CLCK -> HOME
just scroll down for other devaranama
ಸಾಕು ಸಾಕು ಮನುಜಸೇವೆಯು ರಂಗಯ್ಯ ಇನ್ನು || ಪ ||
ಸಾಕು ಸಾಕು ಮನುಜಸೇವೆ ಮಾಡಿ ದಣಿದು ನೊಂದೆ ನಾನು |
ಬೇಕು ನಿನ್ನ ಪಾದ ಭಜನೆ ಲೋಕದೊಡೆಯ ರಂಗ ರಾಯ || ಅ ||
ಹೊತ್ತರೆದ್ದು ಪೋಗಿ ಪರರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯನ್ನೆ ಅರಿತು |
ನಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕೆಲಸ ಭೃತ್ಯನಂತೆ ಮಾಡಿ ರಿಕ್ತ |
ಹಸ್ತದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಸೇರುವೆ | ಆಸೆಗಾಗಿ |
ಮತ್ತೆ ಕಂಡ ಕಡೆಗೆ ತೊಲಗುವೆ | ಬಂದು ಅಪರ |
ರಾತ್ರೆಯಲಿ ತಿಂದು ಒರಗುವೆ | ರಂಗಯ್ಯ ರಂಗ || ೧ ||
ಸ್ನಾನ ಮೌನ ನಿತ್ಯ ಸಂಧ್ಯಾ ನೇಮಗಳನೆ ತೊರೆದು |
ಹೀನನಾಗಿ ಕೆಟ್ಟ ಜನರ ಮನೆಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿ ತಿರುಗಿ |
ಶ್ವಾನದಂತೆ ದಿನವ ಕಳೆವನೊ | ದುರಾಸೆಯನ್ನು |
ಮನದಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕುದಿವೆನೊ | ಕೊನೆಗೂ ಎಳ್ಳು ಕಾ |
ಳಿನಷ್ಟು ಸುಖವ ಕಾಣೆನೋ | ರಂಗಯ್ಯ ರಂಗ || ೨ ||
ಒಡಲಿನಾಸೆಗಾಗಿ ನೊಣವು ತುಡಕಿ ಬಿದ್ದು ಜೇನಿನೊಳಗೆ |
ಮಿಡುಕುವಂತೆ ಬಾಯ ಬಿಡುವೆ ಬಿಸುರಹಾಕ್ಷನೆ |
ಬಿಡಿಸೊ ಎನ್ನ ಬಂಧಪಾಶವಾ | ಕಾಗಿನೆಯಾದಿಕೇಶವಾ |
ಕೊಡಿಸೊ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರ ಸಂಗವ |
ಒಡೆಯ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ ಮಾಧವ | ರಂಗಯ್ಯ ರಂಗ || ೩ ||
***
Pallavi & Anupallavi
Saku saku manujaseveyu rangayya innu |
Saku saku manujaseve madi danidu nonde nanu |
Beku ninna pada bhajane lokadodeya ranga raya ||
Charana 1 (The Daily Grind)
Hottareddu pogi parara chittavrittiyanne aritu |
Nityadalli halavu kelasa bhrityanante madi rikta |
Hastadinda manege seruve | asegagi |
Matte kanda kadage tolaguve | bandu apara |
Ratreyali tindu oraguve | rangayya ranga || 1 ||
Charana 2 (Loss of Self & Ritual)
Snana mauna nitya sandhya nemagalane toredu |
Hinanagi ketta janara manegalannu tirugi tirugi |
Shvanadante dinava kalevano | durasayannu |
Manadalittukondu kudiveno | konegu ellu ka |
Linastu sukhava kaneno | rangayya ranga || 2 ||
Charana 3 (The Final Prayer)
Odalinasegagi nonavu tudaki biddu jeninolage |
Midukuvante baya biduve bisurahakshane |
Bidiso enna bandhapashava | kagineyadikeshava |
Kodiso ninna bhaktara sangava |
Odeya venkatadri madhava | rangayya ranga || 3 ||
Pronunciation & Rhythmic Notes:
Rikta Hasta (ರಿಕ್ತ ಹಸ್ತ): Pronounced Rik-tha Has-tha. It literally means "empty hands," used here to show the futility of working for others.
