ಶ್ರೀ ವಿಜಯದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಪದುಮನಾಭ ಅನಂತ ಸುಳಾದಿ
(ಅನಂತಶಯನ ಕ್ಷೇತ್ರ)
ಅನಂತ ಪರಮ ಪುರುಷ ಅನಂತ ಅವತಾರ
ಅನಂತ ಗುಣಾರ್ಣವ ಅನಂತ ಮಹಿಮ
ಅನಂತ ಪರದೈವ ಅನಂತಾದ್ಭುತ ಲೀಲಾ
ಅನಂತ ಅಪ್ರಮೇಯಾ ಅನಂತ ವರ್ನ
ಅನಂತ ವೇದಾ ವಂದ್ಯ ಅನಂತಾಜಾಮರರು
ಅನಂತಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಾಂತ ನೋಡಲಾಗಿ
ನಿನ್ನಂತ ತಿಳಿಯರೊ ಅನಂತ ಶಯನ
ನಿನ್ನಾನಂತ ಬಲ್ಲೆನೆ ಅನಂತ ಶ್ರೀಮದಾ
ಅನಂತ ವಿಜಯವಿಠಲ ಪ್ರಸನ್ನವದನಾ
ಅನಂತಾನಂತ ಅವಾಂತರರಸೆ
ಅನಂತ ಪದುಮನಾಭ ಶ್ರೀ ನಾರಸಿಂಹ ಅನಂತಾನಂತ ॥1॥
ಮಟ್ಟತಾಳ
ಹರಿಪರ ದೇವತಿಯಾ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವೆನೆಂದು
ಪರಮ ಭಕುತಿಯಲ್ಲಿ ಇರತಕ್ಕವನಾಗಿ
ಧರಣಿಯೊಳಗೆ ದಿವಾಕರ ಯತಿ ದ್ವಾರಕಾ
ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ತಪಸಿಗೆ ನೆರೆನಂಬಿದನೆಂದು
ಪರ ಚರಿತರಂಗ ವಿಜಯವಿಠಲರೇಯಾ
ತರುಳನಾಗಿ ಬಂದು ಸರಸದಲಿ ಸುಳಿದ ॥2॥
ರೂಪಕತಾಳ
ಹರಿ ಸುಳಿಯಲು ದಿವಾಕರಮುನಿ ವೈರಾಗ್ಯ
ಮರೆದು ಮರುಳಾಗಿ ಪರಮಾ ಮೋಹದಿಂದ
ಕರದು ತೊಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಬೆಸಗೊಳಲು
ಹರಿಮಾಯಾ ಕಲ್ಪಿಸೆ ಚರಿತೆಯ ತೋರಿದ
ಜರಿದು ಅಲ್ಲಿಂದಲ್ಲಿ ಬರುತ ಬರುತ ಮುನಿಗೆ
ಕರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಂತೆ ಸರಿದು ಬಂದನು ದೂರಾ
ಶರಣರ ಕರುಣಾಳು ವಿಜಯವಿಠಲನು ಕಿಂ -
ಕರನ ಮನೋಭಾವಾ ಅರಿದು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ॥3॥
ಝಂಪೆತಾಳ
ಗಿಡ ಒಂದು ಮೂರು ಯೋಜನ ಪರಿಮಿತವಿರಲು
ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದ ಬಾಹಿರರಂತರಾತ್ಮಕನು
ಅಡಗಿದನು ಯತಿಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸದಿರಲು
ನಡುಗಿದನು ಅಕಟಕಟ ಎಂದು ಮನದೊಳಗೆ
ಕಡುಪಾಪಿ ನಾನೆಂದು ದಿವಕರನು ಮರುಗಲು
ಒಡನೆ ತೋರಿದ ತನ್ನ ನಿಜರೂಪವ
ಸಡಗರದ ದೈವ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲನಂತಾ
ತೊಡೆವನು ನಂಬಿದವರ ಫಣಿಯ ದುರ್ಲೇಖಾ॥4॥
ತ್ರಿವಿಡಿತಾಳ
ಬೇರರಿಸಿ ಕಿತ್ತಿ ಬೀಳಲದರ ಪ್ರಮಾಣ
ತೋರಿದ ಭಕ್ತನ ಮನಕೆ ಸಂತೋಷ
ಮೂರು ಯೋಜನದುದ್ದ ಶ್ರೀ ರಮಣನುದರಾ
ಮೂರುತಿಯಾಗಿ ಪವಳಿಸಿದಾನಂದು ವೇಗ
ಭಾರತಕರ್ತಾನಂತ ವಿಜಯವಿಠಲರೇಯನ
ಆರು ಬಲ್ಲರೈಯ್ಯಾ ಕಾರಣಿಕ ತನವು ॥5॥
ಅಟ್ಟತಾಳ
ಬೆರಗಾಗಿ ಮುನಿನಿಂದು ಕರವ ಮುಗಿದು
ಶಿರಿಧರನ್ನ ರೂಪವನ್ನೂ ನೋಡಿ
ಪರಮಾಶ್ಚರ್ಯವಾನಿರುವ ನೋಡುತ ವಿ -
ಸ್ತರದಿಂದ ಪೊಗಳಿದಾ
ಹರಿ ನಿನ್ನ ರೂಪವೀಪರಿಯಲ್ಲಿ ಉಳ್ಳಾರೆ
ಧರೆ ಮನುಜರು ನಿನ್ನ ಅರಿವದೆಂತೆನ್ನಲಾಗಿ
ಹರಿ ಅಣೋರಣಿರೂಪ ಕರುಣಾದಿಂದಲಿ ದಿವಾ-
ಕರನ ಕರದಲಿಂದ ವರದಂಡಾ ಪರಿಮಿತ
ಎರಡೊಂದರೊಳಗೆ ಆಕಾರತಂದು ನಿಲಿಸಿದ
ನರಸಿಂಹ ವಿಜಯವಿಠಲ ಪದುಮನಾಭಾ
