ಶ್ರೀ ವಿಜಯದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಅಹೋಬಲ ನರಸಿಂಹ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸುಳಾದಿ
ಧ್ರುವತಾಳ
ಅನಂತಾನಂತಶಯನಾ ಅಂಬುಜದಳ ನಯನ
ಉನ್ನಂತ ಗುಣನಿಲಯಾ ಪನ್ನಗಗೇಯ
ಘನ್ನ ಕಾರುಣ್ಯಮೂರ್ತಿ ಸತತ ಮಂಗಳ ಕೀರ್ತಿ
ಚನ್ನ ಪ್ರಸನ್ನರನ್ನ ಶಿರಿ ಸಂಪನ್ನ
ಚಿನ್ನಾಂಬರ ಚಿನ್ನರೂಪ ಚಿನ್ಮಯ ಕಾಯ
ಭಿನ್ನ ಜೀವರಪರಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಾ
ಪನ್ನಗನಾಗಾತಲ್ಪಾ ನಾಗಭಯ ವಿನಾಶ
ಜುನ್ನಾ ಚೋರಾ ಚತುರಾ ಚತುರ್ಮೊಗನ್ನಯ್ಯಾ
ಅಣೋರಣೀ ಅಜರಾ ಅನಾದಿದೇವ ಪಾ-
ವನ್ನಾ ಜೀವನ್ನಾ ದುಷ್ಟ ಜನ ಮರ್ದನಾ
ಬಣ್ಣಾ ಬಣ್ಣಾದ ಘನ್ನವರ್ನಾ ಸುಪರ್ನ ವಾ-
ಹನ್ನಾ ಭವಾರಣ್ಯಾ ದಾಹನ್ನ ನಿತ್ಯಾ
ಜೊನ್ನ ಪ್ರಕಾಶ ದಿಕ್ಕರಿಸುವ ತೇಜಾ ಪ್ರ-
ಸನ್ನಾ ಕೇಶವ ಭಂಜನ್ನಾ ಸುನಿರಂಜನ್ನಾ
ಎನ್ನಂತರಂಗದೊಳಗಿಪ್ಪ ವಿಜಯವಿಠಲಾ
ಅನಂತಗಿರಿವಾಸಾ ನರಕೇಸರಿವೇಷಾ ॥೧॥
ಮಟ್ಟತಾಳ
ಕಲ್ಪಾಯು ಪಡೆದ ಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಾ
ಸರ್ಪಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ನೋಡಿ
ತಪ್ಪದೆ ದೇವನ್ನ ವರವ ಸಂಪಾದಿಸೆ
ಒಪ್ಪದಿಂದಲಿ ಈ ಗಿರಿಯಾ ಕಡೆ ಭಾಗಾ
ತಪ್ಪಾಲಲ್ಲೀ ಪೋಗಿ ತಪವನುಮಾಡೆಂದು
ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಡಲಾಗಿ ಶುದ್ಧನ ಒಡಗೂಡಿ
ಸುಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಭುವನವ ಸಂಚರಿಸೀ
ಅಪ್ರತಿಯಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳವನೆ ನೀಕ್ಷಿಸುತ
ಮುಪ್ಪುರದೊಳಗಿದಕೆ ಎದರುಗಾಣನೆಂದು
ಅಲ್ಪಮನಸುಮಾಡದೆ ವಾಸವಾದನು ಇಲ್ಲಿ
ಮುಪ್ಪು ಇಲ್ಲದ ದೇವ ವಿಜಯವಿಠಲನ್ನಾ
ವರ್ಪಗಳು ಗುಣಿಸಿ ಧ್ಯಾನವ ಐದಿದನೂ ॥೨॥
ತ್ರಿವಿಡಿತಾಳ
ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರುಷ ಭಕುತಿಯಿಂದ
ಒದಗಿ ತಪವಮಾಡಿ ಆಹಾರ ತೊರದೂ
ಮುದದಿಂದ ಬಂದು ನೇಮವಮಾಡಿಕೊಂಡಿಪ್ಪ
ಸದಮಲವಾದ ಅಹೋಬಲರಾಯನ
ಪದದರುಶನ ಮತ್ತೆ ಭವನಾಶಿ ಮಜ್ಜನ
ಬುಧನು ಬಿಡದೆ ಬಂದು ಗುಹಾದಿಂದ
ಉದಯಕಾಲಕೆ ಪೋಗಿ ಬಲಗೊಂಡು ಬರುವಾ ಪ್ರಾಂ-
ತ್ಯದಲಿ ಒಂದಾಯಿತು ಕೇಳಿ ಜನರೂ
ಅದು ಭೂತಾದಿವಸ್ತ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು
ಮೊದಲು ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಏಕಾದಸೀ
ಅದರ ತರುವಾಯ ಕಳಮಾತ್ರಸಾಧನ
ಪದವಿಗೆ ಕೇವಲಾ ಶುಚಿಮಾರ್ಗವೋ
ಇದು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಪಾಪ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಪೋಗಾದೊ
ಇದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಾ ನೇಮ ಭಂಗ
ಹದುಳ ತೋರದೇ ಮೌನಿ ಉಭಯಸಂಕಟದಿಂದ
ಪದುಮನಾಭನ ಚರಣನೆನೆಸಿ ಗುಣಿಸೆ
ಅದೆ ಅದೆ ಸಮಯದಲಿ ದೇವ ನುಡಿದ ತಾನೆ
ಉದಯವಾಗದ ಮುನ್ನೆ ಅರುಣನ ಗತಿಗೆ
ನದಿ ಭವನಾಶಿಯಾ ಕರಕೊಂಡು ಪಾರಿಜಾ
ತದ ವೃಕ್ಷ ಸಮೇತಾ ಬರುವೆನೆಂದೂ
ಹೃದಯದೊಳಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಪೇಳಿದಂತೆ ಬಂದು
ಉದಭವನಾದನು ಅಹೋಬಲರಾಯಾ
ಗದಗದನೆ ನಡುಗುತ್ತಾ ಅಂಜಳಿ ಪುಟದಿಂದ
ತೊದಲು ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಹರಿಯ ಸ್ತುತಿಸಿ
ತ್ರಿದಶಾದಿ ವಂದ್ಯ ನಾರಸಿಂಹನೆ ಪರಮಾ ಸು-
ಹೃದಯನೆ ಅನಂತನಾಮಕ ದೇವನೆ
ಮದಡಮತಿಗೆ ಒಲಿದು ಉದ್ಧರಿಸಿದೆ ಎಂದು
ಹದನವರಿತು ಪುಣ್ಯಗಳಿಸಿಕೊಂಡ
ಮಧುವೈರಿ ವಿಜಯವಿಠಲ ಇಲ್ಲಿಪೊಳೆಯಲು
ವಿಧಿ ಶಿವಾದ್ಯರು ಬಂದು ವಾಲಗ ಮಾಡಿದರು ॥೩॥
ಅಟ್ಟತಾಳ
ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದೆ ಅನಿಮಿತ್ತ ಬಂಧುವೆ
ಎನಗೊಂದು ವರವ ಪಾಲಿಸುವದು ನೀನಿಲ್ಲಿ
ಅನುಗಾಲಾ ವಾಸವಾಗಿರಬೇಕು ತೊಲಗಾದೆ
ವನದಿ ಸಂಭವೆ ಬೊಮ್ಮ ಶಂಭುಸುರರು ಮಿಕ್ಕ
ಮುನಿ ಮನುಗಳು ತೀರ್ಥಾಭಿಮಾನಿಗಳಾ
ಜನರೆಲ್ಲಾ ಸನ್ನಿಧಿಯಾಗಿ ಇರಬೇಕು
ಮನುಜನಾವನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರವನಿಗೆ
ಘನ ಪಾಪಾ ಓಡಿಸಿ ಪುಣ್ಯವೆ ತಂದಿತ್ತು
ಜನುಮಾಜನುಮಾದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವೆ ಕೊಟ್ಟು ನಿ-
ನಿನ್ನನೆ ಧೇನಿಸುವಂತೆ ಕೃಪೆಮಾಡು ಎನಲಾಗಿ
ಮುನಿಗೆ ಒಲಿದು ವರವನು ಇತ್ತನು ಇತ್ತಾ
ಕನಕಮಯವಾದಾಗಿರಿ ಇದೆ ಇದೆ ಇದೆ
ವನಧಿ ಬಂಧನ ಕುರು ಜಾಂಗುಲಿ ವಿಶಾಲಾ
ಮಣಿಕರ್ಣಿಕೆ ಕಾಶಿ ಶ್ರೀರಂಗಕ್ಷೇತ್ರ
ಮಣಿಯಾಗಿಪ್ಪಾದೆಂದು ಅತಿಶಯವಾದಾ ಮಾ-
ತನು ಕೊಟ್ಟಾ ಪರಮಾತ್ಮ
ದಿನ ಒಂದು ಮೂರೈದು ಏಳೆಂಟು ಒಂಭತ್ತು
ಇನಿತರ ಮೇಲೆ ವೆಗ್ಗಳವಾಗಿ ಇದ್ದರು
ಅನಿಮಿಷ ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ಶತವತ್ಸ
ರನುಸರಿಸಿ ಇದ್ದ ಫಲಕೆ ಮಿಗಲಯ್ಯಾ
ಎಣಿಕೆ ಮಾಡುವರ್ಯಾರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಾತ್ರಿ
ಜನುಮದೊಳಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಸಾರಿದಾನಂತ
ಜನನಕೆ ಯಾತ್ರಿ ಮಾಡಿದಂಥ ಫಲವಕ್ಕು
ಕನಸೀಲಿ ಮನಸೀಲಿ ಚಿಂತಿಸೆ
ಧನವಂತನಾಗುವಾ ಇಹ ಪರದಲ್ಲಿ ಸೌಖ್ಯ
ಹನುಮಾ ವಂದಿತ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲರೇಯಾ
ಸನತ್ಕುಮಾರ ನಾರದರಿಗೆ ಒಲಿದ ಕಾಣೋ॥೪॥
ಆದಿತಾಳ
ಎಸೆವಾ ತೀರ್ಥಂಗಳುಂಟು ಶೇಷ ಮಾರ್ಕಂಡ ಬ್ರಹ್ಮಾ
ಬಿಸರುಹನಾಭಾ ಲಕುಮಿ ಹನುಮಾ ರುದ್ರ ರುದ್ರಾಣಿ
ಋಷಿ ಗೌತುಮಾ ವಿಭಾಂಡಾ ಸ್ಕಾಂದ ಅಂತರಗಂಗೆ
ಬೆಸಸುವೆ ಭೈರವ ಪಾಪವಿನಾಶನ
ವಸುಧಿಯೊಳಗಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳಕ್ಕು
ಬೆಸಸೆ ಲೋಕದ ಜನರು ಬಂದು ವಿಧಾನ ತಿಳಿದು
ಕುಶಲ ಮತಿಯಿಂದ ಸತ್ಕರ್ಮಾಚರಿಸಲು
ವಶವಾಗಿಪ್ಪಾರು ಸರ್ವದೇವತೆಗಳು
ವಿಷಯಗಳಲಿ ಬಿದ್ದು ಕೆಟ್ಟುಪೋಗದೆರ
ಕ್ಕಸಯೋಗ ಮಾಡದಿರಿ ಗತಿಗೆ ಮಾರ್ಗವಾಗದು
ಅಸುರ ವಿರೋಧಿ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲರೇಯಾ
ನಸುನಗುತ ಗಂಡಿಕಿ ಶಿಲೆಯೊಳಗಿರುತಿಪ್ಪ ॥೫॥
ಜತೆ
ಪರಮಾಯು ಸಿದ್ಧಿಪದು ಮಾರ್ಕಂಡ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಾ
ನರಸಿಂಹಾನಂತಾ ವಿಜಯವಿಠಲ ವಾಸಾ ॥೬॥
***
1. Dhṛvatāḷa
Anaṇtānaṇtaśayanā aṃbujadaḷa nayana |
Unnaṇta guṇanilayā pannagagēya |
Ghanna kāruṇyamūrti satata maṃgaḷa kīrti |
Channa prasannaranna śiri saṃpanna |
Cinnāmbara cinnarūpa cinmaya kāya |
Bhinna jīvaraparibhinna vyāptā |
Pannaganāgātālpā nāgabhaya vināśa |
Junnā chōrā chaturā chaturmogannayyā |
Aṇōraṇī ajarā anādidēva pā - |
Vannā jīvannā duṣṭa jana mardanā |
Baṇṇā baṇṇāda ghannavarnā suparna vā - |
Hannā bhavāraṇyā dāhannā nityā |
Jonna prakāśa dikkarisuva tējā pra - |
Sannā kēśava bhañjannā sunirañjannā |
Ennaṇtaraṃgadoḷagippa vijayaviṭhalā |
Anaṇtagirivāsā narakēsarivēṣā ॥ 1 ॥
2. Maṭṭatāḷa
Kalpāyu paḍeda muni mārkaṇḍēyā |
Sarpagiriyalli śrīnivāsana nōḍi |
Tappade dēvanna varava saṃpādise |
Oppadiṃdali ī giriyā kaḍe bhāgā |
Tappāllallī pōgi tapavanumāḍeṃdu |
Appaṇe koḍalāgi śuddhana oḍagūḍi |
Suprītiyiṃda bhuvanava sañcharisī |
Apratiyāgidda sthaḷavane nīkṣisuta |
Muppuradoḷagidake edarugāṇaneṃdu |
Alpamanasumāḍade vāsavādānu illi |
Muppu illada dēva vijayaviṭhalannā |
Varpagaḷu guṇisi dhyānava aididanū ॥ 2 ॥
3. Triviḍatāḷa
Padinālku sāvira varuṣa bhakutiyiṃda |
Odagi tapavamāḍi āhāra toradū |
Mudadidiṃda baṃdu nēhavamāḍikoṇḍippa |
Sadamalavāda ahōbalarāyana |
Padadaruśana matte bhavanāśi majjana |
