ರಾಗ ; ಶ್ರೀರಂಜನಿ ಆದಿತಾಳ
ಶ್ರೀ ಪ್ರಾಣೇಶದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ "ತಿಥಿತ್ರಯ ನಿರ್ಣಯ"
ಅಂಧಂತಮಸೆ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ನಿಶ್ಚಯ ಶೃತಿ-
ಯಂದ ಪ್ರಕಾರವಾಚರಿಸದವರಿಗೆ॥ಪ॥
ಹರಿದಿನದಲಿ ಆಹಾರ ಬಿಟ್ಟು ಮುದದಿ ಜಾ-
ಗರವ ಮಾಡದಲುಂಡು ವರಗೂವಧಮಗೇ॥೧॥
ಹರಿವಾಸರ ವಿನಹಾ ಸರುವ ದ್ವಾದಶಿ ಪಾರ-
ಣಿ ರವಿಯೋದಯಕಾಗದಿರುವ ದುರ್ಮತಿಗೇ॥೨॥
ನಾಲ್ವತ್ತೈದು ಘಟಿ ಮ್ಯಾಲೇಕಾದಶಿಯಾಗೆ
ಶ್ರೀಲೋಲವಾಸರಾರೇಳು ಕಳವಂಗೇ॥೩॥
ಪ್ರಥಮ ಕಾಲವ ಮೀರೆಚ್ಯುತನ ಪ್ರಸಾದವ
ಪ್ರತಿ ದ್ವಾದಶಿಯೊಳುಂಬ ಮತಿಗೇಡಿಗಳಿಗೇ॥೪॥
ದಶಪಂಚ ಮ್ಯಾಲೊಂದು ದಶಮಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ ವೋ-
ದಿಸಲು ಶ್ರೀವರನ ದಿವಸ ಹಿಂದಾಗುವಗೇ॥೫॥
ವೇಧಿಲ್ಲಾ ದಶಮಿಗೆ ದ್ವಾದಶಿ ಪರದಿನ
ಖ್ಹೋದರೆ ದ್ವಯ ನಿರ್ಜಲಾವೆನ್ನದೀರೆ॥೬॥
ಪಳಾಧಿಕೈವತ್ತೇಳು ಘಳಿಗಿ ದ್ವಾದಶಿ ವೋದಿ-
ಸಲು ಸಾಧನಿದು ಎಂದು ತಿಳಿಯದವನಿಗೆ॥೭॥
ದಶಮಿಯೊಳ್ ಹತ್ತು ದ್ವಾದಶಿಯೊಳೆಂಟು ಬಿಡಾದೆ
ಪಶುವಿನಂದದಿ ಬಲು ಹಸಗೆಟ್ಟವನಿಗೇ॥೮॥
ಎಲ್ಲಾರು ಸಂದೇಹ ಉಳ್ಳಾರೆ ಮರುದಿನ-
ದಲ್ಲೆ ದಶಮಿ ಮಾಡದೊಲ್ಲದಿದ್ದವಗೇ॥೯॥
ಅತಿ ಸಾಧನಿರಲು ಆಹುತಿಯನ್ನು ಬಹು ಪೋಷಿ-
ಸುತ ಪಾರಣಿಗೆ ಹೊತ್ತು ವೃಥ ಕಳವವಗೆ॥೧೦॥
ಅನಿವಾರ್ಯ ಬರಲು ಸಾಧನಿಗೆ ತೀರ್ಥವ ಕೊಂಡು
ಅನುಮಾನ ಮ್ಯಾಲೆ ಭೋಜನಕೆ ಮಾಡುವಗೇ॥೧೧॥
ಮಂಕುಬುದ್ಧಿಯಲಿಂದ ಸಂಕಟಿಲ್ಲದೆ ತೀರ್ಥ-
ಮಂ ಕೊಂಡು ಸಾಧನಿಯಂಕ ತೋರುವಗೇ॥೧೨॥
ಸತಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧವ ಮಾಳ್ಪ ಸುತಗೊಡಿಯನ ಸೇವೆ
ರತಿಗೆ ಸಂಕಟವೆನ್ನದತಿ ಮೂಢ ನರಗೇ॥೧೩॥
ಈರಾರು ದಿನ ಹದಿಮೂರು ಘಳಿಗಿ ವಿಷ್ಣು
ತಾರವಿದ್ದರೆ ನೀರಾಹಾರ ಮಾಡದಿರೆ॥೧೪॥
ದ್ವಯ ಪಕ್ವದಲಿ ತಿಥಿತ್ರಯ ಸಮನಾಗೇವೆ
ಭಯಹಾರ ವೃತವೆನ್ನದವಿವೇಕಿಗಳೀಗೇ॥೧೫॥
ತಿಥಿತ್ರಯದಲಿ ಮಾತು ಪಿತು ಸ್ವರ್ಗವೈದಾಲು
ರತಿ ಇಂದೋಪನ ವಾಹ ಪತಿತ ಮಾನವಗೇ॥೧೬॥
ಅನಳಗಾಹುತಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಅನಿಮಿಷಾದ್ಯರಿಗೆ ತ-
ರ್ಪಣ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿ ಹರಿದಿನದಿ ಮಾಡುವಗೇ॥೧೭॥
ಸಮೀರ ಮತಸ್ಥಾನು ಅಮರ ಲೋಕ್ಯೈಯದಾರೆ
ವಿಮಸ್ಥನಿಂದಲಾ ಕ್ರಮವ ಮಾಡಿಸಿದರೆ॥೧೮॥
ದಶಮಿ ಶಿವನಿಸಿ ದ್ವಾದಶಿ ಸಾಧನಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಸಂ-
ಧಿಸಿದರೆ ವಿಷ್ಣೋಪವಾಸ ಎಸಗುವವನಿಗೆ॥೧೯॥
ಅನಿರುದ್ಧಗರ್ಪಿಸಿ ಅನುದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾ-