ವರ ಅನಂತಶಯನ ಕ್ಷೇತ್ರನಿವಾಸಾ ॥6॥
ಆದಿತಾಳ
ವರವಿತ್ತು ಒಂದು ಕಲ್ಪಾ ಪರಿಯಂತ ನಿನ್ನಾ
ವರಕರದಿಂದರ್ಚನೆಗೊಂಡು ಇಲ್ಲೆ ಎನುತಾ
ನಿರುತಾವ ನರನೊಮ್ಮೆ ಕರಣ ಶುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ
ಚರಿಸಿ ಯಾತ್ರಿಯ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ತೀರಥದಲ್ಲಿ
ಪರಮನಿಷ್ಠೆಗೆ ಮನವೆರಗಿ ಯತಾರ್ಥವಾಗಿ
ಹರಿಗೆ ಕುಡಿತೆಜಲವೆರೆದು ಬಚ್ಚಿಡಲಾಗಿ
ಪರಮ ಪದವಿಗಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಿ ಉಣಿಸೋದು
ಪರಮಪಾವನನಂತ ವಿಜಯವಿಠಲ ಬಲ್ಲ
ಧರೆಯೊಳೀಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸರಿಗಾಣೆ ಎಣಿಸಾಲು ॥7॥
ಜತೆ
ಪದುಮನಾಭಾನಂತಾ ನರಸಿಂಹ ವೈಕುಂಠ
ಸದ್ಮನೆ ವಿಜಯವಿಠಲದಾಸರ ಪ್ರೇಮಾ ll8ll
***
ಯಾ ತೈತ್ತಿರೀಯ ನಿಗಮಾಂತಗ ಕಿಂ ವದಂತೀ
ಸೇವಾತ್ರಯೋ ಚಿತಫಲ ತ್ರಿತಿಯಂ ವದಂತೀ l
ತತ್ರತ್ಯ ಸಂಶಯಮಪಾ ಕುರುತೇಂsಘ್ರಿಮಧ್ಯವಕ್ತ್ರಂ
ಕ್ರಮೇಣ ಘಟಿಯನ್ದೃಶಿ ಪದ್ಮನಾಭಃ ll
***
1. Dhṛvatāḷa
Anaṇta parama puruṣa anaṇta avatāra |
Anaṇta guṇārṇava anaṇta mahima |
Anaṇta paradvaiva anaṇtādbhhuta līlā |
Anaṇta apramēyā anaṇta varna |
Anaṇta vēdā vaṇdya anaṇtājāmararu |
Anaṇtakalpadalli ninṇāṃta nōdalāgi |
Ninṇāṃta tiḷiyarō anaṇta śayana |
Ninṇānaṃta ballene anaṇta śrīmadā |
Anaṇta vijayaviṭhṭhala prasannavadanā |
Anaṇtānaṇta avāṇtararase |
Anaṇta padumanābha śrī nārasiṃha anaṇtānaṇta ॥ 1 ॥
2. Maṭṭatāḷa
Haripara dēvatiyā nirīkṣisuveneṇdu |
Parama bhakutiyalli iratakkavanāgi |
Dharaṇiyoḷage divākara yati dvārakā - |
Puriyalli tapasige nerenāmbidaneṇdu |
Para caritaraṃga vijayaviṭhṭhalarēyā |
Taruḷanāgi baṃdu sarasadali suḷida ॥ 2 ॥
3. Rūpakatāḷa
Hari suḷiyalu divākaramuni vairāgya |
Maredu maruḷāgi paramā mōhadiṃda |
Karadu toḍiyalli kuḷḷirisi besagoḷalu |
Harimāyā kalpise cariteya tōrida |
Jaridu alliṃdalli baruta baruta munige |
Kara prāptiyādaṃte saridu baṃdanu dūrā |
Śaraṇara karuṇāḷu vijayaviṭhṭhalanu kiṃ - |
Karana manōbhāvā aridu ā kṣaṇadalli ॥ 3 ॥
4. Jhaṃpetāḷa
Giḍa oṇdu mūru yōjana parimitaviralu |
Huḍuganāgidda bāhiraraṃtarātmakanu |
Aḍagidanu yatiya kaṇṇige kāṇasadiralu |
Naḍagidanu akatakaṭa eṃdu manadoḷage |
Kaḍupāpi nāneṃdu divakaranu marugalu |
