ಅಂದಿಗೆ ಪೊಂಗೆಜ್ಜೆ vijaya vittala suladi ಪ್ರಾಣದೇವರ ಚರಣ ಮಹಿಮಾ ಸುಳಾದಿ ANDIGE PONGEJJE PRANADEVA CHARANA MAHIMA SULADI

ರಾಗ ನಾಟ 

Audio by Mrs. Nandini Sripad

RESTART MOBILE IF AUDIO IS NOT PLAYING  CLICK-> HOME

CLICK-> INDEX ದೇವರನಾಮ ಕೇಳಿ ಕಲಿಯಲು ಲಿಂಕ್ LINKS TO LEARN DEVARANAMA

or just scroll down for other devaranama 

ಶ್ರೀ ವಿಜಯದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ  ಶ್ರೀ ಪ್ರಾಣದೇವರ ಚರಣ ಮಹಿಮಾ ಸುಳಾದಿ 

 ಧ್ರುವತಾಳ 
(ವಾಯುಮೂಲಾವತಾರವರ್ಣನೆ)

ಅಂದಿಗೆ ಪೊಂಗೆಜ್ಜೆ ಬಿರುದಿನ ಕಾಲ್ಪೆಂಡೆ
ಯಿಂದ ಝಗ ಝಗಿಸುವ ಅರುಣಕಾಂತಿಯ ಚರಣ
ಇಂದುವಿನ ಸೋಲಿಸುವ ಪ್ರಕಾಶಪೂರ್ಣಮಯ
ದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಬೆಳಗುತಿಪ್ಪ ಚರಣ
ತಂದನ್ನ ತಾನ ಎಂದು ಕೈಯ್ಯಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನರಿ ಧರಿಸಿ
ಅಂದವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಹರಿಯ ಮುಂದೆ ಕುಣಿವ ಚರಣ
ಇಂದುಮೌಳಿ ಮುಖ್ಯ ಸುರರಾದ್ಯರಿಂದ ಆ -
ನಂದವಾಗಿ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆಗೊಂಬ ಚರಣ
ಅಂದಿಗೆ ಪೊಂಗೆಜ್ಜೆ ನಿಟ್ಟ ಚರಣ
ಮಂದಮಾನವರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಬಡಿಸಿ ಸುಖ
ಸಿಂಧುವಿನೊಳಿಟ್ಟು ದಯ ಮಾಳ್ಪುದೀ ಚರಣ
ಸಂದೇಹ ವಿಪರೀತ ಜ್ಞಾನ ಜೀವರಿಗೆ ನಿ -
ರ್ಬಂಧನದೊಳು ಪೊಗಿಸಿ ಕಷ್ಟಬಡಿಸುವ ಚರಣ
ಮುಂದೆ ಬೊಮ್ಮನಾಗಿ ಸತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೃ -
ಗೇಂದ್ರನ ಗದ್ದುಗಿ ಮೇಲೆ ವಾಲಗಗೊಂಬುವ ಚರಣ
ಒಂದೊಂದು ರೂಪ ಗುಣ ಕ್ರಿಯ ಸಮೂಹಗಳು ಅ -
ತೀಂದ್ರಿಯವಾಗಿ ಮನಕೆ ತೋರುವ ಶ್ರೀ ಚರಣ
ಸುಂದರ ಭಾರತಿದೇವಿ ಏಕಾಂತದಲಿ ನೋಡಿ
ಗಂಧ ಪರಿಮಳ ಪೂಸಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಬುವ ಚರಣ
ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳಂತೆ ತಪ್ಪದೆ ಅನುದಿನ
ಅಂದಂದ ಅಭಿಲಾಷೆ ಕೊಡುವ ಕಮನೀಯ ಚರಣ
ಅಂದಿಗಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿ
ಒಂದೇ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಒಲಿವ ಚರಣ
ಪೊಂದಿದವರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಮಾಡುವ ಜನರ
ಬಂಧನ ಪರಿಹರಿಸಿ ಪಾಲಿಸುವದೀ ಚರಣ
ಇಂದು ಹೃತ್ಕಮಲ ಮಧ್ಯ ದಹರಾಕಾಶದಲ್ಲಿ
ನಿಂದು ಪೂಜೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮಂಗಳ ಚರಣ
ಕಂದರ್ಪಪಿತ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲಗೆ ಶರ -
ಣೆಂದು ಬಾಗುವ ಸೂತ್ರಪ್ರಾಣನ ಪರಮ ಚರಣ ॥ 1 ॥

 ಮಟ್ಟತಾಳ 
(ಹನುಮದವತಾರವರ್ಣನೆ)

ಅಂಜನಾದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಬಂದು
ಕಂಜಸಖನೆಡಿಗೆ ಹಾರಿದದೀ ಚರಣ
ಕಂಜಮಿತ್ರನ ಸುತನ ಕರೆದು ಮನ್ನಿಸಿ ಅವನ
ಅಂಜಿಕೆಯನು ಬಿಡಿಸಿ ಎರಗಿಸಿಕೊಂಡ ಚರಣ
ಕಂಜನಾಭನ ಕಂಡು ಪರವಶದಲಿ ಹಾ ಹಾ
ರಂಜಿಸುತಲಿ ವೇಗ ಜಿಗಿದ್ಹಾರಿದ ಚರಣ
ಕುಂಜರನಾಥನ ಮಗನ ಮಹಾ ಗರ್ವ
ಭಂಜನೆ ಮಾಳ್ಪದಕೆ ನಡೆದಾಡಿದ ಚರಣ
ಮಂಜುಭಾಷಣ ರಾಮ ಪೇಳ್ದಾಕ್ಷಣ ಕಪಿ
ಪುಂಜರ ಒಡಗೊಂಡು ತೆರಳಿದದ್ದೀ ಚರಣ
ನಂಜ ಸವಿದ ಧೀರ ಗಿರಿಯು ಜಿಗಿದು ನೋಡಿ
ಅಂಜದ ಜಲನಿಧಿಯ ಲಂಘಿಸಿದ ಚರಣ
ಝಂಝೂಳನಂತೆ ದೈತ್ಯ ಪಟ್ಟಣ ಪೊಕ್ಕು
ಕಂಜಮುಖಿಗೋಸುಗ ಸಂಚರಿಸಿದ ಚರಣ
ಗುಂಜಿ ತೂಕದಿನಿತು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಪುರ ಧ -
ನಂಜಯಗೆಡೆ ಉಣಿಸುತ ಓಡಾಡಿದ ಚರಣ
ವ್ಯಂಜಕ ತಾನಾಗಿ ಸ್ವಾಮಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೃ -
ತ್ಯುಂಜಯ ಶಿಷ್ಯರನ ವರಿಸಿದ ಬಲು ಚರಣ
ಭುಂಜಿಪ ಎಡೆಗೊಂಡು ದೇವನಲ್ಲಿ ಇಡಲು
ಎಂಜಲ ವೈದೊಂದು ಮರವೇರಿದ ಚರಣ
ಅಂಜಲಿ ಪುಟ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಂಕದಲಿ ಧ -
ನಂಜಯನ ರಥಕ್ಕೆ ಬಂದೇರುವ ಚರಣ
ಕಿಂಜಲ್ಕವಾಸ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲನಂಘ್ರಿ 
ಕಂಜ ಪೂಜಿಪ ಹನುಮನ ನಾನಾ ವರ್ಣವಾದ ಚರಣ ॥ 2 ॥

 ತ್ರಿವಿಡಿತಾಳ 
(ಭೀಮಾವತಾರವರ್ಣನೆ)

