Audio by Mrs. Nandini Sripad
ರಚನೆ : ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರು
for saahitya click ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 1 to 32
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ
ಗುಣತಾರತಮ್ಯ ಸಂಧಿ 20
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಶ್ರೀಧರಾ ದುರ್ಗಾ ಮನೋರಮ ವೇಧಮುಖ ಸುಮನಸ ಗಣ ಸಮಾರಾಧಿತ ಪದಾಂಬುಜ
ಜಗದಂತರ್ ಬಹಿರ್ವ್ಯಾಪ್ತ
ಗೋಧರ ಫಣಿಪ ವರಾತಪತ್ರ ನಿಷೇಧ ಶೇಷ ವಿಚಿತ್ರ ಕರ್ಮ
ಸುಬೋಧ ಸುಖಮಯ ಗಾತ್ರ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಸುಚರಿತ್ರ||1||
ನಿತ್ಯ ನಿರ್ಮಲ ನಿಗಮ ವೇದಯ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿ ಲಯ ದೂರವರ್ಜಿತ
ಸ್ತುತ್ಯ ಪೂಜ್ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮುಕ್ತಾಮುಕ್ತ ಗಣ ಸೇವ್ಯ
ಸತ್ಯಕಾಮ ಸಶರಣ್ಯ ಶಾಶ್ವತ ಭೃತ್ಯವತ್ಸಲ ಭಯ ನಿವಾರಣ
ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಪ್ರಿಯತಮ ಜಗನ್ನಾಥ ಮಾಂ ಪಾಹಿ||2||
ಪರಮ ಪುರುಷನ ರೂಪ ಗುಣವ ಅನುಸರಿಸಿ ಕಾಂಬಳು ಪ್ರವಹದಂದದಿ
ನಿರುಪಮಳು ನಿರ್ದುಷ್ಟ ಸುಖ ಸಂಪೂರ್ಣಳು ಎನಿಸುವಳು
ಹರಿಗೆ ಧಾಮತ್ರಯಳು ಎನಿಸಿ ಆಭರಣ ವಸನ ಆಯುಧಗಳು ಆಗಿದ್ದು
ಅರಿಗಳನು ಸಂಹರಿಸುವಳು ಅಕ್ಷರಳು ಎನಿಸಿಕೊಂಡು||3||
ಈತಗಿಂತ ಅನಂತ ಗುಣದಲಿ ಶ್ರೀ ತರುಣಿ ತಾ ಕಡಿಮೆಯೆನಿಪಳು
ನಿತ್ಯಮುಕ್ತಳು ನಿರ್ವಿಕಾರಳು ತ್ರಿಗುಣ ವರ್ಜಿತಳು
ಧೌತ ಪಾಪ ವಿರಿಂಚಿ ಪವನರ ಮಾತೆಯೆನಿಪ ಮಹಾಲಕುಮಿ
ವಿಖ್ಯಾತಳು ಆಗಿಹಳು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಿ ಶ್ರುತಿ ಪುರಾಣದೊಳು||4||
ಕಮಲ ಸಂಭವ ಪವನರೀರ್ವರು ಸಮರು ಸಮವರ್ತಿಗಳು
ರುದ್ರಾದಿ ಅಮರಗಣ ಸೇವಿತರು ಅಪರಬ್ರಹ್ಮ ನಾಮಕರು
ಯಮಳರಿಗೆ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಾನುತ್ತಮಳು ಕೋಟಿ ಸಜಾತಿ ಗುಣದಿಂದ
ಅಮಿತ ಸುವಿಜಾತಿ ಅಧಮರು ಎನಿಪರು ಬ್ರಹ್ಮ ವಾಯುಗಳು||5||