Oḍane tōrida tanna nijarūpava |
Saḍagarada daiva namma vijayaviṭhṭhanaṃta |
Toḍevanu naṃbidavara phaṇiya durlēkhā ॥ 4 ॥
5. Triviḍatāḷa
Bērarisi kitti bīḷaladara pramāṇa |
Tōrida bhaktana manake saṃtōṣa |
Mūru yōjanadudda śrī ramaṇanudarā |
Mūrutiyāgi pavaḷisidānaṇdu vēga |
Bhāratakartānaṇta vijayaviṭhṭhalarēyana |
Āru ballaraiyyā kāraṇika tanavu ॥ 5 ॥
6. Aṭṭatāḷa
Berāgāgi muniniṃdu karava mugidu |
Śiridharanna rūpavaṇṇū nōḍi |
Paramāścaryavāniruva nōḍuta vi - |
Staradiṃda pogaḷidā |
Hari ninna rūpavīpariyalli uḷḷāre |
Dhare manujaru ninna arivadēnteṇnalāgi |
Hari aṇōraṇirūpa karuṇādiṃdali divā - |
Karana karadaliṃda varadaṇḍā parimita |
Eraḍoṇdaroḷage ākārataṃdu nilisida |
Narasiṃha vijayaviṭhṭhala padumanābha |
Vara anaṇtaśayana kṣētranivāsā ॥ 6 ॥
7. Āditāḷa
Varavittu oṇdu kalpā pariyāṃta ninṇā |
Varakaradiṃdarcanegoṇdu ille enutā |
Nirutāva naranomme karaṇa śuddhiyalli |
Charisi yātriya eppatteraḍu tīrathadalli |
Paramaniṣṭhege manaveragi yathārthavāgi |
Harige kuḍitejalavēredu bacciḍalāgi |
Parama padavigalli neravāgi uṇisōdu |
Paramapāvananaṃta vijayaviṭhṭhala ball |
Dhareyoḷīkṣētrakke sarigāṇe eṇisālu ॥ 7 ॥
8. Jate
Padumanābhānaṇtā narasiṃha vaikūṇṭha |
Sadmane vijayaviṭhṭhaladāsara prēmā ॥ 8 ॥
***
Phonetic Notes for Chanting:
Anaṇtājāmararu: Pronounced as An-an-thaa-jaa-ma-ra-ru. A conjunction of Ananta (Infinite) + Aja (The Unborn Creator Brahma) + Amararu (The Deathless Gods).
Mūru yōjana: Pronounced as Moo-ru yō-ja-na. An ancient metric of long distance measurement; contextually indicating the colossal 24-mile layout of the original tree-trunk form.
Aṇōraṇirūpa: Pronounced as A-nō-ra-nee-ru-pa. Based directly on the Vedic Upanishadic phrase Anoraniyan—smaller than the smallest micro-atom.
Kuḍitejalavēredu: Pronounced as Ku-ḍi-the-ja-la-vē-re-du. Refers to the physical act of presenting an offering of water held within the hollow pocket of closed palms (Kudite).