Budhanu biḍade baṃdu guhādiṃda |
Udayakālake pōgi balagoṇḍu baruvā prāṃ - |
Tyadali oṇdāyitu kēḷi janarū |
Adu bhūtādivasta prāptavāyitu |
Modalu chāturmāsya ēkādasī |
Adara taruvāya kaḷamātrasādhana |
Padavige kēvalā śuchimārgavō |
Idu ullaṃghisidare pāpa allige pōgādō |
Iddāre ennā nēma bhaṃga |
Haduḷa tōradē mauni ubhayasaṃkaṭadiṃda |
Padumanābhana charaṇaneneṣi guṇise |
Ade ade samayadali dēva nuḍida tāne |
Udayavāgada munne aruṇana gatige |
Nadi bhavanāśiyā karakoṇḍu pārijā - |
Tada vṛkṣa samētā baruveneṃdū |
Hṛdayadoḷage tiḷisi pēḷidaṃte baṃdu |
Udabhavanādānu ahōbalarāyā |
Gadagadane naḍuguttā añjaḷi puṭadiṃda |
Todalu vākyagaḷiṃda hariya stutisi |
Tridāśādi vaṇdya nārasiṃhane paramā su - |
Hṛdayane anaṇtanāmaka dēvane |
Madaḍamatige olidu uddhariside eṃdu |
Hadanavaritu puṇyagaḷiskoṇḍa |
Madhuvairi vijayaviṭhala illipoḷeyalu |
Vidhi śivādyaru baṃdu vālaga māḍidaru ॥ 3 ॥
4. Aṭṭatāḷa
Anugraha māḍide animitta baṃdhuve |
Enagoṇdu varava pālisuvadu nīnilli |
Anugālā vāsavāgirabēku tolagāde |
Vanadi saṃbhave bomma śaṃbhusuraru mikka |
Muni manugaḷu tīrthābhimānigaḷā |
Janarellā sannidhiyāgi irabēku |
Manujanāvanu illige baṃdaravanige |
Ghana pāpā ōḍisi puṇyave taṃdittu |
Janumājanumādalli jñānave koṭṭu ni - |
Ninnane dhēnisuvaṃte kṛpemāḍu enalāgi |
Munige olidu varavanu ittanu ittā |
Kanakamayavādāgiri ide ide ide |
Vanadhi baṃdhana kuru jāṃguli viśālā |
Maṇikarṇike kāśi śrīraṃgakṣētra |
Maṇiyāgippādeṃdu atiśayavādā mā - |
Tanu koṭṭā paramātma |
Dina oṇdu mūraidu ēḷeṃtu oṃbhattu |
Initara mēle veggaḷavāgi iddaru |
Animiṣa gaṃgātīradalli śatavatsa - |
Ranusaṛisi idda phalake migalayyā |
Eṇike māḍuvaryāru ī kṣētrada yātri |
Janumadoḷage omme sāridānaṃta |
Jananake yātri māḍidaṃtha phalavakku |
Kanasīli manasīli chiṃtise |
Dhanavaṃtanāguvā iha paradalli saukhya |
Hanumā vaṇdita namma vijayaviṭhalarēyā |
Sanatkumāra nāradarige olida kāṇō ॥ 4 ॥
5. Āditāḷa
Esevā tīrthaṃgaḷuṇtu śēṣa mārkaṇḍa brahmā |
Bisaruhanābhā lakumi hanumā rudra rudrāṇi |
Ṛṣi gautumā vibhāṇḍā skāṃda aṇtaragaṃge |
Besasuve bhairava pāpavīnāśana |
Vasudhiyoḷagidda ellā tīrthagaḷakku |
Besase lōkada janaru baṃdu vidhāna tiḷidu |
Kuśala matiyiṃda satkarmācharisalu |
Vaśavāgippāru sarvadēvategaḷu |
Viṣayagaḷali biddu keṭṭupōgaderak - |
Kasayōga māḍadiri gatige mārgavāgadu |
Asura virōdhi namma vijayaviṭhalarēyā |
Nasunaguta gaṇḍiki śileyoḷagīrutippa ॥ 5 ॥
6. Jate
Paramāyu siddhipadu mārkaṇḍyakṣētrā |
Narasiṃhānaṇtā vijayaviṭhala vāsā ॥ 6 ॥
***
Phonetic Notes for Chanting:
Cinmaya kāya: Pronounced as Cin-ma-ya kaa-ya. Refers to the Lord's physical form being composed entirely of pure spiritual consciousness rather than gross elements.
