ಶ್ರೀವಿಜಯದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಸಪ್ತಾನ್ನ ಉಪಾಸನಾ ಪ್ರಕರಣ ಸುಳಾದಿ
ಧ್ರುವತಾಳ
ಅಪ್ರತಿಹತ ದ್ರವ್ಯಗತವಾಗುವದಕ್ಕೆ ಬಾ -
ಲ ಪ್ರಾಯ ವೃದ್ದನಾಗಿ ಬಲು ಜನ್ಮವ
ವಿಪ್ರವಾಸನಾಗಿ ಯಾತ್ರಿತೀರ್ಥವಾ ಚರಿಸಿ
ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಿಂದ ನಾನಾ ಯಾಗ ಯೋಗ
ವಿಪ್ರರೊಡನೆ ರಚಿಸಿ ಅನೇಕ ದಾನಂಗಳ
ದ್ಯು ಪೃಥಿವಿ ಪೊಗಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೂ
ಅಪ್ರಧಾನವಲ್ಲದೆ ಕರ್ಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ
ಅಪ್ರಬುದ್ದರಿಗೆ ಇದು ಮೆಚ್ಚ ಕಾಣೊ
ಅಪ್ರೀಯವಾಗುವದು ತಾತ್ವಿಕರಿಂದ ಹರಿಗೆ
ಅಪ್ರೀಯನಾಗುವ ಅಲ್ಪಪುಣ್ಯ
ಅಪ್ರಮೋದದಿಂದ ಉಂಡು ತೀರಿಸಿ ನಾ -
ನಾ ಪ್ರಕಾರ ದೇಹವ ಧರಿಸುವರು
ಈ ಪ್ರಕರಣ ಬಿಟ್ಟು ಜ್ಞಾನವ ಸಂಪಾದಿಸಿ
ಅಪ್ರಮೇಯ ಹರಿಯ ರೂಪಂಗಳ
ಸಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದು ಕೊಂಡಾಡಿ ನಿತ್ಯ
ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಗುಣದಿಂದ ಧ್ಯಾನಗೈದು
ಅಪ್ರಯಾಸ ಚಿತ್ತದಲಿ ಅನಂತ ಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ನೀ
ಸುಪ್ರೀತಿ ಬಡಿಸು ಲಕುಮಿ ನಾರಾಯಣ
ಸುಪ್ರಸನ್ನನಾಗುವ ಪ್ರಸಾದ ತ್ರಯವಿತ್ತು
ಕ್ಷಿಪ್ರದಿಂದಲಿ ಅನುಗ್ರಹವ ಮಾಡುವ
ಶ್ರೀ ಪ್ರಕೃತಿನಾಥಾ ವಿಜಯವಿಟ್ಠಲರೇಯ
ನೀ ಪ್ರೇರಕನೆನೆ ಭವಸಾಗರ ದಾಟಿಸುವಾ ॥ 1 ॥
ಮಟ್ಟತಾಳ
ತಿರೋಹಿತ ಅತಿರೋಹಿತ ವಿಭೂತಿ ರೂಪಗಳು
ಪರಿಪರಿ ವಿಧ ಉಂಟು ಒಂದನಂತವಾಗಿ
ಸುರ ನರೋರುಗ ಉಳಿದ ತರು ಮಿಗಿಲಾದ ಜೀ -
ವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನಾದಿ ಅವಾಂತರದಿ
ಇರುತಿಪ್ಪವು ಕೇಳಿ ಅವರವರ ತಕ್ಕಾ -
ಚರಣೆಯ ಮಾಡಿಸುತ ಮೂಲಾವತಾರದಲ್ಲಿ
ಹಿರಿದಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಬಲನಾಗು
ಪರಮ ಮಂಗಳ ಮೂರ್ತಿ ವಿಜಯವಿಟ್ಠಲನ್ನ
ನೆರೆನಂಬಿ ಸಾರಿ ಗುಣರೂಪ ಕ್ರೀಯಾ ॥ 2 ॥
ತ್ರಿವಿಡಿತಾಳ
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಿಳಿವ ಪ್ರಮೇಯ ಉಂಟು
ವಿಶೇಷದೊಳಗೆ ಭೂಸುರ ಜಾತಿಯಲಿ ಪುಟ್ಟಿ
ಶ್ವಸನ ಮತವನುಸರಿಸಿ ನಡೆದ ಮಾನವ ಬಿಡದೆ
ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ತತ್ವ ಗುಣಿಸಿ
ಬಿಸಜನಾಭನ ಎರಡು ಬಗೆ ವಿಭೂತಿ ರೂಪ
ಕುಶಲ ಮತಿಯಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸಲು ಬೇಕು
ಋಷಭ ಕಪಿಲ ಯಜ್ಞ ಹಯಗ್ರೀವ ಹಂಸ ತಾ -
ಪಸ ಧರ್ಮ ಶ್ವೇತು ವೈಕುಂಠ ದತ್ತ
ಪ್ರಸನಿಗರ್ಭ ಸಾರ್ವಭೌಮ ನರನಾರಾಯಣ
ಶಶಿವರ್ಣ ವೈಕುಂಠ ಹರಿ ಕೃಷ್ಣ ಧನ್ವಂತ್ರಿ
ಋಷಿ ಸನತ್ಕುಮಾರ ಕುಮಾರ ಅಜಿತಾ ರಂ -
ಜಿಸುವ ನಾರಾಯಣ ಯೋಗೇಶ್ವರ
ಬಿಸಜಾಪ್ತರೊಳಗಿಪ್ಪ ಉರುಕ್ರಮ ಬೃಹದ್ಭಾನು
ಬೆಸಸುವೆ ಸುಧಾಮ ಶಿಂಶುಮಾರ
ಮಿಸುಣಿಪ ವಾಸವಿನಂದನ ಮಹಿದಾಸ
ದಶರಥರಾಮ ಜಮದಗ್ನಿರಾಮ
ವಾಸುದೇವ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ಯ್ಸ ಕೂರ್ಮ ವರಹಾ ಮಾ -
ನಿಸ ಸಿಂಹ ವಾಮನ ಬುದ್ದ ಕಲ್ಕಿ
ವಸುಮತಿಯೊಳಗಿವೆ ಸಾಕ್ಷಾದ್ವಿಭೂತಿಗಳು
ಪೆಸರಾಗಿ ಅತಿರೋಹಿತ ಎನಿಸೋವು
ಹಸನಾಗಿ ಕೊಂಡಾಡಿ ಈ ಮೂರ್ತಿಗಳುದ್ಭ -
ವಿಸಿದ ಕಾಲಕರ್ಮ ಪೆತ್ತ ಜನರ
ಬೆಸಸೆ ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡಿ ಮಹಿಮೆ ನಿತ್ಯ ವಿಚಾ -
ರಸಿದ ಮಾನವನವನೆ ಮಹಾತ್ಮನೋ
ಪಶುಪ್ರಾಯನಾದರು ಜ್ಞಾನವಂತನಾಗಿ
ದಶದಿಕ್ಕಿನೊಳಗೆ ಶೋಭಿಸುತಿಹನೂ
ಶಶಿಕೋಟಿ ಲಾವಣ್ಯ ವಿಜಯವಿಟ್ಠಲರೇಯ
ವಿಷಯಂಗಳಿಗೆ ದೂರ ಜಗದೊಳಗಾಡಿದಾ ॥ 3 ॥
ಅಟ್ಟತಾಳ
ಮನು ತ್ರಯೋದಶರಲ್ಲಿ ಸರ್ವರಾಜರಲ್ಲಿ
ಮಿನಗುವ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರ ವಿಭೂತಿ
ಇನಿತಾದರೊಳಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೊದಲಿಂದ
ಅನಿರುದ್ದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ನರಪಾರ್ಥ ಬಲವೈಯ್ಯಾ
ಎಣಿಕೆ ಮಾಡುವದು ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಇಂತು
ಮನದಲ್ಲಿ ವಾಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠರ ಸಾಂಬಾದಿ
ಜನರಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಟ ಅಲ್ಪಮಾತ್ರ ಉಂಟು
ಚಿನುಮಯ ಮೂರುತಿ ಕಾಲಾನುಸಾರದಿ
ಗಣನೆ ಪೇಳುವದೇನು ಪಾತಾಳವಿಡಿದು ತ್ರಿ -
ಗುಣ ತತ್ವ ಪರ್ಯಂತ ಸರ್ವವು ಸರ್ವದೀ
ಅನಿಮೇಷ ಮೊದಲಾದ ಚೇತನ ಶರೀರ
ತನುವು ಧರಿಸಿದ ತೃಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ
ವನಜನಾಭನ ರೂಪ ತತ್ತದಾಕಾರ
ಕ್ಷಣ ಬಿಡದೆ ಅಕ್ಕು ತಿರೋಹಿತ ಅತಿರೋಹಿತ
ಘನವಾಗಿ ಇಪ್ಪವು ವ್ಯಕ್ತ ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ
ಫಣಿಶಾಹಿ ವಿಜಯವಿಟ್ಠಲರೇಯ ಅವರವರ
ತನುವು ತನುವುಗಳಂತೆ ರೂಪಗಳಾಹಾ ॥ 4 ॥
ಆದಿತಾಳ
ಶ್ರೀಹರಿ ಜಗತ್ತಿನೊಳು ಏಕಾಂಶದಲ್ಲಿ ಪೊಕ್ಕು
ಸ್ನೇಹ ಭಾವವೆ ಇತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿಸುವ
ದೇಹಧಾರಿ ಮನುಜಂಗೆ ಸಾಧನ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು
ಮಹಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ತೋರುತಿದೆ ನೋಡಿರೊ
ಗ್ರಹಮೇಧಿಗೆ ಇದೆ ಪರಮ ಮುಖ್ಯ -
ವಾಹುದು ಸಪ್ತಾನ್ನ ಬಗಿಯ ತಿಳಿಯಬೇಕು
ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವಧಾಕಾರ ಪ್ರಕರಣಹಂತಾನ್ನ
ಮಹಿರುಹ ತೃಣ ಒಂದೆ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಅನ್ನ
ದೇಹ ವಾಚಾ ಮನಸು ಕೊಡಲಾಗಿ ಸಂ -
ದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಸಪ್ತಾನ್ನವಾಯಿತು ಕೇಳಿ
ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವಧಾ ಅನ್ನ ದೇವ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ
ಅಹಂತ ಅಗ್ನಿ ಅತಿಥಿ ಅಭ್ಯಾಗತ ಸರ್ವರಿಗೆ
ತಾಹ ತೃಣಾದಿಗಳು ಪಶ್ವಜಾತಿಗೆ ಇತ್ತು
ಆಹಾರದಿಂದಲಿ ಸುಖ ಬಡಿಸಲು ಬೇಕು
ದೇಹಿ ಒಬ್ಬಗೆ ಸಪ್ತಾನ್ನ ದಾನದ ಪುಣ್ಯ
ಮಹತ್ತಾಗಿ ಬರುವದು ಅಲ್ಪ ಮಾಡಿದರಾಗೆ
ಗಹನ ಇದೆ ಇದೆ ಸಮಸ್ತ ಜನರಿಂದ
ಆಹದೆಂದರೆ ಪುಣ್ಯ ಅವಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸುವದು
ಶ್ರೀಹರಿ ತನಗೆ ಮೂರು ಲೋಕಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ನೇಮಿಸಿ
ಬಹಳ ದಯದಿಂದ ಭಕುತರನ ಪಾಲಿಸುವಾ
ರಹಸ್ಯ ಇನ್ನು ಉಂಟು ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಅಪ್ರವಿಷ್ಟ
ವಿಹಾರ ರೂಪದಿಂದ ಹರಿ ಕ್ರೀಡೆಯಾಡುವಾ
ಮೋಹಕ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಯಗೊಡದೆ ದಾ -
ಸೋಹಂ ಎಂದವರಿಗೆ ಕರತಳಾಮಲಕವೆನ್ನು
ಗುಹಾಶಯನ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಟ್ಠಲ ತಾನೆ
ದೇಹಿ ದೇಹಾದಲ್ಲಿ ನಿಂದು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವಾ ॥ 5 ॥
ಜತೆ
ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲಿ ಇನಿತು ಸಪ್ತಾನ್ನ ಉಪಾಸನೆ
ನೀತಿಯಿಂದಲಿ ಮಾಡೆ ವಿಜಯವಿಟ್ಠಲ ವಲಿವಾ ॥
***
Transliteration of "Saptānna Upāsanā Prakaraṇa Suḷādi"
This Suḷādi by Śrī Vijaya Dāsarū (Ankita: Vijaya Viṭhṭhala) serves as a technical manual for householders, detailing how to transform mundane daily activities into a high-level spiritual sacrifice known as Saptānna Upāsanā.
