on ಹನುಮ-ಭೀಮ-ಮಧ್ವರು
ಅಸುರರನು ಅಳಿಯ ಬಂದೆನು ನಾನು ನಿನ್ನ
ವೈರಿ ದಶರಥ ರಾಮನಾಳೆಂದ ||ಪ||
ಹೊಸ ಕಪಿಯೆ ನೀನು ಬಂದುದೇನು ಕಾರಣವೆನಲು
ದಿಶೆಗೆ ಬಲ್ಲಿದ ಹನುಮ ನಾ ಕೇಳೊ | ನಿ-
ನ್ನಸುರ ಪಡೆಯ ಮಡುಹ ಬಂದೆ ನಿನ್ನ
ಎಸೆವ ಪಾದದಲೊದೆಯ ಬಂದೆ ವನದ
ಸಸಿಯ ಕಿತ್ತೀಡ್ಯಾಡಿ ನಿಂದೆ ನಿನ್ನ
ದಶಶಿರವ ಕತ್ತರಿಸಿ ಎಸೆವ ರಾಮರ ಮಡದಿ
ಹಸುಳೆ ಸೀತೆಯ ಅರಸಲು ಬಂದೆ ||೧||
ಎನ್ನ ವೈರಿಗಳು ಇನ್ಯಾರೆಂದು ರಾವಣನು
ಹೊನ್ನಕುಂಡಲದ ಹನುಮನೆ ಕೇಳೊ
ಮುನ್ನವರ ಸಾಹಸವಯೇನೆಂಬೆ ಅವರ
ಪರ್ನಶಾಲೆಯ ಹೊಕ್ಕು ಬಂದೆ ರಾಮ-
ಕನ್ಯೆ ಸೀತಾಂಗನೆಯ ತಂದೆ
ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲ ತಾ ಹೊತ್ತು ತಿರುಗುವುದ ಕಂಡೆ
ಇನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆ ಮಾತ್ಯಾತಕೊ ಕಪಿಯೆ ||೨||
ಕಚ್ಚಿ ಕೀಳಲೊ ಕಣ್ಣು ಹತ್ತು ತಲೆಯನೆ ಹಿಡಿದು
ನುಚ್ಚು ನುರಿ ಮಾಡಿ ಕೊಲ್ಲಲೊ ನಿನ್ನ ಇಷ್ಟು
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾತ್ಯಾಕೋ ನಿನಗೆ ಬಹಳ
ಕಿಚ್ಚು ತುಂಬಿತು ಕೇಳೋ ಎನಗೆ ಒಂದು
ಮೆಚ್ಚು ಹೇಳುವೆನೊ ರಾಮರಿಗೆ
ಅಚ್ಯುತನ ಬಾಣಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರು ನೀನು
ಎಚ್ಚೆತ್ತು ತಾಳು ತಾಳೊ ||೩||
ಮುನ್ನೂರ ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ದೇವತೆಗಳನು
ಇನ್ನು ನಾ ಸೆರೆಯಾಳುತಿಹೆನೋ ಕಪಿಯೇ ಈಗ
ಎನ್ನ ಮ್ಯಾಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಾಹೊನ್ಯಾರೋ ನೀನು
ಎನ್ನ ಮನೆ ಭಂಡಾರ ನೋಡೋ
ಎನ್ನ ಸಾಹಸಕೆ ಈಡ್ಯಾರೋ
ಮುನ್ನ ಹಣೆಯಲಿ ಬರೆದ ವಿಧಿ ಕಾಲಮಣೆಯಾಗಿ
ಬೆನ್ನ ಬಿಡದಿಹ ಪರಿಯ ನೋಡೋ ||೪||
ಎನ್ನ ಸೋದರ ಮಾವ ವಾಲಿಯನು ಕೊಂದೀಗ
ತಮ್ಮ ಸುಗ್ರೀವಗೊಲಿದು ವರವಿತ್ತು
ನಿನ್ನ ಕೊಂಡೊಯ್ದನೆಂಬುವರೊ ನಿನ್ನ
ಚಿನ್ನನತೊಟ್ಟಿಲಿಗೆ ಕಟ್ಟುವರೊ ನಿನ್ನ
ಹೊನ್ನ ತುಂಬೆಂದು ಆಡ್ಸುವರೊ
ನಿನ್ನ ಶಿರವರಿದು ವಿಭೀಷಣಗೆ ಪುರವ ಕೊಡಬೇಕೆನುತ
ಎನ್ನೊಡೆಯ ಬರುತಾನೆ ತಾಳೊ ಎಂದ ||೫||
ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿವ ಕೈಪಂಜು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ ನಾ ಹಿಡಿವ
ಕತ್ತಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕಾಣೋ ಕಪಿಯೆ
ಎತ್ತಿ ಕಡಿವೆನು ಬಾಹುದಂಡ ಬೆ-
ನ್ಹತ್ತಿ ಬಡಿಯದೆ ಬಿಡೆನು ಕಂಡ್ಯಾ ನಿನ್ನ
ಚಿತ್ತದಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೆಂದ
ಮತ್ತೆ ನಾ ತಾಳಿ ಕೈಗಾಯಿದೆನ್ನಲ್ಲದೆ ಬಾಯ
ಬತ್ತಿಸದೆ ಬಿಡುವೆನೇನೋ ಕಪಿಯೆ ||೬||
ಮತ್ತ ರಾವಣ ನೀನು ಹೊತ್ತಿಹ ಭೂಮಿ ಹಣತಿ
ಸುತ್ತಣ ಸಮುದ್ರವೆ ತೈಲ
ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿವಳು ಸೀತೆ ದೀಪ ನಮ್ಮ
ಚಿತ್ತದೊಲ್ಲಭನ ಪ್ರತಾಪ ನಿನ್ನ
ಲಂಕಪಟ್ಟಣವು ಸುಡುವಂತೆ ಶಾಪ
ಹತ್ತು ತಲೆ ಹುಳ ಹಾರಿ ಬಂದು ಬ್ಯಾಗ
ಸುತ್ತಿ ಬೀಳುವುದು ದೀಪದೊಳಗೆ ||೭||
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾತಿಷ್ಟು ಇವಗ್ಯಾಕೆ ಹಿಡಿತಂದು
ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಿರೊ ಬಾಲಕೆ ಎಂದ ಆಗ
ಪೊಚ್ಚ ಸೀರೆಗಳ ಸುತ್ತಿದರು ತ್ವರಿತ
ಅಚ್ಚ ಎಣ್ಣೆಯಲಿ ತೋಯಿಸಿದರು ಬಾಲ
ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಂಡು ಬೆದರಿದರು
ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಲು ರಕ್ಕಸರ ಗಡ್ಡ ಮೀಸೆ ಸಹ
ಎಚ್ಚರಿಸಿ ಸುಟ್ಟ ಲಂಕಾಪುರವ ||೮||