Chittavrittiyanne (ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯನ್ನೆ): Pronounced Chit-tha-vrit-thi-yan-nay. It refers to reading the "moods" or "whims" of a boss or master.
Shvanadante (ಶ್ವಾನದಂತೆ): Pronounced Shvaa-na-dan-thay. It means "like a dog," emphasizing the loss of dignity.
Ellu Kaalinasthu (ಎಳ್ಳು ಕಾಳಿನಷ್ಟು): Pronounced El-lu kaa-li-nas-thu. A tiny amount, like a sesame seed.
***
ಈ ಅದ್ಭುತವಾದ ಪದವು ಶ್ರೀ ಕನಕದಾಸರ ವಿರಚಿತವಾದದ್ದು. ಲೌಕಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಹಪಾಹಪಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಸೇವೆಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಮನಸ್ಸು, ಭಗವಂತನ ಶರಣಾಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಸುಖವಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನಕದಾಸರು ಮನುಷ್ಯರ (ಧನಿಕರ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ) ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಯಾಸ ಮತ್ತು ಅವಮಾನವನ್ನು ಎಳೆಎಳೆಯಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ಬೇರೆಯವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿತು, ಅವರ ಕೈಕೆಳಗೆ ಆಳಾಗಿ ದುಡಿದು ಕೊನೆಗೆ ಖಾಲಿ ಕೈಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಬರುವ ವ್ಯರ್ಥ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ "ಮನುಜಸೇವೆ" ಸಾಕು, ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳ ಭಜನೆಯೇ ಬೇಕು ಎಂದು ಉಡುಪಿಯ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಾಗಿನೆಲೆಯ ಆದಿಕೇಶವನಿಗೆ ಮೊರೆಯಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯವಾರು ಅರ್ಥ (Meaning Parawise)
ಪಲ್ಲವಿ ಮತ್ತು ಅನುಪಲ್ಲವಿ:
ಸಾಕು ಸಾಕು ಮನುಜಸೇವೆಯು ರಂಗಯ್ಯ ಇನ್ನು ||
ಸಾಕು ಸಾಕು ಮನುಜಸೇವೆ ಮಾಡಿ ದಣಿದು ನೊಂದೆ ನಾನು |
ಬೇಕು ನಿನ್ನ ಪಾದ ಭಜನೆ ಲೋಕದೊಡೆಯ ರಂಗ ರಾಯ ||
ಅರ್ಥ: ಎಲೈ ರಂಗಯ್ಯನೇ, ಲೌಕಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಸಾಕಾಯಿತು. ಜನರ ಕೈಕೆಳಗೆ ದುಡಿದು ನಾನು ದಣಿದಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೋವು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ನನಗೆ ಬೇಕಿರುವುದು ಕೇವಲ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳ ಭಜನೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ನೆರಳು ಮಾತ್ರ.
ಚರಣ 1 (ವ್ಯರ್ಥ ಜೀವನದ ಚಿತ್ರಣ):
ಹೊತ್ತರೆದ್ದು ಪೋಗಿ ಪರರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯನ್ನೆ ಅರಿತು | ನಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕೆಲಸ ಭೃತ್ಯನಂತೆ ಮಾಡಿ ರಿಕ್ತ |
ಹಸ್ತದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಸೇರುವೆ | ಆಸೆಗಾಗಿ | ಮತ್ತೆ ಕಂಡ ಕಡೆಗೆ ತೊಲಗುವೆ | ಬಂದು ಅಪರ |
ರಾತ್ರೆಯಲಿ ತಿಂದು ಒರಗುವೆ | ರಂಗಯ್ಯ ರಂಗ || ೧ ||
ಅರ್ಥ: ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸೂರ್ಯ ಹುಟ್ಟುವ ಮೊದಲೇ ಎದ್ದು, ಬೇರೆಯವರ (ಯಜಮಾನರ) ಮನಸ್ಸು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಎಂದು ಅವರ ಮುಖ ನೋಡುತ್ತಾ, ದಿನವಿಡೀ ಒಬ್ಬ ಆಳಿನಂತೆ (ಭೃತ್ಯ) ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಕೈಯಿಂದ (ರಿಕ್ತ ಹಸ್ತ) ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತೇನೆ. ಆಸೆಗಾಗಿ ಕಂಡವರ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ತಡರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಏನೋ ಒಂದಿಷ್ಟು ತಿಂದು ಮಲಗುತ್ತೇನೆ. ಇಂತಹ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನು ಸುಖವಿದೆ?