ಪತಿಗಳಿಂದ ಸರಸ್ವತೀ ಭಾರತಿಗಳು ಅಧಮರು ನೂರು ಗುಣ ಪರಿಮಿತ ವಿಜಾತಿ ಅವರರು
ಬಲ ಜ್ಞಾನಾದಿ ಗುಣದಿಂದ ಅತಿಶಯರು ವಾಗ್ದೇವಿ ಶ್ರೀ ಭಾರತಿಗೆ
ಪದಪ್ರಯುಕ್ತ ವಿಧಿ ಮಾರುತರವೋಳ್ ಚಿಂತಿಪುದು
ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಲಿ ಕೋವಿದರು||6||
ಖಗಪ ಫಣಿಪತಿ ಮ್ರುಡರು ಸಮ ವಾಣಿಗೆ ಶತಗುಣ ಅವರರು ಮೂವರು
ಮಿಗಿಲೆನಿಸುವನು ಶೇಷ ಪದದಿಂದಲಿ ತ್ರಿಯಂಬಕಗೆ
ನಗಧರನ ಷಣ್ಮ ಹಿಷಿಯರು ಪನ್ನಗ ವಿಭೂಷಣಗೈದು
ಮೇನಕಿ ಮಗಳು ವಾರುಣಿ ಸೌಪರ್ಣಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕವು ಎರಡು ಗುಣ||7||
ಗರುಡ ಶೇಷ ಮಹೇಷರಿಗೆ ಸೌಪರಣಿ ವಾರುಣಿ ಪಾರ್ವತಿ ಮೂರರು ದಶಾಧಮ
ವಾರುಣಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಎನಿಸುವಳು ಗೌರೀ
ಹರನ ಮಡದಿಗೆ ಹತ್ತು ಗುಣದಲಿ ಸುರಪ ಕಾಮರು ಕಡಿಮೆ
ಇಂದ್ರಗೆ ಕೊರತೆಯೆನಿಸುವ ಮನ್ಮಥನು ಪದದಿಂದಲಿ ಆವಾಗ||8||
ಈರೈದು ಗುಣ ಕಡಿಮೆ ಅಹಂಕಾರಿಕ ಪ್ರಾಣನು ಮನೋಜ ನಗಾರಿಗಳಿಗೆ
ಅನಿರುದ್ಧ ರತಿ ಮನು ದಕ್ಷ ಗುರು ಶಚಿಯು ಆರು ಜನ ಸಮ
ಪ್ರಾಣನಿಂದಲಿ ಹೌರಗ ಎನಿಪರು ಹತ್ತು ಗುಣದಲಿ
ಮಾರಜಾದ್ಯರಿಗೆ ಐದು ಗುಣದಿಂದ ಅಧಮ ಪ್ರವಹಾಖ್ಯ||9||
ಗುಣದ್ವಯದಿಂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರವಹಗೆ ಿನ ಶಶಾಂಕಯಮ ಸ್ವಯಂಭುವ ಮನು ಮಡದಿ ಶತರೂಪ
ನಾಲ್ವರು ಪಾದ ಪಾದಾರ್ಧ ವನಧಿ ನೀಚ
ಪಾದಾರ್ಧ ನಾರದ ಮುನಿಗೆ ಭೃಗು ಅಗ್ನಿ ಪ್ರಸೂತಿಗಳು
ಎನಿಸುವರು ಪಾದಾರ್ಧ ಗುಣದಿಂದ ಅಧಮರಹುದೆಂದು||10||
ಹುತವಹಗೆ ದ್ವಿಗುಣ ಅಧಮರು ವಿಧಿಸುತ ಮರೀಚಾದಿಗಳು
ವೈವಸ್ವತನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರಿಗೆ ಕಿಂಚಿದ್ ಗುಣಾಧಮನು
ವ್ರತಿವರ ಜಗನ್ಮಿತ್ರ ವರ ನಿರ್ಋತಿ ಪ್ರಾವಹಿ ತಾರರಿಗೆ
ಕಿಂಚಿತ್ ಗುಣ ಅಧಮ ಧನಪ ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನರು ಎನಿಸುವರು||11||
ಧನಪ ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ ಗೌರೀ ತನಯರಿಗೆ ಉಕ್ತ ಇತರರು ಸಮರೆನಿಸುವರು
ಎಂಭತ್ತೈದು ಜನ ಶೇಷ ಶತರೆಂದು