ಣನಿಗರ್ಪಿಸದಲುಂಬ ಮನುಜಾಧರಿಗೇ॥೨೦॥
ಪ್ರಾಣೇಶವಿಠಲಾನ ಧ್ಯಾನದೊಳಿರುತಿಪ್ಪ
ಪ್ರಾಣದೇವರ ಉಕ್ತಿಯಾ ನಂಬದವಗೇ॥೨೧॥
***
Pallavi:
Andhantamese prāpti niścaya śṛti- |
Yanda prakāravācarisadavarige ||
Charana 1:
Haridinadali āhāra biṭṭu mudadi jā- |
Gara-va māḍadaluṇḍu varagūvadhamagē || 1 ||
Charana 2:
Harivāsara vinahā saruva dvādaśi pāra- |
ṇi raviyōdayakāgadiruva durmatigē || 2 ||
Charana 3:
Nālvattayidu ghaṭi myālēkādaśiyāge |
Śrīlōlavāsarārēḷu kaḷavangē || 3 ||
Charana 4:
Prathama kālava mīrecyutana prasādava |
Prati dvādaśiyoḷumba matigēḍigaḷigē || 4 ||
Charana 5:
Daśapañca myālondu daśami siddhānta vō- |
Disalu śrīvarana divasa hindāguvagē || 5 ||
Charana 6:
Vēdhillā daśamige dvādaśi paradina |
Khōdare dvaya nirjalāvennadīre || 6 ||
Charana 7:
Paḷādhikaivattēḷu ghaḷigi dvādaśi vōdi- |
Salu sādhanidu endu tiḷiyadavanige || 7 ||
Charana 8:
Daśamiyoḷ hattu dvādaśiyoḷēṇṭu biḍāde |
Paśuvinandadi balu hasageṭṭavanigē || 8 ||
Charana 9:
Ellāru sandēha uḷḷāre marudina- |
Dalle daśami māḍadolladiddavagē || 9 ||
Charana 10:
Ati sādhaniralu āhutiyannu bahu pōṣi- |
Suta pāraṇige hottu vṛtha kaḷavavage || 10 ||
Charana 11:
Anivārya baralu sādhanige tīrthava koṇḍu |
Anumāna myāle bhōjanake māḍuvagē || 11 ||
Charana 12:
Maṅkubuddhiyalinda saṅkaṭillade tīrtha- |
Maṅ koṇḍu sādhanivaṅka tōruvagē || 12 ||
Charana 13:
Satige śrāddhava māḷpa sutagoḍiyana sēve |
Ratige saṅkaṭavennadati mūḍha naragē || 13 ||
Charana 14:
Īrāru dina hadimūru ghaḷigi viṣṇu |
Tāraviddare nīrāhāra māḍadire || 14 ||
Charana 15:
Dvaya pakvadali tithitraya samanāgēve |
Bhayahāra vṛtavennadavivēkigaḷīgē || 15 ||
Charana 16:
Tithitrayadali mātu pitu svargavaidālu |
Rati indōpana vāha patita mānavagē || 16 ||
Charana 17:
Anaḷagāhuti śrāddha animiṣādyarige ta- |
Rpana kṛṣṇāṣṭami haridinadi māḍuvagē || 17 ||
