ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ದನವಿಟ್ಠಲದಾಸರ ಕೃತಿ
ಅಂಬುಜಾಕ್ಷನ ತೋರೋ ಜಂಬುನಾಥ
ಅಂಬಿಕಾಪತಿ ಎನ್ನ ಅರೆಮರೆಯಗೊಳಿಸದಲೆ ॥ಪ॥
ಸತ್ಯಲೋಕಾಧಿಪನ ಹತ್ತಲಿ ಹಗಲಿರುಳು
ಹೊತ್ತು ಬಿಡದೆ ಕಾರ್ಯ ಮಾಳ್ಪ ಮಂತ್ರೀ
ನಿತ್ಯದಲಿ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎನಗಿಂದೂ
ತಾತ್ವ ವಿಚಾರ ಮಾಳ್ಪದಕ ಮನವನೆ ಕೊಟ್ಟು ॥೧॥
ಆದಿಯಿಂದಲಿ ಮೋದ ಕೊಡುತಲಿ ಭಕುತರಿಗೆ
ವೇದೋಕ್ತ ಪುರಾಣ ಶಾಸ್ತ್ರರ್ಥದೀ
ಮಾಧವನಾ ಮನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಯೊಳಗೆ ನಿಲಿಸಿದ್ದೆ
ಸಾಧಿಸೆನ್ನಯ ಬುದ್ಧಿಗಭಿಮಾನಿದೊಡಿಯಾ ॥೨॥
ಮಂಗಳವೇ ಪಾಲಿಸೋ ಗಂಗಾಧರನೆ ಎನಗೆ
ಅಂಗೀಕಾರನ ಮಾಡಿ ಕುಂಭಿಣಿಯೊಳು
ಸಂಗೀತಲೋಲ ಜನಾರ್ದನವಿಠಲನ
ಅಂಗದಲಿ ಪುಟ್ಟಿದಜನಾ ಪುತ್ರ ಗುರುರಾಯ ॥೩॥
***
Pallavi
Ambujākṣana tōrō jambunātha |
Ambikāpati enna aremareyagoḷisadale ||
Charana 1
Satyalōkādhipana hattali hagaliruḷu |
Hottu biḍade kārya māḷpa mantrī |
Nityadali martyalōkadalli enagindū |
Tātva vicāra māḷpadaka manavane koṭṭu ||
Charana 2
Ādiyandali mōda koḍutali bhakutarige |
Vēdōkta purāṇa śāstrārthadī |
Mādhavanā manadalli mahiyoḷage nilisidde |
Sādhisennaya buddhigabhimānidoḍiyā ||
Charana 3
Maṅgaḷavē pālisō gaṅgādharane enage |
Aṅgīkārana māḍi kumbhiṇiyoḷu |
Saṅgītalōla janārdanaviṭhalana |
Aṅgadali puṭṭidajanā putra gururāya ||
***
Key Pronunciation Guide:
ḷ (Retroflex L): As in aremareyagoḷisadale (without hiding) or maṅgaḷavē (auspiciousness).
ṇ (Retroflex N): As in ambujākṣana or mantrī.
ṣ (Hard Sh): As in ambujākṣana.
ā, ē, ī, ō, ū: Long vowels to be held for two beats.
Tātva (Philosophical): The 'T' is soft, like in "thaw," and the 'v' is pronounced clearly.
***
ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ದನವಿಠಲದಾಸರು (ಅಂಕಿತ: ಜನಾರ್ದನವಿಠಲ) ವಿರಚಿಸಿದ ಈ ಕೃತಿಯು ಪರಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು 'ಗುರುರಾಯ' ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾ, ಆತನ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀಹರಿಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಬೇಡಲಾಗಿದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ದಾಸರು ಶಿವನನ್ನು (ಜಂಬುನಾಥ/ಅಂಬಿಕಾಪತಿ) ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, "ನನಗೆ ಕಮಲನಯನನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸು" ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನು ಕೇವಲ ಲಯಕರ್ತನಲ್ಲ, ಆತನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸನ್ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುವ, ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಹರಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರು. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹದಗೊಳಿಸಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿ, ಜನಾರ್ದನವಿಠಲನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸು ಎಂದು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯದ ಭಾವಾರ್ಥ (Stanza-wise Meaning)
ಅಂಬುಜಾಕ್ಷನ ತೋರೋ ಜಂಬುನಾಥ |
ಅಂಬಿಕಾಪತಿ ಎನ್ನ ಅರೆಮರೆಯಗೊಳಿಸದಲೆ || ಪ ||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಜಂಬುನಾಥನೇ (ಶಿವನೇ), ಅಂಬಿಕೆಯ ಪತಿಯೇ, ಕಮಲದಂತಹ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸು. ನನ್ನನ್ನು ದೂರ ತಳ್ಳದೆ ಅಥವಾ ಮರೆಮಾಡದೆ, ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸು.
ಸತ್ಯಲೋಕಾಧಿಪನ ಹತ್ತಲಿ ಹಗಲಿರುಳು |
ಹೊತ್ತು ಬಿಡದೆ ಕಾರ್ಯ ಮಾಳ್ಪ ಮಂತ್ರೀ |
ನಿತ್ಯದಲಿ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎನಗಿಂದೂ |
ತಾತ್ವ ವಿಚಾರ ಮಾಳ್ಪದಕ ಮನವನೆ ಕೊಟ್ಟು || ೧ ||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ (ಸತ್ಯಲೋಕಾಧಿಪ) ಹತ್ತಿರ ಹಗಲಿರುಳು ದಣಿವರಿಯದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಂತ್ರಿಯಂತಿರುವವನೇ, ಈ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ನನಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು (ತಾತ್ವ ವಿಚಾರ) ಚಿಂತಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಸದೃಢವಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕರುಣಿಸು.