Bhavanāśi majjana: Pronounced as Bhava-naa-shi maj-ja-na. Majjana is the traditional term for a sacred, deep-immersion cleansing dip or bath.
Ubhaya saṅkaṭadiṃda: Pronounced as Ubha-ya san-ka-ta-dim-da. Captures the specific metric cadence of the old-Kannada phrasing for being caught in a painful double-dilemma.
Rakkasayōga: Pronounced as Rak-ka-sa-yō-ga. A blend of Rakkasa (demonic/tamasic) + Yoga (habits/unions); referencing a completely undisciplined lifestyle driven entirely by raw sensory cravings.
***
ಶ್ರೀ ಹರಿದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಿಗ್ಗಜರಾದ ಶ್ರೀ ವಿಜಯದಾಸಾರ್ಯರು (ಅಂಕಿತ: ವಿಜಯವಿಠಲ) ವಿರಚಿಸಿರುವ ಈ 'ಅಹೋಬಲ ನರಸಿಂಹ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸುಳಾದಿ'ಯು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಗ್ರ ನರಸಿಂಹ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಅಹೋಬಿಲ (ಅಹೋಬಲ) ದ ಉಗಮ, ಅದರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ 'ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮುನಿಗಳ' ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಅದ್ಭುತ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಸುಳಾದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಾಸರು ಅಹೋಬಲ ನರಸಿಂಹನ ದಿವ್ಯ ರೂಪ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಧ್ರುವತಾಳದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಅನಂತ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳು, ಆತನ ಚಿನ್ಮಯ ಶರೀರ ಹಾಗೂ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಟ್ಟತಾಳದಲ್ಲಿ ಚಿರಂಜೀವಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮುನಿಗಳು ತಿರುಮಲೆಯ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ದೇವರ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಅಹೋಬಲ ಗಿರಿಗೆ ಬಂದು ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಕುಳಿತ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ತ್ರಿವಿಡತಾಳದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾಡಿದ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು, ಭವನಾಶಿನಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಮುನಿಯ ನೇಮಕ್ಕೆ ಭಂಗ ಬರಬಾರದೆಂದು ಭಗವಂತನೇ ಸ್ವತಃ ನದಿಯನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಯ ಬಳಿಗೆ ತರಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದ ಪವಾಡವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಟ್ಟತಾಳದಲ್ಲಿ ಮುನಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಂತೆ ಭಗವಂತನು ಅಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆಲೆಸುವ ವರ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಮತ್ತು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ದಿನ ವಾಸ ಮಾಡುವುದು ಗಂಗಾತೀರದಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷ ವಾಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದದ್ದು ಎಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಕೊನೆಗೆ ಆದಿತಾಳದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನಾನಾ ಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾ, ವಿಷಯ ಭೋಗಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗದೆ ಈ ನರಸಿಂಹನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಿರಿ ಎಂದು ವಿಜಯದಾಸರು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅರ್ಥ (Meaning Parawise)
೧. ಧ್ರುವತಾಳ (ನರಸಿಂಹನ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ವೈಭವದ ಸ್ತುತಿ)
ಅರ್ಥ: ಅನಂತಶಯನನಾದ, ಕಮಲದ ಎಸಳುಗಳಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ (ಅಂಬುಜದಳ ನಯನ), ಸಕಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳ ತವರೂರಾದ, ಸರ್ಪರಾಜನಾದ ಶೇಷನಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಲ್ಪಡುವ (ಪನ್ನಗಗೇಯ) ಸ್ವಾಮಿಯೇ! ನೀನು ಅಪಾರ ಕಾರುಣ್ಯದ ಮೂರ್ತಿ, ನಿರಂತರ ಮಂಗಲಕರ ಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳವನು. ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುವ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಂಪನ್ನನಾದ ರತ್ನ ನೀನು. ಚಿನ್ನದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು (ಚಿನ್ನಾಂಬರ) ಧರಿಸಿದ, ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಚಿನ್ಮಯ ಜ್ಞಾನಾನಂದಮಯ ಶರೀರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು ನೀನು.