Charana 18:
Samīra matasthānu amara lōkyaiyadāre |
Vimasthanindalā kramava māḍisidare || 18 ||
Charana 19:
Daśami śivanisi dvādaśi sādhani śrāddha saṃ- |
Dhisidare viṣṇōpavāsa esaguvavanige || 19 ||
Charana 20:
Aniruddhagarpisi anudinadalli prā- |
Nanigarpisadaluṃba manujādharigē || 20 ||
Charana 21:
Prāṇēśaviṭhalāna dhyānadoḷirutippa |
Prāṇadēvara uktiyā nambadavagē || 21 ||
***
Pronunciation Guide:
ś / śr (sh): Soft 'sh' as in "shore" (e.g., śruti, śrī).
ṣ (sh): Hard 'sh' with tongue curled back (e.g., pōṣisuta).
ṇ (na): Retroflex 'n' (tongue touches roof of mouth) (e.g., pāraṇi).
ḷ (la): Hard 'l' unique to South Indian languages (e.g., ghaḷigi).
ṛ (ru): Vocalic 'r' (e.g., vṛtha).
d / t: Soft dental sounds (like 'th' in thermal) unless marked otherwise.
***
ಶ್ರೀ ಪ್ರಾಣೇಶದಾಸಾರ್ಯರು ವಿರಚಿಸಿದ ಈ "ತಿಥಿತ್ರಯ ನಿರ್ಣಯ" ಕೃತಿಯು ಹರಿದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಏಕಾದಶಿ, ದ್ವಾದಶಿ ಮತ್ತು ತೈತ್ತಿರೀಯ ಅಥವಾ ತಿಥಿತ್ರಯಗಳ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಬದ್ಧವಾಗಿ ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣೇಶದಾಸರು ಮಾಧ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತ ಮತ್ತು ದ್ವಾದಶಿ ಪಾರಣೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹರಿಯ ದಿನವಾದ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಉಪವಾಸ ಮಾಡದವರು, ದಶಮಿ ವಿಧ್ಧವಾದ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ನಂಬದೆ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ವರ್ತಿಸುವವರು 'ಅಂಧಂತಮಸ್ಸು' ಎಂಬ ಅಧೋಗತಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ದಾಸರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ದೇವರ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ನಂಬಿ, ಹರಿ-ಗುರುಗಳ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನದಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದೇ ಮುಕ್ತಿಗೆ ದಾರಿ ಎಂಬುದು ಇದರ ಸಾರ.