The phonetic script below uses standard diacritics to maintain the accuracy of vowel lengths, nasal sounds (Anusvaras), and the rapid conjunct loops (Otthaksharas) necessary for formal recitation.
1. Dhṛvatāḷa
Apratihata dravyagatavāguvadoḍakke bā -
la prāya vṛddhanāgi balu janmava |
Vipravāsanāgi yātritīrthavā charisi
Kṣipragatiyiṃda nānā yāga yōga |
Vipraroḍane rachisi anēka dānaṃgaḷa
Dyu pṛthivi pogaḷuvaṃte māḍidaru |
Apradhānavallade karmada svātaṃtra
Aprabuddharige idu mechcha kāṇo |
Aprīyavāguvadutātvikariṃda harige
Aprīyanāgava alpapuṇya |
Apramōdadiṃda uṃḍu tīrisi nā -
nā prakāra dēhava dharisuvaru |
Ī prakaraṇa biṭṭu jñānava saṃpādasi
Apramēya hariya rūpaṃgaḷa |
Sapramāṇadalli tiḷidu koṃḍāḍi nitya
Svaprakāśa guṇadiṃda dhyānagaidu |
Aprayāsa chittadali ananta kalpakke nī
Suprīti baḍisu lakumi nārāyaṇa |
Suprasannanāguva prasāda trayavittu
Kṣipradiṃdali anugrahava māḍuva |
Śrī prakṛtināthā vijayaviṭṭhalarēya
Nī prērakanene bhavasāgara dāṭisuvā ॥ 1 ॥
2. Maṭṭatāḷa
Tirōhita atirōhita vibhūti rūpagaḷu
Paripari vidha uṃṭu oṃdanantavāgi |
Sura narōruga uḷida taru migilāda jī -
va madhyadalli anādi avāṃtaradi |
Irutippavu kēḷi avaravara takkā -
Charaṇeya māḍisuta mūlāvatāradalli |
Hiridāgi chiṃtisi jñāna prabalanāgu
Parama maṃgaḷa mūrti vijayaviṭṭhalanna |
Nerenambi sāri guṇarūpa krīyā ॥ 2 ॥
3. Triviḍatāḷa
Viśēṣavāgi tiḷiva pramēya uṃṭu
Viśēṣadoḷage bhūsura jātiyali puṭṭi |
Śvasana matavanusarisi naḍeda mānava biḍade
Vaśamāḍikoḷḷabēku tatva guṇisi |
Bisajanābhana eraḍu bage vibhūti rūpa
Kuśalamatiyiṃda dhyānālisabēku |
Ṛṣabha kapila yajña hayagrīva haṃsa tā -
pasa dharma śvētu vaikūṃṭha datta |
Prasanigarbha sārvabhauma naranārāyaṇa
Śaśivarṇa vaikūṃṭha hari kṛṣṇa dhanvaṃtri |
Ṛṣi sanatkumāra kumāra ajitā raṃ -
jisuva nārāyaṇa yōgēśvara |
Bisajāptaroḷagippa urukrama bṛhadbhānu
Besasuve sudhāma śiṃśumāra |
Misuṇipa vāsavinandana mahidāsa
Daśaratharāma jamadagnirāma |
Vāsudēva kṛṣṇa matsyac kūrma varahā mā -
nisa siṃha vāmana budda kalki |
Vasumatiyoḷagive sākṣādvibhūtigaḷu
Pesarāgi atirōhita enisōvu |
Hasanāgi koṃḍāḍi ī mūrtigaḷudbha -
visida kālakarma petta janara |
Besase stōtra māḍi mahime nitya vichā -
rasida mānavanavane mahātmanō |
Paśuprāyaṇādaru jñānavantanāgi
Daśadikkiṇoḷage śōbhisutihanū |
Śaśikōṭi lāvaṇya vijayaviṭṭhalarēya
Viṣayaṃgaḷige dūra jagadoḷagāḍidā ॥ 3 ॥
4. Aṭṭatāḷa
Manu trayōdaśaralli sarvarājaralli
Minuguva rājarājēśvara vibhūti |
Initādarōḷage viśēṣavāgi modalīṃda
Aniruddha pradyumna narapārtha balavaiyyā |
Eṇike māḍuvadu avatāradalli iṃtu
Manadalli vāli yudhiṣṭhara sāmabādi |
Janaralli āviṣṭa alpamātra uṃṭu
Chinumaya mūrutti kālānusāradi |
Gaṇane pēḷuvadēnu pātāḷaviḍidu tri -
guṇa tatva paryanta sarvavu sarvadī |
Animēṣa modalāda chētana śarīra
Tanuvu dharisida tṛṇādigaḷalli |
Vanajanābhana rūpa tattadākāra
Kṣaṇa biḍade akku tirōhita atirōhita |
Ghanavāgi ippavu vyakta avyakta dalli
Phaṇiśāhi vijayaviṭṭhalarēya avaravara
Tanuvu tanuvugaḷante rūpagaḷāhā ॥ 4 ॥
5. Āditāḷa
Śrīhari jagattinoḷu ēkāṃśadalli pokku
Snēhabhāvave ittu vyāpāra māḍisuva |
Dēhadhāri manujaṃge sādhananirmisidanu
Mahā sulabhavāgi tōrutide nōḍiro |
Grahamēdhige ide parama mukhya -
vāhudū saptānna bagiya tiḷiyabēku |
Svāhā svadhākāra prakaraṇahaṃtānna
Mahiruha tṛṇa oṃdē nālku bageya anna |
Dēha vāchā manasu koḍalāgi saṃ -
dēhavillade saptānnavāyitu kēḷi |
Svāhā svadhā anna dēva pitṛgaḷige
Ahanta agni atithi abhyāgata sarvarige |
Tāha tṛṇādigaḷu paśvajātige ittu
Āhāradiṃdali sukha baḍisalu bēku |
Dēhi obbage saptānna dānada puṇya
Mahattāgi baruvadu alpa māḍidarāge |
Gahana ide ide samasta janariṃda
Āhadendeṃdare puṇya avage siddhisuvadu |
Śrīhari tanage mūru lōkakke nālku nēmisi
Baḥaḷa dayadiṃda bhakutarana pālisuvā |
Rahasya innu uṃṭu praviṣṭa apraviṣṭa
Vihāra rūpadiṃda hari krīḍeyāḍuvā |
Mōhaka janarige tiḷiyagoḍade dā -
sōhaṃ eṃdavavage karataḷāmalakaveṃnu |
Guhāśayana nammama vijayaviṭṭhala tāne
Dēhi dēhādalii niṃdu tṛptiyāguvā ॥ 5 ॥
6. Jate
Prītiyiṃdali initu saptānna upāsanē
Nītiyiṃdali māḍe vijayaviṭṭhala volivā ॥
***
Phonetic Notes for Chanting:
Saptānna: Pronounced as Sap-tān-na. This technical term refers to the seven "foods" (sacrificial offerings) that constitute a householder's primary worship.