***
ಶ್ರೀ ಹರಿದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತಂಭಗಳಾದ ಶ್ರೀ ವಿಜಯದಾಸಾರ್ಯರು (ಅಂಕಿತ: ವಿಜಯವಿಠಲ) ವಿರಚಿಸಿರುವ ಈ 'ಪದುಮನಾಭ ಅನಂತ ಸುಳಾದಿ'ಯು ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ (ಅನಂತಶಯನ) ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ 'ದಿವಾಕರ ಮುನಿಗಳ' ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಸುಳಾದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಾಸರು ಅನಂತಶಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ದಿವ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಧ್ರುವತಾಳದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಅನಂತ ರೂಪ, ಅವತಾರ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಆತನ ಅಪಾರತೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಟ್ಟತಾಳ ಮತ್ತು ರೂಪಕತಾಳಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಿವಾಕರ ಮುನಿಗಳ ಭಕ್ತಿಗೆ ಒಲಿದು ಭಗವಂತನು ಸಣ್ಣ ಬಾಲಕನಾಗಿ ಬಂದು ಮುನಿಯೊಡನೆ ಲೀಲೆಗಳನ್ನಾಡಿದ್ದನ್ನು, ನಂತರ ಮುನಿಗೆ ವಿರಾಗ ಮೂಡಿ ಬಾಲಕನನ್ನು ಗದರಿಸಿದಾಗ ಆತನು ಕಣ್ಮರೆಯಾದುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಝಂಪೆ ಹಾಗೂ ತ್ರಿವಿಡತಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಕನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೊರಟ ಮುನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಮೈಲಿ (ಮೂರು ಯೋಜನ) ವಿಸ್ತಾರದ ಬೃಹತ್ ಇಲುಪ್ಪೆ (ಕಾಡುಮಾವಿನ) ಮರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ದರ್ಶನವಿತ್ತ ಪವಾಡವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅಟ್ಟತಾಳ ಮತ್ತು ಆದಿತಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಮುನಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಒಲಿದು ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಬೃಹತ್ ರೂಪವನ್ನು ಮುನಿಯ ಪೂಜೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರಾಜದಂಡದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ (ಸಣ್ಣದಾಗಿ) ಕುಗ್ಗಿಸಿ ಅರ್ಚನೆಗೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಮತ್ತು ಈ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಟಿಯಾದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ವಿಜಯದಾಸರು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಅರ್ಥ (Meaning Parawise)
೧. ಧ್ರುವತಾಳ (ಅನಂತನ ದಿವ್ಯ ನಾಮ ಸಂಕೀರ್ತನೆ)
ಅರ್ಥ: ಅನಂತನೇ, ಪರಮಪುರುಷನೇ! ನೀನು ಅನಂತ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಅನಂತ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳ ಸಾಗರನು (ಗುಣಾರ್ಣವ), ಮುಗಿಯದ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳವನು. ನೀನೇ ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದ ಅನಂತ ಪರದೈವವು. ನಿನ್ನ ಲೀಲೆಗಳು ಅನಂತ ಹಾಗೂ ಅದ್ಭುತವಾದವುಗಳು. ಯಾರಿಂದಲೂ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅಪ್ರಮೇಯನು ನೀನು, ಅನಂತ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವವನು. ಅನಂತ ವೇದಗಳಿಂದ ವಂದಿಸಲ್ಪಡುವವನು ನೀನು.
ಬ್ರಹ್ಮದೇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಅನಂತ ದೇವತೆಗಳು (ಅಮರರು) ಅನಂತ ಕಲ್ಪಗಳ ಕಾಲ ನಿನ್ನ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಓ ಅನಂತಶಯನನೇ (ಶೇಷಶಾಯಿಯೇ), ಭಕ್ತವತ್ಸಲನೇ, ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖವುಳ್ಳವನೇ, ವಿಜಯವಿಠಲನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಅನಂತವಾದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಲು ಅಲ್ಪನಾದ ನನ್ನಿಂದ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅನಂತ ಅವಾಂತರಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನಾದ, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ರಮಣನಾದ, ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ರೂಪಿಯೇ, ನಿನಗೆ ಅನಂತ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.
೨. ಮಟ್ಟತಾಳ (ದಿವಾಕರ ಮುನಿಗಳ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ ಆಗಮನ)
ಅರ್ಥ: ಈ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ (ಧರಣಿಯೊಳಗೆ) ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಪರಮದೈವ, ಆತನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲೇಬೇಕು ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ, ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿ 'ದಿವಾಕರ ಯತಿಗಳು' ಪವಿತ್ರವಾದ ದ್ವಾರಕಾಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಆ ಮುನಿಗಳು ತನ್ನನ್ನು ನೆರೆನಂಬಿದ್ದಾರೆ (ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶರಣಾಗಿದ್ದಾರೆ) ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತ, ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಚರಿತ್ರೆಯುಳ್ಳವನೂ, ಜಗದೊಡೆಯನೂ ಆದ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲರೇಯನು, ಒಬ್ಬ ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕನ (ತರುಳನಾಗಿ) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದು ಆ ಮುನಿಯ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸರಸದಿಂದ, ಲೀಲೆಗಳಿಂದ ಸುಳಿದಾಡತೊಡಗಿದನು.