ಆದಿಯಿಂದಲಿ ಮೋದ ಕೊಡುತಲಿ ಭಕುತರಿಗೆ |
ವೇದೋಕ್ತ ಪುರಾಣ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥದೀ |
ಮಾಧವನಾ ಮನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಯೊಳಗೆ ನಿಲಿಸಿದ್ದೆ |
ಸಾಧಿಸೆನ್ನಯ ಬುದ್ಧಿಗಭಿಮಾನಿದೊಡಿಯಾ || ೨ ||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ವೇದ-ಪುರಾಣ-ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾಧವನ (ವಿಷ್ಣು) ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವನೇ, ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಯಾಗಿ ನಿಂತು ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ದರಿಸು.
ಮಂಗಳವೇ ಪಾಲಿಸೋ ಗಂಗಾಧರನೆ ಎನಗೆ |
ಅಂಗೀಕಾರನ ಮಾಡಿ ಕುಂಭಿಣಿಯೊಳು |
ಸಂಗೀತಲೋಲ ಜನಾರ್ದನವಿಠಲನ |
ಅಂಗದಲಿ ಪುಟ್ಟಿದಜನಾ ಪುತ್ರ ಗುರುರಾಯ || ೩ ||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಶಿವನೇ, ನನಗೆ ಮಂಗಳವನ್ನುಂಟುಮಾಡು. ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನವನೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸು. ಸಂಗೀತ ಪ್ರಿಯನಾದ ಜನಾರ್ದನವಿಠಲನ ಅಂಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನೇ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರುವೇ (ಶಿವನು ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅಧಿಪತಿ), ನನ್ನನ್ನು ಸಲಹು.
ವಿಶೇಷ ಟಿಪ್ಪಣಿ:
ಜನಾರ್ದನವಿಠಲದಾಸರು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಹರಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ 'ಗುರು' ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹರಿದಾಸ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು 'ವೈಷ್ಣವಾನಾಂ ಯಥಾ ಶಂಭುಃ' (ವೈಷ್ಣವರಲ್ಲಿ ಶಂಭುವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ) ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿದೆ.
***
This composition is a profound prayer to Lord Shiva by Janardana Vithala Dasa (who used the ankita Janardana Vithala). In the Haridasa tradition, Lord Shiva is revered as the foremost of devotees (Vaishnavagresara) and a supreme Guru who grants the wisdom necessary to realize Sri Hari.
Summary
In this hymn, the poet appeals to Lord Shiva (addressed as Jambunatha and Ambikapati) to act as a spiritual guide. He describes Shiva as a divine "Minister" who assists in the cosmic functions and asks him to bestow a mind capable of contemplating philosophical truths (Tattva Vichara). The poet recognizes Shiva as the presiding deity of the intellect (Buddhi-abhimani) and pleads for his grace to finally behold the lotus-eyed Lord Sri Hari.
In Charana 1, the poet calls Shiva a "Mantri" (Minister) to "Satyalōkādhipa" (Brahma). This refers to the cosmic hierarchy where Shiva provides the necessary wisdom and destructive power to balance Brahma's creation. By calling him "Buddhiga-abhimāni" in Charana 2, the poet acknowledges that without Shiva's grace, our intellect cannot grasp the complex meanings of the Vedas and Puranas.
Verse-wise Meaning
Ambujākṣana tōrō jambunātha |
Ambikāpati enna aremareyagoḷisadale || PA ||
Meaning: O Jambunatha (Lord Shiva)! O Consort of Ambika! Show me the lotus-eyed Lord Sri Hari. Do not keep me in the dark or hide Him from me; let me behold His divine form through your grace.
Satyalōkādhipana hattali hagaliruḷu |
Hottu biḍade kārya māḷpa mantrī |
Nityadali martyalōkadalli enagindū |
Tātva vicāra māḷpadaka manavane koṭṭu || 1 ||
Meaning: You are like a supreme Minister who works tirelessly alongside Brahma (the Lord of Satyaloka). To me, living in this mortal world (Martyaloka), grant a focused mind so that I may constantly engage in the contemplation of eternal truths (Tattva Vichara).
Ādiyandali mōda koḍutali bhakutarige |
Vēdōkta purāṇa śāstrārthadī |
Mādhavanā manadalli mahiyoḷage nilisidde |
Sādhisennaya buddhigabhimānidoḍiyā || 2 ||
Meaning: Since the beginning of time, you have granted bliss to devotees by revealing the true meaning of the Vedas, Puranas, and Shastras. You have established the devotion of Madhava (Vishnu) in the hearts of people on this earth. O presiding deity of the intellect, please refine my thoughts and lead me to spiritual success.
Maṅgaḷavē pālisō gaṅgādharane enage |
Aṅgīkārana māḍi kumbhiṇiyoḷu |
Saṅgītalōla janārdanaviṭhalana |
Aṅgadali puṭṭidajanā putra gururāya || 3 ||
Meaning: O Gangadhara! Bestow auspiciousness upon me. Accept me as your own on this earth (Kumbhini). O great Guru, who was born of the divine will of the music-loving Lord Janardana Vithala, protect me and guide me to the ultimate truth.
Archive Note
This song is particularly valuable for your collection because it highlights the role of Lord Shiva as the "Manoniyamaka" (controller of the mind) and "Buddhipreraka" (inspirer of the intellect). For a seeker, Shiva’s grace is considered essential to still the mind before one can perceive the Bimba (the Lord within).
***