ದಿನಪರಾರು ಏಳಧಿಕ ನಾಲ್ವತ್ತನಿಲರು ಏಳು ವಸು
ರುದ್ರರೀರೈದು ಅನಿತು ವಿಶ್ವೇ ದೇವ ಋಭು ಅಶ್ವಿನೀ ಪಿತೃ ಧರಣೀ||12||
ಇವರಿಗಿಂತಲಿ ಕೊರತೆಯೆನಿಪರು ಚ್ಯವನ ಸನಕಾದಿಗಳು
ಪಾವಕ ಕವಿ ಉಚಿಥ್ಥ್ಯ ಜಯಂತ ಕಶ್ಯಪ ಮನುಗಳು ಎಕದಶ
ಧ್ರುವ ನಹುಷ ಶಶಿಬಿಂದು ಹೈಹಯ ದೌಷ್ಯಂತಿ ವಿರೋಚನನ ನಿಜ ಕುವರ
ಬಲಿ ಮೊದಲಾದ ಸಪ್ತ ಇಂದ್ರರು ಕಕುತ್ಸ್ಥ ಗಯ||13||
ಪೃಥು ಭರತ ಮಾಂಧಾತ ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಮರುತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಸುಪರೀಕ್ಷಿತ
ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಅಂಬರೀಷ ಉತ್ತನಪಾದ ಮುಖ
ಶತ ಸುಪುಣ್ಯ ಶ್ಲೋಕರು ಗದಾ ಭ್ರುತಗೆ ಅಧಿಷ್ಠಾನರು
ಸುಪ್ರಿಯವ್ರತಗೆ ದ್ವಿಗುಣ ಅಧಮರು ಕರ್ಮಜರು ಎಂದು ಕರೆಸುವರು||14||
ನಳಿನಿ ಸಂಜ್ಞಾ ರೋಹಿಣೀ ಶ್ಯಾಮಲ ವಿರಾಟ್ ಪರ್ಜನ್ಯರು ಅಧಮರು
ಯಲರು ಮಿತ್ರನ ಮಡದಿ ದ್ವಿಗುಣ ಅಧಮಳು ಬಾಂಬೊಳಗೆ
ಜಲ ಮಯ ಬುಧ ಅಧಮನು ದ್ವಿಗುಣದಿ ಕೆಳಗೆನಿಸುವಳು ಉಷಾ
ಶನೈಶ್ಚರಳಿಗೆ ಈರು ಗುಣಾಧಮರು ಉಷಾ ದೇವಿ ದ್ಯಸಿಯಿಂದಾ||15||
ಎರಡು ಗುಣ ಕರ್ಮಾಧಿಪತಿ ಪುಷ್ಕರ ಕಡಿಮೆ
ಆಜಾನು ದಿವಿಜರು ಚಿರ ಪಿತೃಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮರು ಕಿಂಕರರು ಪುಷ್ಕರಗೆ
ಸುರಪನಾಲಯ ಗಾಯಕ ಉತ್ತಮ ಎರಡೈದು ಗುಣದಿಂದಾಧಮ
ತುಂಬುರಗೆ ಸಮ ನೂರುಕೋಟಿ ಋಷಿಗಳು ನೂರುಜನರುಳಿದು||16||
ಅವರವರ ಪತ್ನಿಯರು ಅಪ್ಸರ ಯುವತಿಯರು ಸಮ
ಉತ್ತಮರನುಳಿದು ಅವರರೆನಿಪರು ಮನುಜ ಗಂಧರ್ವರು ದ್ವಿಷಡ್ಗುಣದಿ
ಕುವಲಯಾಧಿಪರು ಈರು ಐದು ಗುಣ ಅವನಿಪ ಸ್ತ್ರೀಯರು
ದಶೋತ್ತರ ನವತಿ ಗುಣದಿಂದ ಅಧಮರು ಎನಿಪರು ಮಾನುಷೋತ್ತಮರು||17||
ಸತ್ವಸತ್ವರು ಸತ್ವರಾಜಸ ಸತ್ವತಾಮಸ ಮೂವರು
ರಜಸ್ಸತ್ವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಎನಿಸುವರು
ನಿತ್ಯ ಬದ್ಧರು ರಜೋರಜರು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಭೂಸ್ವರ್ಗದೊಳು
ನರಕದಿ ಪೃಥ್ವಿಯೊಳು ಸಂಚರಿಸುತಿಪ್ಪರು ರಜಸ್ತಾಮಸರು||18||
ತಮಸ್ಸಾತ್ವಿಕರು ಎನಿಸಿಕೊಂಬರು ಅಮಿತನ ಆಖ್ಯಾತ ಅಸುರರ ಗಣ