೩. ರೂಪಕತಾಳ (ಮಾಯಾಬಾಲಕನ ಲೀಲೆ ಮತ್ತು ಮುನಿಯ ವಿರಹ)
ಅರ್ಥ: ಶ್ರೀಹರಿಯು ಬಾಲಕನಾಗಿ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸುಳಿಯುತ್ತಿರಲು, ದಿವಾಕರ ಮುನಿಗಳು ಆತನ ದಿವ್ಯ ಮಾಯೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ತಮ್ಮ ಕಠಿಣ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲ ಮರೆತು, ಆ ಮಗುವಿನ ಮೇಲೆ ಪರಮ ಮೋಹಗೊಂಡು ಮರುಳಾದರು. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಕರೆದು, ತಮ್ಮ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಮುದ್ದಾಡುತ್ತಾ ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳತೊಡಗಿದರು. ಆದರೆ ಹರಿಯು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ, ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾನಾ ತರಹದ ತುಂಟತನದ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು (ಲೀಲೆಗಳನ್ನು) ತೋರತೊಡಗಿದನು. ಒಂದು ದಿನ ಮಗುವಿನ ಅತಿರೇಕದ ತುಂಟತನಕ್ಕೆ ಮುನಿಗಳು ಬೇಸತ್ತು, ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಮಗುವನ್ನು ಜರಿದರು (ನದರಿದರು/ಗದರಿಸಿದರು).
ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಮಾಯಾವಿ ಬಾಲಕನು ಮುನಿಯ ಕಣ್ಣೆದುರಿನಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು ಮಾಯವಾದನು. ತನಗೆ ಲಭಿಸಿದ್ದ ಪರಮ ನಿಧಿಯೇ ಕೈ ತಪ್ಪಿ ಹೋದಂತೆ ಮುನಿಗೆ ಭಾಸವಾಯಿತು (ಕರಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಂತೆ ಸರಿದು ಹೋದನು). ಶರಣರ ರಕ್ಷಕನಾದ ವಿಜಯವಿಠಲನು ತನ್ನ ಕಿಂಕರನಾದ (ದಾಸನಾದ) ಮುನಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ ತಳಮಳವನ್ನು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಭಾವವನ್ನು ಅರಿತು, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮುಂದಿನ ಲೀಲೆಗೆ ಸಿದ್ಧನಾದನು.
೪. ಝಂಪೆತಾಳ (ಇಲುಪ್ಪೆ ವೃಕ್ಷದ ಪವಾಡ ಮತ್ತು ನಿಜರೂಪ ದರ್ಶನ)
ಅರ್ಥ: ಬಾಲಕನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ಬಂದ ಮುನಿಗೆ, ಸುಮಾರು ಮೂರು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು (ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ೨೪ ಮೈಲಿಗಳು) ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಕಾಡುಮಾವಿನ (ಇಲುಪ್ಪೆ) ಗಿಡ/ಮರವು ಕಾಣಿಸಿತು. ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಮತ್ತು ಜೀವರ ಅಂತರಾತ್ಮನಿಗೂ ಒಡೆಯನಾಗಿ ಆ ಬಾಲಕನ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀಹರಿಯು, ಆ ಬೃಹತ್ ವೃಕ್ಷದೊಳಗೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡನು; ಮುನಿಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸದಂತಾದನು.