ಚರಣ 2 (ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯ ನಾಶ):
ಸ್ನಾನ ಮೌನ ನಿತ್ಯ ಸಂಧ್ಯಾ ನೇಮಗಳನೆ ತೊರೆದು | ಹೀನನಾಗಿ ಕೆಟ್ಟ ಜನರ ಮನೆಗಳನ್ನು ತಿರುಗಿ ತಿರುಗಿ |
ಶ್ವಾನದಂತೆ ದಿನವ ಕಳೆವನೊ | ದುರಾಸೆಯನ್ನು | ಮನದಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕುದಿವೆನೊ | ಕೊನೆಗೂ ಎಳ್ಳು ಕಾ |
ಳಿನಷ್ಟು ಸುಖವ ಕಾಣೆನೋ | ರಂಗಯ್ಯ ರಂಗ || ೨ ||
ಅರ್ಥ: ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ಅಲೆದಾಡುವ ನಾನು, ನಿತ್ಯ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಸ್ನಾನ, ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮತ್ತು ಜಪ-ತಪಗಳನ್ನು ಮರೆತುಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ದುಷ್ಟರ ಅಥವಾ ಕೀಳು ಗುಣದವರ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಾಯಿಯಂತೆ (ಶ್ವಾನ) ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ದಿನ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಳಗೆ ಕೊರಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ (ಕುದಿವೆನೊ). ಆದರೆ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟರೂ ಕೊನೆಗೆ ಸಿಗುವ ಸುಖ ಎಳ್ಳು ಕಾಳಿನಷ್ಟೂ ಇಲ್ಲವಲ್ಲಾ!
ಚರಣ 3 (ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ):
ಒಡಲಿನಾಸೆಗಾಗಿ ನೊಣವು ತುಡಕಿ ಬಿದ್ದು ಜೇನಿನೊಳಗೆ | ಮಿಡುಕುವಂತೆ ಬಾಯ ಬಿಡುವೆ ಬಿಸುರಹಾಕ್ಷನೆ |
ಬಿಡಿಸೊ ಎನ್ನ ಬಂಧಪಾಶವಾ | ಕಾಗಿನೆಯಾದಿಕೇಶವಾ | ಕೊಡಿಸೊ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತರ ಸಂಗವ |
ಒಡೆಯ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ ಮಾಧವ | ರಂಗಯ್ಯ ರಂಗ || ೩ ||
ಅರ್ಥ: ಒಂದು ನೊಣವು ಜೇನುತುಪ್ಪದ ಆಸೆಗೆ ಬಿದ್ದು ಅದರೊಳಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡು ಹೇಗೆ ಒದ್ದಾಡುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ಈ ಸಂಸಾರ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಕಾಗಿನೆಲೆಯ ಆದಿಕೇಶವನೇ, ವೆಂಕಟಾದ್ರಿಯ ಮಾಧವನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಈ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸು. ನನಗೆ ದುಷ್ಟರ ಸಹವಾಸ ಸಾಕು, ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತರ ಸಹವಾಸವನ್ನು (ಸತ್ಸಂಗ) ಕರುಣಿಸು.
***
This poignant composition by Sri Kanaka Dasa is a profound expression of spiritual exhaustion. It captures the moment a soul realizes that serving worldly masters for material gain is a thankless, draining task that offers no true peace.