Tirōhita/Atirōhita: Pronounced as Ti-rō-hi-tha / A-ti-rō-hi-tha. These designate the "hidden" (latent) versus "manifest" (direct) forms of the Lord.
Svāhā Svadhā: Pronounced as Svā-hā Sva-dhā. These are the specific ritual utterances used to direct spiritual energy to the Gods (Devas) and the Ancestors (Pitṛs).
Karatala-āmalaka: Pronounced as Ka-ra-tha-lā-ma-la-ka. A classic philosophical metaphor meaning "a gooseberry in the palm of one's hand," signifying something that is perfectly clear and easily accessible to the sincere devotee.
***
ಕನ್ನಡ ಹರಿದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜ್ಞಾನ ಸೂರ್ಯರಾದ ಶ್ರೀ ವಿಜಯದಾಸಾರ್ಯರು (ಅಂಕಿತ: ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲ) ವಿರಚಿಸಿರುವ ಈ 'ಸಪ್ತಾನ್ನ ಉಪಾಸನಾ ಪ್ರಕರಣ ಸುಳಾದಿ'ಯು ಅತ್ಯಂತ ಗಹನವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದಾಸರು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಯಾಗ-ಯಜ್ಞ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಗವಂತನ ಗುಣರೂಪಗಳ ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕ ಧ್ಯಾನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸಾರಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ, ವೇದಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ 'ಸಪ್ತಾನ್ನ' (ಏಳು ಬಗೆಯ ಅನ್ನ/ಆಹಾರ) ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಗೃಹಸ್ಥರು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ವ್ಯಕ್ತಾ-ವ್ಯಕ್ತ (ತಿರೋಹಿತ-ಅತಿರೋಹಿತ) ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಮಟ್ಟತಾಳ: ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ನಾನಾ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುವುದು, ಯಾಗ-ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ದಾನಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಕೇವಲ 'ಅಪ್ರಧಾನ ಕರ್ಮ'ಗಳು (ಅಲ್ಪ ಪುಣ್ಯ ಕೊಡುವಂಥವು). ಇವುಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನಂಬುವುದು ಅಪ್ರಬುದ್ಧತೆ. ಈ ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಗಳಿಗಿಂತ ಅಪ್ರಮೇಯನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ತಿಳಿದು, ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಗುಣಗಳಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸುವುದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಅನಂತ ವಿಭೂತಿ ರೂಪಗಳಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
ತ್ರಿವಿಡ ಮತ್ತು ಅಟ್ಟತಾಳ: ಭಗವಂತನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ 'ಅತಿರೋಹಿತ' (ಮರೆಯಾಗದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ರೂಪಗಳು) ಮತ್ತು 'ತಿರೋಹಿತ' (ಮರೆಯಾಗಿರುವ/ಆವಿಷ್ಟ ರೂಪಗಳು) ಎಂಬ ಎರಡು ಭೇದಗಳಿವೆ. ಕಪಿಲ, ಹಯಗ್ರೀವ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ದಶಾವತಾರಗಳು ಮುಂತಾದ ರೂಪಗಳು 'ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿಭೂತಿಗಳು' (ಅತಿರೋಹಿತ ರೂಪಗಳು). ಇವುಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವವನೇ ಮಹಾತ್ಮ. ಇನ್ನು ಮನುಗಳು, ರಾಜರು, ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲು-ಕಡ್ಡಿಗಳವರೆಗಿನ ಸಮಸ್ತ ಚೇತನರಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಆಯಾ ಆಕಾರಗಳಿಂದ 'ತಿರೋಹಿತ'ನಾಗಿ (ಮರೆಯಾಗಿ) ನಿಂತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಆದಿತಾಳ ಮತ್ತು ಜತೆ: ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ (ಗ್ರಹಮೇಧಿಗೆ) ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾದ ಸಾಧನವೆಂದರೆ 'ಸಪ್ತಾನ್ನ ಉಪಾಸನೆ'. ಸ್ವಾಹಾ (ದೇವತೆಗಳಿಗೆ), ಸ್ವಧಾ (ಪಿತೃಗಳಿಗೆ), ಅಹಂತ (ಅತಿಥಿ-ಅಭ್ಯಾಗತರಿಗೆ), ಮತ್ತು ಪಶುಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ತೃಣಾದಿಗಳು - ಇವು ಭಗವಂತನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅನ್ನದ ಪ್ರಕಾರಗಳು. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ದೇಹ, ವಾಕ್, ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ಅದು 'ಸಪ್ತಾನ್ನ'ವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಪ್ತಾನ್ನ ದಾನವನ್ನು ಭಗವದರ್ಪಣ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಶರಣಾದವರಿಗೆ ಹರಿಯು ಹಸ್ತದ ಮೇಲಿನ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿಯಂತೆ (ಕರತಳಾಮಲಕ) ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಲಿಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ದಾಸರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅರ್ಥ (Meaning Parawise)
೧. ಧ್ರುವತಾಳ (ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಗಳಿಗಿಂತ ಜ್ಞಾನದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ)