ಅರ್ಥ (Paragraph-wise Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ:
ಅಂಧಂತಮಸೆ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ನಿಶ್ಚಯ ಶೃತಿ- | ಯಂದ ಪ್ರಕಾರವಾಚರಿಸದವರಿಗೆ ||
ಅರ್ಥ: ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರುತಿಗಳು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ಹರಿವಾಸರಾದಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸದವರಿಗೆ 'ಅಂಧಂತಮಸ್ಸು' (ದಟ್ಟವಾದ ಅಜ್ಞಾನದ ನರಕ) ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದು ನಿಶ್ಚಯ.
೧-೨ನೇ ಪದ್ಯ:
ಹರಿದಿನದಲಿ ಆಹಾರ ಬಿಟ್ಟು ಮುದದಿ ಜಾ- | ಗರವ ಮಾಡದಲುಂಡು ವರಗೂವಧಮಗೇ ||
ಹರಿವಾಸರ ವಿನಹಾ ಸರುವ ದ್ವಾದಶಿ ಪಾರ- | ಣಿ ರವಿಯೋದಯಕಾಗದಿರುವ ದುರ್ಮತಿಗೇ ||
ಅರ್ಥ: ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಆಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡದೆ, ಹೊಟ್ಟೆತುಂಬ ಉಣ್ಣುವವನು ಅಧಮನು. ದ್ವಾದಶಿಯ ದಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪಾರಣೆ ಮಾಡದ ದುರ್ಮತಿಗಳಿಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಲ್ಲ.
೩-೪ನೇ ಪದ್ಯ:
ನಾಲ್ವತ್ತೈದು ಘಟಿ ಮ್ಯಾಲೇಕಾದಶಿಯಾಗೆ | ಶ್ರೀಲೋಲವಾಸರಾರೇಳು ಕಳವಂಗೇ ||
ಪ್ರಥಮ ಕಾಲವ ಮೀರೆಚ್ಯುತನ ಪ್ರಸಾದವ | ಪ್ರತಿ ದ್ವಾದಶಿಯೊಳುಂಬ ಮತಿಗೇಡಿಗಳಿಗೇ ||
ಅರ್ಥ: ದಶಮಿಯು ೪೫ ಘಳಿಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ದೂಷಿಸಿದರೆ (ವಿಧ್ಧವಾದರೆ), ಅಂತಹ ದಿನವನ್ನು ಹರಿವಾಸರವೆಂದು ನಂಬಿ ವ್ರತ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ಗತಿಯಿಲ್ಲ. ದ್ವಾದಶಿಯ ಪ್ರಥಮ ಪಾದ ಅಥವಾ ಹರಿವಾಸರ ಮುಗಿಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಪ್ರಸಾದ ಉಣ್ಣುವ ಮತಿಗೇಡಿಗಳಿಗೆ ದೋಷ ತಟ್ಟುತ್ತದೆ.
೫-೬ನೇ ಪದ್ಯ:
ದಶಪಂಚ ಮ್ಯಾಲೊಂದು ದಶಮಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ ವೋ- | ದಿಸಲು ಶ್ರೀವರನ ದಿವಸ ಹಿಂದಾಗುವಗೇ ||
ವೇಧಿಲ್ಲಾ ದಶಮಿಗೆ ದ್ವಾದಶಿ ಪರದಿನ | ಖ್ಹೋದರೆ ದ್ವಯ ನಿರ್ಜಲಾವೆನ್ನದೀರೆ ||
ಅರ್ಥ: ದಶಮಿಯ ವೇಧೆ ಇದ್ದಾಗ ಸಿದ್ಧಾಂತದಂತೆ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸದಿದ್ದರೆ ಹರಿಯ ಅನುಗ್ರಹ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿ ಮತ್ತು ದ್ವಾದಶಿ ಎರಡೂ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಜಲ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ದೋಷ.