Brief Summary
In this song, the poet expresses his deep weariness with "Manujaseve" (the service of men/mortals). He describes the indignity of waking up early to please others, acting like a servant, and returning home empty-handed despite his efforts. He compares his struggle for material wealth to a fly stuck in honey—struggling for sweetness but only finding a trap. He begs the Lord of Kaginele, Adikeshava, to release him from these worldly bonds and grant him the company of true devotees (Satsanga).
Meaning Verse by Verse
Refrain (Pallavi & Anupallavi):
Saku Saku Manujaseveyu Rangayya Innu ||
Saku Saku Manujaseve Madi Danidu Nonde Nanu |
Beku Ninna Pada Bhajane Lokadodeya Ranga Raya ||
Meaning: Enough, O Ranga! Enough of serving mortal men. I am exhausted and pained by this service to humans. All I desire now is to sing of your divine feet, O Ranga, the Sovereign of the Universe.
Stanza 1 (The Futility of Daily Labor):
Hottareddu Pogi Parara Chittavrittiyanne Aritu | Nityadalli Halavu Kelasa Bhrityanante Madi Rikta |
Hastadinda Manege Seruve | Asegagi | Matte Kanda Kadage Tolaguve | Bandu Apara |
Ratreyali Tindu Oraguve | Rangayya Ranga ||
Meaning: I wake up at the break of dawn and rush to understand the moods and whims of others (Chittavrittiyanne Aritu). I perform various tasks all day like a menial servant (Bhritya), only to return home with empty hands (Rikta Hasta). Driven by greed and desire, I wander wherever I am summoned, finally returning late at night just to eat and collapse into sleep.
Stanza 2 (The Loss of Spiritual Discipline):
Snana Mauna Nitya Sandhya Nemagalane Toredu | Hinanagi Ketta Janara Manegalannu Tirugi Tirugi |
Shvanadante Dinava Kalevano | Durasayannu | Manadalittukondu Kudiveno | Konegu Ellu Ka |
Linastu Sukhava Kaneno | Rangayya Ranga ||
Meaning: I have abandoned my daily spiritual disciplines—sacred baths, silence, and evening prayers—just to survive. I have degraded myself by wandering from the houses of wicked people like a dog (Shvana). I boil within, carrying heavy greed in my heart, yet in the end, the happiness I find isn't even as large as a tiny sesame seed (Ellu Kalu).
Stanza 3 (The Prayer for Liberation):
Odalinasegagi Nonavu Tudaki Biddu Jeninolage | Midukuvante Baya Biduve Bisurahakshane |
Bidiso Enna Bandhapashava | Kagineyadikeshava | Kodiso Ninna Bhaktara Sangava |
Odeya Venkatadri Madhava | Rangayya Ranga ||
Meaning: Like a fly that plunges into honey for a taste and ends up trapped and struggling, I am suffocating in this material world. O Lotus-eyed Lord! Break these chains of worldly attachment that bind me. O Adikeshava of Kaginele, O Master of Venkatadri, grant me the company of your true devotees and let me find my rest in you.
***
Saku saku manuja seveyu rangayya innusaku
Saku manujaseve madi danidu nonde nanu
Beku ninna padabhajane lokadodeya rangaraya
Hottareddu hogi parara cittavrittiyanne aritu
Nityadalli halavu kelasa Bhrityanante madi
Rikta hastadinda manege seruve
Asegagi matte kanda kadege tolaguve
Bandu apara ratriyalli tindu oraguve rangayya ranga||1||
Snana mouna nitya sandhyana nemagalane toredu
Hinanagi ketta janmagalali tirugi tirugi
Shvananante dinava kaledeno
Duraseyannu manadalittukondu kudiveno
Konege ellukalinashtu sukhava kaneno rangayya ranga||2||
Odalinasegagi nonavu tunuki biddu jeninolage
Midukuvante bayabiduve bisaruhakshane
Bidiso enna bandhapashava kagineleyadikeshava
Kodiso ninna Bhaktara sangava
Odeya venkatadri madhava rangayya ranga||3||
***
