ಆತ್ಮನೀವೇದನೆಯ ಕೃತಿ by Kavi Lakshmeesha 16th century
ಆಕಾರವಿಲ್ಲದ ಅನಾದಿಯೊಳು ಪಂತ
ಸಾಕಾರನಾಗಿಹನು ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ ಪ
ಕುಸುಮಶರನೆ ಪೂವು ಅದರೊಳಗಿಲ್ಲ
ಎಸೆಯೆ ಕೋದಂಡ ಕಬ್ಬೈಸೆ ಧನುವಲ್ಲ
ಹೊಸ ಬಗೆಯಾಗಿ ನಾಂಟದ ಸರಳಲ್ಲ
ವಿಷಮ ವಿಗ್ರಹಕಿನ್ನು ಕೇಳ್ ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲ 1
ಮುಂದುವರೆವರೆ ಮೋಹರದೊಳು ತನ್ನ
ಚಂದದಿಂದೊಪ್ಪುವಂಗವ ಕಾಣೆ ಮುನ್ನ
ಕುಂದದಕೇದಗೆಯೆಸಳಿವೆ ನೋಡು ತನ್ನ
ಸಂಧಿಸಿತೇನೊ ಚಿದ್ರೂಪ ಗುಣರನ್ನ 2
ಸರಿಯಲ್ಲದವರೊಳು ಸಮರವ ಮಾಡಿ
ಧುರದೊಳು ಮಿಗೆ ನೊಂದೆನಯ್ಯ ಮೈ ಬಾಡಿ
ಪರಿಹರಿಸೆಲವೊ ಸುರಸತಿಯರ ಮಧ್ಯೆಕೂಡಿ
ಸುರಪುರಪತಿ ದುರಿತವಿರದೊಂದುಗೂಡಿ3
***
Pallavi:
Ākāravillada anādiyoḷu panta |
Sākāranāgihanu śrī lakṣmīkānta ||
Charana 1:
Kusumaśarane pūvu adaroḷagilla |
Esaye kōdaṇḍa kabbaise dhanuvalla |
Hosa bageyāgi nāṇṭada saraḷalla |
Viṣama vigrahakinnu kēḷ prāṇavilla || 1 ||
Charana 2:
Munduvarevare mōharadoḷu tanna |
Candadindoppuvaṅgava kāṇe munna |
Kundadakēdageyesalive nōḍu tanna |
Sandhisitēnō cidrūpa guṇaranna || 2 ||
Charana 3:
Sariyalladavaroḷu samarava māḍi |
Dhuradoḷu mige nondenayya mai bāḍi |
Parihariselavo surasatiyara madhyekūḍi |
Surapurapati duritaviradodugūḍi || 3 ||
***
Pronunciation Key:
ḷ / ṇ / ḍ / ṭ: Retroflex sounds (the tongue curls back to touch the roof of the mouth).
ś / ṣ: Soft and hard 'sh' sounds (ś as in Shiva, ṣ as in Vesha).
ā / ē / ī / ō / ū: Long vowels (held for two beats).
Anādiyoḷu: From the beginningless time.
Kōdaṇḍa: Referring to a bow (usually Rama’s bow).
Cidrūpa: The form of pure consciousness (pronounced Chid-roo-pa).
Surapurapati: Lord of the City of Gods (Indra or Vishnu).
***
೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ (ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದ ಕರ್ತೃ) ವಿರಚಿತ ಈ ಕೃತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಗೂಢವಾದ ಮತ್ತು ತತ್ವಬದ್ಧವಾದ 'ಆತ್ಮನಿವೇದನೆ'ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಪರಮಾತ್ಮನ ಸಾಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರ ರೂಪಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ, ಲೌಕಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಳಲಿದ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಪರಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಯಾವುದೇ ಆಕಾರವಿಲ್ಲದ, ಆದಿ-ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಆ ನಿರಾಕಾರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ (ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ), ಪರಮಾತ್ಮನು ಭಕ್ತರ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಸಾಕಾರ ರೂಪವನ್ನು ತಳೆದಿದ್ದಾನೆ. ಕವಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಮನ್ಮಥನ (ಕುಸುಮಶರ) ರೂಪಕವನ್ನು ಬಳಸಿ ಲೌಕಿಕ ಕಾಮನೆಗಳ ನಿರರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಬಳಲಿದ ತನಗೆ, ಚಿದ್ರೂಪನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಗತಿಯೆಂದು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಮೊರೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಅರ್ಥ (Paragraph-wise Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ:
ಆಕಾರವಿಲ್ಲದ ಅನಾದಿಯೊಳು ಪಂತ
ಸಾಕಾರನಾಗಿಹನು ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ
ಅರ್ಥ: ರೂಪವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅತೀತವಾದ ಆ ನಿರಾಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತನು (ವಿಷ್ಣು) ಭಕ್ತರ ಉದ್ದಾರಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ (ಪಂತ) ಸುಂದರವಾದ ಆಕಾರವನ್ನು ತಳೆದು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
ಮೊದಲನೇ ಚರಣ:
ಕುಸುಮಶರನೆ ಪೂವು ಅದರೊಳಗಿಲ್ಲ
ಎಸೆಯೆ ಕೋದಂಡ ಕಬ್ಬೈಸೆ ಧನುವಲ್ಲ
ಹೊಸ ಬಗೆಯಾಗಿ ನಾಂಟದ ಸರಳಲ್ಲ
ವಿಷಮ ವಿಗ್ರಹಕಿನ್ನು ಕೇಳ್ ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲ
ಅರ್ಥ: ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಮನ್ಮಥನ (ಕುಸುಮಶರ) ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಮನ್ಮಥನ ಬಾಣಗಳು ಹೂವುಗಳಾದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧವಿಲ್ಲ, ಅವನ ಬಿಲ್ ಕಬ್ಬಿನದ್ದಾದರೂ ಅದು ಮಧುರವಲ್ಲ. ಇವು ಕೇವಲ ಭ್ರಮೆಗಳು. ಇಂತಹ ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು (ವಿಷಮ ವಿಗ್ರಹ) ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಂತೆ; ಅವು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾರವು ಎಂಬ ನಿಗೂಢ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಎರಡನೇ ಚರಣ:
ಮುಂದುವರೆವರೆ ಮೋಹರದೊಳು ತನ್ನ
ಚಂದದಿಂದೊಪ್ಪುವಂಗವ ಕಾಣೆ ಮುನ್ನ
ಕುಂದದಕೇದಗೆಯೆಸಳಿವೆ ನೋಡು ತನ್ನ
ಸಂಧಿಸಿತೇನೊ ಚಿದ್ರೂಪ ಗುಣರನ್ನ
ಅರ್ಥ: ಈ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ (ಮೋಹರದೊಳು) ಮುನ್ನುಗ್ಗುವಾಗ, ನಿನಗಿಂತ ಸುಂದರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ನಾನು ಈ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಬಾಡದ ಕೇದಿಗೆಯ ಎಸಳುಗಳಂತೆ ಇವೆ. ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನಾದ (ಚಿದ್ರೂಪ) ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣಗಳ ರತ್ನದಂತಿರುವ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವು ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೋ ಸಂಭವಿಸಿದೆ (ಸಂಧಿಸಿದೆ).
