ಶ್ರೀಗೋಪಾಲದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಶ್ರೀಹರಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸುಳಾದಿ
(ಶ್ರೀಹರಿಯು ತ್ರಿವಿಧ ಜೀವರಲ್ಲಿಯೂ ನಿಂತು, ಪ್ರೇರಕನಾಗಿ, ನಾನಾ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸುವನು. ಸಕಲ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಶ್ರೀಹರಿಯಾಧೀನ. ನನ್ನದಲ್ಲ . ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ನಿನ್ನದೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸು.)
ಧ್ರುವತಾಳ
ಆಡಿ ಆಡಿಸುವನು ನಾಡ ಜೀವನರನ್ನು
ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸುವನು ನಾಡ ಜೀವರ ಕೈಯ್ಯಾ
ಬೇಡಿ ಬೇಡಿಸುವನು ನಾಡ ಜೀವರ ಕೈಯ್ಯಾ
ನೋಡಿ ನೋಡಿಸುವನು ನಾಡ ಜೀವರುಗಳ
ಓಡಿ ಓಡಿಸುವನು ನಾಡ ಜೀವರನ್ನು
ನೀಡಿ ನೀಡಿಸುವನು ನಾಡ ಜೀವರ ಕೈಯ್ಯಾ
ಕೇಡು ಲಾಭವು ಎರಡು ಕೂಡಿ ಹರಿ ಆಧೀನ
ಮಾಡಿಸುವ ಯೋಗ್ಯತೆ ಹಿಡಿದು ಸಾಧನವಾ
ರೂಢಿಯೊಳಗೆ ಇನ್ನು ಈಡಾದ ವಸ್ತುವಿಲ್ಲಾ
ನಾಡ ಜೀವರಿಗೀತನಲ್ಲದೆ ಗತಿಯಿಲ್ಲಾ
ಪೀಡೆ ಮನವೆ ನಿನ್ನ ನಾಡ ಯೋಚನೆ ಹೋಗಾ -
ಲಾಡಿ ಹರಿಯ ಪಾದ ನೋಡಿ ಸುಖಿಯಾಗಿರು
ನಾಡ ದೈವರ ಗಂಡ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲನ್ನ
ಹಾಡಿ ಪಾಡಿ ಕೊಂಡಾಡಿ ಬೇಡಿಕೊ ಸದ್ಗತಿಯಾ ॥ 1 ॥
ಮಟ್ಟತಾಳ
ನನ್ನದೆಂಬದರೊಳು ನಿನ್ನದೆ ಹರಿಯೆನ್ನು
ಉಣ್ಣೊ ಊಟವು ಎಲ್ಲ ನಿನ್ನದೆ ಹರಿಯೆನ್ನು
ಚಿನ್ನ ರೌಪ್ಯಗಳು ಬಣ್ಣ ಬಿಳಿದು ಎಲ್ಲ
ಕಣ್ಣಿಲಿ ಕಂಡದ್ದು ನಿನ್ನದೆ ಹರಿ ಅನ್ನು
ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳು ನಿನಗೆ ಮಾಡಲಿಕ್ಕೆ
ಇನ್ನು ಸ್ವಾತಂತ್ರವು ಎಂದೆಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲ
ಕಣ್ಣು ಇಲ್ಲದವಗೆ ಅನ್ನ ಉಣಿಸಿದಂತೆ
ಪುಣ್ಯಾತ್ಮ ದೇವ ಎನ್ನ ಪಾಲಿಸುವನು
ನಿನ್ನ ಕರ್ತೃತ್ವವು ಹರಿ ಆಧೀನವು
ಮನ್ನಿಸುವನು ತನ್ನ ಮನ ಬಂದಂತಾಡಿ
ಅನ್ಯ ದೈವರ ಗಂಡ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಅನಂತ ಶಕ್ತನು ಅನಂತ ಗುಣಪೂರ್ಣ ॥ 2 ॥
ರೂಪಕತಾಳ
ಊರ ಒಳಗಿನ ವಸ್ತಾ ಆರಾದರು ವೈದರೆ
ದೂರು ಹಾಕಿ ತಳವಾರರ ಹೊಡೆದಂತೆ
ಕ್ರೂರವಚನ ನಿಷ್ಠುರ ಜಿಹ್ವೆ ನುಡಿದರೆ
ಸೇರದೆ ಪರರು ಪಲ್ಲುದುರ ಬಡದಂತೆ
ಆರು ಮೆಚ್ಚದ ತಪ್ಪು ಕರಗಳು ಮಾಡಿದರೆ
ಹುರಿ ಬೆನ್ನಾ ಚರ್ಮ ಹಾರ ಹೊಡೆದಂತೆ
ಆರಾರಲ್ಲಿ ಕರ್ತಾ ಕಾರಯತಾ ಪ್ರೇರಕ
ಮಾರಜನಕನೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿಸಿ ಜೀವ
ನರಗೀ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ಮ ಫಲ ವುಣಿಸುವಾ
ಆರು ಈತಗೆ ಒಂದು ಸರಿಯಾದ ವಸ್ತುವಿಲ್ಲಾ
ವಾರಿಜನಾಭನೆ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಕಾಣಿರೊ
ಶ್ರೀರಮಣ ನಮ್ಮ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಧೀರರಿಗೆ ಧೀರ ಕಾರುಣ್ಯಸಾಗರ ॥ 3 ॥
ಝಂಪಿತಾಳ
ದೇವನೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ದೇವ ಈತನೆ ಕಾಣೊ
ದೇವಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ದೇವ -
ದೇವರೆಂಬೊ ಮಿಕ್ಕ ದೇವತೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ
ದೇವ ಈತನೆ ಕಾವುತಾನೆ ನೋಡಿ
ದೇವನಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳವು ಆವಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವಿನ್ನು
ದೇವ ಸರ್ವತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಭಾವಶುದ್ಧದಲಿನ್ನು
ಸೇವಿಸಿದರಿನ್ನು ದೇವ ದೇವಕ್ಕಿಗೆ ಕಂದನಾದ
ಗೋವಳರೊಡಿಯ ನಮ್ಮ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲನ್ನ
ಕಾವೊ ಘನವಯ್ಯಾ ಇನ್ನಾವಲ್ಲಿದ್ದರನ್ನ ॥ 4 ॥
ತ್ರಿವಿಡಿತಾಳ
ಲೋಕಾ ಲೋಕದೊಳು ಅನೇಕ ಜೀವರುಂಟು
ಲೋಕಾ ಲೋಕಾಚಾರ ಅನೇಕ ಕರ್ಮಗಳುಂಟು
ಲೋಕ ಲೋಕದೊಳಗೆ ತ್ರಿವಿಧ ಜೀವರುಂಟು
ಲೋಕ ಲೋಕಕೆ ಎಲ್ಲ ಸಾಕುವನೊಬ್ಬನೆ
ಕಾಕುಗೊಂಡಿನ್ನು ಕಂಡವರಿಗೆ ಬೇಡಿದರೆ
ತಾ ಕೊಡುವರೆಲ್ಲಿಂದ ತಾ ಕಾಣದವರೆಲ್ಲ
ಸಾಕುವನೊಬ್ಬನೆ ಸಕಲ ಜೀವರುಗಳ
ನೀ ಕೇಳು ಮನವೆ ನಿನ್ವ್ಯಾಕುಲವನು ಬಿಡು
ಏಕ ಚಿತ್ತದಲಿನ್ನು ಏಕೋದೇವನ ಭಜಿಸು
ಸಾಕಲ್ಯ ಗುಣಪೂರ್ಣ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಲೋಕದಿಂದಲಿ ಭಿನ್ನ ಲೋಕರ ಪಾಲಕ ॥ 5 ॥
ಅಟ್ಟತಾಳ
ತ್ರಿವಿಧ ಜೀವರು ಉಂಟು ತ್ರಿವಿಧ ಕರ್ಮಗಳುಂಟು
ತ್ರಿವಿಧ ಗುಣಗಳುಂಟು ತ್ರಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಗಳುಂಟು
ತ್ರಿವಿಧರೊಳೊಂದೊಂದು ತ್ರಿವಿಧ ಬಗೆಯೆ ಉಂಟು
ತ್ರಿವಿಧ ಜೀವರ ಕಾರ್ಯ ಶ್ರೀಹರಿ ಆಧೀನ
ತ್ರಿವಿಧರಿಂದಲಿ ಭಿನ್ನ ತ್ರಿವಿಧರ ಪಾಲಕ
ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ಮೂರುತಿ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲನ್ನ
ತಿಳಿದು ಸಾಕಲ್ಯದಿ ತಿಳಿಯಲಿ ವಶವಲ್ಲ ॥ 6 ॥
ಆದಿತಾಳ
ಈತನೆ ನಮ್ಮ ದೇವ ಈತನೆ ನಮ್ಮ ಕಾವಾ
ಈತನೆ ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಈತನೆ ನಮ್ಮ ತಾಯಿ
ಈತನೆ ನಮ್ಮ ಬಂಧು ಈತನೆ ನಮ್ಮ ಬಳಗಾ
ಈತನೆ ಇಹ ನಮಗೀತನೆ ಪರವೋ
ಈತನೆ ದೇಶವು ಈತನೆ ದಿಕ್ಕಿನ್ನು
ಈತನೆ ಗತಿ ಇನ್ನೊಂದು ದೈವವಿಲ್ಲ
ವಾತಜಾತನ ಪಿತ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಸೋತೆನೆಂದವರ ಬೆನ್ಹತ್ತಿ ಪಾಲಿಸುವನು ॥ 7 ॥
ಜತೆ
ಬಿಡೆನು ಬಿಡೆನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಇದೆ ದೈವಾ
ಪಿಡಿದೆ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲನ ಅಡಿಗಳ ಅನುದಿನ ॥
***
1. Dhruvatāḷa
Āḍi āḍisuvanu nāḍa jīvanarannu |
Māḍi māḍisuvanu nāḍa jīvara kaiyyā |
Bēḍi bēḍisuvanu nāḍa jīvara kaiyyā |
Nōḍi nōḍisuvanu nāḍa jīvarugaḷa |
Ōḍi ōḍisuvanu nāḍa jīvarannu |
Nīḍi nīḍisuvanu nāḍa jīvara kaiyyā |
Kēḍu lābhavu eraḍu kūḍi hari ādhīna |
Māḍisuva yōgyate hiḍidu sādhanavā |
Rūḍhiyoḷage innu īḍāda vastuvillā |
Nāḍa jīvarigītanallade gatiyillā |
Pīḍe manave ninna nāḍa yōcane hōgā - |