ಅಸುರರೆಲ್ಲರ ಮಡುಹಿ ಪುರವನೆಲ್ಲವ ಸುಟ್ಟು
ವಸುಧೆ ಅಂಬುಧಿಯ ದಾಟಿ ಬಂದ
ವಸುಧೆಯೊಳ್ವ್ಯಾಸ ಯತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿತನಾಗಿ
ಎಸೆವ ಚಕ್ರತೀರ್ಥದಲಿನಿಂದ ಭವ-
ಭಸಿತ ಯಂತ್ರೋದ್ಧಾರಕಾನಂದ
ಅಸಮ ಹಯವದನ ಕೋದಂಡರಾಮರ ಬಂಟ
ಮಿಸುನಿ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ವರದ ಮೆರೆದ ||೯||
***
Pallavi:
Asuraranu aḷiya bandenu nānu ninna
Vairi daśaratha rāmanāḷenda ||
Charana 1:
Hosa kapiye nīnu bandudēnu kāraṇavenalu
Diśege ballida hanuma nā kēḷo | ni-
nnasura paḍeya maḍuha bande ninna
Eseva pādadalodeya bande vanada
Sasiya kittīḍyāḍi ninde ninna
Daśaśirava kattarisi eseva rāmara maḍadi
Hasuḷe sīteya arasalu bande || 1 ||
Charana 2:
Enna vairigaḷu inyārendu rāvaṇanu
Honnikuṇḍalada hanumane kēḷo
Munnavara sāhasavayēnēmbē avara
Parnashāleya hokku bande rāma-
Kanye sītāṅganeya tande
Tanna billa tā hottu tiruguvuda kaṇḍe
Innu hemme mātyātako kapiye || 2 ||
Charana 3:
Kacci kīḷalo kaṇṇu hattu taleyane hiḍidu
Nuccu nuri māḍi kollalo ninna iṣṭu
Heccina mātyākō ninage bahaḷa
Kiccu tumbitu kēḷō enage ondu
Meccu hēḷuvenō rāmarige
Acyutana bāṇake mīsalāgiru nīnu
Eccettu tāḷu tāḷo || 3 ||
Charana 4:
Munnūra mūvattu kōṭi dēvategalanu
Innu nā sereyāḷutihenō kapiyē īga
Enna myāle daṇḍetti bāhonyārō nīnu
Enna mane bhaṇḍāra nōḍō
Enna sāhasake īḍyārō
Munna haṇeyali bareda vidhi kālamaṇeyāgi
Benna biḍadiha pariya nōḍō || 4 ||
Charana 5:
Enna sōdara māva vāliyanu kondīga
Tamma sugrīvagolidu varavittu
Ninna koṇḍoydaneṃbuvarō ninna
Cinnanatoṭṭilige kaṭṭuvarō ninna
Honna tumbendu āḍsuvarō
Ninna śiravaridu vibhīṣaṇage purava koḍabēkenuta
Ennoḍeya barutāne tāḷo enda || 5 ||
Charana 6:
Etti hiḍiva kaipanju lekkavilla nā hiḍiva
Katti ippattu kāṇō kapiye
Etti kaḍivenu bāhudaṇḍa be-
nhatti baḍiyade biḍenu kaṇḍyā ninna
Cittadali tiḷidukoḷḷenda
Matte nā tāḷi kaigāyidennallade bāya
Battisade biḍuvēnēnō kapiye || 6 ||
Charana 7:
Matta rāvaṇa nīnu hottiha bhūmi haṇati
Suttaṇa samudrave taila
Etti hiḍivaḷu sīte dīpa namma
Cittadollabhana pratāpa ninna
Laṅkāpaṭṭaṇavu suḍuvante śāpa
Hattu tale huḷa hāri bandu byāga
Sutti bīḷuvudu dīpadoḷage || 7 ||
Charana 8:
Heccina mātiṣṭu ivagyāke hiḍitandu
Kiccu haccirō bālake enda āga
Pocca sīregaḷa suttidaru tvarita
Acca eṇṇeyali tōyisidaru bāla
Heccisalu kaṇḍu bedaridaru
Kiccu haccalu rakkasara gaḍḍa mīse saha
Eccarisi suṭṭa laṅkāpurava || 8 ||
Charana 9:
Asurarellara maḍuhi puravanellava suṭṭu
Vasudhe ambudhiya dāṭi banda
Vasudheyoḷvyāsa yatiyinda pūjitanāgi