ಇದನ್ನು ಕಂಡು ದಿವಾಕರ ಮುನಿಗಳು ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿದರು. "ಅಕಟಕಟ! ಎಂತಹ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದೆ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಬಂದು ಒಲಿದರೂ ಗುರುತಿಸದ ಕಡುಪಾಪಿ ನಾನಾದೆನಲ್ಲಾ!" ಎಂದು ಮನದೊಳಗೆ ಬಹುವಾಗಿ ಮರುಗಿದರು (ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಟ್ಟರು). ಮುನಿಯ ಅಂತರಂಗದ ತಳಮಳವನ್ನು ಕಂಡು, ಸಡಗರದ ದೈವವಾದ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲನು ಒಡನೆ ಆ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಸೀಳಿ ತನ್ನ ಜಗನ್ಮೋಹಕವಾದ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ಮುನಿಗೆ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿದನು. ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರ ಹಣೆಬರಹದ ದುರ್ಬರ ಬರಹವನ್ನು (ಫಣಿಯ ದುರ್ಲೇಖಾವನ್ನು) ತೊಡೆದುಹಾಕುವವನು ಆತನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
೫. ತ್ರಿವಿಡತಾಳ (ಅನಂತಶಯನ ಮೂರ್ತಿಯ ದಿವ್ಯ ವೈಭವ)
ಅರ್ಥ: ಆ ಬೃಹತ್ ವೃಕ್ಷವು ಬುಡಸಮೇತ ಕಿತ್ತು ಬಿದ್ದಾಗ, ಅದರೊಳಗಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯ ರೂಪದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು (ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು) ಕಂಡು ಭಕ್ತನಾದ ದಿವಾಕರ ಮುನಿಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮೂರು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ತನ್ನ ಉದರದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಮಹಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಆ ಶೇಷಶಯನದ ಮೇಲೆ ವೇಗವಾಗಿ ಪವಳಿಸಿದ್ದನು (ಮಲಗಿದ್ದನು).
ಮಹಾಭಾರತದ ಕರ್ತನಾದ, ಜಗನ್ನಿಯಾಮಕನಾದ ಅನಂತ ವಿಜಯವಿಠಲರೇಯನ ಆ ದಿವ್ಯ ಕಾರಣಿಕ ಶರೀರದ (ಬೃಹತ್ ರೂಪದ) ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವವರು ಯಾರು? ಆತನ ಮಹಿಮೆ ಅಗಾಧವಾದದ್ದು.
೬. ಅಟ್ಟತಾಳ (ರೂಪ ಸಂಕೋಚನ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ)
ಅರ್ಥ: ಆ ಬೃಹತ್ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು ಮುನಿಗಳು ಬೆರಗಾಗಿ, ಭಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೈಮುಗಿದು ನಿಂತರು. ಶ್ರೀಧರನ (ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯ) ಆ ದಿವ್ಯ ಶೇಷಶಾಯಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಕಣ್ಣುತುಂಬಾ ನೋಡುತ್ತಾ, ಪರಮಾಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಆತನ ವೈಭವವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿದರು (ಪೊಗಳಿದರು). "ಹರಿ, ನಿನ್ನ ರೂಪವು ಇಷ್ಟೊಂದು ಬೃಹತ್ ಆಗಿ (ಮೂರು ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ) ಇದ್ದರೆ, ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರು ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ಸ್ವಾಮಿ?" ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.
ಅಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಅಣುವಾದ (ಅಣೋರಣೀಯನ್) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಬಲ್ಲ ಕರುಣಾಳುವಾದ ಹರಿಯು, ದಿವಾಕರ ಮುನಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಒಲಿದು, ಆತನ ಪೂಜೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಆ ಬೃಹತ್ ಆಕಾರವನ್ನು ರಾಜದಂಡದ (ವರದಂಡದ) ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಎರಡೂವರೆ ಹಸ್ತದ ಪರಿಮಿತಿಗೆ ಸಂಕೋಚನಗೊಳಿಸಿ (ಕುಗ್ಗಿಸಿ), ಸುಂದರ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತನು. ಆತನೇ ನರಸಿಂಹ, ವಿಜಯವಿಠಲ ಮತ್ತು ಪದ್ಮನಾಭ. ಅವನೇ ಈ ಪವಿತ್ರ ಅನಂತಶಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಿವಾಸಿ.
೭. ಆದಿತಾಳ (ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ಸೌಭಾಗ್ಯ)
ಅರ್ಥ: ಭಗವಂತನು ದಿವಾಕರ ಮುನಿಗೆ ದಿವ್ಯ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ, "ನಾನು ಒಂದು ಕಲ್ಪದ ಪರ್ಯಂತ ನಿನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಸ್ತಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ-ಅರ್ಚನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಅಭಯವಿತ್ತನು. ಯಾವನೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗ ಹಾಗೂ ಬಹಿರಂಗ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ (ಕರಣ ಶುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ) ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿ, ಇಲ್ಲಿರುವ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪರಮ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಹರಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೋ ಆತನಿಗೆ ಸನ್ಮಾರ್ಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಯಾರು ಅತ್ಯಂತ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಒಂದು ಅಂಜಲಿ ಜಲವನ್ನು (ಕುಡಿತೆ ಜಲವೆರೆದು) ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಆ ಅನಂತ ವಿಜಯವಿಠಲನು ಪರಮ ಪಾವನವಾದ ಮುಕ್ತಿ ಪದವಿಯನ್ನು (ಪರಮ ಪದವಿಯನ್ನು) ಕರುಣಿಸಿ, ಮೋಕ್ಷದ ಆನಂದವನ್ನು ಉಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ ನೋಡಿದರೂ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಅನಂತಶಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.