ಗಿರಿಯ ಮಧ್ಯದಿ ಜಿಗುಳಿ ಒದ್ದಾಡಿದ ಚರಣ
ಗಿರಿಯ ಮಧ್ಯದಿ ದ್ವಿಜ ಗೂಳಿ ಒದ್ದ ಚರಣ
ಮರದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದವರ ಕೆಡಹಿದಾ ಚರಣ
ಸುರನದಿಯೊಳು ಬಿದ್ದ ಅಹಿಗಳ ಕುಟ್ಟಿದ ಚರಣ
ನಿರುತ ಪರಿಪರಿಯಿಂದ ನಲಿದಾಡಿದ ಚರಣ
ಅರಗಿನ ಮನೆ ಗೆದ್ದು ಬಂದು ರಾತ್ರಿ ಹಿಡಂಬನ
ವರಿಸಿ ಸತಿಯಳಿಂದ ಅರ್ಚನೆಗೊಂಡ ಚರಣ
ಪುರದೊಳು ಭಿಕ್ಷವ ಬೇಡುತ ತಿರುಗಿದ ಚರಣ
ದುರುಳ ಬಕನ ಒದ್ದ ದುಸ್ತರದಾ ಚರಣ
ಅರಸಿನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹುಂಕರಿಸಿ
ಹರುಷದಲಿ ನೆನೆದು ದ್ರೌಪದಿ ಬಂದು ಕಂಡ ಚರಣ
ನರನಾಥ ರಾಜಸುಯಾಗವ ಮಾಡಲು ಪೋಗಿ
ಧರೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿ ವಂದಿಸಿಕೊಂಡ ಚರಣ
ಪುರುಷ ಮೃಗನ ಕೈಯ ಪಿಡಿಸಿಕೊಂಡ ಚರಣ
ಸುರರೊಳು ಅಧಿಕಾದಾ ಭೀಮನ ಚರಣ
ತೆರಳಿ ವನದಲ್ಲಿ ಕುಸುಮ ಘೋಷಯಾತ್ರೆ 
ಮತ್ಸ್ಯನ ಪುರದಲ್ಲಿ ಮೆರೆದ ಮಂದಾರ ಚರಣ
ಧುರದೊಳು ನಿಂದು ಬಲ್ಲಿದ ಅನ್ಯೋ -
ನ್ಯರನ್ನು ನೆಲಕಿಕ್ಕಿ ದುರುಳ ಸೈನ್ಯವೆಲ್ಲ
ಪರಿಹರಿಸಿದ ಚರಣ ಅಪ್ರತಿ ಚರಣ
ತರುಣಿ ಪಾಂಚಾಲಿಯ ಎಳೆದ ಖಳನ ಭಂಗಿಸಿ
ಉರದ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಕುಣಿದಾಡಿದ ಚರಣ
ದುರ್ಯೋಧನನು ಬಂದು ತರುಬಲಾ ಕ್ಷಣಕೆ ಅವನ
ತರಿದು ಬಿಸಾಟಿ ಶಿರವ ಮೆಟ್ಟಿದ ಮಹಾ ಚರಣ
ಹರಿಗೆ ಸಮ್ಮೊಗವಾಗಿ ಅಟ್ಟಹಾಸದಲಿ ನಿಂ -
ದಿರದೆ ನಿದಾನದಲಿ ನಾಟ್ಯವಾಡಿದ ಚರಣ
ಹರನ ಕಡಿಯಿಂದ ಹರಿಯ ಅಸ್ತ್ರ ಬರಲು
ಶಿರವ ಬಾಗದೆ ಧರಣಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಣಿದ ಚರಣ
ವರ ವೃಕೋದರನ ಚರಣ ಶರಣ ಪಾಲಕ ಚರಣ
ಪರಮ ಪುರುಷ ಕೃಷ್ಣ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲರೇಯನ 
ಶರಣರೊಳಗಧಿಕನಾದ ಭೀಮಸೇನನ ಚರಣ 
ಅಪ್ರತಿ ಚರಣ ॥ 3 ॥

 ಅಟ್ಟತಾಳ 
(ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾವತಾರವರ್ಣನೆ)

ವಿಪ್ರನ ಮನೆಯನ್ನು ಪಾವನ ಮಾಡಿದ ಚರಣ
ಸ್ವಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಪೊಳೆವದೀ ಶಿರಿ ಚರಣ
ಸುಪ್ರೇಮದಿಂದ ಜನನಿಯು ಕರೆಯಲು
ಕ್ಷಿಪ್ರತನದಲ್ಲಿ ಧುಮುಕಿದ ಚರಣ
ಸರ್ಪನ ವರಿಸಿದ ಚರಣ ದಿವ್ಯ ಚರಣ
ತಪ್ಪದೆ ಹೆಬ್ಬುಲಿ ಕೂಡ ಚರಿಸಿದ ಚರಣ
ಅಪ್ಪನ ಮಾತಿಗೆ ಯತಿಯಾಗಿ ಮುನಿಯಾಗಿ ಲೇಸಾಗಿ
ಒಪ್ಪದಿಂದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದ ಚರಣ
ಗುಪ್ತಮಾರ್ಗದಿಂದ ನದಿಯ ದಾಟಿದ ಚರಣ
ತೃಪ್ತಿಯ ಕೊಡುವುದು ನಮಗೆ ಇದೇ ಚರಣ
ದರ್ಪವುಳ್ಳ ಮಹಾಮಯಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ
ಚಪ್ಪಗೊಡಲಿಯಾಗಿ ಇರುತಿಪ್ಪದೀ ಚರಣ
ಪುಷ್ಪದೋಪಾದೇಲಿ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ
ಸುಪ್ರೇಮದಿಂದಲಿ ಪೂಜೆಗೊಂಬ ಚರಣ
ತುಪ್ಪ ಸಕ್ಕರಿ ಪಾಲು ಉಣಿಸುವದೀ ಚರಣ
ಕಪ್ಪು ಕಲುಷವಿಲ್ಲ ರಾತ್ರಿಲಿ ಓದುವ
ಅಪ್ಪಾರ ಜನಕ್ಕೆ ಬೆಳಕು ಮಾಡಿದ ಚರಣ
ಮುಪ್ಪು ಇಲ್ಲದೆ ಜೀವನ ಸಾಧನಗಳ
ದರ್ಪಣದಂತೆ ತೋರಿ ಕೊಡುವದೀ ಚರಣ
ಬಪ್ಪ ಪೋಗುವ ಶಕುತಿ ಏನು ಪೇಳಲಿ ಕಂ -
ದರ್ಪನಯ್ಯ ನೆನೆಸಲಾಗಿ ನೆಲೆ ದೋರದಾ ಚರಣ
ಕಪ್ಪುಗೊರಳನಿಂದ ವಂದಿತ ಚರಣ
ಸಪ್ತಭುವನೇಶ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲಗೆ 
ಆಪ್ತವಾದ ಆನಂದತೀರ್ಥರ ಚರಣ ॥ 4 ॥