ಅರ್ಥ: ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗದ ಶಾಶ್ವತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು (ಜ್ಞಾನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು) ಸಂಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ, ದೇಶಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ (ವಿಪ್ರವಾಸನಾಗಿ) ನಾನಾ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಚಲಿಸಿ, ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಿಂದ (ವೇಗವಾಗಿ) ವೇದಕೋವಿದರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಡನೆ ಸೇರಿ ನಾನಾ ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶಗಳು ಮೆಚ್ಚುವಂತೆ (ದ್ಯು ಪೃಥಿವಿ ಪೊಗಳುವಂತೆ) ಅನೇಕ ದಾನ-ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಸಹ - ಅವೆಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯದ 'ಅಪ್ರಧಾನ' (ಗೌಣ) ಕರ್ಮಗಳೇ ಹೊರತು ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನವಲ್ಲ. ಕರ್ಮಗಳಿಗೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ನಂಬುವುದು ಅಪ್ರಬುದ್ಧರ (ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವರ) ಲಕ್ಷಣವಷ್ಟೇ.
ತತ್ವರಹಿತವಾದ ಇಂತಹ ಅಲ್ಪಪುಣ್ಯದ ಕರ್ಮಗಳು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಅಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ). ಇಂತಹ ಸಕಾಮ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಕೇವಲ ಸಾತ್ವಿಕವಲ್ಲದ ಆನಂದದಿಂದ (ಅಪ್ರಮೋದದಿಂದ) ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಉಂಡು ತೀರಿಸಿ, ಪುನಃ ಕರ್ಮದ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರದ ಶರೀರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಭೂಮಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಧಕನೇ, ಈ ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಹಂಕಾರದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಥಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸು. ಅಪ್ರಮೇಯನಾದ (ಅಳತೆಗೆ ಸಿಗದ) ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅನಂತ ರೂಪಗಳನ್ನು ವೇದ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧವಾಗಿ (ಸಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ) ತಿಳಿದು ಕೊಂಡಾಡು. ನಿತ್ಯವೂ ಆತನ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸು. ಅಪ್ರಯಾಸವಾಗಿ (ಯಾವುದೇ ಕ್ಲೇಶವಿಲ್ಲದೆ) ನಿಶ್ಚಲವಾದ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅನಂತ ಕಲ್ಪಗಳವರೆಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣನನ್ನು ನಿನ್ನ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸು. ಆಗ ಆತನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಶ್ರವಣ, ಮನನ, ನಿಧಿದ್ಧ್ಯಾಸನ ಎಂಬ ಪ್ರಸಾದತ್ರಯಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ಭಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯಗಳನ್ನು) ನೀಡಿ, ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ (ಶೀಘ್ರವಾಗಿ) ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀವಿಜಯವಿಠ್ಠಲರೇಯನೇ ಸಮಸ್ತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೂ ಪ್ರೇರಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಿದರೆ, ಆತನೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಈ ಭಯಂಕರ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
೨. ಮಟ್ಟತಾಳ (ತಿರೋಹಿತ ಮತ್ತು ಅತಿರೋಹಿತ ವಿಭೂತಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ)
ಅರ್ಥ: ಶ್ರೀಹರಿಯ ವಿಭೂತಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ: ಒಂದು 'ತಿರೋಹಿತ' (ಮರೆಯಾಗಿರುವ/ಆವಿಷ್ಟ ರೂಪಗಳು), ಮತ್ತೊಂದು 'ಅತಿರೋಹಿತ' (ಯಾವುದೇ ಆವರಣವಿಲ್ಲದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವದ್ರೂಪಗಳು). ಇಂತಹ ರೂಪಗಳು ಒಂದೊಂದು ಜೀವರಾಶಿಯಲ್ಲೂ ಅನಂತ ವಿಧವಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಿವೆ. ದೇವತೆಗಳು (ಸುರ), ಮನುಷ್ಯರು (ನರ), ಸರ್ಪಗಳು (ಉರಗ) ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಸಸ್ಯರಾಶಿ (ತರು), ಪ್ರಾಣಿಪಕ್ಷಿ (ಮಿಗ) ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ಜೀವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅನಾದಿಕಾಲದ ಅಂತರಾಳದಿಂದಲೂ ಈ ರೂಪಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳಿ ತಿಳಿಯಿರಿ.
ಭಗವಂತನು ಆಯಾ ಜೀವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವರವರ ಕೈಯಿಂದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು (ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು) ಮಾಡಿಸುತ್ತಾ, ಅವರವರ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಸಾಧಕನೇ, ನೀನು ಆತನ ಮೂಲಾವತಾರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲನಾಗು. ಪರಮ ಮಂಗಳಕರ ಮೂರ್ತಿಯಾದ ಆ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲನನ್ನು ನೆರೆನಂಬಿ (ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಂಬಿ), ಆತನ ದಿವ್ಯ ಗುಣ-ರೂಪ-ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು (ಸಾರಿ ಕೊಂಡಾಡು).