ತಮೋ ರಾಜಸರು ಎನಿಸಿಕೊಂಬರು ದೈತ್ಯ ಸಮುದಾಯ
ತಮಸ್ತಾಮಸ ಕಲಿ ಪುರಂಧ್ರಿಯು ಅಮಿತ ದುರ್ಗುಣ ಪೂರ್ಣ
ಸರ್ವಾಧಮರೊಳು ಅಧಮಾಧಮ ದುರಾತ್ಮನು ಕಲಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಬ||19||
ಇವನ ಪೋಲುವ ಪಾಪಿ ಜೀವರು ಭುವನ ಮೂವರೊಳಿಲ್ಲ ನೋಡಲು
ನವ ವಿಧ ದ್ವೇಷಗಳಿಗೆ ಆಕಾರನು ಎನಿಸಿಕೊಳುತಿಪ್ಪ
ಬವರದೊಳು ಬಂಗಾರದೊಳು ನಟ ಯುವತಿ ದ್ಯೂತಾ ಪೇಯ ಮೃಷದೊಳು
ಕವಿಸಿ ಮೋಹದಿ ಕೆಡಿಸುವನುಯೆಂದರಿದು ತ್ಯಜಿಸುವದು||20||
ತ್ರಿವಿಧ ಜೀವ ಪ್ರತತಿಗಳ ಸಗ್ಗ ಆವೊಳೆಯಾಣ್ಮ ಆಲಯನು ನಿರ್ಮಿಸಿ
ಯುವತಿಯರೊಡಗೂಡಿ ಕ್ರೀಡಿಸುವನು ಕೃಪಾಸಾಂದ್ರ
ದಿವಿಜ ದಾನವ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿವರ ತಿಳಿವ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ
ಬಾನ್ನವಿರ ಸಖ ತಾನೊಲಿದು ಉದ್ಧರಿಸುವನು ದಯದಿಂದ||21||
ದೇವ ದೈತ್ಯರ ತಾರತಮ್ಯವು ಪಾವಮಾನಿ ಮತಾನುಗರಿಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ಅವಶ್ಯಕವು
ತಿಳಿವುದು ಸರ್ವ ಕಾಲದಲಿ
ದಾವಶಿಖಿ ಪಾಪಾಟವಿಗೆ ನವ ನಾವೆಯೆನಿಪುದು ಭವ ಸಮುದ್ರಕೆ
ಪಾವಟಿಗೆ ವೈಕುಂಠ ಲೋಕಕೆ ಇದೆಂದು ಕರೆಸುವುದು||22||
ತಾರತಮ್ಯ ಜ್ಞಾನ ಮುಕ್ತಿ ದ್ವಾರವು ಎನಿಪುದು ಭಕ್ತ ಜನರಿಗೆ ತೋರಿ ಪೇಳಿ
ಸುಖಾಬ್ಧಿಯೊಳು ಲೋಲ್ಯಾಡುವುದು ಬುಧರು
ಕ್ರೂರ ಮಾನವರಿಗಿದು ಕರ್ಣ ಕಟೋರವು ಎನಿಪುದು
ನಿತ್ಯದಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಿದನ ಅರುಪುವುದು ದುಸ್ತರ್ಕಿಗಳ ಬಿಟ್ಟು||23||
ಹರಿಸಿರಿವಿರಿಂಚಿ ಈರಭಾರತಿ ಗರುಡ ಫಣಿ ಪತಿ ಷಣ್ಮಹಿಷಿಯರು
ಗಿರಿಜನಾಕ ಈಶ ಸ್ಮರ ಪ್ರಾಣ ಅನಿರುದ್ಧ ಶಚೀದೇವೀ
ಗುರು ರತೀ ಮನು ದಕ್ಷ ಪ್ರವಹಾ ಮರುತ ಮಾನವಿ ಯಮ ಶಶಿ ದಿವಾಕರ
ವರುಣ ನಾರದ ಸುರಾಸ್ಯ ಪ್ರಸೂತಿ ಭೃಗು ಮುನಿಪ||24||
ವ್ರತತಿಜಾಸನ ಪುತ್ರರೆನಿಸುವ ವ್ರತಿವರ ಮರೀಚಿ ಅತ್ರಿ
ವೈವಸ್ವತನು ತಾರಾ ಮಿತ್ರ ನಿರ್ಋತಿ ಪ್ರವಹ ಮಾರುತನ ಸತಿ
ಧನ ಈಶ ಅಶ್ವಿನಿಗಳ ಈರ್ಗಣಪತಿಯು ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ ಶೇಷನು ಶತರು