 ಆದಿತಾಳ 

ಚತುರಯುಗದೊಳು ಮಹಿಮೆ ತೋರಿದ ಚರಣ
ಚತುರವಿಂಶತಿ ತತ್ವ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಇದ್ದ ಚರಣ
ಸ್ತುತಿಸಿದ ಜನರಿಗೆ ಭೇದ ಜ್ಞಾನಕೊಟ್ಟು
ಗತಿಗೆ ಸತ್ಪಂಥಕ್ಕೆ ತೋರುವ ಶ್ರೀ ಚರಣ
ಪತಿತನಾದರೆ ಒಂದೇ ಸಾರಿ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಮುಖ್ಯ
ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಎಂತೆಂದೆನಲು ಪಾಲಿಸುವುದೀ ಚರಣ
ಸತತ ಈತನೆ ಮುಖ್ಯ ಗುರುವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅನವ -
ರತದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವಗೆ ವಜ್ರ ಪಂಜರ ಈ ಚರಣ
ಕ್ಷಿತಿಯೊಳಗೆ ಎನಗಿದು ಸುರಧೇನು ಈ ಚರಣ
ಪ್ರತಿಗಾಣೆನೊ ಎನಗಿದೆ ಇದೇ ಸುರತರು ಚರಣ
ಮತ್ತೊಂದೆನಗಿಲ್ಲ ಇದೇ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಚರಣ
ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಜನ್ಮ ಬರಲಿ ಬಂದಿರಲಿ ಶಾ -
ಶ್ವತವಹುದೋ ಲೇಶಮಾತ್ರ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ ವಿ -
ಹಿತವಾಗಿ ನಂಬಿಹೆ ಈ ಚರಣ ಈ ಚರಣ
ಅತಿಶಯದಿ ಜನ್ಮ ಜನ್ಮಾಂತರದಿಂದ ನಂಬಿದದ್ದೀ ಚರಣ
ಅರ್ತಿಯಿಂದಲಿ ತಂದೆ ತಾಯಿಯಂತೆ ಪೊರೆದು ಸ -
ದ್ಗತಿಯನಿತ್ತು ನಿಜಸುಖ ಉಣಿಸುವದೀ ಚರಣ
ಆರ್ತಜನರ ಸಂತಾಪ ಕಳೆವದೀ ಚರಣ
ಉತ್ತಮ ಶ್ಲೋಕನ ತೋರಿಸಿ ಉತ್ತಮನ ಮಾಡುವದೀ ಚರಣ
ಕತ್ತಲೆ ಹರಿಸಿ ಅರ್ತಿಯಿಂದಲಿ ಸುಜ್ಞಾನ ಭಕುತಿ
ಇತ್ತು ಸುಖ ಬಡಿಸುವದೀ ಚರಣ
ಭೃತ್ಯರೆನಿಸಿ ಸತತ ಪಾಲಿಸುವದೀ ಚರಣ
ಚ್ಯುತ ದೂರ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲನ ರ -
ಜತ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತಿಪ್ಪ
ಮಧ್ವಮುನಿಯ ಮುದ್ದು ಚರಣ ॥ 5 ॥

 ಜತೆ 

ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಚರಣ ಭಜಿಸಿದ ಜೀವಿಗೆ
ನಿತ್ಯಾಯು ಉತ್ಸಹ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲ ಕೊಡುವ ॥
***