ವಿಭಿನ್ನರಾದ ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳಲ್ಲೂ ಆಯಾ ಜೀವರ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು ನೀನು. ಶೇಷಶಾಯಿಯಾದ ನೀನು ಸರ್ಪಗಳ ಭಯವನ್ನು (ನಾಗಭಯ) ವಿನಾಶ ಮಾಡುವವನು. ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕದ್ದ ಜಾಣ (ಜುನ್ನಾ ಚೋರಾ ಚತುರಾ), ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನ ತಂದೆ ನೀನು. ಅಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಅಣುವಾದವನೇ (ಅಣೋರಣೀ), ಮುಪ್ಪಿಲ್ಲದವನೇ (ಅಜರಾ), ಅನಾದಿದೇವನೇ, ಜೀವರನ್ನು ಪಾವನ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಣಸ್ವರೂಪನೇ, ದುಷ್ಟ ಜನರನ್ನು ಮರ್ದನ ಮಾಡುವವನೇ! ನಾನಾ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿಯೇ, ಗರುಡವಾಹನನೇ (ಸುಪರ್ನ ವಾಹನ), ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮ ಮಾಡುವ ಜ್ವಾಲೆಯೇ (ಭವಾರಣ್ಯಾ ದಾಹನ್ನ)!
ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನೂ ದಿಕ್ಕರಿಸುವಂತಹ (ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ) ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನೇ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುವ ಕೇಶವನೇ, ಪಾಪ ಭಂಜಕನೇ, ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ ನಿರಂಜನನೇ! ನನ್ನ ಅಂತರಂಗದೊಳಗೆ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುವ ವಿಜಯವಿಠಲನೇ, ನೀನೇ ಅಹೋಬಲದ ಅನಂತಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹನ ವೇಷವನ್ನು (ನರಕೇಸರಿವೇಷಾ) ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವಾತನು.
೨. ಮಟ್ಟತಾಳ (ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಅಪ್ಪಣೆ)
ಅರ್ಥ: ಒಂದು ಕಲ್ಪದಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘ ಆಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದ ಮಹರ್ಷಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು, ಹಿಂದೆ ತಿರುಮಲೆಯ ಸರ್ಪಗಿರಿಯಲ್ಲಿ (ಶೇಷಾಚಲದಲ್ಲಿ) ಶ್ರೀನಿವಾಸ ದೇವರ ದಿವ್ಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನಿಂದ ಎಂದೂ ತಪ್ಪದ ಮಹತ್ತರವಾದ ವರಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು.
ಆಗ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ದೇವರು ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ (ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ), "ನೀನು ಈ ಗಿರಿಯ (ಶೇಷಾಚಲದ) ಕಡೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಹೋಬಲ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನ ಗಿಡ-ಮರಗಳಿರುವ ಕಾಡಿಗೆ (ತಪ್ಪಾಲಲ್ಲಿ) ಹೋಗಿ ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸು" ಎಂದು ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಡಿಸಿದರು. ಭಗವಂತನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರರಾದ ಮುನಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇಡೀ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು ಸಂಚರಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಹಾಗೂ ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಆ ಅಹೋಬಲ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ (ಮುಪ್ಪುರದೊಳಗೆ) ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಎದುರಾದ (ಸಮನಾದ) ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತು, ಬೇರೆಡೆಗೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡದೆ ಇಲ್ಲೇ ವಾಸವಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ಮುಪ್ಪಿಲ್ಲದ ದೇವನಾದ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲನ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಧ್ಯಾನಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು.
೩. ತ್ರಿವಿಡತಾಳ (ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು, ಭವನಾಶಿನಿಯ ಪವಾಡ ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತೆ)
ಅರ್ಥ: ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮುನಿಗಳು ಅಹೋಬಲದ ಆ ಗುಹೆಯ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊರೆದು, ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ವರುಷಗಳ ಕಾಲ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ದಿನನಿತ್ಯದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪರಿಶುದ್ಧನಾದ ಅಹೋಬಲರಾಯನ (ನರಸಿಂಹನ) ಪಾದದ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಪವಿತ್ರ 'ಭವನಾಶಿ' ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜನ (ಸ್ನಾನ) ಮಾಡುವುದು ಅವರ ಮುಖ್ಯ ನೇಮವಾಗಿತ್ತು. ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮುನಿಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ (ಉದಯಕಾಲಕೆ) ಗುಹೆಯಿಂದ ಹೊರಟು, ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಭವನಾಶಿನಿ ನದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ (ಬಲಗೊಂಡು) ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಂತೆ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗಿ ಬರುವುದು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು (ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲಿ ಒಂದಾಯಿತು).
ಅದರಲ್ಲೂ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಏಕಾದಶಿಯ ದಿನಗಳಂದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ಉಪವಾಸ, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಕೇವಲ ಅಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (ಕಳಮಾತ್ರ ಸಾಧನದಲ್ಲಿ) ಸ್ನಾನ ಮುಗಿಸಿ ಬರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದುಸ್ತರವಾಯಿತು. "ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ನೇಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ ಮಹಾಪಾಪ ಬರುತ್ತದೆ, ಬೆಳಗಾಗುವುದರೊಳಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಂದು ಸುಮ್ಮನಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ದಿನನಿತ್ಯದ ನೇಮಕ್ಕೆ ಭಂಗ ಬರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಮೌನಿಗಳಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಉಭಯ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಗದೆ ಭಗವಂತನಾದ ಪದ್ಮನಾಭನ ಚರಣಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸತೊಡಗಿದರು.
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಮುನಿಯ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ತಾನೇ ನುಡಿದನು: "ಮುನಿಯೇ, ನಾಳೆ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುನ್ನವೇ, ಅರುಣನ ಗತಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ, ನಿನಗಾಗಿ ಆ ಭವನಾಶಿನಿ ನದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವಲೋಕದ ಪಾರಿಜಾತ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಸಮೇತವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಗುಹೆಯ ಬಳಿ ತರಿಸಿಕೊಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೃದಯದೊಳಗೆ ಅಭಯವಿತ್ತನು. ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಪವಾಡ ನಡೆದು, ಭವನಾಶಿನಿ ನದಿಯು ಮುನಿಯ ಗುಹೆಯ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿತು! ಅದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಅಹೋಬಲರಾಯನು (ನರಸಿಂಹನು) ದಿವ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ಆ ಮಹೋನ್ನತ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು ಮುನಿಗಳು ಭಕ್ತಿ-ಭಾವದಿಂದ ಗದಗದನೆ ನಡುಗುತ್ತಾ, ಕೈಮುಗಿದು (ಅಂಜಳಿ ಪುಟದಿಂದ), ಗದ್ಗದ ಕಂಠದಿಂದ (ತೊದಲು ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ) ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. "ದೇವತೆಗಳಿಂದ ವಂದಿಸಲ್ಪಡುವ ನಾರಸಿಂಹನೇ, ಪರಮ ಸುಹೃದನೇ, ಅನಂತನಾಮಕನೇ! ಅಲ್ಪಮತಿಯಾದ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಒಲಿದು ನನ್ನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಧುಸೂದನನಾದ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲನು ಇಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರಲು, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮ (ವಿಧಿ) ಮತ್ತು ಶಿವ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಬಂದು ಆತನಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು (ವಾಲಗವನ್ನು) ಮಾಡಿದರು.
೪. ಅಟ್ಟತಾಳ (ವರಪ್ರದಾನ ಮತ್ತು ಅಹೋಬಲ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅದ್ಭುತ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ)
ಅರ್ಥ: ಮುನಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು: "ಓ ಅನಿಮಿತ್ತ ಬಂಧುವೇ (ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕೃಪೆ ತೋರುವವನೇ), ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದೆ. ನನಗೊಂದು ವರವನ್ನು ಪಾಲಿಸು. ನೀನು ಎಂದಿಗೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗದೆ (ಹೋಗದೆ) ಅನುಕಾಲವೂ ಇಲ್ಲೇ ವಾಸವಾಗಿರಬೇಕು. ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ (ವನಧಿಸಂಭವೆ), ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಂಭು (ಶಿವ) ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳು, ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಕಲ ಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕು. ಯಾವೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೋ, ಆತನ ಘೋರ ಪಾಪಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಓಡಿಸಿ ಆತನಿಗೆ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸು. ಆತನಿಗೆ ಜನ್ಮಜನ್ಮಗಳಲ್ಲೂ ಸದ್ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ನಿನ್ನನ್ನೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವಂತೆ ಕೃಪೆ ಮಾಡು."
ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ ಮುನಿಗೆ ಒಲಿದು ಭಗವಂತನು "ತಥಾಸ್ತು" ಎಂದು ವರವನ್ನು ಇತ್ತನು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಕನಕಮಯವಾದ (ಚಿನ್ನದ) ಗಿರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಲಂಘನ ಮಾಡಿದ ಹನುಮಂತನ ವಾಸಸ್ಥಾನ, ಕುರುಜಾಂಗಲ ದೇಶ, ವಿಶಾಲವಾದ ಮಣಿಕರ್ಣಿಕಾ ಘಾಟ್ ಇರುವ ಕಾಶಿ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಮಣಿಯಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಗವಂತನೇ ಅತಿಶಯವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನ, ಮೂರು ದಿನ, ಐದು, ಏಳು ಅಥವಾ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ವಾಸ ಮಾಡುವುದು, ದೇವಗಂಗೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ (ಶತವತ್ಸರ) ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಮಿಗಿಲಾದದ್ದಾಗಿದೆ!
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲು ಯಾರಿಂದ ಸಾಧ್ಯ? ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿದರೆ, ಅನಂತ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದ ಸಕಲ ಫಲವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯಾಗಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯಾಗಲಿ ಈ ನರಸಿಂಹನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧನವಂತನೂ, ಸೌಖ್ಯವಂತನೂ ಆಗಿ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಹನುಮಂತನಿಂದ ವಂದಿಸಲ್ಪಡುವ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲರೇಯನು ಸನತ್ಕುಮಾರ ಮತ್ತು ನಾರದ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಒಲಿದ ದೈವವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
೫. ಆದಿತಾಳ (ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧಕರಿಗೆ ಬೋಧನೆ)
ಅರ್ಥ: ಈ ಅಹೋಬಲ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗಮಗಿಸುವ ನಾನಾ ಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳಿವೆ. ಶೇಷ ತೀರ್ಥ, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ತೀರ್ಥ, ಬ್ರಹ್ಮ ತೀರ್ಥ, ವಿಷ್ಣು (ಬಿಸರುಹನಾಭ) ತೀರ್ಥ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತೀರ್ಥ, ಹನುಮ ತೀರ್ಥ, ರುದ್ರ ಹಾಗೂ ರುದ್ರಾಣಿ (ಪಾರ್ವತಿ) ತೀರ್ಥಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಗೌತಮ ಮುನಿಗಳ ಹೆಸರಿನ ತೀರ್ಥ, ವಿಭಾಂಡಕ ತೀರ್ಥ, ಸ್ಕಾಂದ ತೀರ್ಥ, ಅಂತರಗಂಗೆ, ಭೈರವ ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಪಾಪವಿನಾಶನ ತೀರ್ಥಗಳು ಇಲ್ಲುಂಟು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಸಕಲ ಪುಣ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳ ಶಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲಿನ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತೇನೆ (ಬೆಸಸುವೆ).