೩. ತ್ರಿವಿಡತಾಳ (ಅತಿರೋಹಿತ ರೂಪಗಳ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆ)
ಅರ್ಥ: ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಜ್ಞಾನಪ್ರಮೇಯ ಒಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ (ಭೂಸುರ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ) ಹುಟ್ಟಿ, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ ಶುದ್ಧ ಮತವನ್ನು (ಶ್ವಸನ ಮತವನ್ನು - ದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು) ಅನುಸರಿಸಿ ನಡೆಯುವ ಮಾನವನು, ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಗುಣಿಸಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಭಗವಂತನ ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಮಲನಾಭನಾದ (ಬಿಸಜನಾಭ) ಶ್ರೀಹರಿಯ ಎರಡು ಬಗೆಯ ವಿಭೂತಿ ರೂಪಗಳನ್ನು ಚತುರ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ (ಕುಶಲ ಮತಿಯಿಂದ) ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 'ಅತಿರೋಹಿತ' (ಯಾವ ದೋಷದ ಆವರಣವೂ ಇಲ್ಲದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ರೂಪಗಳು) ಎನಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೂಪಗಳೆಂದರೆ: ಋಷಭದೇವ, ಕಪಿಲ, ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿ, ಹಯಗ್ರೀವ, ಹಂಸ, ತಾಪಸ ಧರ್ಮ, ಶ್ವೇತು, ವೈಕುಂಠ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ಪ್ರಸನಿಗರ್ಭ, ಸಾರ್ವಭೌಮ, ನರ-ನಾರಾಯಣ, ಶಶಿವರ್ಣ ವೈಕುಂಠ, ಹರಿ, ಕೃಷ್ಣ, ಧನ್ವಂತರಿ, ಋಷಿ ಸನತ್ಕುಮಾರ, ಸನಕಾದಿ ಕುಮಾರರು, ಅಜಿತ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವ ನಾರಾಯಣ, ಯೋಗೇಶ್ವರ, ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದೊಳಗಿರುವ ಉರುಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಬೃಹದ್ಭಾನು, ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವ ಸುಧಾಮ, ಶಿಂಶುಮಾರ, ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ವಾಸವಿನಂದನ (ವೇದವ್ಯಾಸರು), ಮಹಿದಾಸ, ದಶರಥರಾಮ, ಜಮದಗ್ನಿರಾಮ (ಪರಶುರಾಮ), ವಾಸುದೇವ ಕೃಷ್ಣ, ಮತ್ತು ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೂರ್ಮ, ವರಾಹ, ನರಸಿಂಹ (ಮಾನಿಸ ಸಿಂಹ), ವಾಮನ, ಬುದ್ಧ, ಕಲ್ಕಿ ರೂಪಗಳು.
[Image showing a glowing diagram of the human heart radiating clean, focused patterns of light toward various bodily action centers, illustrating spiritual focus and connection]
ಈ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ (ವಸುಮತಿಯೊಳಗಿರುವ) ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಗವಂತನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿಭೂತಿಗಳು; ಇವುಗಳನ್ನೇ 'ಅತಿರೋಹಿತ' ರೂಪಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಈ ದಿವ್ಯ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ, ಇವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ (ಅವತರಿಸಿದ) ಕಾಲ, ಲೀಲೆ ಹಾಗೂ ಇವುಗಳಿಗೆ ಲೌಕಿಕವಾಗಿ ಕಾರಣರಾದ ಜನರನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದಶರಥ, ಜಮದಗ್ನಿ ಇತ್ಯಾದಿ) ಯಾರು ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡಿ, ಭಗವಂತನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೋ - ಅಂತಹ ಮಾನವನೇ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ 'ಮಹಾತ್ಮ' ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಪಶುಪ್ರಾಯನಂತೆ ಕಂಡರೂ (ಅಜ್ಞಾನಿಯಂತೆ ನಟಿಸಿದರೂ) ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವಂತನಾಗಿದ್ದು, ದಶದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಜ್ಞಾನದ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೋಟಿ ಚಂದ್ರರ ಲಾವಣ್ಯವುಳ್ಳ (ಸೌಂದರ್ಯವುಳ್ಳ) ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲರೇಯನು ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯ ಭೋಗಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದೂರನಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಜಗತ್ತಿನೊಳಗೆ ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಲೀಲೆಗಳಿಂದ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
೪. ಅಟ್ಟತಾಳ (ತಿರೋಹಿತ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಜಗದ್ವ್ಯಾಪ್ತಿ)
ಅರ್ಥ: ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನುಗಳಲ್ಲಿ (ಮನು ತ್ರಯೋದಶರಲ್ಲಿ ಎಂದು ಪಾಠವಿದ್ದರೂ ಸಮಗ್ರ ಮನುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ), ಸಮಸ್ತ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಿನುಗುವ (ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ) ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರ ರೂಪವು ಭಗವಂತನ ವಿಭೂತಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಅನಿರುದ್ಧ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ನರಪತಿಯಾದ ಅರ್ಜುನ (ನರಪಾರ್ಥ), ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರಲ್ಲಿ ಇರುವ ರೂಪಗಳನ್ನು ಅವತಾರಗಳ ಲಕ್ಷಣದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕು (ತಿಳಿಯಬೇಕು).
ಇನ್ನು ಮಹಾರಾಜನಾದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ (ಧರ್ಮರಾಯ), ವಾಲಿ, ಸಾಂಬ ಮುಂತಾದ ಲೌಕಿಕ ಜೀವರಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಸನ್ನಿಧಾನವು ಕೇವಲ ಆವಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಲ್ಪಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ (ಇದು ಆವಿಷ್ಟ ರೂಪ). ಆ ಚಿನ್ಮಯ ಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಕಾಲಾನುಸಾರವಾಗಿ ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆಂದರೆ, ಪಾತಾಳ ಲೋಕದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕೃತಿ ತತ್ವದ ಪರ್ಯಂತ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ, ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ರೆಪ್ಪೆ ಬಡಿಯದ ದೇವತೆಗಳ (ಅನಿಮೇಷ) ಶರೀರದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ತೃಣಾದಿಗಳ (ಹುಲ್ಲು-ಕಡ್ಡಿಗಳ) ಶರೀರದವರೆಗೆ ಆಯಾ ಆಕಾರಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಭಗವಂತನ ರೂಪಗಳು ಕ್ಷಣಕಾಲವೂ ಬಿಡದೆ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಇವು ವ್ಯಕ್ತ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಕ್ತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತಿರೋಹಿತ ಮತ್ತು ತಿರೋಹಿತ ರೂಪಗಳಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಘನವಾಗಿ (ದೊಡ್ಡದಾಗಿ) ಒಪ್ಪುತ್ತಿವೆ. ಶೇಷಶಾಯಿಯಾದ (ಫಣಿಶಾಹಿ) ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲರೇಯನು ಆಯಾ ಜೀವರ ಶರೀರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ (ತನುವು ತನುವುಗಳಂತೆ) ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ, ಆಹಾ! ಆತನ ಮಹಿಮೆ ಅಪಾರ.