೭-೮ನೇ ಪದ್ಯ:
ಪಳಾಧಿಕೈವತ್ತೇಳು ಘಳಿಗಿ ದ್ವಾದಶಿ ವೋದಿ- | ಸಲು ಸಾಧನಿದು ಎಂದು ತಿಳಿಯದವನಿಗೆ ||
ದಶಮಿಯೊಳ್ ಹತ್ತು ದ್ವಾದಶಿಯೊಳೆಂಟು ಬಿಡಾದೆ | ಪಶುವಿನಂದದಿ ಬಲು ಹಸಗೆಟ್ಟವನಿಗೇ ||
ಅರ್ಥ: ದ್ವಾದಶಿಯ ಅಲ್ಪ ಕಾಲವನ್ನು (ಸಾಧನಿ) ಗುರುತಿಸಿ ಪಾರಣೆ ಮಾಡದವನಿಗೆ ವ್ರತದ ಫಲ ಸಿಗದು. ದಶಮಿಯಂದು ರಾತ್ರಿ ಹತ್ತು ಘಳಿಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಆಹಾರ ಬಿಡಬೇಕು ಮತ್ತು ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ನಿಯಮ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಮಾಡದವನು ಪಶುವಿಗೆ ಸಮಾನ.
೯-೧೦ನೇ ಪದ್ಯ:
ಎಲ್ಲಾರು ಸಂದೇಹ ಉಳ್ಳಾರೆ ಮರುದಿನ- | ದಲ್ಲೆ ದಶಮಿ ಮಾಡದೊಲ್ಲದಿದ್ದವಗೇ ||
ಅತಿ ಸಾಧನಿರಲು ಆಹುತಿಯನ್ನು ಬಹು ಪೋಷಿ- | ಸುತ ಪಾರಣಿಗೆ ಹೊತ್ತು ವೃಥ ಕಳವವಗೆ ||
ಅರ್ಥ: ತಿಥಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹವಿದ್ದಾಗ ಹಿರಿಯರು ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಪಾರಣೆಗೆ ಅಲ್ಪ ಸಮಯವಿದ್ದಾಗ (ಸಾಧನಿ) ಕಾಲಹರಣ ಮಾಡದೆ ದೇವರಿಗೆ ಆಹುತಿ (ವೈಶ್ವದೇವ) ನೀಡಿ ಕೂಡಲೇ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.
೧೧-೧೨ನೇ ಪದ್ಯ:
ಅನಿವಾರ್ಯ ಬರಲು ಸಾಧನಿಗೆ ತೀರ್ಥವ ಕೊಂಡು | ಅನುಮಾನ ಮ್ಯಾಲೆ ಭೋಜನಕೆ ಮಾಡುವಗೇ ||
ಮಂಕುಬುದ್ಧಿಯಲಿಂದ ಸಂಕಟಿಲ್ಲದೆ ತೀರ್ಥ- | ಮಂ ಕೊಂಡು ಸಾಧನಿಯಂಕ ತೋರುವಗೇ ||
ಅರ್ಥ: ಸಾಧನಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದಾಗ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದರೆ ಕೇವಲ ತೀರ್ಥವನ್ನಾದರೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಕಾಲ ಅತಿಕ್ರಮಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮಂಕುಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮರ್ಮ ಅರಿಯದೆ ಹಠ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗದು.
೧೩-೧೪ನೇ ಪದ್ಯ:
ಸತಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧವ ಮಾಳ್ಪ ಸುತಗೊಡಿಯನ ಸೇವೆ | ರತಿಗೆ ಸಂಕಟವೆನ್ನದತಿ ಮೂಢ ನರಗೇ ||
ಈರಾರು ದಿನ ಹದಿಮೂರು ಘಳಿಗಿ ವಿಷ್ಣು | ತಾರವಿದ್ದರೆ ನೀರಾಹಾರ ಮಾಡದಿರೆ ||
ಅರ್ಥ: ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಬಂದರೂ ಉಪವಾಸವೇ ಪ್ರಧಾನ. ವಿಷ್ಣು ಪಂಚಕ ಅಥವಾ ಹರಿವಾಸರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ಮೂಢನು.