1. Dhṛvatāḷa

Aṇdige poṅgejje birudina kālpeṇḍe |

Yiṇda jhaga jhagisuva aruṇakāṇtiya caraṇa |

Iṇduvina sōlisuva prakāśapūrṇamaya |

Diṇda brahmāṇdavannu beḷagutippa caraṇa |

Taṇdanna tāna eṇda kaiyyalli kinnari dharisi |

Aṇdavāgi śrī hariya muṇde kuṇiva caraṇa |

Iṇdumauḷi mukhya surarādyariṇda ā - |

Naṇdavāgi nitya pūjegoṃba caraṇa |

Aṇdige poṅgejje niṭṭa caraṇa |

Maṇdamānavarige prīti baḍisi sukha |

Siṇdhuvinoḷiṭṭu daya māḷpudī caraṇa |

Saṃdēha viparīta jñāna jīvarige ni - |

Rbaṃdhanadoḷu pogisi kaṣṭabaḍisuva caraṇa |

Muṇde bommanāgi satyalōkadalli mṛ - |

Gēṇdrana gaddugi mēle vālagagoṃbuva caraṇa |

Oṇdoṇdu rūpa guṇa kriya samūhagaḷu a - |

Tīṇdriyavāgi manake tōruva śrī caraṇa |

Suṇdara bhāratidēvi ēkāṇtadali nōdi |

Gaṇdha parimaḷa pūsi appikoṃbuva caraṇa |

Taṃde tāyigaḷaṇte tappade anudina |

Aṇdaṇda abhilāṣe koḍuva kamanīya caraṇa |

Aṇdigaṇdige samanāgi sādhyavāgi |

Oṇdē prakāradalli bhaktarige oliva caraṇa |

Poṃdidavaralli viśvāsa māduva janara |

Baṃdhana pariharisi pālisuvadī caraṇa |

Iṇdu hṛtkamala madhya daharākāśadalli |

Niṇdu pūje mādappaṭṭa maṅgaḷa caraṇa |

Kaṇdarpapita namma vijayaviṭhṭhalage śara - |

Ṇeṇdu bāguva sūtraprāṇana parama caraṇa ॥ 1 ॥

2. Maṭṭatāḷa

Aṃjanādēviyalli udbhavisi baṇdu |

Kaṃjasakhaneḍige hāridadī caraṇa |

Kaṃjamitrana sutana karedu mannisi avana |

Aṃjikeyanu biḍisi eragisikoṇda caraṇa |

Kaṃjanābhana kaṇdu paravaśadali hā hā |

Raṃjisutali vēga jigidhāvida caraṇa |

Kuṃjaranāthana magana mahā garva |

Bhaṃjane māḷpadake naḍedāḍida caraṇa |

Maṃjubhāṣaṇa rāma pēldākṣaṇa kapi |

Puṃjara oḍagoṇdu teraḷidaddī caraṇa |

Naṃja savida dhīra giriyu jigidu nōḍi |

Aṃjada jalanidhiya laṅghisida caraṇa |

Jhaṃjhūḷanaṇte daitya paṭṭaṇa pokku |

Kaṃjamukhigōsuga saṃcarisida caraṇa |

Guṃji tūkadinitu bhayavillade pura dha - |

Naṃjayageḍe uṇisuta ōḍāḍida caraṇa |

Vyaṃjaka tānāgi svāmi kāryadalli mṛ - |

Tyūṃjaya śiṣyarana varisida balu caraṇa |

Bhuṃjipa eḍegoṇdu dēvanalli iḍalu |

Eṃjala vaidoṇdu maravērida caraṇa |

Aṃjali puṭa biṭṭu biṃkadali dha - |

Naṃjayana rathakke baṃdēruva caraṇa |

Kiṃjalkavāsa vijayaviṭhṭhalanaṃghri |

Kaṃja pūjipa hanumana nānā varṇavāda caraṇa ॥ 2 ॥

3. Triviḍatāḷa

Giriya madhyadi jiguḷi oddāḍida caraṇa |

Giriya madhyadi dvija gūḷi odda caraṇa |

Marada mēle iddavara keḍahidā caraṇa |

Suranadiyoḷu bidda ahigaḷu kuṭṭida caraṇa |

Niruta paripariyariṇda nalidāḍida caraṇa |

Aragina mane geddu baṇdu rātri hiḍaṃbana |

Varisi satiyaḷiṇda arcanegoṇda caraṇa |

Puradoḷu bhikṣava bēḍuta tirugida caraṇa |

Duruḷa bakana odda dustaradā caraṇa |

Arasina sabheyalli huṃkarisi |

Haruṣadali nenedu draupadi baṇdu kaṇda caraṇa |

Naranātha rājasuyāgava māḍalu pōgi |

Dharayalli tirugi vaṇdisikoṇda caraṇa |

Puruṣa mṛgana kaiya piḍisikoṇda caraṇa |

Suraroḷu adhikādā bhīmana caraṇa |

Teraḷi vanadalli kusuma ghōṣayātre |

Matsyana puradalli mereda maṇdāra caraṇa |

Dhuradoḷu niṇdu ballida anyō - |

Nyaranna nelakikki duruḷa sainyavella |

Pariharisida caraṇa aprati caraṇa |

Taruṇi pāṃcāliya eḷeda khaḷana bhaṅgisi |

Urada mēle niṇdu kuṇidāḍida caraṇa |

Duryōdhananu baṇdu tarubalā kṣaṇake avana |

Taridu bisāṭi śirava meṭṭida mahā caraṇa |

Harige sammogavāgi aṭṭahāsadali niṃ - |

Dirade nidānadali nāṭyavāḍida caraṇa |

Harana kaḍiyiṇda hariya astra baralu |

Śirava bāgade dharaṇiya mēle kuṇida caraṇa |

Vara vṛkōdarana caraṇa śaraṇa pālaka caraṇa |

Parama puruṣa kṛṣṇa vijayaviṭhṭhalarēyana |

Śaraṇaroḷagadhikanāda bhīmasēnana caraṇa |

Aprati caraṇa ॥ 3 ॥

4. Aṭṭatāḷa

Viprana maneyannu pāvana māḍida caraṇa |

Svaprakāśadiṇda poḷevadī śiri caraṇa |

Suprēmadiṇda jananiyu kareyalu |

Kṣipratanadalli dhumukida caraṇa |

Sarpana varisida caraṇa divya caraṇa |

Tappade hebbuḷi kūḍa carisida caraṇa |

Appana mātige yatiyāgi muniyāgi lēsāgi |

Oppadiṇda tīrthayātre māḍida caraṇa |

Guptamārgadiṇda nadiya dāṭida caraṇa |

Tṛptiya koḍuvuḍu namage idē caraṇa |

Darpavuḷḷa mahāmayi araṇyakke |

Cappagoḍaliyāgi irutippadī caraṇa |

Puṣpadōpādēli badarikāśramadalli |

Suprēmadiṇdali pūjegoṃba caraṇa |

Tuppa sakkari pālu uṇisuvadī caraṇa |

Kappu kaluṣavilla rātrili ōduva |

Appāra janakke beḷaku māḍida caraṇa |

Muppu illade jīvana sādhanagaḷa |

Darpaṇadaṇte tōri koḍuvadī caraṇa |

Bappa pōguva śakuti ēnu pēḷali kaṃ - |

Darpanayya nenesalāgi nele dōradā caraṇa |

Kappugoṛaliṇda vaṇdita caraṇa |

Saptabhuvanaṃēśa vijayaviṭhṭhalage |

Āptavāda ānaṇdatīrthara caraṇa ॥ 4 ॥

5. Āditāḷa

Caturayugadoḷu mahime tōrida caraṇa |

Caturaviṃśati tatva vyāpisi idda caraṇa |

Stutisida janarige bhēda jñānakoṭṭu |

Gatige satpaṃthakke tōruva śrī caraṇa |

Patitanādare oṇdē sāri śrī nārāyaṇanige mukhya |

Pratibiṃba eṃteṃdenalu pālisuvuḍī caraṇa |

Satata ītane mukhya guruveṇdu tiḷidu anava - |

Ratadalli iddavage vajra paṃjara ī caraṇa |

Kṣitiyoḷage enagidu suradhēnu ī caraṇa |

Pratigāṇeno enagide idē surataru caraṇa |

Mattoṇdenagilla idē ciṇtāmaṇi caraṇa |

Mitiyillada janma barali baṃdirali śā - |

Śvatavahudō lēśamātra anumānavilla vi - |

Hitavāgi naṃbihe ī caraṇa ī caraṇa |

Atiśayadi janma janmāṇtaradiṇda naṃbidaddī caraṇa |

Artiyiṇdali taṃde tāyiyaṇte poredu sa - |

Dgatiyanittu nijasukha uṇisuvuḍī caraṇa |

Ārtajanara saṃtāpa kaḷevadī caraṇa |

Uttama ślōkana tōrisi uttamana māḍuvadī caraṇa |

Kattale harisi artiyiṇdali sujñāna bhakuti |

Ittu sukha baḍisuvadī caraṇa |

Bhṛtyarenisi satata pālisuvadī caraṇa |

Cyuta dūra namma vijayaviṭhṭhalana ra - |

Jata pīṭhadalli dhyāna māḍutippa |

Madhvamuniya muddu caraṇa ॥ 5 ॥

6. Jate

Cittadalli caraṇa bhajisida jīvige |

Nityāyu utsaha vijayaviṭhṭhala koḍuva ॥

***

Phonetic Notes for Chanting:

Jhagajhagisuva: Pronounced with sharp, fast palatal stops (Jh-ga jh-ga-hi-su-va), indicating blinding flash or sparkle.

Kanjasakhaneḍige: Pronounced as Kan-ja-sa-kha-ne-ḍi-ge (with retroflex 'ḍ'). It parses into Kanja (Lotus) + Sakha (Friend, which means the Sun) + Eḍige (Toward).

Cappagoḍali: Pronounced as Chap-pa-go-ḍa-li (retroflex 'ḍ'). An intensive Halegannada compound word for a heavy, broad clearing-axe used to clear thick wood.

Rajata Pīṭha: Pronounced as Ra-ja-tha Pee-tha. Refers directly to the "Silver Seat," the historical Sanskrit liturgical name for the sacred town of Udupi.

***

ಶ್ರೀ ವಿಜಯದಾಸಾರ್ಯರು (ಅಂಕಿತ: ವಿಜಯವಿಠಲ) ವಿರಚಿಸಿರುವ ಈ 'ಶ್ರೀ ಪ್ರಾಣದೇವರ ಚರಣ ಮಹಿಮಾ ಸುಳಾದಿ'ಯು ವಾಯುದೇವರ ಮೂರು ಅವತಾರಗಳಾದ ಹನುಮಂತ, ಭೀಮಸೇನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಪವಿತ್ರ ಪಾದಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವ ಅದ್ಭುತ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ. ಹರಿದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಯುಸ್ತುತಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಪ್ರಧಾನವಾದ ಕೃತಿ ಇದು.

ಸಾರಾಂಶ (Summary)

ಈ ಸುಳಾದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಾಸರು ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ (ವಾಯುದೇವರ) ಶ್ರೀಚರಣಗಳ ಅಲೌಕಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಐದೂ ತಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಧ್ರುವತಾಳದಲ್ಲಿ ವಾಯುದೇವರ ಮೂಲರೂಪ ಮತ್ತು ಅವರ ಪಾದಗಳ ದಿವ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು; ಮಟ್ಟತಾಳದಲ್ಲಿ ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಹನುಮಂತನಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಲಂಘನ ಮಾಡಿ ಸೀತಾದೇವಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿದ ಪಾದಗಳ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು; ತ್ರಿವಿಡತಾಳದಲ್ಲಿ ದ್ವಾಪರಯುಗದ ಭೀಮಸೇನನಾಗಿ ಕೀಚಕ, ಬಕಾಸುರ, ದುರ್ಯೋಧನ ಮುಂತಾದ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ದ್ರೌಪದಿಯ ಶಪಥ ಪೂರೈಸಿದ ವೀರ ಚರಣಗಳನ್ನು; ಅಟ್ಟತಾಳದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುಗದ ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಾಗಿ (ಆನಂದತೀರ್ಥ) ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೆಳಗಿ, ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡಿದ ಶಾಂತ ಚರಣಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ವಾಯುದೇವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಈ ಚರಣಗಳು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ, ಕಾಮಧೇನು ಮತ್ತು ಚಿಂತಾಮಣಿಯಂತೆ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ದಾಸರು ಶರಣಾಗತಿ ಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅರ್ಥ (Meaning Parawise)

೧. ಧ್ರುವತಾಳ (ವಾಯು ಮೂಲಾವತಾರ ಮತ್ತು ಚರಣ ಸೌಂದರ್ಯ ವರ್ಣನೆ)

ಅರ್ಥ: ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಕಾಲಂದಿಗೆ (ಅಂದಿಗೆ), ಚಿನ್ನದ ಗೆಜ್ಜೆಗಳು (ಪೊಂಗೆಜ್ಜೆ) ಮತ್ತು ಬಿರುದಿನ ಕಾಲ್ಪೆಂಡೆಗಳಿಂದ ಝಗ ಝಗನೆ ಹೊಳೆಯುವ, ಸೂರ್ಯನ ಉದಯಕಾಲದ ಕೆಂಪುಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ (ಅರುಣಕಾಂತಿ) ಶ್ರೀಚರಣಗಳಿವು. ಚಂದ್ರನ (ಇಂದುವಿನ) ತಂಪಾದ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನೂ ಸೋಲಿಸುವ ಪೂರ್ಣಮಯ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೇ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ಪಾದಗಳಿವು. ಹರಿಯೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಎಂಬ 'ತಂದನ್ನ ತಾನ' ನಾಮಸಂಕೀರ್ತನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಸನ್ನಿಧಾನದ ಮುಂದೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುವ ಚರಣಗಳಿವು. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ ಶಿವನು (ಇಂದುಮೌಳಿ) ಮೊದಲಾದ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆನಂದದಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಪಾದಗಳಿವು.

ಈ ಪಾದಗಳು ಮಂದಬುದ್ಧಿಯ ಮಾನವರಿಗೂ ಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಉಣಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಆನಂದದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ (ಸುಖಸಿಂಧು) ಮುಳುಗಿಸಿ ದಯೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಭಗವಂತನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ವಿಪರೀತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಜ್ಞಾನಿ ಜೀವರನ್ನು ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿ ಕಷ್ಟಕೊಡುವ ಚರಣಗಳೂ ಇವೇ ಆಗಿವೆ. ಮುಂದೆ ಕಲ್ಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಾಗಿ ಸತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದ ಗದ್ದುಗೆಯ (ಮೃಗೇಂದ್ರನ ಗದ್ದುಗೆ) ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಸಭೆ ನಡೆಸಲಿರುವ ಯೋಗ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ಪಾದಗಳಿವು. ಪ್ರತಿ ಜನ್ಮದ ರೂಪ, ಗುಣ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಮೂಹಗಳು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದಂತೆ (ಅತೀಂದ್ರಿಯವಾಗಿ) ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಗವದ್ಭಾವವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಶ್ರೀಚರಣಗಳಿವು. ಸುಂದರವಾದ ಭಾರತೀದೇವಿಯು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡಿ, ಶ್ರೀಗಂಧ-ಪರಿಮಳಗಳನ್ನು ಪೂಸಿ ಆಲಿಂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚರಣಗಳಿವು. ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳಂತೆ ತಪ್ಪದೆ ಅನುದಿನವೂ ಭಕ್ತರ ಆಯಾ ಕಾಲದ ಸತ್ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ಕಮನೀಯ ಪಾದಗಳಿವು.

ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿ ಭಕ್ತರ ಅರ್ಹತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಒಲಿಯುವ ಪಾದಗಳಿವು. ತಮ್ಮನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ-ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಅವರ ಭವಬಂಧನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸುವ ಚರಣಗಳಿವು. ಹೃದಯಕಮಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದಹರಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಂಗಳಕರ ಪಾದಗಳಿವು. ಮನ್ಮಥನ ತಂದೆಯಾದ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲನಿಗೆ 'ನಿನಗೇ ಶರಣು' ಎಂದು ಸಾಷ್ಟಾಂಗವೆರಗುವ ಸೂತ್ರನಾಮಕ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಚರಣಗಳಿವು.

೨. ಮಟ್ಟತಾಳ (ಹನುಮದವತಾರ ಚರಣ ಮಹಿಮೆ)

ಅರ್ಥ: ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಂಜನಾದೇವಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಬಂದು, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ (ಕಂಜಸಖ - ಕಮಲದ ಸ್ನೇಹಿತ) ಹಣ್ಣೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದ ಪಾದಗಳಿವು. ಸೂರ್ಯಪುತ್ರನಾದ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಕರೆದು ಆದರಿಸಿ, ಆತನ ಮನದ ಹೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಪೋಲಿಸಿ ರಾಮನಿಗೆ ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಪದ್ಮನಾಭನಾದ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣವೇ ಭಕ್ತಿಪರವಶತೆಯಿಂದ 'ಹಾ ಹಾ' ಎಂದು ಆನಂದೋದ್ಗಾರ ತೆಗೆಯುತ್ತಾ ಸೀತಾದೇವಿಯ ಹುಡುಕಾಟಕ್ಕಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದ ಪಾದಗಳಿವು. ಗಜೇಂದ್ರನಿಗೆ ಒಡೆಯನಾದ ಇಂದ್ರನ ಮಗನಾದ ವಾಲಿಯ ಮಹಾಗರ್ವವನ್ನು ಭಂಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಬೆನ್ನಿಗೆ ನಿಂತು ನಡೆದಾಡಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಮಂಜುಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಶ್ರೀರಾಮನು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ವಾನರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು (ಕಪಿಪುಂಜರ) ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಲಂಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಿದ ಪಾದಗಳಿವು.

ಶಿವನು ಉಗುಳಿದ ಹಾಲಾಹಲ ನಂಜನ್ನು ಸವಿದು ಧೀರನಾದ ಹನುಮಂತನು, ಮಹೇಂದ್ರಗಿರಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಜಿಗಿಯುವಾಗ ಆ ಬೆಟ್ಟವೇ ಧರೆಯೊಳಗೆ ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಅಂಜದೆಯೇ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಲಂಘಿಸಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಬಿರುಗಾಳಿಯಂತೆ (ಝಂಝೂಳನಂತೆ) ದುಷ್ಟ ರಾಕ್ಷಸರ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕಮಲಮುಖಿಯಾದ ಸೀತಾದೇವಿಯ (ಕಂಜಮುಖಿ) ಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಅಶೋಕವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಗುಂಜಿ ತೂಕದಷ್ಟೂ (ಲವಲೇಶವೂ) ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ರಾವಣನ ಸಭೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕು, ಲಂಕಾಪುರಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ಅರ್ಜುನನ (ಧನಂಜಯ) ಧ್ವಜದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಲು ಸಿದ್ಧವಾದ ಚರಣಗಳಿವು. ಸ್ವಾಮಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದು (ವ್ಯಂಜಕ ತಾನಾಗಿ), ಲಕ್ಷಣನ ಪ್ರಾಣ ಕಾಯಲು ದ್ರೋಣಗಿರಿಯನ್ನೇ ಹೊತ್ತು ತಂದು ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಶಿಷ್ಯರಾದ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡ ಚರಣಗಳಿವು.

ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ನೈವೇದ್ಯದ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಂದು ದೇವನ ಮುಂದೆ ಇಡುವಾಗ, ರಾಕ್ಷಸರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ಮರವನ್ನು ಏರಿ ಅಡಗಿದ ಪಾದಗಳಿವು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಅರ್ಜುನನ ರಥದ ಧ್ವಜಸ್ತಂಭವನ್ನು ಏರಿ ಕುಳಿತ ಚರಣಗಳಿವು. ಕಮಲದ ಕೇಸರಗಳಲ್ಲಿ (ಕಿಂಜಲ್ಕ) ವಾಸಿಸುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ ವಿಜಯವಿಠಲನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳನ್ನು ನಿರಂತರ ಪೂಜಿಸುವ, ಹನುಮಂತನ ನಾನಾ ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚರಣಗಳಿವು.

೩. ತ್ರಿವಿಡತಾಳ (ಭೀಮಾವತಾರ ಚರಣ ಮಹಿಮೆ)

ಅರ್ಥ: ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ತಾಯಿಯ ಕೈಯಿಂದ ಜಾರಿ ಬಿದ್ದು, ಶತಶೃಂಗ ಪರ್ವತವನ್ನೇ ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡಿ ಒದ್ದಾಡಿದ ಭೀಮಸೇನನ ಚರಣಗಳಿವು. ಕಲಿಪುರುಷನ ಅಂಶನಾದ ದ್ವಿಜರೂಪದ ಬಕಾಸುರನನ್ನು ಒದ್ದು ಕೊಂದ ಚರಣಗಳಿವು. ಕೌರವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ತೋಟದ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರರನ್ನು ಮರವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸಿದ ಪಾದಗಳಿವು. ಕೌರವರು ವಿಷವಿಕ್ಕಿ ಸುರನದಿಯಾದ ಗಂಗೆಗೆ ತಳ್ಳಿದಾಗ, ನಾಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ತನಗೆ ಕಚ್ಚಲು ಬಂದ ವಿಷಸರ್ಪಗಳನ್ನು (ಅಹಿಗಳನ್ನು) ತುಳಿದು ಕುಟ್ಟಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಸದಾ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಲೀಲೆಗಳಿಂದ ನಲಿದಾಡಿದ ಪಾದಗಳಿವು. ಕೌರವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅರಗಿನ ಮನೆಯಿಂದ (ಲಾಕ್ಷಾಗೃಹ) ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದು, ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಹಿಡಿಂಬಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಆತನ ತಂಗಿಯಾದ ಹಿಡಿಂಬೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿ ಆಕೆಯಿಂದ ಪೂಜೆಗೊಂಡ ಚರಣಗಳಿವು.