೫. ಆದಿತಾಳ (ವೇದೋಕ್ತ ಸಪ್ತಾನ್ನ ಉಪಾಸನೆಯ ರಹಸ್ಯ)
ಅರ್ಥ: ಶ್ರೀಹರಿಯು ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನೊಳಗೆ ತನ್ನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಂಶದಿಂದ (ಏಕಾಂಶದಲ್ಲಿ) ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಭಗವಂತನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾದ ಸಾಧನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ, ನೋಡಿರಿ! ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೃಹಸ್ಥನಾದವನಿಗೆ (ಗ್ರಹಮೇಧಿಗೆ) ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದದ್ದು 'ಸಪ್ತಾನ್ನ' (ಏಳು ಬಗೆಯ ಅನ್ನಗಳ) ಪ್ರಕರಣ. ಇದರ ವಿಧವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಅನ್ನದ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ:
೧. ಸ್ವಾಹಾಕಾರ (ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಅನ್ನ),
೨. ಸ್ವಧಾಕಾರ (ಪಿತೃ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಅನ್ನ),
೩. ಅಹಂತ ಅನ್ನ (ಅಗ್ನಿ, ಅತಿಥಿ ಹಾಗೂ ಅಭ್ಯಾಗತರಿಗೆ ನೀಡುವ ಅನ್ನ),
೪. ತೃಣಾದಿಗಳು (ಪಶುಪಕ್ಷಿ ಮುಂತಾದ ಮೂಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಆಹಾರ).
ಇವು ನಾಲ್ಕು ಬಾಹ್ಯ ಅನ್ನಗಳು. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಧಕನು ತನ್ನ ೫. ದೇಹ, ೬. ವಾಕ್ (ಮಾತು), ಮತ್ತು ೭. ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ - ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಅದು 'ಸಪ್ತಾನ್ನ' ಉಪಾಸನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ ತಿಳಿಯಿರಿ.
ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ ಅನ್ನವನ್ನು, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸ್ವಧಾ ಅನ್ನವನ್ನು, ಅತಿಥಿ-ಅಭ್ಯಾಗತರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಅನ್ನವನ್ನು ಮತ್ತು ಪಶುಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಹುಲ್ಲು-ನೀರುಗಳನ್ನು (ತಾಹ ತೃಣಾದಿ) ನೀಡಿ ಆಹಾರದ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲ ಜೀವರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಭಗವದರ್ಪಣ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಆ ಒಬ್ಬ ದೇಹಿಗೆ ಸಪ್ತಾನ್ನ ದಾನದ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪುಣ್ಯವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಲೌಕಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೂ ಅದರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಫಲವು ಬಲು ದೊಡ್ಡದು. ಸಮಸ್ತ ಜನರಿಗೂ ಆಚರಿಸಲು ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗಹನವಾದ (ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ) ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ 'ಇದು ಸಾಧ್ಯ' ಎಂದು ನಂಬಿ ಆಚರಿಸುವವನಿಗೆ ಪುಣ್ಯವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀಹರಿಯು ತನಗಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ಮೂರು ಅನ್ನಗಳನ್ನು) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಜೀವರಿಗಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಅನ್ನಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ದಯೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಅನೇಕ ರಹಸ್ಯಗಳಿವೆ - ಭಗವಂತನು ಜಗತ್ತಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿಯೂ ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ (ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಅಪ್ರವಿಷ್ಟ) ಸಾಕ್ಷಿರೂಪನಾಗಿ ವಿಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಲೌಕಿಕ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಜನರಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಗೊಡದ ಆತನು, 'ದಾಸೋಹಂ' ಎಂದು ಶರಣಾದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹಸ್ತದ ಮೇಲಿರುವ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿಯಂತೆ (ಕರತಳಾಮಲಕ) ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಮ್ಮ ಹೃದಯ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ (ಗುಹಾಶಯನ) ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲನು ತಾನೇ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಿಯ ದೇಹದಲ್ಲೂ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲೂ ನಿಂತು ಭೋಕ್ತ್ರವಾಗಿ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಜತೆ (ಮುಕ್ತಾಯ)
ಅರ್ಥ: ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿ-ಆದರಗಳಿಂದ ಈ 'ಸಪ್ತಾನ್ನ ಉಪಾಸನೆ'ಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದ ನೀತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲನು ಒಲಿದು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
***
This highly profound and esoterically rich composition, Saptānna Upāsanā Prakaraṇa Suḷādi, was authored by the great Sri Vijaya Dasaru (Ankita: Vijaya Viṭhṭhala).
In this work, the poet-saint moves beyond external ritualism, arguing that pilgrimage and elaborate sacrifices are merely "secondary" (Apradhāna) actions. He reveals that true spiritual realization lies in understanding the Lord’s multi-layered nature—his manifest (Atirohita) and latent (Tirohita) forms—and teaches the "Saptānna Upāsanā" (Meditation on the Seven-fold Food), a practical pathway for householders to achieve divinity in daily life.