೮. ಜತೆ (ಮುಕ್ತಾಯ)
ಅರ್ಥ: ಪದ್ಮನಾಭ, ಅನಂತಶಯನ, ನರಸಿಂಹ ರೂಪಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ನೆಲೆಸಿರುವ ವೈಕುಂಠ ಸದೃಶವಾದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು, ವಿಜಯವಿಠಲದಾಸರ ಪರಮ ಪ್ರೇಮದ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ದಿವ್ಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.
***
This magnificent Padumanābha Anaṇta Suḷādi was composed by Sri Vijaya Dasaru (Ankita: Vijaya Vittala), one of the foundational pillars of the Haridasa movement. This hymn is a rare combination of historical narrative, local folklore, and deep theology. It beautifully details the sacred origin of the famous Sri Padmanabhaswamy Temple (Ananthasayana Kshetra) in Thiruvananthapuram, Kerala, and celebrates the divine pastimes of the Lord with the great ascetic, Divakara Muni.
Summary
In this historical and devotional chronicle, Sri Vijaya Dasaru traces the manifestation of Lord Padmanabha on Earth.
Dhruva Tala opens with an intense, rhythmic chant of the Lord's infinite (Ananta) attributes, forms, and cosmic supremacy.
Matta Tala and Rupaka Tala narrate the history of Divakara Muni, a saint whose rigorous penance in Dwarka moved the Lord to appear before him as a charming, mischievous little boy. When the sage momentarily lost his patience at the boy's antics and scolded him, the mystical child vanished, leaving the sage broken-hearted.
Jhampe Tala and Trivida Tala describe the sage's frantic search, culminating in a massive miracle where the child transformed into a colossal, twenty-four-mile-long (Three Yojanas) cosmic form reclining inside a gigantic Mahua (Iluppe) tree.
Atta Tala and Adi Tala conclude with the sage begging the Lord to shrink His massive, un-worshipable size. Out of pure compassion, the Lord condensed His form to the practical length of a royal sceptre (Varadanda) for the sage's daily worship. The seer concludes by declaring that any traveler who cleanses their senses and visits the seventy-two holy springs of this sanctuary will confidently secure ultimate liberation, cementing this space as an unparalleled spiritual oasis on Earth.
Section-wise Meaning
1. Dhruva Tala (The Infinite Litany of the Endless Lord)
Meaning: O Ananta! You are the Supreme Cosmic Person (Parama Purusha), manifested in infinite incarnations (Avatara). You are an endless ocean of unblemished virtues (Gunaarnava) and infinite majesty. You are the ultimate Supreme Deity (Paradaiva), beyond all gods, performing endless, wondrous pastimes (Leela). You are the immeasurable Lord (Aprameya), remaining beyond human calculation, and You radiate with infinite aspects and colors.
You are worshiped by the infinite Vedas, and countless immortal gods like Brahma (Ajamararu) have spent infinite cosmic ages (Kalpa) trying to track the boundaries of Your form. Yet, none can fully comprehend Your expanse, O Lord who reclines on the serpent couch (Ananta Shayana). How can an insignificant being like me measure Your infinite, magnificent wealth? O Vijaya Vittala, who possesses a radiant, smiling countenance! You are the sovereign ruler of the endless, chaotic cycles of cosmic creation and dissolution. O Infinite Padmanabha, O Supreme Narasimha, I bow to You across infinity!
2. Matta Tala (The Penance of Divakara Muni and the Child's Arrival)
Meaning: Intending to witness the direct manifestation of Sri Hari—the ultimate Supreme Godhead—and anchoring himself in a state of absolute, unadulterated devotion, the ascetic sage named Divakara Muni practiced rigorous, unwavering penance (Tapas) in the holy land of Dwarka.
Seeing that the sage had anchored his entire faith upon Him, our King Vijaya Vittala, whose pastimes are profoundly sacred, took the form of a beautiful, tiny little child (Tarula) and playfully entered the hermitage of the sage, wandering about with enchanting charm.