Lāḍi hariya pāda nōḍi sukhiyāgiru |
Nāḍa daivara gaṇḍa gōpālaviṭṭhanna |
Hāḍi pāḍi koṇḍāḍi bēḍiko sadgatiyā || 1 ||
2. Maṭṭatāḷa
Nannadembadaroḷu ninnade hariyennu |
Uṇṇo ūṭavu ella ninnade hariyennu |
Cinna raupyagaḷu baṇṇa biḷidu ella |
Kaṇṇili kaṇḍaddu ninnade hari annu |
Puṇya pāpagaḷu ninage māḍalikke |
Innu svātantravu endendige illā |
Kaṇṇu illadavage anna uṇisidante |
Puṇyātma dēva enna pālaisuvanu |
Ninna kartṛtvavu hari ādhīnavu |
Mannisuvanu tanna mana bandantāḍi |
Anya daivara gaṇंड gōpālaviṭṭhala |
Ananta śaktanu ananta guṇapūrṇa || 2 ||
3. Rūpakatāḷa
Ūra oḷagina vastā ārādaru vaidare |
Dūru hāki taḷavārara hoḍedante |
Krūravacana niṣṭhura jihve nuḍidare |
Sērade pararu palludara baḍadante |
Āru meccada tappu karagaḷu māḍidare |
Huri bennā carma hāra hoḍedante |
Ārāralli kartā kārayatā prēraka |
Mārajanakane vyāpāra māḍisi jīva - |
Naragī prakāra karma phala vuṇisuvā |
Āru ītage ondu sariyāda vastuvillā |
Vārijanābhane sarvōttama kāṇiro |
Śrīramaṇa namma gōpālaviṭṭhala |
Dhīrarige dhīra kāruṇyasāgara || 3 ||
4. Jhampitatāḷa
Dēvanandare namma dēva ītane kāṇo |
Dēvādi dēvategaḷige dēva - |
Dēvarembo mikka dēvategaḷigella |
Dēva ītane kāvutāne nōḍi |
Dēvanillada sthaḷavu āvalli illavinnu |
Dēva sarvatradalli vyāpaka bhāvaśuddhadalinnu |
Sēvisidarinnu dēva dēvakkige candanāda |
Gōvaḷaroḍiya namma gōpālaviṭṭlanna |
Kāvō ghanavayyā innāvalliddaranna || 4 ||
5. Trividitāḷa
Lōkā lōkadoḷu anēka jīvaruṇṭu |
Lōkā lōkācāra anēka karmagaḷuṇṭu |
Lōka lōkadoḷage trividha jīvaruṇṭu |
Lōka lōkake ella sākuvanobbane |
Kākugoṇḍinnu kaṇḍavarige bēḍidare |
Tā koḍuvarellinda tā kāṇadavarella |
Sākuvanobbane sakala jīvarugaḷa |
Nī kēḷu manave ninvyākulavanu biḍu |
Ēka cittadalinnu ēkōdēvana bhajisu |
Sākalya guṇapūrṇa gōpālaviṭṭhala |
Lōkindali bhinna lōkara pālaka || 5 ||
6. Aṭṭatāḷa
Trividha jīvaru uṇṭu trividha karmagaḷuṇṭu |
Trividha guṇagaḷuṇṭu trividha kāryagaḷuṇṭu |
Trividharoḷondondu trividha bageye uṇṭu |
Trividha jīvara kārya śrīhari ādhīna |
Trividharindali bhinna trividha pālaka |
Trivikrama mūruti gōpālaviṭṭlanna |
Tiḷidu sākalyadi tiḷiyali vaśavalla || 6 ||
7. Āditāḷa
Ītane namma dēva ītane namma kāvā |