Eseva cakratīrthadalininda bhava-
Bhasita yantrōddhārakānanda
Asama hayavadana kōdaṇḍarāmara baṇṭa
Misuni mukhyaprāṇa varada mereda || 9 ||
***
Pronunciation Guide:
ḷ / ṇ / ḍ: Retroflex sounds (curl the tongue back to the roof of the mouth).
ś / ṣ: Soft and hard 'sh' sounds.
ā / ē / ī / ō / ū: Long vowels (hold twice as long as short vowels).
ṅ / ṃ: Nasal sounds (as in song or hum).
c: Always pronounced as 'ch' (as in chat).
Yantrōddhāraka: The one who was installed within the mystical diagram (Yantra).
***
ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜ ತೀರ್ಥರು ರಚಿಸಿರುವ ಈ ಸುಂದರ ಕೃತಿಯು ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾವಣ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತನ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು (ಸಂವಾದ) ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹನುಮ-ಭೀಮ-ಮಧ್ವ ಎಂಬ ವಾಯುದೇವರ ಮೂರು ಅವತಾರಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಪ್ರತಾಪವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ರಾವಣನ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ವಾಗ್ವಾದ ಈ ಹಾಡಿನ ಜೀವಾಳ. ರಾವಣನು ತನ್ನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದರೆ, ಹನುಮಂತನು ಅವನನ್ನು "ಹತ್ತು ತಲೆಯ ಹುಳ" ಎಂದು ಹೀಯಾಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ ಬಾಣಕ್ಕೆ ನೀನು ಬಲಿಯಾಗುವುದು ಖಚಿತ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹನುಮಂತನು ಲಂಕೆಯನ್ನು ದಹಿಸಿ, ರಾಮನ ಬಂಟನಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನೆಲೆನಿಂತಿದ್ದಾನೆ (ಯಂತ್ರೋದ್ಧಾರಕ ಹನುಮಂತನಾಗಿ) ಎಂಬುದನ್ನು ದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅರ್ಥ (Paragraph-wise Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ:
ಅಸುರರನು ಅಳಿಯ ಬಂದೆನು ನಾನು ನಿನ್ನ ವೈರಿ ದಶರಥ ರಾಮನಾಳೆಂದ
ಅರ್ಥ: "ನಿನ್ನಂತಹ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಬರುತ್ತಿರುವ ದಶರಥ ಪುತ್ರ ಶ್ರೀರಾಮನ ಆಳು ನಾನು, ನಿನ್ನ ವೈರಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಹನುಮಂತನು ರಾವಣನಿಗೆ ಸಿಂಹಗರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಮೊದಲನೇ ಚರಣ:
ಹೊಸ ಕಪಿಯೆ ನೀನು ಬಂದುದೇನು ಕಾರಣವೆನಲು... ಹಸುಳೆ ಸೀತೆಯ ಅರಸಲು ಬಂದೆ
ಅರ್ಥ: "ಹೊಸ ಕಪಿಯೇ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಯಾಕೆ ಬಂದೆ?" ಎಂದು ರಾವಣ ಕೇಳಿದಾಗ, ಹನುಮಂತನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: "ನಿನ್ನ ರಾಕ್ಷಸ ಪಡೆಯನ್ನು ಅಳಿಸಲು, ನಿನ್ನ ತಲೆಗಳನ್ನು ಒದೆಯಲು ಮತ್ತು ವನದ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೆಸೆಯಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಶ್ರೀರಾಮನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸೀತಾದೇವಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ."