ಲೌಕಿಕದ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಈ ತೀರ್ಥಗಳ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಅತ್ಯಂತ ಕುಶಲ ಮತಿಯಿಂದ (ಶುದ್ಧವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ) ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ, ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳು ಅವರಿಗೆ ವಶವಾಗುತ್ತಾರೆ (ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ). ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ಮಾನವರೇ, ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ನಿಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ; ರಾಕ್ಷಸರಂತೆ ತಾಮಸ ಯೋಗವನ್ನು (ರಕ್ಕಸಯೋಗ) ಮಾಡಬೇಡಿ, ಅದು ಸದ್ಗತಿಗೆ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ. ಅಸುರರ ವಿರೋಧಿಯಾದ (ದೈತ್ಯ ಸಂಹಾರಕನಾದ) ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲರೇಯನು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಸುನಗುತ್ತಾ, ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಗಂಡಕೀ ಶಿಲೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ (ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ) ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
೬. ಜತೆ (ಮುಕ್ತಾಯ)
ಅರ್ಥ: ಯಾರಿಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸು (ಪರಮಾಯು) ಮತ್ತು ಸಕಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಬೇಕೋ ಅವರು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು. ಆ ಅನಂತ ರೂಪಿಯಾದ ನರಸಿಂಹನೇ ನಮ್ಮ ವಿಜಯವಿಠಲನಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾನೆ.'
***
This magnificent Ahōbala Narasiṃha Kṣētra Suḷādi was composed by Sri Vijaya Dasaru (Ankita: Vijaya Vittala), one of the most prominent stalwarts of the Haridasa movement. This extensive hymn documents the sacred history of the Ahobilam (Ahobala) Temple in Andhra Pradesh, detailing the staggering penance of the immortal sage Markandeya and the magical relocation of the Bhavanashini River to serve him.
Summary
In this grand composition, Sri Vijaya Dasaru integrates geography, cosmic mythology, and standard spiritual instructions through the legend of Ahobilam.
Dhruva Tala opens with an intense string of Sanskrit-Kannada adjectives, praising the absolute, all-pervading form of the Man-Lion deity who outshines the sun.
Matta Tala narrates the historical context: how the long-lived sage Markandeya, after receiving a boon from Lord Srinivasa at Tirumala, was instructed to travel to the valleys of Ahobilam to practice further meditation.
Trivida Tala forms the dramatic core of the hymn. It records Markandeya’s 14,000-year ascetic fast and the physical crisis he faced in old age when traveling to the distant Bhavanashini River for his mandatory daily baths. To preserve the sage’s vows, the Lord performs a massive miracle, routing the entire river to the mouth of the sage’s cave and manifesting His roaring form, which is then worshiped by Brahma and Shiva.
Atta Tala records the conversation where the Lord promises never to leave this mountain, declaring Ahobilam superior to Kashi and Srirangam. It states that spending a single day here yields more merit than a century of penance on the banks of the Ganges.
Adi Tala systematically inventories the sacred springs (Tirthas) of the mountain, warning humanity to abandon material over-indulgence and instead seek the Lord who smiles out of the sacred Gandaki stones of the valley.
Section-wise Meaning
1. Dhruva Tala (The Cosmic Litany of the Sun-Defying Deity)
Meaning: O Lord who reclines upon the infinite cosmic serpent (Anantānantaśayanā), whose eyes are like the petals of a lotus (Ambujadaḷa nayana), You are the ultimate treasury of supreme virtues and the one whose glories are sung by the serpent king Shesha (Pannagagēya). You are the embodiment of intense compassion (Ghanna kāruṇyamūrti), possessing an eternal, auspicious reputation. You are the precious gem who is ever-gracious toward those who surrender to You, and You are deeply anchored within the wealth of Goddess Lakshmi. You wear golden attire (Cinnāmbara), possessing a body made of pure, radiant consciousness (Cinmaya kāya).
You dwell within all individual, distinct souls (Bhinna jīvara), pervading them precisely according to their individual capacities (Paribhinnā vyāptā). Reclining on the serpent bed, You completely eliminate the primal fear of mortality and cyclic existence (Nāgabhaya vināśa). You are the clever thief who stole the butter of Gokula, and You are the divine father of the four-headed creator Brahma (Caturmogannayyā). You are smaller than the smallest micro-atom (Aṇōraṇī), untouched by old age (Ajarā), the beginningless primordial God (Anādidēva), the very breath of living entities, and the destroyer of wicked individuals. You radiate multiple magnificent colors, ride upon Garuda (Suparna vāhannā), and act as the blazing forest fire that incinerates the dense jungle of material bondage (Bhavāraṇyā dāhannā).
Your blinding radiance completely mocks and eclipses the combined light of the sun and stars (Jonna prakāśa dikkarisuva tējā). You are Keshava, the one who shatters all sins, the completely untainted and perfect entity (Sunirañjannā). O Vijaya Vittala, who resides permanently within my own heart, You are the independent master who has assumed the form of the Man-Lion (Narakēsarivēṣā) upon this infinite mountain!
2. Matta Tala (The Mandate from Tirumala)
Meaning: The great sage Markandeya, who had secured the extraordinary boon of surviving across cosmic cycles (Kalpāyu), once gazed upon the beautiful form of Lord Srinivasa atop the serpent hills of Tirumala (Sarpa giriyalli). There, he successfully earned irreversible, grand boons from the Supreme Deity.