Summary
Dhruva and Matta Talas: Sri Vijaya Dasaru criticizes the shallow belief that mechanical performance of rites (pilgrimages, charity, Vedic sacrifices) grants liberation. He asserts that these are merely "low-merit" (Alpapunya) activities. Instead, the seeker must study the scriptural evidence of Hari’s infinite forms and meditate on them using the Lord’s own self-luminous grace. The Lord resides within the soul-structures of all beings—from the cosmic rulers down to the smallest blade of grass—orchestrating their actions from within.
Trivida and Atta Talas: The Lord’s forms are classified into Tirohita (latent/hidden) and Atirohita (manifest/unveiled). Manifest forms include the great incarnations like Kapila, Hayagriva, and the Dashavatara. The poet explains that while these are "Direct Manifestations," the Lord also exists in a latent, hidden state within all beings, including humans, demigods, and even inanimate matter, as their internal controller (Antaryāmi). Recognizing this requires a disciplined, logical study of the dualistic philosophy of Sri Madhvacharya.
Adi Tala: The poet introduces the "Saptānna" (Seven-fold Food) meditation, a supreme, yet accessible, practice for householders (Grahamedhi). This involves offering four forms of physical nourishment (to Gods, Manes/Pitr, Guests, and Animals) and three internal sacrifices (offering one’s physical Body, Speech, and Mind to the Lord). By performing this with total surrender (Dāsōhaṃ), the practitioner achieves the same merit as great sacrifices, making the Lord as easily accessible as a "gooseberry in the palm of one's hand" (Karatala-āmalaka).
Section-wise Meaning
1. Dhruva Tala (The Superiority of Knowledge over Ritual)
Meaning: A person may spend an entire lifetime, from childhood to old age, traveling to every sacred pilgrimage site, performing countless Vedic sacrifices, and donating massive wealth—yet, if this is done without true wisdom, it remains merely an "inferior" (Apradhāna) task. To believe that such ritualism alone confers independence is the mark of an immature seeker. Such activities, lacking the foundation of truth, are unpleasing to the Lord; those who perform them only for temporary rewards eventually return to the cycle of birth and death, wearing different physical forms.
Stop the ego-driven performance of these rituals and focus on acquiring true Knowledge. Analyze the immeasurable forms of Hari based on authentic scriptural evidence (Saprāmāṇa). Meditate on His self-luminous virtues daily with a tranquil heart. If you dedicate your life to this contemplation, the Lord—the master of Goddess Lakshmi—will shower you with the "three graces" (Prasāda-traya), promptly ferrying you across the ocean of worldly existence (Bhava-sāgara).
2. Matta Tala (The Ubiquity of the Lord)
Meaning: Sri Hari’s divine attributes and forms are two-fold: Tirohita (Latent/Hidden) and Atirohita (Manifest). These exist in countless varieties across all entities, from demigods and humans to plants and animals. Since time immemorial, these forms have been anchored within the very core of all living beings. He stands within them, silently causing them to perform their respective actions according to their inherent nature. Become a seeker of "Knowledge-Strength" (Jñāna Prabala) by meditating on His original, fundamental avatars, and surrender completely to the auspicious Vijaya Viṭhṭhala.
3. Trivida Tala (Manifesting the Manifest Forms)
Meaning: There is a specific theological framework one must understand. Born as a human—specifically in the tradition of the wise—one must follow the path of Sri Madhvacharya (Śvasana Mata) and constantly deliberate on the truth. The Lord's "Atirohita" (Manifest) forms are those devoid of any hidden veils. These include: Rishabha, Kapila, Hayagriva, Hamsa, Dattatreya, Naranarayana, the Dashavatara (Matsya, Kurma, Varaha, Narasimha, Vamana, etc.), and others.
[Image showing a glowing diagram of the human heart radiating clean, focused patterns of light toward various bodily action centers, illustrating spiritual focus and connection]
These are the direct, unhidden manifestations of the Lord. Any human who celebrates these forms, deliberates on their history and glory, and lives as a devotee—even if he appears as simple as a peasant to the outside world—is actually a "Mahatma" (a great soul) shining in all ten directions. Though Sri Vijaya Viṭhṭhala remains far from the traps of worldly sense-pleasure, He plays within this world to protect His devotees.
4. Atta Tala (The Hidden Controller)
Meaning: In the thirteen Manus and among the great Emperors of history, the Lord's royal majesty (Rājarājēśvara) shines. One must also meditate on the forms of Aniruddha, Pradyumna, and great figures like Arjuna and Balarama as aspects of His divinity. He is omnipresent, spanning from the netherworlds (Pātāla) to the very foundation of the Triguna-Prakriti. From the celestial beings who never blink their eyes to the smallest blades of grass, His forms exist in every physical frame, occupying them without a moment's pause. Whether in manifest or unmanifest states, He occupies every body, proving that He is the true architect of all forms.
5. Adi Tala (The Saptānna Upāsanā - Seven-fold Food Meditation)
Meaning: Sri Hari has entered this world in a subtle form to guide the seeker, making the path to liberation incredibly easy. For a householder, the ultimate practice is the meditation on the "Saptānna" (The Seven-fold Food).
Svāhā: Food offered to the Gods.
Svadha: Food offered to the Manes (Pitr).
Ahanta: Food offered to Guests and the needy.
Trinādi: Food (grass/water) offered to animals.
These are the four external offerings.
Deha: Surrendering one's Physical Body to the Lord's service.
Vācā: Surrendering one's Speech to the Lord's praise.
Manas: Surrendering one's Mind to the Lord's meditation.
These are the three internal offerings.
When one performs these seven acts with the mindset that "everything belongs to Hari," it results in supreme spiritual merit. Though the practice may seem simple, the merit it yields is immense. The Lord hides His true nature from the proud, but to those who surrender with the attitude of "Dāsōhaṃ" (I am Your servant), He becomes as accessible as an object held in the palm of one's hand. He resides within the cave of your heart, accepting your offerings and granting you true satisfaction.
Jate (Final Command)
Meaning: Perform this meditation on the Seven-fold Food with deep love and adherence to scriptural ethics; Vijaya Viṭhṭhala will surely be pleased and grant you His grace.
***