3. Rupaka Tala (The Magic of the Child and the Pain of Disconnection)
Meaning: As the child playfully orbited the hermitage, Divakara Muni, completely overwhelmed by the boy's divine charm, temporarily forgot his strict ascetic detachment. Swept away by an intense wave of parental affection, he would call the child closer, place him on his lap, and dote upon him. However, the Lord deployed His cosmic illusion (Hari-maya), executing an array of highly disruptive, mischievous antics around the ashram. One day, pushed to his limit by the child's excessive mischief, the sage lost his composure and sharply scolded (Jaridu) him.
In that very split-second, the mystical child vanished from sight. The sage felt a sudden, crushing void, as if a priceless treasure already resting in his hands had abruptly slipped away (Kara praaptiyaadante saridu bandanu). Sri Vijaya Vittala, who is profoundly merciful toward those who surrender to Him, deeply understood the inner turmoil and raw devotion of his servant, and immediately set the stage for the next phase of His miracle.
4. Jhampe Tala (The Miracle of the Sacred Tree and the True Form)
Meaning: Tracking the child southward into the dense jungles, the sage suddenly encountered a colossal Mahua (Iluppe) tree that spread across an immense radius of three yojanas (approximately twenty-four miles). The mysterious child—who is the ultimate inner soul of both external nature and internal consciousness—merged and hid inside that massive tree, completely disappearing from the sage's vision.
The sage's heart trembled with terror; he collapsed inside, crying out, "Alas! What a horrific blunder I have committed! When the Supreme Lord Himself came to play at my doorstep, I failed to recognize Him. What a wretched sinner I am!" Witnessing the absolute sincerity of Divakara Muni's remorse, our glorious Lord Vijaya Vittala immediately split the massive tree open and unveiled His mesmerizing, cosmic form. He is truly the independent master who completely erases the painful, dark destinies (Phaniya durlekha) written on the foreheads of those who trust Him.
5. Trivida Tala (The Manifestation of the Giant Reclining Deity)
Meaning: As the colossal tree tore open from its roots and fell to the earth, the true, staggeringly immense scale of the Divine Form was revealed, filling the heart of the devoted Divakara Muni with absolute ecstasy. There, stretching across an expanse of twenty-four miles, the Consort of Lakshmi lay grandly down, holding the entire universe safely inside His cosmic abdomen (Udara moorla), reclining majestically upon the giant serpent, Shesha.
Who in this universe can truly comprehend the mysterious, causal cosmic body (Kaaranika tanavu) of King Vijaya Vittala, the true director and author of the great Mahabharata? His majesty is entirely boundless.
6. Atta Tala (The Compression of Scale and the Sceptre Form)
Meaning: Standing paralyzed in utter amazement, the ascetic raised his hands in deep salutation, gazing upon the cosmic form of Sridhara. Dumbfounded by the sheer scale of the miracle, he praised the Lord's expansive glory: "O Hari! If Your divine form remains this unimaginably colossal, how can ordinary mortals on this earth ever hope to look upon You, serve You, or perform Your worship?"
Hearing this practical, loving plea, the Lord—who can simultaneously manifest as smaller than the smallest atom (Anoraniyan)—showed immense grace. Right before the eyes of Divakara Muni, He condensed that massive twenty-four-mile form down to the manageable length of a royal sceptre (Varadanda—roughly two and a half cubits), establishing Himself as a beautiful, accessible icon for daily worship. He is Narasimha, He is Vijaya Vittala, and He is Padmanabha—the eternal, glorious resident of this sacred Ananthasayana sanctuary.
7. Adi Tala (The Sanctity of the Space and the Guarantee of Salvation)
Meaning: Granting a supreme boon to the sage, the Lord declared, "For the entire duration of a cosmic age (Kalpa), I shall remain stationed right here, accepting the loving worship and offerings from your hands." If a human being visits this holy space even once with absolute internal and sensory purity (Karana shuddhi), journeys through its seventy-two sacred water springs, anchors their mind in profound spiritual discipline, and offers even a single handful of water (Kudite jala) to Sri Hari, the rewards are absolute.
The infinite, all-purifying Lord Vijaya Vittala ensures that such a soul is directly escorted to the highest spiritual realms (Parama padavi), letting them enjoy the nectar of eternal liberation. Analyze and calculate across the vast geography of this earth as much as you want—you will never find another sacred space that can match the power of this holy sanctuary.
8. Jate (Conclusion)
Meaning: This sacred space—where Lord Padmanabha, Anantasayana, and Narasimha reside—functions as Vaikuntha itself on Earth; it stands as the ultimate monument to the intense, reciprocal love shared between the Lord and His dedicated servant, Vijaya Vittala Dasa.
***
