kruti by Srida Vittala Dasaru Karjagi Dasappa
ON ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ
ಅಗಜೆ ನಿನ್ನೊಗತನಕೆ ಜಗ ನಗುವುದೇ
ನಗರಾಜ ಈ ಮನೆಯ ಹೊಗಿಸಿದನೆ ಅಕಟಕಟ ಪ
ಹೊಟ್ಟೆಗಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗಿ ಹಾಲಾಹಲವನುಂಡ
ತೊಟ್ಟ ತೊಗಲುಡುಗೆ ತಲೆಯೋಡು ಕೈಯ
ಸುಟ್ಟ ಸÀುಡಗಾಡ ಮನೆ ಅಖಿಲ ಭೂತೇಶ ಬಲು
ಸಿಟ್ಟಿನವನಂಗಸಂಗ ಬಯಸಬಹುದೆ 1
ಆರುಮೊಗದವನೊಬ್ಬ ಆರ್ತಜನು ಮೊಲೆಪಾಲು
ಕಾರಿ ಕಡುಮುನಿದು ಕಂಡರೆ ಸೇರರು
ಊರಿಗುಪಕಾರಿ ಒಡಲಹರಕ ಗಜಮುಖನು
ನಾರಿ ಮೇನಕೆ ಮಗಳು ಕಂಡು ಹಿಗ್ಗುವಳಯ್ಯ 2
ಶಿವಶಕ್ತಿ ನಿನ್ನಂಥ ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತೆಯಳ
ಭುವನದೊಳಗಾವಲ್ಲಿ ಕಾಣೆನಿನ್ನು
ಕವಿಜನಗಳೇನೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರೊ ತಿಳಿಯೆ
ಭವದೂರ ಶ್ರೀದವಿಠಲರಾಯ ಬಲ್ಲ 3
***
Agaje ninnogatanake jaga naguvudē |
Nagarāja ī maneya hogisidane akaṭakaṭa || pa ||
Hoṭṭegillade hōgi hālāhalavanuṇḍa |
Toṭṭa togaluḍuge taleyōḍu kaiya |
Suṭṭa suḍugāḍa mane akhila bhūtēśa balu |
Siṭṭinavanaṅgasaṅga bayasabahude || 1 ||
Ārumugadavanobba ārtajanu molepālu |
Kāri kaḍumunidu kaṇḍare sēraru |
Ūrigupakāri oḍalaharaka gajamukanu |
Nāri mēnake magaḷu kaṇḍu higguvaḷayya || 2 ||
Śivaśakti ninnantha saubhāgyavanteyaḷa |
Bhuvanadoḷagāvalli kāṇeninnu |
Kavijanagaḷēnendu baṇṇisidaro tiḷiye |
Bhavadūra śrīdaviṭhalarāya balla || 3 ||
***
ā, ī, ū, ē, ō: Long vowels—hold them twice as long as the short versions (e.g., ā as in father, ī as in feel).
ḷa: Retroflex 'L'—curl your tongue back to touch the roof of the mouth (as in the word Kannada).
ṇa: Retroflex 'N'—similar to ḷa, curl the tongue back for a thick 'N' sound (as in Vana or Krishna).
ḍa: Hard 'D'—tongue touches the roof of the mouth, sounding like the 'd' in door.
ś / ṣ: Soft and hard 'Sh'—ś is soft (as in Shiva), while ṣ is a deeper, retroflex 'Sh' (as in Purusha).
th / ph: Aspirated—add a small puff of air (e.g., tha is a soft 't' with a breath, not 'th' as in the).
**
Key Terminology for your Metadata:
Agaje: "Born of the mountain" (Aga = Mountain, Je = Born). A name for Parvati.
Hālāhala: The lethal poison churned from the cosmic ocean, which Shiva drank to save the universe.
Taleyōḍu: A skull used as an alms bowl (Kapala), symbolizing Shiva's role as a wandering ascetic.
Bhūtēśa: Lord of the Bhutas (spirits/ghosts or the five elements).
Bhavadūra: One who is far from the cycle of worldly existence (Bhava).
Śrīdaviṭhala: The specific Ankita of the Karjagi Dasappa lineage.