ಮನುಗಳು ಉಚಿಥ್ಯ ಛಾವಣ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ನಮಿಪೆ||25||
ಶತ ಸುಪುಣ್ಯ ಶ್ಲೋಕರು ಎನಿಸುವ ಕ್ಷಿತಿಪರಿಗೆ ನಮಿಸುವೆನು
ಬಾಗೀರಥಿ ವಿರಾಟ್ ಪರ್ಜನ್ಯ ರೋಹಿಣಿ ಶ್ಯಾಮಲಾ ಸಂಜ್ಞಾಹುತ ವಹನ ಮಹಿಳಾ
ಬುಧ ಉಷಾ ಕ್ಷಿತಿ ಶನೈಶ್ಚರ ಪುಷ್ಕರರಿಗೆ
ಆನತಿಸಿ ಬಿನ್ನಯಿಸುವೆನು ಭಕ್ತಿ ಜ್ಞಾನ ಕೊಡಲೆಂದು||26||
ನೂರಧಿಕವು ಆಗಿಪ್ಪ ಮತ್ತೆ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ನಂದ ಗೋಪ ಕುಮಾರನ
ಅರ್ಧಾಂಗಿಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯ ಆದೇ ಮುನೀಶ್ವರರು
ಊರ್ವಶೀ ಮೊದಲಾದ ಅಪ್ಸರ ನಾರಿಯರು ಶತ ತುಂಬುರರು
ಕಂಸಾರಿ ಗುಣಗಳ ಕೀರ್ತನೆಯ ಮಾಡಿಸಲಿ ಎನ್ನಿಂದ||27||
ಪಾವನರು ಶುಚಿ ಶುದ್ಧ ನಾಮಕ ದೇವತೆಗಳು ಆಜಾನ ಚಿರ ಪಿತೃ
ದೇವ ನರ ಗಂಧರ್ವರು ಅವನಿಪ ಮಾನುಷೋತ್ತಮರು
ಈ ವಸುಮತಿಯೊಳು ಉಳ್ಳ ವೈಷ್ಣವರ ಅವಳಿಯೊಳು ಇಹನೆಂದು
ನಿತ್ಯಡಿ ಸೇವಿಪುದು ಸಂತೋಷದಿಂ ಸರ್ವ ಪ್ರಕಾರದಲಿ||28||
ಮಾನುಷೋತ್ತಮರನ ವಿಡಿದು ಚತುರಾನನ ಅಂತ ಶತ ಉತ್ತಮತ್ವ
ಕ್ರಮೇಣ ಚಿಂತಿಪ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಚತುರ ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥ
ಶ್ರೀನಿಧಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ ತಾನೇ ಒಲಿದು ಈವನು
ನಿರಂತರ ಸಾನುರಾಗದಿ ಪಠಿಸುವುದು ಸಂತರಿದ ಮರೆಯದಲೆ||29||
***
1.
Śrīdharā durgā manōrama vēdhamukha sumanasagaṇa samārādhita padāṃbuja |
Jagadaṃtar bahirvyāpta ||
Gōdhara phaṇipa varātapatra niṣēdha śēṣa vicitra karma |
Subōdha sukhamaya gātra parama pavitra sucaritra ||
2.
Nitya nirmala nigama vēdaya utpatti sthiti laya dūravarjita |
Stutya pūjya prasiddha muktāmukta gaṇa sēvya ||
Satyakāma saśaraṇya śāśvata bhṛtyavatsala bhaya nivāraṇa |
Atyadhika saṃpriyatama jagannātha māṃ pāhi ||
3.