Ītane namma tande ītane namma tāyi |
Ītane namma bandhu ītane namma baḷagā |
Ītane iha namagītane paravō |
Ītane dēśavu ītane dikkinnu |
Ītane gati innondu daivavilla |
Vātajātana pita gōpālaviṭṭhala |
Sōtenendavara benhatti pālaisuvanu || 7 ||
Jate (Couplet)
Biḍenu biḍenu innu munde ide daivā |
Piḍide gōpālaviṭṭhalana aḍigaḷa anudina ||
***
Pronunciation & Terminology Key:
Suḷādi: A sophisticated compositional form distinct to Haridasa literature where each stanza transitions into a completely different Tala (rhythm).
Taḷavāra: A village watchman or police officer of old times.
Kārtā, Kārayatā, Prēraka: The Actual Doer, the Cause of Action, and the Inner Impeller (all referring to Sri Hari).
Vātajātana Pita: The father of Vātajāta (Hanuman/Vayu), which is Lord Sri Rama/Vishnu.
Trividha Jīva: The classification of souls into three distinct, unalterable eternal pathways (Sattvik, Rajasik, and Tamasik) according to Dvaita theology.
***
ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲದಾಸರು (ಅಂಕಿತ: ಗೋಪಾಲವಿಠಲ) ವಿರಚಿಸಿರುವ ಈ 'ಹರಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸುಳಾದಿ'ಯು ದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ತತ್ವವಾದ "ಹರಿ ಸರ್ವೋತ್ತಮತ್ವ ಮತ್ತು ಜೀವರ ಪಾರತಂತ್ರ್ಯ" (ಅಂದರೆ ಹರಿಯೇ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಒಡೆಯ, ಜೀವ ಸ್ವತಂತ್ರನಲ್ಲ) ಎಂಬುದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಸುಳಾದಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ: ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಜೀವರುಗಳು (ಮುಕ್ತಿ ಯೋಗ್ಯರು, ಸಂಸಾರಿಗಳು, ತಮೋ ಯೋಗ್ಯರು) ಮತ್ತು ಅವರ ಸಕಲ ವ್ಯಾಪಾರಗಳೂ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿವೆ. ಜೀವನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನುಡಿಯುವುದು, ಉಣ್ಣುವುದು, ಓಡುವುದು, ನೋಡುವುದು, ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಜೀವರೊಳಗ ನಿಂತು ಮಾಡಿಸುವವನು ಶ್ರೀಹರಿಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸೇ, "ನಾನು ಮಾಡಿದೆ" ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸುಖ-ದುಃಖ ಎರಡನ್ನೂ ಹರಿಯ ಇಚ್ಛೆ ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಸಕಲ ಜೀವರನ್ನು ಸಲಹುವ ತಂದೆ-ತಾಯಿ, ಬಂಧು-ಬಳಗ ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ನಂಬಿದರೆ ಸದ್ಗತಿ ಖಂಡಿತ.