ಏಕಚಕ್ರನಗರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಭಿಕ್ಷ ಬೇಡುತ್ತಾ ತಿರುಗಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ದುಷ್ಟನಾದ ಬಕಾಸುರನನ್ನು ಒದ್ದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಕಂಟಕವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಕೌರವರ ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಅಪಮಾನವಾಗುವಾಗ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಹುಂಕರಿಸಿ, ಭಗವಂತನನ್ನು ನೆನೆದಾಗ ದ್ರೌಪದಿಯು ಭರವಸೆಯಿಂದ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ದಿಗ್ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ತಿರುಗಿ ದುಷ್ಟ ರಾಜರನ್ನು ಮಣಿಸಿ ವಂದನೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಜರಾಸಂಧನ ವಧೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷಾಮೃಗನ ಕೈಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ದೇವತೆಗಳಲ್ಲೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮನಾದ ಭೀಮನ ದಿವ್ಯ ಚರಣಗಳಿವು. ವನವಾಸದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಯ ಆಸೆಯಂತೆ ಸೌಗಂಧಿಕಾ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ತರಲು ಕದಳೀವನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ವಿರಾಟರಾಜನ ಮತ್ಸ್ಯನಗರದಲ್ಲಿ ಕೀಚಕನನ್ನು ಮಂದಾರ ಹೂವಿನಂತೆ ಹೊಸಕಿ ಹಾಕಿದ ಚರಣಗಳಿವು.

ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ (ಧುರದಲ್ಲಿ) ನಿಂತು ಬಲಿಷ್ಠರಾದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನೆಲಕಚ್ಚಿಸಿ, ದುಷ್ಟ ಸೈನ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸದೆಬಡಿದ ಅಪ್ರತಿಮ ಚರಣಗಳಿವು. ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತರುಣಿ ಪಾಂಚಾಲಿಯ ಸೀರೆಯನ್ನು ಎಳೆದ ದುಶ್ಯಾಸನನ ಎದೆಯನ್ನು ಸೀಳಿ, ಆತನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿದು ಉರದ ಮೇಲೆ (ಎದೆಯ ಮೇಲೆ) ನಿಂತು ವೀರನೃತ್ಯವಾಡಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ದುರ್ಯೋಧನನು ಗದಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಆತನ ತೊಡೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಬಿಸಾಡಿ, ಆತನ ಮಸ್ತಕವನ್ನು ತುಳಿದು ನಿಂತ ಮಹಾ ಚರಣಗಳಿವು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿಂತು ಸಿಂಹನಾದ (ಅಟ್ಟಹಾಸ) ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಾವಕಾಶವಾಗಿ ಆನಂದ ನಾಟ್ಯವಾಡಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಶಿವನ ಕಡೆಯಿಂದ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನಿಗೆ ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರ ಬಂದಾಗ, ಆ ಅಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಶಿರಬಾಗದೆ ಧರೆಯ ಮೇಲೆ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಕುಣಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಇಂತಹ ಶರಣು ಬಂದವರನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ವೃಕೋದರನ (ಭೀಮನ) ಪಾದಗಳಿವು. ಪರಮಪುರುಷ ಕೃಷ್ಣ ವಿಜಯವಿಠಲ ರೇಯನ ಭಕ್ತರಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭೀಮಸೇನನ ಅಪ್ರತಿಮ ಚರಣಗಳಿವು.

೪. ಅಟ್ಟತಾಳ (ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾವತಾರ ಚರಣ ಮಹಿಮೆ)

ಅರ್ಥ: ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದ ಮಧ್ಯಗೇಹ ಭಟ್ಟರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಆ ಇಡೀ ವಂಶವನ್ನು ಪಾವನ ಮಾಡಿದ ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಚರಣಗಳಿವು. ತನ್ನದೇ ಆದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೀಚರಣಗಳಿವು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ (ವಾಸುದೇವನಾಗಿದ್ದಾಗ) ತಾಯಿ ವೇದವತಿಯು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯಲು, ಮಾರುದ್ದದ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ತಟ್ಟನೆ ಧುಮುಕಿದ ಪಾದಗಳಿವು. ತಾಯಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಣಿಮಂತನೆಂಬ ದೆವ್ವದ ಸರ್ಪದ ತಲೆಯನ್ನು ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನಿಂದ ತುಳಿದು ಮಣಿಸಿದ ದಿವ್ಯ ಚರಣಗಳಿವು. ತನ್ನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಕ್ರೂರ ಹೆಬ್ಬುಲಿಯ ಜೊತೆಯೂ ಶಾಂತವಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ತಂದೆಯ ಮಾತಿಗೆ ಗೌರವವಿಟ್ಟು, ಜಗತ್ತಿನ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸನ್ಯಾಸವನ್ನು (ಯತಿಯಾಗಿ) ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ದಿಗ್ವಿಜಯ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಚರಣಗಳಿವು.

ಅದ್ವೈತಿಗಳ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ಗುಪ್ತಮಾರ್ಗದಿಂದ ಗಂಗಾನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ನಮಗೆ ಜ್ಞಾನದ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಪಾದಗಳಿವೇ. ಅಹಂಕಾರವುಳ್ಳ ಮಹಾಮಾಯಾವಾದಿಗಳಿಗೆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಯುವ ಹರಿತವಾದ ಚಪ್ಪಗೊಡಲಿಯಂತೆ (ಕೊಡಲಿಯಂತೆ) ಇರುವ ಚರಣಗಳಿವು. ಹೂವಿನಂತೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ವ್ಯಾಸದೇವರ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುವ ಚರಣಗಳಿವು. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ತುಪ್ಪ, ಸಕ್ಕರೆ, ಹಾಲನ್ನು ಉಣಿಸುವ ಚರಣಗಳಿವು. ಯಾವುದೇ ಕಲ್ಮಷವಿಲ್ಲದೆ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಸಜ್ಜನ ಜನರಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ದಿವ್ಯ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಮುಪ್ಪಿಲ್ಲದ (ಮುದುಕನಾಗದ) ನಿತ್ಯ ತಾರುಣ್ಯದ ವಾಯುದೇವರು ಜೀವರ ಮುಕ್ತಿಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ (ದರ್ಪಣದಂತೆ) ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸಿಕೊಡುವ ಚರಣಗಳಿವು.

ಈ ಪಾದಗಳ ಬರುವ-ಹೋಗುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಯಾರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಮನ್ಮಥನ ತಂದೆಯಾದ ವಿಜಯವಿಠಲನನ್ನು ನೆನೆದ ತಕ್ಷಣವೇ ಭಕ್ತರ ಮನದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ನಿರಂತರ ನೆಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುವ ಚರಣಗಳಿವು. ಕಪ್ಪುಗಂಟಲಿನ ಶಿವನಿಂದಲೇ (ಕಪ್ಪುಗೊರಳನಿಂದ) ವಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾದಗಳಿವು. ಸಪ್ತಭುವನೇಶ್ವರನಾದ ವಿಜಯವಿಠಲನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಆಪ್ತರಾದ ಆನಂದತೀರ್ಥರ (ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ) ದಿವ್ಯ ಚರಣಗಳಿವು.