೧೫-೧೬ನೇ ಪದ್ಯ:
ದ್ವಯ ಪಕ್ವದಲಿ ತಿಥಿತ್ರಯ ಸಮನಾಗೇವೆ | ಭಯಹಾರ ವೃತವೆನ್ನದವಿವೇಕಿಗಳೀಗೇ ||
ತಿಥಿತ್ರಯದಲಿ ಮಾತು ಪಿತು ಸ್ವರ್ಗವೈದಾಲು | ರತಿ ಇಂದೋಪನ ವಾಹ ಪತಿತ ಮಾನವಗೇ ||
ಅರ್ಥ: ಏಕಾದಶಿ, ದ್ವಾದಶಿ ಮತ್ತು ತ್ರಯೋದಶಿಗಳು ಒಂದೇ ದಿನ ಸೇರಿಬಂದಾಗ (ತಿಥಿತ್ರಯ), ಅದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪಾಲಿಸದ ಅವಿವೇಕಿಗಳಿಗೆ ಸಂಸಾರದ ಭಯ ತಪ್ಪದು. ಈ ಪುಣ್ಯಕಾಲದ ಮಹತ್ವ ಅರಿಯದವನು ಪತಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
೧೭-೧೮ನೇ ಪದ್ಯ:
ಅನಳಗಾಹುತಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಅನಿಮಿಷಾದ್ಯರಿಗೆ ತ- | ರ್ಪಣ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿ ಹರಿದಿನದಿ ಮಾಡುವಗೇ ||
ಸಮೀರ ಮತಸ್ಥಾನು ಅಮರ ಲೋಕ್ಯೈಯದಾರೆ | ವಿಮಸ್ಥನಿಂದಲಾ ಕ್ರಮವ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ||
ಅರ್ಥ: ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ತರ್ಪಣ, ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ವಾಯುದೇವರ (ಸಮೀರ) ಮತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಮಾತ್ರ ಮುಕ್ತಿಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಲ್ಲರು.
೧೯-೨೧ನೇ ಪದ್ಯ:
ದಶಮಿ ಶಿವನಿಸಿ ದ್ವಾದಶಿ ಸಾಧನಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಸಂ- | ಧಿಸಿದರೆ ವಿಷ್ಣೋಪವಾಸ ಎಸಗುವವನಿಗೆ ||
ಅನಿರುದ್ಧಗರ್ಪಿಸಿ ಅನುದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾ- | ಣನಿಗರ್ಪಿಸದಲುಂಬ ಮನುಜಾಧರಿಗೇ ||
ಪ್ರಾಣೇಶವಿಠಲಾನ ಧ್ಯಾನದೊಳಿರುತಿಪ್ಪ | ಪ್ರಾಣದೇವರ ಉಕ್ತಿಯಾ ನಂಬದವಗೇ ||
ಅರ್ಥ: ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಪೂರ್ಣ ಉಪವಾಸವಿದ್ದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅನಿರುದ್ಧ ರೂಪಿಯಾದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಯಾರು ಪ್ರಾಣೇಶವಿಠಲನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ದೇವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು (ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು) ನಂಬುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಲ್ಲ.
ಈ ಕೀರ್ತನೆಯು ಕೇವಲ ಹಾಡಲ್ಲ, ಇದು ಮಾಧ್ವ ವೈಷ್ಣವರು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ದೈನಂದಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಯಮಾವಳಿಯ ಕೈಪಿಡಿಯಾಗಿದೆ. ದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿದ್ದಾರೆ.