ಭಾಗಶಃ ಅರ್ಥ (ತಾಳಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿವರಣೆ)
1. ಧ್ರುವತಾಳ (ಹರಿಯೇ ಸಕಲ ಪ್ರೇರಕ):
ಆಡಿ ಆಡಿಸುವನು ನಾಡ ಜೀವನರನ್ನು...
...ಹಾಡಿ ಪಾಡಿ ಕೊಂಡಾಡಿ ಬೇಡಿಕೊ ಸದ್ಗತಿಯಾ ॥
ಅರ್ಥ: ಶ್ರೀಹರಿಯು ಈ ಲೋಕದ ಜೀವರುಗಳ ಜೊತೆ ಆಡುತ್ತಾ, ಅವರನ್ನು ತನ್ನಿಚ್ಛೆಯಂತೆ ಆಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವರ ಕೈಯಿಂದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವರ ಕೈಯಿಂದ ಬೇಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಮೂಲಕ ನೋಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಓಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕೊಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಮಗೆ ಬರುವ ಕಷ್ಟ (ಕೇಡು) ಮತ್ತು ಲಾಭ ಎರಡೂ ಆ ಹರಿಯ ಅಧೀನವೇ ಆಗಿದೆ. ಜೀವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವರಿಂದ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹರಿಗಿದೆ. ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸಮನಾದ ವಸ್ತು ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ. ಲೌಕಿಕ ಚಿಂತೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಎಲೈ ಪೀಡೆ ಮನಸ್ಸೇ, ನಿನ್ನ ವ್ಯರ್ಥ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಬಿಡು. ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಒಡೆಯನಾದ ಆ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನ ಪಾದಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಸುಖಿಯಾಗಿರು, ಅವನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇಡಿಕೋ.
2. ಮಟ್ಟತಾಳ (ಅಹಂಕಾರ ತ್ಯಾಗ):
ನನ್ನದೆಂಬದರೊಳು ನಿನ್ನದೆ ಹರಿಯೆನ್ನು...
...ಅನಂತ ಶಕ್ತನು ಅನಂತ ಗುಣಪೂರ್ಣ ॥
ಅರ್ಥ: ಎಲೈ ಜೀವನೇ, "ಇದು ನನ್ನದು" ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ "ಹರಿಯೇ, ಇದೆಲ್ಲ ನಿನ್ನದೇ" ಎಂದು ನಂಬು. ನೀನು ಉಣ್ಣುವ ಊಟ, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ಬಣ್ಣ-ಬಿಳುಪು ಎಲ್ಲವೂ ಹರಿಯದೇ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೋ. ನಿನಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪುಣ್ಯ ಅಥವಾ ಪಾಪ ಮಾಡಲು ಎಂದಿಗೂ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ (ಎಲ್ಲವೂ ಹರಿಪ್ರೇರಣೆ). ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಯಾರೋ ಅನ್ನ ಉಣಿಸುವಂತೆ, ಆ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನಾದ ದೇವನೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಾಕುವುದು. ನಿನ್ನ ಕರ್ತೃತ್ವ ಭಾವವೆಲ್ಲ ಹರಿ ಅಧೀನ. ಆ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನು ಅನಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅನಂತ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
3. ರೂಪಕತಾಳ (ಕರ್ಮಫಲ ದಾತ):
ಊರ ಒಳಗಿನ ವಸ್ತಾ ಆರಾದರು ವೈದರೆ...