***
ಇದು ಶ್ರೀದವಿಠಲ ದಾಸರ (ಕರ್ಜಗಿ ದಾಸಪ್ಪನವರು) ವಿರಚಿತ ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೃತಿ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಗಳು 'ನಿಂದಾಸ್ತುತಿ' (ಹೊಗಳುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಾ ಟೀಕಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಟೀಕಿಸುತ್ತಲೇ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವುದು) ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರ ದಾಂಪತ್ಯವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು (ಅಗಜೆ) ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, "ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿ, ನಿನ್ನ ಪತಿಯಾದ ಶಿವನ ಅವತಾರ ಮತ್ತು ಅವನ ವಿಚಿತ್ರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಲೋಕವೇ ನಗುತ್ತಿದೆ; ಇಂತಹವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಹೇಗೆ ಒಪ್ಪಿದ?" ಎಂದು ಕವಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನ ಸ್ಮಶಾನ ವಾಸ, ವಿಷಪಾನ, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಾದ ಗಣೇಶ-ಷಣ್ಮುಖರ ವಿಚಿತ್ರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆದ ಪಾರ್ವತಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತೆ ಎಂದು ಕವಿಗಳು ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಅರ್ಥ (Paragraph-wise Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ:
ಅಗಜೆ ನಿನ್ನೊಗತನಕೆ ಜಗ ನಗುವುದೇ
ನಗರಾಜ ಈ ಮನೆಯ ಹೊಗಿಸಿದನೆ ಅಕಟಕಟ ||
ಅರ್ಥ: "ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳಾದ ಪಾರ್ವತಿಯೇ (ಅಗಜೆ), ನಿನ್ನ ಈ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ ಅಥವಾ ಸಂಸಾರವನ್ನು ನೋಡಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ನಗುತ್ತಿದೆಯಲ್ಲಾ! ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಾದ ಹಿಮವಂತನು (ನಗರಾಜ) ಇಂತಹ ಮನೆಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನಲ್ಲಾ, ಅಕಟಕಟ! ಎಂತಹ ಆಶ್ಚರ್ಯ."
ಚರಣ 1:
ಹೊಟ್ಟೆಗಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗಿ ಹಾಲಾಹಲವನುಂಡ
ತೊಟ್ಟ ತೊಗಲುಡುಗೆ ತಲೆಯೋಡು ಕೈಯ
ಸುಟ್ಟ ಸುಡುಗಾಡ ಮನೆ ಅಖಿಲ ಭೂತೇಶ ಬಲು
ಸಿಟ್ಟಿನವನಂಗಸಂಗ ಬಯಸಬಹುದೆ ||
ಅರ್ಥ: "ಊಟಕ್ಕೆ ಅನ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಲೋಕದ ವಿಷವನ್ನು (ಹಾಲಾಹಲ) ಕುಡಿದವನು ನಿನ್ನ ಪತಿ. ಧರಿಸಲು ಬಟ್ಟೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣಿಯ ಚರ್ಮವನ್ನು (ತೊಗಲುಡುಗೆ) ಉಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರೆಯ ಬದಲು ತಲೆಬುರುಡೆಯನ್ನು (ತಲೆಯೋಡು) ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಸುಡುವ ಸ್ಮಶಾನವೇ ಅವನ ವಾಸಸ್ಥಾನ. ಇಡೀ ಭೂತಗಣಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನಾದ ಈ ಅತೀ ಕೋಪಿಷ್ಠನ ಸಂಗವನ್ನು ನೀನು ಹೇಗೆ ತಾನೇ ಬಯಸಿದೆ?"