***
This composition, "Tithi-Traya Nirṇaya" by Śrī Prāṇēśa Dāsārya, is a specialized scholarly work in Haridasa literature. It serves as a guide for the followers of the Madhwa philosophy, detailing the precise rules for observing Ekādaśī (the 11th day), Dvādaśī (the 12th day), and the rare Tithi-Traya (conjunction of three lunar days).
Summary
In this poem, Prāṇēśa Dāsa warns that those who do not follow the scriptural rules regarding the Lord's days (Hari-vāsara) are destined for Andhantamas (the deepest spiritual darkness). He explains the nuances of when a fast is considered void due to the influence of the 10th day (Daśamī-vēdhe), the importance of breaking the fast (Pāraṇā) at the exact right moment (Sādhanī), and the necessity of total surrender to the teachings of Mukhyaprāṇa (Vāyu Deva). It is a call for discipline, precision, and devotion.
Paragraph-wise Meaning
Chorus / Pallavi
Andhantamese prāpti niścaya śruti- | yanda prakāravācarisadavarige ||
Meaning: It is certain that those who do not act according to the procedures laid down by the Vedas and Shastras regarding the sacred days will fall into the depths of spiritual blindness (Andhantamas).
Stanzas 1–2: The Sin of Eating on Ekādaśī
Meaning: One who eats on the day of the Lord (Haridina) instead of fasting and keeping a joyful vigil (Jāgaraṇa) is considered the lowest of the low. Those who lack the sense to perform the breaking of the fast (Pāraṇā) exactly as prescribed at sunrise on Dvādaśī face spiritual downfall.
Stanzas 3–4: The Flaw of Overlapping Days
Meaning: If the 10th day (Daśamī) lasts longer than 45 ghaṭikas (a measure of time), it "pollutes" the 11th day. Those who ignore this and feast anyway are foolish. Similarly, those who eat the Lord’s prasāda on Dvādaśī before the forbidden first quarter (Prathama-kāla or Hari-vāsara) has passed are described as "senseless."
Stanzas 5–6: Scriptural Precision
Meaning: When the 10th day overlaps significantly, one must follow the Siddhānta (established conclusion) to determine the correct fast day. If the alignment requires a waterless fast (Nirjala) for two consecutive days, those who refuse to do so out of physical comfort lose the merit of the vow.
Stanzas 7–8: The Importance of "Sādhanī"
Meaning: Sometimes the time window for breaking the fast on Dvādaśī is very short (Sādhanī). One who does not understand the urgency of this window and acts like an animal, eating whenever they please, ruins their spiritual progress. One must strictly leave food ten units of time before the end of Daśamī and honor the window of Dvādaśī.
Stanzas 9–10: Clearing Doubts
Meaning: When in doubt about the dates, one should not stubbornly follow their own wish. When the time for breaking the fast is very tight, one should not waste time in elaborate preparations but quickly perform the essential offerings (Āhuti) and complete the ritual.
Stanzas 11–12: Handling Emergencies
Meaning: In unavoidable circumstances where the time window is almost gone, one should at least take the sacred water (Tīrtha) to technically complete the fast, rather than delaying for a full meal. Those who use excuses to avoid these rules out of laziness show a "dull intellect."
Stanzas 13–14: Priorities in Rituals
Meaning: Even if a funeral anniversary (Śrāddha) falls on Ekādaśī, fasting remains the priority. A wise person does not let worldly obligations or physical desires interfere with the fast. One should abstain from food and water during the specific hours of the Viṣṇu-tāra.
Stanzas 15–16: The Rare Three-Day Conjunction
Meaning: When the 11th, 12th, and 13th lunar days overlap within a specific period (Tithi-traya), it is a highly auspicious time for a "fear-destroying vow." Those who do not recognize its greatness are considered unwise. Ignoring such a day leads to spiritual decline.
Stanzas 17–18: Offerings to the Divine
Meaning: Specific offerings and libations (Tarpaṇa) should be performed on Kṛṣṇa Janmāṣṭamī and other Haridinās as per the rules. Only those who follow the path of Samīra (Vāyu Deva/Madhuva) can truly reach the celestial abode of the gods.
