḍiriyandi khoṭṭi tanavu yāke || 1 ||
Charana 2
Tāyige maganoḷu māyāviruvadendu upāyadi sēviside |
Tōyajākṣiye hīgapāya māḍalu hētu, kāyadoḷēnihade || 2 ||
Charana 3
Pakṣi vahage pēḷi mōkṣa koḍuva śakti lakṣumi ninagihaḍe |
Akṣayātmanayana sākṣige tōrisi apēkṣā pūrisalāde || 3 ||
Charana 4
Ninna samaḷu hariginnu priyaḷuṇṭe janma maraṇa rahite |
Sannatanāgihe enna mānadābhiṣṭavannu pūರಿಸು māte || 4 ||
Charana 5
Hindina varuṣade indirēśana mukha vande nōḍutalidde |
Ondu byāḍanne nāranda muniyu biṭṭā nindu adanetidde || 5 ||
***
Key Pronunciation Guide:
ḷ (Retroflex L): As in pēḷi (tell) or samaḷu (equal). Curl the tongue back to touch the roof of the mouth.
ṇ (Retroflex N): As in ambujanābhana or śirikṛṣṇanānana.
ṣ (Hard Sh): As in eṣṭo or akṣaya.
ā, ē, ī, ō, ū: Long vowels. For example, tāye (mother) should be held longer than na.
Hṛdi: The 'H' is followed by a vocalic 'r', pronounced like "Hridi" (heart).
***
ಶ್ರೀ ತಿರುಪತಿ ಪಾಂಡುರಂಗಿ ಹುಚ್ಚಾಚಾರ್ಯರು (ಅಂಕಿತ: ಇಂದಿರೇಶ) ವಿರಚಿಸಿದ ಈ ಕೃತಿಯು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಅತ್ಯಂತ ಆರ್ತವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಪೂರ್ವಕವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ದಾಸರು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯನ್ನು "ಜಗನ್ಮಾತೆ" ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾ, ಆಕೆಯ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀಹರಿಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. "ತಾಯಿಗೆ ಮಗನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೇ?" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಅಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನ (ಬಿಂಬನ) ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸು ಎಂದು ಹಠ ಹಿಡಿಯುವ ಮಗನಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಂತನಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗಿಂತ ಪ್ರಿಯರಾದವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆ ಮುಕ್ತಿ ಸುಲಭ ಎಂಬುದು ಈ ಕೃತಿಯ ಆಶಯ.
ಪದ್ಯದ ಭಾವಾರ್ಥ (Stanza-wise Meaning)
ಅಂಬುಜನಾಭನ ರಂಭೆ ನಿನ್ನಯ ಪಾದಾ ಆಲಂಬಿಸಿದೆನೆ ತಾಯೆ |
ಕುಂಭಿಣಿ ಸುತೆ ಸದಾ ನಂಬಿದೆ ಹೃದಿ ಮಮ ಬಿಂಬನ ತೋರಾಯೆ || ಪ ||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಪದ್ಮನಾಭನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯೇ, ತಾಯಿಯೇ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಭೂಮಿಯ ಪುತ್ರಿಯೇ (ಕುಂಭಿಣಿ ಸುತೆ), ನಿನ್ನನ್ನು ಸದಾ ನಂಬಿರುವ ನನಗೆ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನ (ಬಿಂಬ ಮೂರ್ತಿಯ) ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸು.
ಎಷ್ಟೊ ಸುರರು ಶಿರಿಕೃಷ್ಣನಾನನ ಎನಗಿಷ್ಟು ತೋರಿಸುವದಕೆ |
ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದಿರೆ ತಪ್ಪು ತಡಿರಿಯಂದಿ ಖೊಟ್ಟಿ ತನವು ಯಾಕೆ || ೧ ||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಎಷ್ಟೋ ದೇವತೆಗಳು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮುಖದರ್ಶನ ಪಡೆಯಲು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ನನಗೂ ಆ ದರ್ಶನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸು. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪುಗಳಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಸರಿಪಡಿಸು, ಆದರೆ ನನ್ನನ್ನು ದೂರ ತಳ್ಳುವ ಸುಳ್ಳು ನಾಟಕ (ಖೊಟ್ಟಿ ತನ) ನಿನಗೇಕೆ ತಾಯಿ?
ತಾಯಿಗೆ ಮಗನೊಳು ಮಾಯಾವಿರುವದೆಂದು ಉಪಾಯದಿ ಸೇವಿಸಿದೆ |
ತೋಯಜಾಕ್ಷಿಯೆ ಹೀಗಪಾಯ ಮಾಡಲು ಹೇತು, ಕಾಯದೊಳೇನಿಹದೆ || ೨ ||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಒಬ್ಬ ತಾಯಿಗೆ ತನ್ನ ಮಗನ ಮೇಲೆ ಮಮತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಅದನ್ನೇ ನಂಬಿ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಉಪಾಯದಿಂದ (ಭಕ್ತಿಯಿಂದ) ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಕಮಲದಂತಹ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವಳೇ, ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ? ನನಗೆ ಮೋಕ್ಷ ನೀಡದೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡಲು ಕಾರಣವೇನು?
ಪಕ್ಷಿ ವಹಗೆ ಪೇಳಿ ಮೋಕ್ಷ ಕೊಡುವ ಶಕ್ತಿ ಲಕ್ಷುಮಿ ನಿನಗಿಹದೆ |
ಅಕ್ಷಯಾತ್ಮನಯನ ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ತೋರಿಸಿ ಅಪೇಕ್ಷಾ ಪೂರಿಸಳಾದೆ || ೩ ||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಗರುಡವಾಹನನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಹೇಳಿ ನನಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಕೊಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ನಿನಗಿದೆ. ನಾಶವಿಲ್ಲದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿ, ನನ್ನ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸು ತಾಯಿ.