ಎರಡನೇ ಚರಣ:
ಎನ್ನ ವೈರಿಗಳು ಇನ್ಯಾರೆಂದು ರಾವಣನು... ಇನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆ ಮಾತ್ಯಾತಕೊ ಕಪಿಯೆ
ಅರ್ಥ: ರಾವಣನು ಉಡಾಫೆಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, "ನನ್ನ ವೈರಿಗಳಾದ ಆ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಎಂಥವರು? ಅವರು ಪರ್ಣಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ನಾನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂದೆ. ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ತಾನೇ ಹೊರಲಾರದ ಆ ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ನಿನಗೆ ಯಾಕೆ ಅಷ್ಟು ಹೆಮ್ಮೆ?"
ಮೂರನೇ ಚರಣ:
ಕಚ್ಚಿ ಕೀಳಲೊ ಕಣ್ಣು ಹತ್ತು ತಲೆಯನೆ ಹಿಡಿದು... ಎಚ್ಚೆತ್ತು ತಾಳು ತಾಳೊ
ಅರ್ಥ: ಹನುಮಂತನು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, "ನಿನ್ನ ಹತ್ತು ತಲೆಗಳನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರು ಮಾಡಲು ನನಗೇನು ತಡವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನೀನು ಶ್ರೀರಾಮನ ಅಚ್ಯುತ ಬಾಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದೀಯ (ಬಲಿಯಾಗಬೇಕು), ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಈಗಲೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿಲ್ಲ, ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಾಧಾನದಿಂದಿರು (ತಾಳು)."
ನಾಲ್ಕನೇ ಚರಣ:
ಮುನ್ನೂರ ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ದೇವತೆಗಳನು... ಬೆನ್ನ ಬಿಡದಿಹ ಪರಿಯ ನೋಡೋ
ಅರ್ಥ: ರಾವಣನು ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ, "ನಾನು ಮುಕ್ಕೋಟಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೆರೆಯಾಳಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ, ನನ್ನ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಸಾಟಿಯಾರು?" ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಹನುಮಂತನು, "ನಿನ್ನ ಹಣೆಬರಹವೇ ನಿನಗೆ ಕಾಲಪಾಶವಾಗಿ ಬೆನ್ನತ್ತಿದೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಗಮನಿಸು" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.
ಐದನೇ ಚರಣ:
ಎನ್ನ ಸೋದರ ಮಾವ ವಾಲಿಯನು ಕೊಂದೀಗ... ಎನ್ನೊಡೆಯ ಬರುತಾನೆ ತಾಳೊ ಎಂದ
ಅರ್ಥ: "ನಿನ್ನ ಸೋದರ ಮಾವನಂತಿದ್ದ ವಾಲಿಯನ್ನೇ ಕೊಂದ ನನ್ನ ಒಡೆಯ ಶ್ರೀರಾಮನು, ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಸಾಯಿಸಿ, ನಿನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಲಂಕೆಯನ್ನು ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ನೀಡಲು ನನ್ನ ಒಡೆಯ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ" ಎಂದು ಹನುಮಂತ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಆರನೇ ಚರಣ:
ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿವ ಕೈಪಂಜು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ ನಾ ಹಿಡಿವ ಕತ್ತಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕಾಣೋ ಕಪಿಯೆ...