೫. ಆದಿತಾಳ (ಚತುರ್ಯುಗ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ)

ಅರ್ಥ: ಸತ್ಯ, ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕೂ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ (ಚತುರಯುಗದಲ್ಲಿ) ತನ್ನ ಮಹಾ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿದ ಚರಣಗಳಿವು. ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ನಿಂತಿರುವ ಸೂತ್ರಪ್ರಾಣನ ಚರಣಗಳಿವು. ತನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ ಸಜ್ಜನ ಜನರಿಗೆ ಹರಿ-ಗುರುಗಳ ಭೇದಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿ, ಮುಕ್ತಿಯ ಸನ್ಮಾರ್ಗವನ್ನು (ಸತ್ಪಂಥಕ್ಕೆ) ತೋರಿಸುವ ಶ್ರೀಚರಣಗಳಿವು. ಮನುಷ್ಯನು ಎಷ್ಟೇ ಪಾತಕಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಾರಿ ಈ ಚರಣಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ "ನೀನೇ ನಾರಾಯಣನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ರೂಪನು" ಎಂದು ಶರಣಾದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಕಾಯುವ ಚರಣಗಳಿವು. ಸದಾ ಕಾಲ ಈ ವಾಯುದೇವನೇ ನನ್ನ ಮುಖ್ಯಗುರು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅನವರತವೂ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಈ ಪಾದಗಳು ಕಾಯುವ 'ವಜ್ರಪಂಜರ'ದಂತಿರುತ್ತವೆ.

ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ಸಕಲ ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಕಾಮಧೇನು (ಸುರಧೇನು) ಈ ಚರಣಗಳೇ. ಇದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಸಾಟಿ ಇಲ್ಲ, ನನಗೆ ಇದೇ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ (ಸುರತರು) ಚರಣಗಳು. ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಚಿಂತಾಮಣಿ ರತ್ನವಿಲ್ಲ, ಈ ಪಾದಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಚಿಂತಾಮಣಿ. ನನಗೆ ಇನ್ನು ಕೋಟಿ ಜನ್ಮಗಳು ಬರಲಿ, ಬಾರದಿರಲಿ, ಈ ಚರಣಗಳ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ನನ್ನ ಮುಕ್ತಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗುವುದು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಲವಲೇಶವೂ (ಲೇಶಮಾತ್ರ) ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಾನು ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರಗಳಿಂದಲೂ ನಾನು ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಂಬಿರುವುದು ಈ ಪಾದಗಳನ್ನೇ.

ನನ್ನನ್ನು ಹೆತ್ತ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯಂತೆ ಕೈಬಿಡದೆ ಸಲಹಿ, ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿ ನಿಜವಾದ ಮುಕ್ತ್ಯಾನಂದವನ್ನು ಉಣಿಸುವ ಚರಣಗಳಿವು. ಆರ್ತರಾದ ಭಕ್ತರ ಸಂಸಾರದ ತಾಪತ್ರಯಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಚರಣಗಳಿವು. ಉತ್ತಮಶ್ಲೋಕನಾದ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟು, ನಮ್ಮನ್ನೂ ಉತ್ತಮರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಚರಣಗಳಿವು. ಮನಸ್ಸಿನ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹರಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸುಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಇತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಸುಖಪಡಿಸುವ ಚರಣಗಳಿವು. ನಮ್ಮನ್ನು ತನ್ನ ಸೇವಕರು (ಭೃತ್ಯರು) ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸದಾ ಕಾಲ ರಕ್ಷಿಸುವ ಚರಣಗಳಿವು. ದೋಷದೂರನಾದ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲನನ್ನು ಉಡುಪಿಯ ರಜತಪೀಠ ಪುರದಲ್ಲಿ (ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಾತ್ರೆಯಂತಹ ಉಡುಪಿ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲಿ) ಸದಾ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿರುವ ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಮುನಿಯ ಮುದ್ದಾದ ಚರಣಗಳಿವು.

ಜತೆ (ಮುಕ್ತಾಯ)

ಅರ್ಥ: ತನ್ನ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ (ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ) ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ ಈ ದಿವ್ಯ ಚರಣಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಭಜಿಸುವ ಭಕ್ತನಿಗೆ, ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲ ರೇಯನು ನಿತ್ಯವಾದ ಆಯುಸ್ಸು, ಸಕಲ ಉತ್ಸಾಹ ಹಾಗೂ ಸದ್ಗತಿಯ ಆನಂದವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

***

This Śrī Prāṇadēvara Caraṇa Mahimā Suḷādi composed by Sri Vijaya Dasaru (Ankita: Vijaya Vittala) is a monumental and ecstatic hymn of praise dedicated exclusively to the glories of the feet of Mukhya Prana (the Wind God, Vayu). In Haridasa literature, this composition holds a status as revered as the classical Sanskrit Vayu Stuti, systematically charting the three historical incarnations of Vayu—Hanuman, Bhima, and Sri Madhvacharya—through the lens of their divine feet.

Summary

In this comprehensive Suḷādi, Vijaya Dasaru worships the holy feet of Mukhya Prana across five distinct musical meters.

Dhruva Tala establishes the absolute cosmic nature of Vayu's original form, whose feet are an unceasing source of spiritual light and joy to the gods, yet a prison to the distorted thinker.

Matta Tala relishes the heroic leaps and exploits of the first avatar, Hanuman, who crossed the vast ocean to serve Sri Rama.

Trivida Tala erupts into the fierce battlefield deeds of the second avatar, Bhima, who crushed tyrants like Bakasura, Keechaka, and Duryodhana to establish righteousness.

Atta Tala highlights the serene, brilliant, intellectual journey of the third avatar, Sri Madhvacharya (Anandateertha), who vanquished absolute illusion and established the path of true knowledge.

Adi Tala and the Jate conclude the hymn by surrendering to these feet as the ultimate Kamadhenu (wish-yielding cow) and Kalpavriksha (desire-granting tree), capable of granting an unwavering shield of safety (Vajra Panjara) to true seekers.

Section-wise Meaning

1. Dhruva Tala (The Cosmic Original Form and Visual Beauty)

Meaning: Adorned with strong anklets (Andige), golden mini-bells (Pongejje), and heroic leg-bands (Kaalpende), these holy feet flash and radiate with the brilliant crimson glow of a rising dawn (Arunakaanti). Defeating even the cooling illumination of the full moon (Indu), this footstep floods the entire cosmos with the absolute light of pure knowledge.

Holding a stringed lute (Kinnari) in hand, these feet dance gracefully in front of the supreme Lord Hari while chanting the natural rhythm of divine praise (Tandanna Taana). They are worshiped daily with intense ecstasy by celestial leaders headed by Shiva, who bears the crescent moon upon his crest (Indumauli).

To simple, humble mortals, these feet serve the sweet nourishment of devotion, submerging them into an ocean of endless joy (Sukha-sindhu). Conversely, for souls plagued with stubborn doubts and perverted, upside-down spiritual concepts, these very feet serve as an unyielding trap that locks them away into material suffering. In a future cosmic epoch, these feet are destined to mount the royal lion-throne (Mrigendrana Gadduge) of Satyaloka to govern the universe as the next creator Brahma.

Every single form, virtue, and action originating from these feet operates far beyond the reach of material senses (Atheendriya). The beautiful Goddess Bharati looks upon them in deep solitude, gently applying fragrant sandalwood paste (Gandha Parimala) before embracing them in pure affection. Like an ideal mother and father, they unfailingly fulfill the spiritual aspirations of devotees day after day. Yielding perfectly to the spiritual capacity of true seekers, they break the heavy shackles of material birth. These are the highly auspicious, monumental feet that reside within the inner sanctuary of the heart (Daharaakasha) of realized yogis—the primordial feet of Sootrapramana Mukhya Prana, who bows in total surrender to our Lord Vijaya Vittala, the father of Cupid.

2. Matta Tala (The Avatar of Hanuman - Treta Yuga)

Meaning: Manifesting from the womb of Mother Anjanadevi, these are the feet that launched into the sky, mistaking the sun (Kanjasakha—the friend of the lotus) for a sweet, ripe fruit. These feet walked up to Sugriva (the son of the Sun-god), banished all his inner terrors, and brought him to bow in safety before Lord Rama. Upon beholding the lotus-naveled Lord Rama (Kanjanaabha), these feet leaped high with spiritual intoxication, shouting expressions of ecstasy as they began the search for Mother Sita.