...ಧೀರರಿಗೆ ಧೀರ ಕಾರುಣ್ಯಸಾಗರ ॥
ಅರ್ಥ: ಊರೊಳಗಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಳ್ಳರು ಕದ್ದರೆ, ರಾಜನ ಭಟರು (ತಳವಾರರು) ಕಳ್ಳರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ; ನಮ್ಮ ನಾಲಿಗೆ ಕ್ರೂರ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠುರ ವಚನಗಳನ್ನು ಆಡಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಪೆಟ್ಟು ಬೀಳುತ್ತದೆ (ಹಲ್ಲು ಉದುರುವಂತೆ ಬಡಿಯುತ್ತಾರೆ). ಯಾರೂ ಮೆಚ್ಚದ ತಪ್ಪು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಗಳು ಮಾಡಿದರೆ, ಬೆನ್ನಿನ ಚರ್ಮ ಸುಲಿಯುವಂತೆ ಹೊಡೆತ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದೆಲ್ಲದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ—ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ನಿಂತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವನು (ಕರ್ತಾ), ಮಾಡಿಸುವವನು (ಕಾರಯತಾ) ಮತ್ತು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವನು ಮನ್ಮಥನ ತಂದೆಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ. ಅವನೇ ಜೀವರ ಕೈಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿಸಿ, ಅವರವರ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಫಲವನ್ನು ಉಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಮಲನಾಭನಾದ ಆ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಕರುಣಾಸಾಗರ.
4. ಝಂಪಿತಾಳ (ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ದೇವ):
ದೇವನೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ದೇವ ಈತನೆ ಕಾಣೊ...
...ಕಾವೊ ಘನವಯ್ಯಾ ಇನ್ನಾವಲ್ಲಿದ್ದರನ್ನ ॥
ಅರ್ಥ: ದೇವರೆಂದರೆ ನಿಜವಾದ ದೇವರು ನಮ್ಮ ಈ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅವನೇ ಮಹಾದೇವ. ದೇವರು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಿಕ್ಕ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಕಾಯುವವನು ಈತನೇ. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದೇವರಿಲ್ಲದ ಜಾಗವೇ ಇಲ್ಲ; ಅವನು ಸರ್ವತ್ರದಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಒಲಿಯುವವನು. ದೇವಕಿಯ ಕಂದನಾದ, ಗೋಪಾಲಕರ ಒಡೆಯನಾದ ನಮ್ಮ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಯುವ ಮಹಾ ಪ್ರಭು. ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸದಾ ಸಿದ್ಧನಿದ್ದಾನೆ.
5. ತ್ರಿವಿಡಿತಾಳ (ಜಗತ್ಪಾಲಕ ಹರಿ):
ಲೋಕಾ ಲೋಕದೊಳು ಅನೇಕ ಜೀವರುಂಟು...
...ಲೋಕದಿಂದಲಿ ಭಿನ್ನ ಲೋಕರ ಪಾಲಕ ॥
ಅರ್ಥ: ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಲೋಕ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜೀವರುಗಳು, ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಲೋಕಾಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಿವೆ. ಸಾತ್ವಿಕ, ರಾಜಸ, ತಾಮಸ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಧದ ಜೀವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಾಕಿ ಸಲಹುವವನು ಒಬ್ಬನೇ ಶ್ರೀಹರಿ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ಭ್ರಮೆಗೊಂಡು (ಕಾಕುಗೊಂಡು) ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಂಡ ದೇವತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಬೇಡಿದರೆ, ಅವರ ಬಳಿ ಕೊಡಲು ಏನಿದೆ? ಸಕಲ ಜೀವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನು ಒಬ್ಬನೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸೇ, ನಿನ್ನ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಆ ಒಬ್ಬನೇ ದೇವನನ್ನು ಭಜಿಸು. ಆ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನನಾಗಿದ್ದು, ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
6. ಅಟ್ಟತಾಳ (ತ್ರಿವಿಧ ಜೀವರ ನಿಯಾಮಕ):
ತ್ರಿವಿಧ ಜೀವರು ಉಂಟು ತ್ರಿವಿಧ ಕರ್ಮಗಳುಂಟು...