ಮೂರನೇ ಚರಣ:
ಸರಿಯಲ್ಲದವರೊಳು ಸಮರವ ಮಾಡಿ
ಧುರದೊಳು ಮಿಗೆ ನೊಂದೆನಯ್ಯ ಮೈ ಬಾಡಿ
ಪರಿಹರಿಸೆಲವೊ ಸುರಸತಿಯರ ಮಧ್ಯೆಕೂಡಿ
ಸುರಪುರಪತಿ ದುರಿತವಿರದೊಂದುಗೂಡಿ
ಅರ್ಥ: ತನಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಲೌಕಿಕ ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ (ಸರಿಯಲ್ಲದವರೊಳು) ಸತತವಾಗಿ ಹೋರಾಟ (ಸಮರ) ಮಾಡಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹ ಬಳಲಿ ಹೋಗಿದೆ. ಓ ಸುರಪುರಪತಿಯೇ (ಶ್ರೀಹರಿ), ನನ್ನ ಈ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳನ್ನು (ದುರಿತ) ಪರಿಹರಿಸು. ನಿನ್ನ ದಿವ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊ ಎಂದು ಕವಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶರು ಆತ್ಮಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
***
This philosophical composition by the 16th-century poet Lakshmeesha (renowned author of the Jaimini Bharata) is a profound expression of "Atmanivedane" (Soul-surrender). It explores the relationship between the formless Divine and the physical manifestation of God, using intricate metaphors to describe the struggle of the soul.
Summary
The poet reflects on how the eternal, formless Divine (Nirakara) takes a beautiful form (Sakara) for the sake of his devotees. Lakshmeesha uses the imagery of Manmatha (the God of Love) to contrast worldly illusions with divine reality. He concludes that after a long, exhausting battle with mundane desires and unrighteous forces, his only refuge is the luminous, virtuous Lord who can cleanse his sins and grant him peace.
Paragraph-wise Meaning
Refrain (Pallavi):
Akaravillada anadiyolu panta
Sakaranagihanu Sri Lakshmikanta
Meaning: Within the beginningless and formless Primordial Reality, Lord Lakshmikanta (Vishnu) has taken a physical form through his divine resolve (Panta). He manifests a shape and attributes so that the human mind can comprehend and worship the Infinite.
Stanza 1 (The Illusion of Desire):
Kusumasharane poovu adarolagilla
Eseye kodanda kabbaise dhanuvalla
Hosa bageyagi nantada saralalla
Vishama vigrahakinnu kel prannavilla
Meaning: The poet uses the metaphors of Manmatha (the archer with flower-arrows). He observes that while Manmatha is called the "Flower-Arrowed," these flowers lack true essence. His bow is made of sugarcane, yet it is not truly sweet. His arrows do not pierce the soul with truth. This "odd form" (Vishama vigrahaki) of worldly desire has no real life (Prana) in it—it is an empty illusion compared to the living presence of the Divine.
Stanza 2 (The Beauty of the Divine Form):
Munduvarevare moharadolu tanna
Chandadindoorpuvangava kane munna
Kundadakedageyesalive nodu tanna
Sandhisiteno chidrupa gunaranna
Meaning: As I move forward in the battlefield of life (Mohara), I have never before seen a form as beautiful as Yours. Your eyes are like the petals of the Ketaki flower that never fade. Somehow, I have encountered You—the embodiment of pure consciousness (Chidrupa) and a gem of divine virtues (Gunaranna).
Stanza 3 (Surrender and Salvation):
Sariyalladavarolu samarava madi
Dhuradolu mige nondayya mai badi
Parihariselavo surasatiyara madhyekoodi
Surapurapati duritaviradodugoodi
Meaning: I have spent my life fighting battles with those who are not my equals (meaning, I have struggled with petty desires and low impulses). My body and mind are exhausted from this constant war (Dhura). O Lord of the Heavens (Surapurapati), please remove my sufferings and sins (Durita). Gather me into Your divine fold, away from these worldly turmoils, and grant me union with You.
***