ಅರ್ಥ: ರಾವಣನು ಬೆದರಿಸುತ್ತಾ, "ನನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡು, ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿ ಹಾಕುತ್ತೇನೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹನುಮಂತನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಹೆದರದೆ ಅವನನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಏಳನೇ ಚರಣ:
ಮತ್ತ ರಾವಣ ನೀನು ಹೊತ್ತಿಹ ಭೂಮಿ ಹಣತಿ... ಸುತ್ತಿ ಬೀಳುವುದು ದೀಪದೊಳಗೆ
ಅರ್ಥ: ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ರೂಪಕ. "ರಾವಣನೇ, ಈ ಭೂಮಿಯೇ ಹಣತೆ, ಸಮುದ್ರವೇ ಎಣ್ಣೆ, ಸೀತಾದೇವಿಯೇ ದೀಪದ ಜ್ಯೋತಿ. ಶ್ರೀರಾಮನ ಪ್ರತಾಪವೇ ಆ ದೀಪದ ಬೆಳಕು. ದೀಪದ ಹತ್ತಿರ ಬರುವ ಹತ್ತು ತಲೆಯ ಹುಳದಂತೆ (ಮಿಡತೆ) ನೀನು ಬಂದು ಆ ದೀಪದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ" ಎಂದು ಹನುಮಂತ ಶಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಎಂಟನೇ ಚರಣ:
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾತಿಷ್ಟು ಇವಗ್ಯಾಕೆ ಹಿಡಿತಂದು ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಿರೊ ಬಾಲಕೆ ಎಂದ ಆಗ...
ಅರ್ಥ: ರಾವಣನು ಕೋಪದಿಂದ ಹನುಮಂತನ ಬಾಲಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಕ್ಷಸರು ಹನುಮಂತನ ಬಾಲಕ್ಕೆ ಬಟ್ಟೆ ಸುತ್ತಿ ಎಣ್ಣೆ ಸುರಿದು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಹನುಮಂತನು ಅದೇ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಇಡೀ ಲಂಕಾಪುರವನ್ನೇ ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ.
ಒಂಬತ್ತನೇ ಚರಣ:
ಅಸುರರೆಲ್ಲರ ಮಡುಹಿ ಪುರವನೆಲ್ಲವ ಸುಟ್ಟು... ಮಿಸುನಿ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ವರದ ಮೆರೆದ
ಅರ್ಥ: ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಸಮುದ್ರ ದಾಟಿ ಬಂದ ಹನುಮಂತನು, ಮುಂದೆ ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥರಿಂದ (ವ್ಯಾಸ ಯತಿ) ಪೂಜಿತನಾಗಿ, ಹಂಪೆಯ ಚಕ್ರತೀರ್ಥದ ಬಳಿ ಯಂತ್ರೋದ್ಧಾರಕ ಹನುಮಂತನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಸಮರ್ಥನಾದ ಹಯವದನ (ವಿಷ್ಣು) ಮತ್ತು ಕೋದಂಡರಾಮನ ಬಂಟನಾದ ಈ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಗುರು ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜರು ಹಯವದನ ಅಂಕಿತದಲ್ಲಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
***
his masterpiece by Sri Vadiraja Tirtha (who wrote under the signature Hayavadana) is a dramatic dialogue between Hanuman and Ravana. It is set in the court of Lanka after Hanuman is captured. Vadiraja Tirtha, a proponent of the Dvaita philosophy, uses this song to celebrate the supremacy of Mukhya Prana (the life-breath deity) in his avatar as Hanuman.
Summary
The song captures the fierce exchange of words between the demon king Ravana and Hanuman. While Ravana boasts of his 20 arms and his imprisonment of the gods, Hanuman mockingly dismisses him as a mere "ten-headed insect" destined to be burnt in the lamp of Rama’s glory. The song concludes by describing Hanuman’s act of burning Lanka and his eternal presence as Yantroddharaka Hanuman (the deity installed by Sri Vyasaraja).
Paragraph-wise Meaning
Refrain (Pallavi):
Asurarannu aliya bandenu naanu ninna vairi Dasharatha Ramanaalenda
Meaning: "I have come to destroy the demons. I am the servant of your enemy, Lord Rama, the son of Dasharatha," Hanuman thunders at Ravana.