...ತಿಳಿದು ಸಾಕಲ್ಯದಿ ತಿಳಿಯಲಿ ವಶವಲ್ಲ ॥
ಅರ್ಥ: ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದ ಜೀವರು, ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದ ಕರ್ಮಗಳು (ಪ್ರಾರಬ್ಧ, ಸಂಚಿತ, ಆಗಾಮಿ), ಮೂರು ಗುಣಗಳು (ಸತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್) ಮತ್ತು ಮೂರು ವಿಧದ ಕಾರ್ಯಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೇ ಪ್ರತಿ ಜೀವರಲ್ಲೂ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೇದಗಳಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ತ್ರಿವಿಧ ಜೀವರ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿವೆ. ಆ ತ್ರಿವಿಧ ಗುಣಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಾಯುವ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ಮೂರ್ತಿಯಾದ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದು ಯಾರ ವಶದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ (ಅದು ಅಸಾಧ್ಯ).
7. ಆದಿತಾಳ (ಅನನ್ಯ ಶರಣಾಗತಿ):
ಈತನೆ ನಮ್ಮ ದೇವ ಈತನೆ ನಮ್ಮ ಕಾವಾ...
...ಸೋತೆನೆಂದವರ ಬೆನ್ಹತ್ತಿ ಪಾಲಿಸುವನು ॥
ಅರ್ಥ: ಈ ಹರಿಯೇ ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ದೇವರು, ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಯುವ ರಕ್ಷಕ. ಅವನೇ ನಮಗೆ ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಬಂಧು ಮತ್ತು ಬಳಗ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೂ (ಇಹ) ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ (ಪರ) ನಮಗೆ ಅವನೇ ಗತಿ. ಅವನೇ ನಮಗೆ ದೇಶ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕು. ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ನಮಗೆ ಬೇರೆ ದೈವವಿಲ್ಲ. ವಾಯುದೇವರ ತಂದೆಯಾದ ಆ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನು, "ಸ್ವಾಮಿ, ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸೋತೆ, ನೀನೇ ಗತಿ" ಎಂದು ಶರಣಾದ ಭಕ್ತರ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ನಿಂತು ಅವರನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಾನೆ.
8. ಜತೆ (ಕೊನೆಯ ನುಡಿ):
ಬಿಡೆನು ಬಿಡೆನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಇದೆ ದೈವಾ |
ಪಿಡಿದೆ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲನ ಅಡಿಗಳ ಅನುದಿನ ॥
ಅರ್ಥ: ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಾನು ಬೇರೆ ಯಾವ ದೈವವನ್ನೂ ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನನ್ನು ಕಾಯುವ ದೈವ ಈತನೇ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನ ಪಾದ ಕಮಲಗಳನ್ನು ದಿನದಿನವೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ, ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
***
This Hari Svatantra Suladi (a multi-tropic musical and philosophical composition) is composed by the great Haridasa saint Sri Gopala Dasaru (using his ankita or signature Gopala Vithala). It beautifully portrays the foundational Dvaita philosophy: "Hari Sarvottamatva" (the absolute supremacy of Lord Hari) and "Jiva Paratantrya" (the complete dependence of all living souls on the Almighty).
Summary
The core message of this Suladi is that everything in existence—all categories of souls (the spiritually fit, the eternally bound, and the dark-natured) and all of their daily actions—is entirely under the control of Lord Sri Hari. A human being owns no independent power. Whether we speak, eat, walk, look, or accumulate good and bad karma, it is the Lord who resides within us and prompts every movement.
The poet advises the restless mind to drop its ego and the false claim of "I did this," and instead accept both joys and sorrows as His divine will. Lord Gopala Vithala is our true father, mother, companion, and ultimate refuge; surrendering to Him is the only path to liberation.
Section-wise Meaning (According to Tala/Meters)
1. Dhruva Tala (Hari as the Ultimate Impeller):
Adi adisuvanu nada jivanarannu...
...hadi padi kondadi bediko sadgatiya || 1 ||
Meaning: Sri Hari plays with the souls of this world, making them dance to His tunes. He acts through their hands, makes them beg through their deeds, observes through their eyes, runs through their strides, and gives through their actions. Both misfortune (adversity) and gain (prosperity) are entirely under His command. He possesses the unique capability to make souls perform spiritual practices according to their innate capacity (Yogyata). There is absolutely no entity equal to Him in this world.
O my restless, troubled mind! Drop your futile worldly anxieties. Look upon the feet of Sri Hari, the Sovereign of all gods, and find true bliss. Praise Him, sing His glory, and beg Him for your ultimate salvation (Sadgati).