During that encounter, Lord Srinivasa affectionately commanded him, saying, "Go to the lower slopes and dense forest valleys of the Ahobala mountain range (Giriya kaḍe bhāgā) and execute your intense penance there." Following the divine decree, the purified sage traveled across the geography of the earth with deep love, analyzing various lands until he cast his eyes upon the matchless landscape of Ahobilam. Realizing within his mind that across all three planetary systems (Muppuradoḷage) there was no space equal to this valley, he anchored himself there without a single doubt, entering a state of intense meditation upon our ageless Lord Vijaya Vittala.
3. Trivida Tala (The 14,000-Year Fast and the River Miracle)
Meaning: For fourteen thousand years, the sage operated with intense devotion, completely abandoning all physical food (Āhāra toradū) to focus his penance. He took great joy in maintaining a strict spiritual routine centered around the flawless Lord of Ahobilam: his daily vow required him to witness the sacred icon of the Lord and bathe in the sin-destroying Bhavanashini River. As old age set in, traveling from his high cave down to the distant river at dawn (Udayakālake) to bathe and perform circumambulations (Balagoṇdu) became physically exhausting, creating a severe crisis.
During the strict periods of Chaturmasya and Ekadashi, the time window available to complete these morning rituals (Kaḷamātrāsādhana) was exceptionally narrow. The sage fell into a deep dilemma: "If I cross the time limits of this vow, it is a grave sin. Yet, my body can no longer reach the river before sunrise. My daily discipline is on the verge of collapsing." Torn by this painful conflict (Ubhaya saṅkaṭadiṃda), the silent muni focused his entire consciousness on the feet of Lord Padmanabha.
At that precise moment, the Supreme Lord spoke directly within the sage's consciousness: "O Muni, before the sun rises tomorrow, even before the red dawn (Aruṇana gati) breaks, I shall bring the Bhavanashini River along with the celestial Parijata trees directly to the mouth of your cave!" Exactly as promised, a massive miracle occurred: the Bhavanashini River erupted right outside the cave, and the Lord of Ahobilam grandly manifested Himself from the rocks!
Trembling with overwhelming devotion, the sage joined his palms in deep salutation (Añjaḷi puṭadiṃda), praising Sri Hari with choked, emotional words: "O Narasimha, worshiped by all gods! You are the ultimate well-wisher of my heart, the Lord of infinite names! You have shown mercy to my simple mind and uplifted me." In this manner, understanding the perfect timing of grace, the sage gathered immense spiritual merit. While our Lord Vijaya Vittala radiated in this valley, Brahma, Shiva, and all the celestial administrators arrived to form a grand royal assembly (Vālaga māḍidaru) to serve Him.
4. Atta Tala (The Sovereign Boons and the Supremacy of the Valley)
Meaning: The sage prayed, "O Unconditional Friend (Animitta baṃdhuve), You have showered your grace upon me. Now, please grant me one permanent boon: You must reside on this mountain for all of eternity without ever leaving this space. Furthermore, Goddess Lakshmi (Vanadhi saṃbhave), Brahma, Shiva, the celestial hosts, and the ruling deities of all holy waters must maintain their active presence here alongside You. Whosoever travels to this mountain must have their heaviest sins dissolved and replaced with pure merit. Grant them spiritual knowledge across all their future births, and bless them to continuously meditate upon You."
Moved by the sage's pure intent, the Lord granted the boons, declaring, "So be it." The Lord then proclaimed the supreme status of the valley: "This entire mountain range is a literal golden mountain (Kanakamaya vāda giri). It stands superior to the land of Hanuman, the wide plains of Kurukshetra, the Manikarnika Ghat of Kashi, and the holy island of Srirangam; it is the crowning jewel of all sacred spaces." The Supreme Soul gave His word that spending a single day, or three, five, seven, or nine days practicing discipline here yields a spiritual merit far greater than performing a century of severe penance on the banks of the celestial Ganges (Animiṣa Gaṅgā tīradalli)!
Who can compute the merit accumulated by a traveler to this sanctuary? Journeying to this space even once in a lifetime neutralizes the need for endless future births. Contemplating this Narasimha whether in waking life or within one's dreams grants true wealth, yielding peace in this world and liberation in the next. Our King Vijaya Vittala, who is worshiped by Hanuman, is the very same deity who once delighted the great sages Sanatkumara and Narada.
5. Adi Tala (The Compendium of Springs and the Final Instruction)
Meaning: This mountain is home to multiple brilliant, sin-erasing springs: the Shesha Tirtha, Markandeya Tirtha, Brahma Tirtha, Bisaruhanaabha (Vishnu) Tirtha, Lakshmi Tirtha, Hanuma Tirtha, Rudra Tirtha, and the Rudrani (Parvati) Tirtha. It also holds the springs of Sage Gautama, Vibhandaka, Skanda, the hidden Antaragange, the Bhairava Tirtha, and the Papavinashana Tirtha. I declare to you (Besasuve) that the spiritual potency of every single holy water source across the entire earth is contained within these mountain springs.
If people approach these waters, understand their specific regulations, and perform virtuous deeds with an intelligent, clean intellect (Kuśala matiyiṃda), all the governing deities will readily bless them. Therefore, O mortals, do not destroy your lives by drowning in cheap material pleasures (Viṣayagaḷali biddu); do not adopt a dark, demonic lifestyle (Rakkasayōga), for that path will never lead to salvation. Our King Vijaya Vittala, the eternal antagonist of demonic forces, sits permanently within this valley, smiling gently through the sacred, self-manifested Gandaki stones.
6. Jate (Conclusion)
Meaning: Those who desire long life (Paramāyu) and the fulfillment of all spiritual goals must visit this sanctuary of Sage Markandeya, where the infinite Narasimha resides permanently as our Vijaya Vittala.
***