Stanza 1:
Hosa kapiye neenu bandudenu kaaranavenalu...
Meaning:
When Ravana asks, "O strange monkey, why have you come here?", Hanuman replies: "I have come to crush your demon army, to kick your heads, and to uproot your garden. Most importantly, I have come to find Sita, the wife of Rama, who is destined to cut off your ten heads."
Stanza 2:
Enna vairigalu inyarendu Ravanannu...
Meaning:
Ravana mocks him, saying, "Who are my enemies? I went to their hut and took away their woman while they wandered. Rama cannot even carry his own bow; why are you so proud of him, monkey?"
Stanza 3:
Kachchi keelalo kannu hattu taleyane hididu...
Meaning:
Hanuman retorts, "I could crush your ten heads right now, but you are 'reserved' for the arrows of Lord Achyuta (Rama). Stay awake and wait for your end; my master's arrow is waiting for you."
Stanza 4:
Munnoora moovattu koti devategalannu...
Meaning:
Ravana boasts, "I have imprisoned 330 million gods! Who are you to challenge me? Look at my wealth and my strength!" Hanuman calmly replies, "Look at the fate written on your forehead; it is following you like a shadow of death."
Stanza 5:
Enna sodara mava Valiyanu kondiga...
Meaning:
"My master Rama killed Vali, who was like a brother to you, and crowned Sugriva. He is coming to cut off your head and give this kingdom to Vibhishana. Just wait," Hanuman warns.
Stanza 6:
Etti hidiva kaipanju lekkavilla...
Meaning:
Ravana threatens, "Look at these twenty swords I hold in my hands. I will cut you to pieces!" Hanuman remains unfazed, mocking Ravana’s hollow threats.
Stanza 7:
Matta Ravana neenu hottiha bhumi hanati...
Meaning:
This is a famous metaphor: "O arrogant Ravana, this Earth is the lamp-dish, the surrounding ocean is the oil, and Sita is the flame. Lord Rama’s glory is the light. You are merely a ten-headed insect that will fly into this lamp and be incinerated."
Stanza 8:
Hechchina matishtu ivagyake hiditandu...
Meaning:
Infuriated, Ravana orders his demons to set Hanuman's tail on fire. They wrap his tail in cloth and soak it in oil. As the flame grows, the demons become terrified as Hanuman uses that very fire to burn down the entire city of Lanka.
Stanza 9:
Asurarella maduhi puravanellava suttu...
Meaning:
After burning the city and crossing back over the ocean, Hanuman remains the eternal protector. The poet notes that Hanuman was later worshipped by the saint Vyasa Tirtha (as the famous Yantroddharaka icon at Hampi). He is the supreme servant of Lord Hayavadana and Kodanda Rama, reigning as the granter of boons to all devotees.
***
asuraranu aLiya baMdenu naanu ninna
vairi dasharatha raamanaaLeMda ||pa||
hosa kapiye nInu baMdudEnu kaaraNavenalu
dishege ballida hanuma naa kELo | ni-
nnasura paDeya maDuha baMde ninna
eseva paadadalodeya baMde vanada
sasiya kittIDyaaDi niMde ninna
dashashirava kattarisi eseva raamara maDadi
hasuLe sIteya arasalu baMde ||1||
enna vairigaLu inyaareMdu raavaNanu
honnakuMDalada hanumane kELo
munnavara saahasavayEneMbe avara
parnashaaleya hokku baMde raama-
kanye sItaaMganeya taMde
tanna billa taa hottu tiruguvuda kaMDe
innu hemme maatyaatako kapiye ||2||
kacci kILalo kaNNu hattu taleyane hiDidu
nuccu nuri maaDi kollalo ninna iShTu
heccina maatyaakO ninage bahaLa
kiccu tuMbitu kELO enage oMdu
meccu hELuveno raamarige
acyutana baaNake mIsalaagiru nInu
eccettu taaLu taaLo ||3||
munnUra mUvattu kOTi dEvategaLanu
innu naa sereyaaLutihenO kapiyE Iga
enna myaale daMDetti baahonyaarO nInu
enna mane bhaMDaara nODO
enna saahasake IDyaarO
munna haNeyali bareda vidhi kaalamaNeyaagi
benna biDadiha pariya nODO ||4||
enna sOdara maava vaaliyanu koMdIga
tamma sugrIvagolidu varavittu
ninna koMDoydaneMbuvaro ninna
cinnanatoTTilige kaTTuvaro ninna
honna tuMbeMdu ADsuvaro
ninna shiravaridu vibhIShaNage purava koDabEkenuta
ennoDeya barutaane taaLo eMda ||5||
etti hiDiva kaipaMju lekkavilla naa hiDiva
katti ippattu kaaNO kapiye
etti kaDivenu baahudaMDa be-
nhatti baDiyade biDenu kaMDyaa ninna
cittadali tiLidukoLLeMda
matte naa taaLi kaigaayidennallade baaya
battisade biDuvenEnO kapiye ||6||
matta raavaNa nInu hottiha bhUmi haNati
suttaNa samudrave taila
etti hiDivaLu sIte dIpa namma
cittadollabhana prataapa ninna
laMkapaTTaNavu suDuvaMte shaapa
hattu tale huLa haari baMdu byaaga
sutti bILuvudu dIpadoLage ||7||
heccina maatiShTu ivagyaake hiDitaMdu
kiccu hacciro baalake eMda Aga
pocca sIregaLa suttidaru tvarita
acca eNNeyali tOyisidaru baala
heccisalu kaMDu bedaridaru
kiccu haccalu rakkasara gaDDa mIse saha
eccarisi suTTa laMkaapurava ||8||
asurarellara maDuhi puravanellava suTTu
vasudhe aMbudhiya daaTi baMda
vasudheyoLvyaasa yatiyiMda pUjitanaagi
eseva cakratIrthadaliniMda bhava-
bhasita yaMtrOddhaarakaanaMda
asama hayavadana kOdaMDaraamara baMTa