Parama puruṣana rūpa guṇava anusarisi kāmbaḷu pravahadandadi |
Nirupamaḷu nirduṣṭa sukha saṃpūrṇaḷu enisuvaḷu ||
Harige dhāmatrayaḷu enisi ābharaṇa vasana āyudhagaḷu āgittu |
Arigaḷanu saṃharisuvaḷu akṣaraḷu enisikoṇḍu ||
4.
Ītaginta ananta guṇadali śrī taruṇi tā kaḍimeyenipaḷu |
Nityamuktaḷu nirvikāraḷu triguṇa varjitaḷu ||
Dhauta pāpa viriñci pavanara māteyenipa mahālakumi |
Vikhyātaḷu āgihaḷu ellā kāladi śruti purāṇadoḷu ||
5.
Kamala saṃbhava pavanarīrvaru samaru samavartigaḷu |
Rudrādi amaragaṇa sēvitaru aparabrahma nāmakaru ||
Yamaḷarige mahālakṣmi tānuttamau kōṭi sajāti guṇadinda |
Amita suvijāti adhamaru eniparu brahma vāyugaḷu ||
6.
Patigaḷinda sarasvatī bhāratigaḷu adhamaru nūru guṇa parimita vijāti avararu |
Bala jñānādi guṇadinda atiśayaru vāgdēvi śrī bhāratige ||
Padaprayukta vidhi mārutaravōḷ cintipudu |
Sadbhaktiyali kōvidaru ||
7.
Khagapa phaṇipati mruḍaru sama vāṇige śataguṇa avararu mūvaru |
Migilenisuvanu śēṣa padadindali triyaṃbakage ||
Nagadharana ṣaṇma hiṣiyaru pannaga vibhūṣaṇagaidu |
Mēnaki magaḷu vāruṇi sauparṇigaḷige adhikavu eraḍu guṇa ||
8.
Garuḍa śēṣa mahēṣarige sauparaṇi vāruṇi pārvati mūraru daśādham |
Vāruṇige kaḍime enisuvaḷu gaurī ||
Harana maḍadige hattuguṇadali surapa kāmaru kaḍime |
Iṃḍarage korateyenisuva manmathanu padadindali āvāga ||
9.
Īraidu guṇa kaḍime ahaṃkārika prāṇanu manōja nagārigaḷige |
Aniruddha rati manu dakṣa guru śaciyu āru jana sama ||
Prāṇanindali hauraga eniparu hattuguṇadali |
Mārajādyarige aidu guṇadinda adhamapravahākhya ||
10.
Guṇadvayadiṃ kaḍime pravahage ina śaśāṃkayama svayaṃbhuva manu maḍadi śatarūpa |
Nālvaru pāda pādārdha vanadhi nīca ||
Pādārdha nārada munige bhṛgu agni prasūtigaḷu |
Enisuvaru pādārdha guṇadinda adhamarahudendu ||
11.
Hutavahage dviguṇa adhamaru vidhisuta marīcādigaḷu |
Vaivasvatanu viśvāmitrarige kiñcid guṇādhamanu ||
Vrativara jaganmitra vara nirṛti prāvahi tārarige |
Kiñcit guṇa adhama dhanapa viśvakṣēnaru enisuvaru ||
12.
Dhanapa viśvakṣēna gaurī tanayarige ukta itararu samarenisuvaru |
Eṃbhattaiidu jana śēṣa śatarendu ||
Dinaparāru ēḷadhika nālvattanilaru ēḷu vasu |
Rudrarīraidu anitu viśvē dēva ṛbhu aśvinī pitṛ dharaṇī ||
13.
Ivarigintali korateyenipaḷu cyavana sanakādigaḷu |
Pāvaka kavi uciththya jayanta kaśyapa manugaḷu ekadaśa ||
Dhruva nahuṣa śaśibindu haihaya dauṣyaṃti virōcanana nija kuvara |
Bali modalāda sapta indraru kakutstha gaya ||
14.
Pṛthu bharata māṃdhāta priyavrata maruta prahlāda suparīkṣita |
Hariścandra ambarīṣa uttanapāda mukha ||
Śata supuṇya ślōkaru gadā bhrutage adhiṣṭhānaru |
Supriyavratage dviguṇa adhamaru karmajaru endu karesuvaru ||
15.