ಚರಣ 2:
ಆರುಮೊಗದವನೊಬ್ಬ ಆರ್ತಜನು ಮೊಲೆಪಾಲು
ಕಾರಿ ಕಡುಮುನಿದು ಕಂಡರೆ ಸೇರರು
ಊರಿಗುಪಕಾರಿ ಒಡಲಹರಕ ಗಜಮುಖನು
ನಾರಿ ಮೇನಕೆ ಮಗಳು ಕಂಡು ಹಿಗ್ಗುವಳಯ್ಯ ||
ಅರ್ಥ: "ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಕೂಡ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಆರು ಮುಖಗಳು (ಷಣ್ಮುಖ), ಅವನ ಕೋಪವನ್ನು ಕಂಡರೆ ಜನ ಹತ್ತಿರ ಸುಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಗಜಮುಖ (ಗಣೇಶ), ಇಡೀ ಊರಿಗೇ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವವನಾದರೂ ನೋಡಲು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಮೇನಕೆಯು ಮಗಳ ಇಂತಹ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಕಂಡು ದುಃಖಿಸುತ್ತಾಳೋ ಅಥವಾ ಹಿಯ್ಯಾಳಿಸುತ್ತಾಳೋ ತಿಳಿಯದು."
ಚರಣ 3:
ಶಿವಶಕ್ತಿ ನಿನ್ನಂಥ ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತೆಯಳ
ಭುವನದೊಳಗಾವಲ್ಲಿ ಕಾಣೆನಿನ್ನು
ಕವಿಜನಗಳೇನೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರೊ ತಿಳಿಯೆ
ಭವದೂರ ಶ್ರೀದವಿಠಲರಾಯ ಬಲ್ಲ ||
ಅರ್ಥ: "ಎಲೈ ಶಿವಶಕ್ತಿ ಪಾರ್ವತಿಯೇ, ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ನಿನ್ನ ಜೀವನ ಕಷ್ಟದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಂತಹ ಮಹಾನ್ ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತೆಯನ್ನು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನ ಕವಿಗಳು ನಿನ್ನ ಈ ದೈವಿಕ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಣ್ಣಿಸಬೇಕೋ ಅರಿಯರು. ನಿನ್ನ ಈ ರಹಸ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಆ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ (ಭವದೂರ) ಶ್ರೀದವಿಠಲನೇ ಬಲ್ಲನು."
***
This unique composition by Srida Vittala Dasa (Karjagi Dasappa) is written in the Nindastuti style—a poetic form where the devotee outwardly mocks or criticizes the deity while inwardly praising their supreme nature and detachment.
Summary
The poet addresses Parvati (Agaje), playfully questioning her choice of a husband. He describes Lord Shiva’s unconventional lifestyle—living in crematoriums, wearing animal skins, and consuming poison—as signs of "poverty" and "madness." He even mocks the unusual appearances of her sons, Ganesha and Kartikeya. However, the song concludes by acknowledging that Parvati is the most fortunate woman in the universe for having the Lord of all beings as her soulmate, a divine secret known only to the Supreme Srida Vittala.
Stanza-wise Meaning
Refrain (Pallavi):
Agaje ninnogatanake jaga naguvudē
Nagarāja ī maneya hogisidane akaṭakaṭa ||
Meaning: "O Daughter of the Mountain (Agaje), the whole world laughs at your married life! Alas, how could your father, the King of Mountains (Nagaraja), allow you to enter such a household? What a strange fate!"
Stanza 1:
Hoṭṭegillade hōgi hālāhalavanuṇḍa
Toṭṭa togaluḍuge taleyōḍu kaiya...
Meaning: "Your husband is one who, having nothing to eat, consumed deadly poison (Halahala). He wears animal hides instead of clothes and carries a skull (Taleyodu) as a bowl. His home is the burning crematorium, and he is the lord of all ghosts (Bhutesha). Why would you desire the company of such a short-tempered man?"
Stanza 2:
Ārumugadavanobba ārtajanu molepālu
Kāri kaḍumunidu kaṇḍare sēraru...
Meaning: "Even your children are peculiar. One has six faces (Shanmukha), and people are too terrified to approach his fierce temper. The other is the pot-bellied, elephant-headed Ganesha (Gajamukha), who, though a benefactor to the world, looks so strange. How must your mother, Menaka, feel seeing her daughter’s household?"
Stanza 3:
Śivaśakti ninnantha saubhāgyavanteyaḷa
Bhuvanadoḷagāvalli kāṇeninnu...
Meaning: "O Shiva-Shakti! Despite appearances, I see no woman in this entire world as fortunate (Saubhagyavante) as you. I do not know how the poets can truly describe your glory. Only the one who is beyond the cycle of birth (Bhavadura), Srida Vittala, truly knows your greatness."
***