misuni muKyapraaNa varada mereda ||9||
***
ಅಸುರರನು ಅಳಿಯ ಬಂದೆನು ನಾನು ನಿನ್ನ ವೈರಿದಶರಥರಾಮನಾಳೆಂದ ಪ.
ಹೊಸಕಪಿಯೆ ನೀನು ಬಂದುದೇನುಕಾರಣವೆನಲುದಿ[ಶೆÀ]ಗೆ ಬಲ್ಲಿದ ಹನುಮ ನಾ ಕೇಳೊ ನಿ-ನ್ನಸುರ ಪಡೆಯ ಮಡುಹಬಂದೆ ನಿನ್ನಎಸೆವ ಪಾದದಲೊದೆಯ ಬಂದೆ ವನದಸಸಿಯ ಕಿತ್ತೀಡ್ಯಾಡಿ ನಿಂದೆ ನಿನ್ನದಶಶಿರವ ಕತ್ತರಿಸಿ ಎಸೆವ ರಾಮರ ಮಡದಿಹಸುಳೆ ಸೀತೆಯ ಅರಸಲು ಬಂದೆ 1
ಎನ್ನ ವೈರಿಗಳು ಇನ್ಯಾರೆಂದು ರಾವಣನುಹೊನ್ನಕುಂಡಲದ ಹನುಮನೆ ಕೇಳೊಮುನ್ನವರ ಸಾಹಸವಯೇನೆಂಬೆ ಅವರಪರ್ಣಶಾಲೆಯ ಹೊಕ್ಕು ಬಂದೆ ರಾಮ-ಕನ್ಯೆ ಸೀತಾಂಗನೆಯ ತಂದೆತನ್ನ ಬಿಲ್ಲ ತಾ ಹೊತ್ತು ತಿರುಗುವುದ ಕಂಡೆ 2
ಇನ್ನು ಹೆಮ್ಮೆಮಾತ್ಯಾತಕೊ ಕಪಿಯೆಕಚ್ಚಿ ಕೀಳಲೋ ಕಣ್ಣು ಹತ್ತುತಲೆಯನೆ ಹಿಡಿದುನುಚ್ಚುನುರಿ ಮಾಡಿ ಕೊ[ಲ್ಲಲೊ]ನಿನ್ನ ಇಷ್ಟುಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾತ್ಯಾಕೊ ನಿನಗೆ ಬಹಳಕಿಚ್ಚು ತುಂಬಿತು ಕೇಳೋ ಎನಗೆ ಒಂದುಮೆಚ್ಚು ಹೇಳುವೆನೊ ರಾಮರಿಗೆಅಚ್ಚುತನ ಬಣಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರು ನೀನು 3
ಎಚ್ಚೆತ್ತು ತಾಳು ತಾಳೊಮುನ್ನೂರ ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ದೇವತೆಗಳನುಇನ್ನು ನಾ ಸೆರೆಯಾಳುತಿ[ಹೆ]ನೊ ಕಪಿಯೇ ಈಗಎನ್ನಮ್ಯಾಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಾಹೊನ್ಯಾರೊ ನೀನುಎನ್ನ ಮನೆ ಭಂಡಾರ ನೋಡೊಎನ್ನ ಸಾಹಸಕೆ ಈಡ್ಯಾರೊಮುನ್ನ ಹಣೆಯಲಿ ಬರೆದ ವಿಧಿ ಕಾಲಮ[ಣೆ]ಯಾಗಿಬೆನ್ನಬಿಡದಿಹ ಪರಿಯ ನೋಡೊ 4
ಎನ್ನ ಸೋದರಮಾವ ವಾಲಿಯನು ಕೊಂದೀಗತಮ್ಮ ಸುಗ್ರೀವಗೊಲಿದು ವರವಿತ್ತುನಿನ್ನ ಕೊಂಡೊ[ಯ್ದ]ನೆಂಬುವರೊ ನಿನ್ನಚಿನ್ನನ ತೊಟ್ಟಿಲಿಗೆ ಕಟ್ಟುವರೊ ನಿನ್ನಹೊನ್ನತುಂಬೆಂದು ಆಡ್ಸುವರೊನಿನ್ನ ಶಿರವರಿದು ವಿಭೀಷಣಗೆÀ ಪುರವ ಕೊಡಬೇಕೆನುತಎನ್ನೊಡೆಯ ಬರುತಾನೆ ತಾಳೊ ಎಂದ 5
ಎತ್ತಿಹಿಡಿವ ಕೈಪಂಜು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ ನಾ ಹಿಡಿದವಕತ್ತಿ ಇಪ್ಪÀತ್ತು ಕಾಣೋ ಕಪಿಯೆಎತ್ತಿ ಕಡಿವೆನು ಬಾಹುದಂಡ ಬೆ-ನ್ನ್ಹ್ಹತ್ತಿ ಬಡಿಯದೆ ಬಿಡೆನು ಕಂಡ್ಯಾ ನಿನ್ನಚಿತ್ತದಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೆಂದಮತ್ತೆ ನಾ ತಾಳಿ ಕೈಗಾಯಿದೆನಲ್ಲದೆ ಬಾಯಬತ್ತಿಸದೆ ಬಿಡುವೆನೇನೋ ಕಪಿಯೆ 6
ಮತ್ತ ರಾವಣ ನೀನು ಹೊತ್ತಿದ ಭೂಮಿ ಹಣತಿಸುತ್ತಣ ಸಮುದ್ರವೆ ತೈಲಎತ್ತಿ ಹಿಡಿವಳು ಸೀತೆ ದೀಪ ನಮ್ಮಚಿತ್ತದೊಲ್ಲಭನ ಪ್ರತಾಪ ನಿನ್ನಲಂಕಪಟ್ಟಣವು ಸುಡುವಂತೆ ಶಾಪಹತ್ತು ತಲೆ ಹುಳ ಹಾರಿಬಂದು ಬ್ಯಾಗಸುತ್ತಿ ಬೀಳುವುದು ದೀಪದೊಳಗೆ7
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾತಿಷ್ಟು ಇವಗ್ಯಾಕೆ ಹಿಡಿತಂದುಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಿರೊ ಬಾಲಕೆ ಎಂದ ಆಗಪೊಚ್ಚಸೀರೆಗಳ ಸುತ್ತಿದರು ತ್ವರಿತಅಚ್ಚ ಎಣ್ಣೆಯಲಿ ತೋಯಿಸಿದರು ಬಾಲಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಂಡು ಬೆದರಿದರುಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಲು ರಕ್ಕಸರ ಗಡ್ಡಮೀಸೆ ಸಹಎಚ್ಚರಿಸಿ ಸುಟ್ಟ ಲಂಕಾಪುರವ8
ಅಸುರುರೆಲ್ಲರ ಮಡುಹಿ ಪುರವನೆಲ್ಲವ ಸುಟ್ಟುವಸುಧೆ ಅಂಬುಧಿಯ ದಾಟಿ ಬಂದವಸುಧೆಯೊಳ್ವಾಸ ಯತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿತನಾಗಿಎಸೆವ ಚಕ್ರತೀರ್ಥದಲಿ ನಿಂದ ಭವಭಜಿತ ಯಂತ್ರೋದ್ಧಾರಕಾನಂದಅಸಮ ಹಯವದನ ಕೋದಂಡರಾಮರ ಬಂಟಮಿಸುನಿ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ವರದ ಮೆರದ 9
***
No comments:
Post a Comment