They marched ahead to back Sugriva and break the towering vanity of Vali, the son of Indra. The moment the sweet-speaking Rama gave the royal command, these feet led the massive armies of primates (Kapipunjara) toward the southern shores. Hanuman, fortified by swallowing the terrifying cosmic poison spat by Shiva, stood atop Mount Mahendra; as he jumped, his feet caused the mountain to cave into the earth, effortlessly leaping across the vast, terrifying ocean without an ounce of fear.

Like a swift, howling gale, these feet entered the demon fortress of Lanka, pacing through the Ashokavana to locate the lotus-faced Mother Sita (Kanjamukhi). Entering Ravana’s court without a shred of fear, they later set the capital ablaze and eventually journeyed to establish a permanent seat upon the battle-flag of Arjuna (Dhananjaya). Acting as the perfect instrument of his Master’s will, Hanuman carried the giant Dronagiri mountain across the skies to fetch the celestial physicians to save Lakshmana.

When presenting the sacred offerings before the Lord, these feet climbed up into the camouflage of trees to stay hidden from demonic eyes. Finally, with majestic pride, they mounted the chariot of Arjuna. These are the versatile, multi-faceted feet of Hanuman, which continuously worship the lotus feet of Vijaya Vittala, the dweller of the lotus whorl.

3. Trivida Tala (The Avatar of Bhima - Dvapara Yuga)

Meaning: Dropping from his mother's arms immediately after birth, the infant Bhimasena's feet struck the massive peaks of Mount Shatashringa, shattering the rocks to pieces. These feet later kicked and destroyed the demonic Bakasura, who had disguised himself as a brahmin. In the presence of the Kauravas, these feet violently shook the orchard trees, sending the arrogant sons of Dhritarashtra tumbling down like ripe fruit. When the Kauravas poisoned him and threw him into the sacred river Ganga, these feet trampled and crushed the venomous serpents (Ahis) that rushed to bite him in the netherworld.

They continuously danced along the path of righteousness through a variety of divine pastimes. Escaping through a subterranean tunnel from the burning house of wax (Lakshagriha), these feet tracked down the demon Hidimbasura in the dead of night, destroyed him, and accepted the worship and marriage of his sister Hidimbi. They walked through the streets of Ekachakranagara disguised as a simple mendicant seeking alms, before kicking the life out of the cruel tyrant Baka, eliminating a thorn from the side of the earth.

When Draupadi was insulted in the royal assembly, these feet stomped as Bhima roared with fury, becoming the solid anchor of hope that Draupadi visualised for her rescue. When King Yudhishthira launched the Rajasuya sacrifice, these feet traveled across the four corners of the globe, subduing corrupt kings and receiving their royal tribute. During the slaying of Jarasandha, these feet cornered and held down the mysterious Purushamriga. These are the supreme feet of Bhima, the greatest among the demigods.

Marching into the deep wilderness to retrieve the celestial Saugandhika flowers for his queen, and later hiding in Virata’s kingdom, these feet crushed the wicked Keechaka into the shape of a mashed flower. Standing tall on the battlefield of Kurukshetra, these unexcelled feet flattened the mightiest enemy warriors and systematically wiped out the demonic armies. Tracking down Dushasana—the villain who dared to pull the robes of the young Panchali—these feet stood triumphantly upon his chest (Urada mele), tearing open his heart to drink his blood in a terrifying dance of justice.

When Duryodhana advanced with his mace, these feet shattered his thighs and ruthlessly stomped upon his crown. Facing Sri Krishna with an ecstatic lion-roar (Attahasa), they performed a controlled, blissful victory dance. When the terrifying Narayanasthra weapon was unleashed by Ashwatthama via the grace of Shiva, these feet refused to bow down in fear, choosing instead to dance defiantly upon the earth. These are the protective feet of Vrikodara (Bhima), the foremost among the servants of the supreme person, Lord Krishna Vijaya Vittala.

[An oil painting depicting a majestic, multi-armed cosmic form of Vayu, encompassing Hanuman, Bhima, and Madhvacharya]

4. Atta Tala (The Avatar of Sri Madhvacharya - Kali Yuga)

Meaning: Arriving in the dark age of Kali, these feet entered the house of the brahmin Madhyageha Bhatta, purifying his entire lineage. These beautiful, spiritual feet shine with an internal, independent spiritual illumination. When his mother, Vedavati, called out to him lovingly during his childhood (when he was known as Vasudeva), these feet took a giant leap from the top of a high rock straight into her courtyard.

With his great toe, he pinned down and subdued the demonic serpent Manimanta, who was terrorizing his mother. These divine feet walked through the dense forests with a ferocious wild tiger pacing peacefully right beside them. Honoring his father's words yet prioritizing the elevation of the world, he embraced the life of an ascetic (Yati) at a tender age, embarking on comprehensive pilgrimages across the holy rivers of India.

Moving via a hidden, mystical path (Gupta-marga), these feet crossed the deep waters of the Ganga completely unnoticed by adversaries. They offer us the ultimate intellectual satisfaction of true knowledge. To the arrogant and bloated seasonal illusionists, these feet act as a sharp, heavy axe (Chappagodali) cutting through a dense jungle of misconceptions. Remaining as light as a fresh flower, they reached Badarikashrama to receive the direct, affectionate worship of Veda Vyasa.

They feed the true seekers with the rich spiritual diet of ghee, sugar, and milk. To the virtuous scholars who stay up through the dark night to study without any blemish of mind, these feet provide a radiant dawn of internal light. Possessing the timeless youth of Vayu without ever aging (Muppu illade), these feet reflect the path to ultimate liberation as clearly as a polished mirror (Darpana).

Who can fully describe the swift coming and going power of these steps? The moment one meditates upon the father of Cupid, these feet anchor His permanent presence within the mind. Worshiped by Shiva himself, who bears a dark throat (Kappugorala), these are the beloved feet of Sri Anandateertha (Madhvacharya), the most intimate confidant of Vijaya Vittala, the Lord of the seven worlds.

5. Adi Tala (The Glory of the Four Epochs and the Prayer for Refuge)

Meaning: Revealing their cosmic weight across all four great epochs (Chaturyuga), these feet pervade the twenty-four primordial building blocks of material nature (Chaturvimshati Tattva). To those who sing their praises, they award Bheda-Jnana (the clear, analytical distinction between the soul, matter, and God), pointing the way to the path of salvation (Satpantha). Even if a person has fallen into the deepest sins, if they surrender to these feet just once, declaring that Vayu is the primary, flawless reflection (Mukhya Pratibimba) of Lord Narayana, these feet immediately rescue them.

To the seeker who constantly realizes that Vayu is his ultimate, premier spiritual guide (Mukhya Guru), these feet transform into an unyielding cage of diamonds (Vajra Panjara), completely impervious to external harm. Upon this earth, these feet are my personal Kamadhenu (Suradhenu), yielding all spiritual fortune. I see no parallel to them; they are my Kalpavriksha (Surataru), granting every wholesome desire. I require no other mystical gem, for these feet are my Chintamani. Let a million lifetimes come or go; the moment I anchor myself to these steps, my ultimate liberation is permanent—there is not a microscopic drop of doubt regarding this.

I have placed my absolute trust in these feet as prescribed by the scriptures. From lifetime to lifetime, I have loved and trusted only these footsteps. Like a doting mother and father, they guard me without fail, granting me Sadgati (salvation) and feeding me the unadulterated joy of the soul. They dissolve the material anxieties of distressed souls. By pointing out the Lord of flawless verses (Uttama Shloka), they elevate us into noble beings.

Chasing away the inner darkness of ignorance, they blissfully award pure intellect and unalloyed devotion. Accepting us as their humble assistants (Bhrityas), they protect us through eternity. These are the exquisite, beautiful feet of the great sage Madhva, who sits in deep, unceasing meditation upon our blemishless Lord Vijaya Vittala at the sacred silver-seat (Rajata Peetha) of Udupi.

Jate (Conclusion)

Meaning: To that fortunate soul who unreservedly worships these feet within his inner consciousness (Chitta), our Lord Vijaya Vittala happily kanyas a long spiritual lease of life, eternal youth, and unceasing spiritual enthusiasm.

***