2. Matta Tala (Relinquishing the Ego):
Nannadembadarolu ninnade hariyennu...
...ananta shaktanu ananta gunapurna || 2 ||
Meaning: O soul, in every single thing that you proudly call "mine," learn to declare, "O Hari, this is actually Yours!" The food you consume, the gold, the silver, and the colors your eyes behold—acknowledge that it all belongs to Him. You possess no independent freedom to execute either a good deed (punya) or a sin (papa) on your own. Just as a kind person feeds a blind man who cannot see his own food, the benevolent Lord nourishes and protects us. Your sense of agency is completely dependent on Him. Lord Gopala Vithala is infinitely powerful and filled with endless auspicious attributes.
3. Rupaka Tala (The Dispenser of Karma):
Ura olagina vasta aradaru vaidare...
...dhirarige dhira karunyasagara || 3 ||
Meaning: If thieves steal valuables from a town, the King’s guards track them down and punish them; similarly, if our tongue utters cruel or harsh words, it invites a matching punishment (like getting beaten until our teeth fall out). If our hands commit misdeeds that no one approves of, retribution catches up, just like a whip peeling skin off a back.
The underlying truth is that the Lord—the father of Manmatha—is the sole Performer (Karta), Cause (Karayata), and Impeller (Preraka) within everyone. He makes the soul perform actions and then ensures they taste the precise fruits of their own karma. Lord Gopala Vithala, the lotus-navelled one, is the supreme Master and an ocean of compassion.
4. Jhampita Tala (The Omnipresent God):
Devanandare namma deva itane kano...
...kavo ghanavayya innavalliddaranna || 4 ||
Meaning: If there is a true God, know that it is our Sri Hari alone. He is the God of all gods, including Creator Brahma. He protects all the lesser deities who are called lords by the world. There is no space in this universe where He is absent; He is completely omnipresent. If worshipped with a pure heart and clear consciousness, He reveals Himself. Our Gopala Vithala, the King of the cowherds who became the precious son of Devaki, is a majestic protector always ready to shield us.
5. Trividi Tala (The Guardian of the Cosmos):
Loka lokadolu aneka jivaruntu...
...lokadindali bhinna lokara palaka || 5 ||
Meaning: Across the various realms of this cosmos, there are countless souls, diverse worldly customs, and varied actions. There are three distinct categories of souls (Trividha Jiva: Sattvik, Rajasik, and Tamasik). Yet, the sole nourisher of all these worlds is the one Supreme Lord. Ignorantly forgetting this, if you rush around begging lesser, visible deities for boons, where can they possibly give them from when they themselves are dependent?
Listen, O my mind! Cast away your anxiety and worship that One Supreme Lord with absolute focus. Lord Gopala Vithala is entirely distinct from the material attributes of this world, yet He remains its ultimate guardian.
6. Atta Tala (The Controller of Threefold Nature):
Trividha jivaru untu trividha karmagaluntu...
...tilidu sakalyadi tiliyali vashavalla || 6 ||
Meaning: In this creation, there are three types of souls, three types of karmas (past, present, and future), three primal gunas (purity, passion, and ignorance), and three types of actions. Even within each category, there are further threefold subtle distinctions. The functioning of all these threefold entities is subordinate to Sri Hari. It is impossible for anyone to fully comprehend the entire glory of Lord Gopala Vithala, the mighty Trivikrama who stands far beyond these material qualities.
7. Adi Tala (Total Surrender):
Itane namma deva itane namma kava...
...sotenendavara benhatti palisuvanu || 7 ||
Meaning: He alone is our God, He alone is our savior. He is our father, our mother, our relative, and our extended family. He is our purpose in this world (Iha) and our destination in the next (Para). He is our land, our direction, and our final refuge—there is no other deity besides Him. Lord Gopala Vithala, the father of Mukhyaprana (Vayu), closely follows and fiercely protects those who surrender completely, saying, "O Lord, I have lost to the hardships of this worldly life, You are my only hope!"
8. Jate (Concluding Couplet):
Bidenu bidenu innu munde ide daiva |
Pidide gopalavitthalana adigala anudina ||
Meaning: I will never, ever let go! I have firmly resolved that He is my only God moving forward. I have tightly grasped the lotus feet of Lord Gopala Vithala day after day, and I shall never lose my hold.
***
****