Nalini saṃjñā rōhiṇī śyāmala virāṭ parjanyaru adhamaru |
Yalaru mitrana maḍadi dviguṇa adhamalu bāṃboḷage ||
Jala maya budha adhamanu dviguṇadi keḷagenisuvaḷu uṣā |
Śanaiścaraḷige īru guṇādhamaru uṣā dēvi dyasiyindā ||
16.
Eraḍu guṇa karmādhipati puṣkara kaḍime |
Ājānu divijaru cira pitṛgaḷinda uttamaru kiṅkararu puṣkarage ||
Surapanālaya gāyaka uttama eraḍaidu guṇadindādham |
Tuṃburage sama nūrukōṭi ṛṣigaḷu nūrujanaruḷidu ||
17.
Avaravara patniyaru apsara yuvatiyaru sama |
Uttamaranuḷidu avarareṇiparu manuja gandharvaru dviṣaḍguṇadi ||
Kuvalayādhiparu īru aidu guṇa avanipa striyaru |
Daśōttara navati guṇadinda adhamaru eniparu mānuṣōttamaru ||
18.
Satvasatvaru satvarājasa satvatāmasa mūvaru |
Rajassatva adhikārigalu bhagavadbhaktaru enisuvaru ||
Nityabaddharu rajōrajaru utpatti bhūsvargadoḷu |
Narakadi pṛthviyoḷu sañcarisutipparu rajastāmasaru ||
19.
Tamassāttvikaru enisikoṃbaru amitana ākhyāta asurara gaṇa |
Tamō rājasaru enisikoṃbaru daitya samudāya ||
Tamastāmasa kali purandhriyu amita durguṇa pūrṇa |
Sarvādhamaroḷu adhamādhamadurātmanu kaliyenisikoṃba ||
20.
Ivana pōluva pāpi jīvaru bhuvana mūvaroḷillanōḍalu |
Nava vidha dvēṣagaḷige ākāranu enisikoḷutippa ||
Bavaradoḷu baṅgāradoḷu naṭa yuvati dyūtā pēya mṛṣadoḷu |
Kavisi mōhadi keḍisuvanuyendaridu tyajisuvadu ||
21.
Trividha jīva pratitigaḷa sagga āvoḷeyāṇma ālayanu nirmisi |
Yuvatiyarōḍagūḍi krīḍisuvanu kṛpāsāndra ||
Divija dānava tāratamyada vivara tiḷiva mahātmarige |
Bāṇnavira sakha tānolidu uddhariṣuvanu dayadinda ||
22.
Dēva daityara tāratamyavu pāvamāni matānugarige idu kēvala āvaśyakavu |
Tiḷivudu sarvakāladoḷali ||
Dāvāśikhi pāpāṭavige nava nāveyenipudu bhava samudrake |
Pāvaṭige vaikuṇṭha lōkake idendu karesuvudu ||
23.
Tāratamya jñāna mukti dvāravu enipudu bhakta janarige tōri pēḷi |
Sukhābdhiyoḷu lōlyāḍuvudu budharu ||
Krūra mānavarigidu karṇa kaṭōravu enipudu |
Nityadali adhikārigaḷigidana arupuvudu dustarkigaḷa biṭṭu ||
24.
Harisiriviriñci īrabhārati garuḍa phaṇi pati ṣaṇmahiṣiyaru |
Girijanāka īśa smara prāṇa aniruddha śacīdēvī ||
Guru ratī manu dakṣa pravahā maruta mānavi yama śaśi divākara |
Varuṇa nārada surāsya prasūti bhṛgu munipa ||
25.
Vratatijāsana putrarenisuva vrativara marīci atri |
Vaivasvatanu tārā mitra nirṛti pravaha mārutana sati ||
Dhana īśa aśvinigaḷa īrgaṇapatiyu viśvakṣēna śēṣanu śataru |
Manugaḷu ucithya chāvaṇa munigaḷige namipe ||
26.
Śata supuṇya ślōkaru enisuva kṣitiparige namisuvenu |
Bāgīrathi virāṭ parjanya rōhiṇī śyāmalā saṃjñāhutavahana mahiḷā ||
Budha uṣā kṣiti śanaiścararige |
Ānatisibinnyāyisuve nu bhakti jñāna koḍalendu ||
27.