Stanzas 19–21: Surrender and Conclusion
Meaning: When rituals overlap, the fast for Viṣṇu always takes precedence. Everything should be offered to the Lord in His form as Aniruddha and through Mukhyaprāṇa. Finally, the poet declares that there is no hope for those who do not believe in the words of Prāṇadēva (Mukhyaprāṇa), who is eternally meditating on Prāṇēśa Viṭṭhala.
This kirtana is essentially a religious manual in verse, emphasizing that spiritual success lies in the meticulous and humble observance of sacred time.
***
andhantamasa prapti niscaya srutiyinda
prakara vacharisadavarige || pa ||
haridinadalli aharabittu mudadi
jagarava madadalundu varaguvadhamage || 1 ||
harivasara vinaha saruva dvadasa
paraniraviyudayakagadiruva durmatige || 2 ||
nalvattaidu gati myalekasadasiyage
srilola vyasararelu kalevange || 3 ||
prathamakalava miryacyutana prasadava
pratidvadasiyolumba matigedigalige || 4 ||
dasapancha myalondu dasamisiddhantavodisalu
srivarana divasa hindaguvage || 5 ||
vedhilla dasamige dvadasi paradina
kkodare dvaya nirjaladavennadire || 6 ||
paladhikaivattelu galige dvadasi udisalu
sadhanidu endu tiliyadavanige || 7 ||
dasamiyol hattu dvadasiyolentu
bidade pasuvinamdadi balu hasagettavanige || 8 ||
ellaru sandeha ullare marudinadalle
dasami madadolladiddavage || 9 ||
atisadhaniralu ahutiyanu bahu
poshisuta paranege hottu vrutha kalevanige ||10 ||
anivarya baralu sadhanege tirthava
kondu anumana myale bojanake maduvage || 11 ||
mankubuddhiyalinda sankatillade tirtha
mam komdu sadhaniyanka toruvavage || 12 ||
satige sraddhava malpa sutagodiyana seve
ratage sankatavennadati mudhanarage || 13 ||
iraru dina hadimuru galige vishnu
taraviddare nirahara madadire || 14 ||
dvayapakshadali matrupitrusvargavaidalu
ratiyindopavasavratapatita manavage || 15 ||
analagahutin sraddha animishadyarige tarpana
krushnashtami haridinadi maduvage || 17 ||
samiramatasthanu amaralokaidiralu
vimatasthanindala kramava madisidare || 18 ||
dhasami sivaniki dvadasi sadhani sraddha sandhisire
vishnupavasa esaguvavanige || 19 ||
aniruddhanigarpisi anudinadalli
prananigarpisadalumba manujadhamarige || 20 ||
pranesavithalana dhyanadolirutippa
pranadevara uktiya nambadavage || 21 ||
***
ಶ್ರೀ ಪ್ರಾಣೇಶದಾಸರ ಉಗಾಭೋಗ
ತಿಥಿತ್ರಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಜ್ಯಪದಾರ್ಥಗಳ ವಿವರ
ಪುನಹ ಭೋಜನ ಕಾಂಶ ಹಾರಕ
ಚಣಕ ಉದ್ದಲ ಸಂಧಿ ಮಧು ಮೈ-
ಥುನ ಪರಾನ್ನವು ಶಾಖ ಈ ದಶ ವರ್ಜ್ಯ ದಶಮಿಯಲೀ
ದಿನದಿ ನಿದ್ರಿ ಕದಳಿ ಮಧು ದ್ವಿಭೋ-
ಜನ ಸ್ತ್ರೀ ತೈಲುದಕಾಂಶ ಈ ಎಂ-
ಟನು ಬಿಡಲು ದ್ವಾದಶಿಗೆ ಪ್ರಾಣೇಶವಿಠಲ ಮೆಚ್ಚುವನೂ
****
No comments:
Post a Comment