ನಿನ್ನ ಸಮಳು ಹರಿಗಿನ್ನು ಪ್ರಿಯಳುಂಟೆ ಜನ್ಮ ಮರಣ ರಹಿತೆ |
ಸನ್ನತನಾಗಿಹೆ ಎನ್ನ ಮಾನದಾಭಿಷ್ಟವನ್ನು ಪೂರಿಸು ಮಾತೆ || ೪ ||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಹರಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಸಮಾನರಾದವರು ಅಥವಾ ಪ್ರಿಯರಾದವರು ಬೇರೆ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ? ಜನ್ಮ-ಮರಣಗಳಿಲ್ಲದ ನಿತ್ಯ ಮುಕ್ತೆ ನೀನು. ನಾನು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಶರಣಾಗತನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ, ನನ್ನ ಮನದ ಆಸೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸು.
ಹಿಂದಿನ ವರುಷದೆ ಇಂದಿರೇಶನ ಮುಖ ವಂದೆ ನೋಡುತಲಿದ್ದೆ |
ಒಂದು ಬ್ಯಾಡನ್ನೆ ನಾರಂದ ಮುನಿಯು ಬಿಟ್ಟಾ ನಿಂದು ಅದನೆತಿದ್ದೆ || ೫ ||
ಭಾವಾರ್ಥ: (ದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ) ಕಳೆದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾನು ಇಂದಿರೇಶನ ಮುಖವನ್ನು ಸದಾ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಈಗ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿ ಬಾರದಂತೆ ನೋಡು. ನಾರದ ಮುನಿಗಳು ತೋರಿದ ಆ ದಿವ್ಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡು.
ವಿಶೇಷ ಟಿಪ್ಪಣಿ:
ಹುಚ್ಚಾಚಾರ್ಯರ ಈ ಪದದಲ್ಲಿ 'ಮಧ್ವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ'ದ ಅನ್ವಯವಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯನ್ನು "ಬಿಂಬನ ತೋರಾಯೆ" ಎಂದು ಕೇಳುವುದು - ಅಂದರೆ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಇರುವ ಭಗವಂತನನ್ನು ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡು ಎಂದು ಕೇಳುವುದು ಹರಿದಾಸರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿ.
***
This soulful prayer to Goddess Lakshmi is composed by Tirupati Sri Pandurangi Huchchacharya, who wrote under the ankita (signature) Indiresha. It is a beautiful example of "Madhyastha" (mediation) prayer, where the devotee asks the Mother to introduce him to the Father (the Supreme Lord).
Summary
In this composition, the poet approaches Goddess Lakshmi with the intimacy of a son. He acknowledges her supreme power as the one who can influence Lord Sri Hari to grant salvation. The central theme is a request for "Bimba Darshana"—the vision of the Divine form that resides within one's own heart. The poet argues that since there is no one dearer to Hari than Lakshmi, her recommendation is the surest path to grace.
Verse-wise Meaning
Ambujanābhaṇa rambhe ninnaya pādā ālaṃbisidene tāye |
Kumbhiṇi sute sadā nambide hṛdi mama bimbana tōrāye || PA ||
Meaning: O beautiful consort of the Lotus-naveled Lord (Sri Hari)! Mother, I have taken total refuge in Your feet. O Daughter of the Earth (Kumbhini Sute), I have always trusted You; please reveal the Lord (Bimba) who resides within my heart.
Eṣṭo suraru śirikṛṣṇanānana enagiṣṭu tōrisuvadake |
Oṭṭige bandire tappu taḍiriyandi khoṭṭi tanavu yāke || 1 ||
Meaning: So many gods and celestial beings have come together to witness the face of Lord Sri Krishna. Why do You hesitate or play this "game" with me? If I have faults, please correct them, but do not keep me away from that divine vision.
Tāyige maganoḷu māyāviruvadendu upāyadi sēviside |
Tōyajākṣiye hīgapāya māḍalu hētu, kāyadoḷēnihade || 2 ||
Meaning: Believing that a mother always has immense love (Maya) for her son, I have served You with devotion. O Lotus-eyed one (Toyajakshi), what is the reason for causing me this distress of separation? What value does this physical body have if it doesn't see the Lord?
Pakṣi vahage pēḷi mōkṣa koḍuva śakti lakṣumi ninagihaḍe |
Akṣayātmanayana sākṣige tōrisi apēkṣā pūrisalāde || 3 ||
Meaning: O Lakshmi, You possess the power to command the One who rides the Bird (Garuda-vahana Vishnu) to grant me salvation. Please manifest the Eternal Lord before my eyes and fulfill my deepest desire.
Ninna samaḷu hariginnu priyaḷuṇṭe janma maraṇa rahite |
Sannatanāgihe enna mānadābhiṣṭavannu pūrisu māte || 4 ||
Meaning: Is there anyone equal to You or dearer to Lord Hari? You are eternally free from the cycles of birth and death. I stand before You in total surrender; please fulfill the yearning of my soul.
Hindina varuṣade indirēśana mukha vande nōḍutalidde |
Ondu byāḍanne nāranda muniyu biṭṭā nindu adanetidde || 5 ||
Meaning: (In a moment of personal reflection) In the past, I was always able to envision the face of my Lord, Indiresha. Now, I pray that no obstacles hinder that vision. I stand firm on the path shown by Sage Narada; please help me maintain this steady devotion.
Archive Note:
The phrase "Hṛdi mama bimbana tōrāye" is philosophically significant. In Haridasa philosophy, the Bimba is the original form of the Lord within the soul. Seeing this "Bimba" is the ultimate goal of meditation. Huchchacharya’s plea is a classic "Hathayoga" of devotion—challenging the Mother's love to get the Father's attention!
***