Nūradhikavu āgippa matte hadināru sāvira nanda gōpa kumārana |
Ardhāṅgiyaru agastya ādē munīśvararu ||
Ūrvaśī modalāda apsara nāriyaru śata tuṃburaru |
Kaṃsāri guṇagaḷa kīrtaneya māḍisali enninda ||
28.
Pāvanaru śuci śuddha nāmaka dēvategaḷu ājāna cira pitṛ |
Dēva nara gandharvaru avanipa mānuṣōttamaru ||
Ī vasumatiyoḷu uḷḷa vaiṣṇavara avaḷiyoḷu ihanendu |
Nityadi sēvipudu saṃtōṣadiṃ sarva prakāradali ||
29.
Mānuṣōttarana viḍidu caturānana anta śata uttamattva |
Kramēṇa cintipa bhaktarige caturavidha puruṣārtha ||
Śrīnidhi jagannātha viṭhala tānē olidu īvanu |
Nirantara sānurāgadi paṭhisuvudu saṃtarida mareyadale ||
***
Key Pronunciation Guide. - essential guidelines:
Vowel Mastery: Carefully observe the difference between short vowels (a, i, u, e, o) and long vowels (ā, ī, ū, ē, ō), sustaining the long sounds for exactly double the time of the short ones to maintain the Shatpadi rhythm.
Retroflex Precision: Ensure that all retroflex consonants (ṭ, ḍ, ṇ, ṣ, ḷ) are articulated by curling the tongue tip against the hard palate; this is crucial for the distinct phonetics of Kannada-Sanskrit script used in the Harikathamrutasara.
Aspiration Control: Clearly differentiate between non-aspirated and aspirated consonants (e.g., ka vs. kha, ta vs. tha), ensuring that the aspirated sounds (kh, gh, ch, jh, th, dh, ph, bh) carry the necessary puff of breath.
Anusvara and Visarga: Treat the Anusvara (ṁ) as a soft nasal resonance that transitions smoothly into the next letter, and ensure the Visarga (ḥ) is articulated as a soft, audible, breathy release at the end of a word.
Steady Cadence: Maintain a consistent, melodic, and meditative pace throughout all 29 verses, allowing the natural meter of the poem to guide the phrasing and pauses at the end of each line, reflecting the depth of the Taratamya (hierarchy) philosophy.
***
ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ 'ಗುಣತಾರತಮ್ಯ ಸಂಧಿ' (ಸಂಧಿ ೨೦)ಯು ಮಧ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ತ್ವವಾದ 'ಜೀವ ತಾರತಮ್ಯ'ವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಸಂಧಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಧಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:
ಗುಣತಾರತಮ್ಯ ಸಂಧಿಯ ಸಾರಾಂಶ
೧. ಪರಮಾತ್ಮನ ಸರ್ವೋತ್ತಮತ್ವ (ಪದ್ಯ ೧-೨):
ಎಲ್ಲ ಚೇತನಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ. ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಗಳಿಗೆ ಮೂಲ. ಅವನು ನಿರ್ಮಲ, ಜ್ಞಾನಾನಂದಮಯ ಮತ್ತು ಸರ್ವ ಜೀವರಾಶಿಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಯದಾತ. ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದೇ ಜೀವನದ ಪರಮ ಉದ್ದೇಶ.
೨. ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ-ವಾಯುಗಳ ಸ್ಥಾನ (ಪದ್ಯ ೩-೫):
ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯು ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವರ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠಳು. ಅವಳ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಯುದೇವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಸಮಾನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
೩. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಶ್ರೇಣಿ (ಪದ್ಯ ೬-೧೬):
ಬ್ರಹ್ಮ-ವಾಯುಗಳ ನಂತರದ ದೇವತೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ದಾಸರು ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಸ್ವತಿ-ಭಾರತಿ ದೇವಿಗಳು, ಗರುಡ, ಶೇಷ, ರುದ್ರ, ಪಾರ್ವತಿ, ವಾರುಣಿ, ಸೌಪರ್ಣಿ, ಇಂದ್ರ, ಮನ್ಮಥ, ಹಾಗೂ ಅಹಂಕಾರಿಕ ಪ್ರಾಣ, ಮುನಿಗಳು (ನಾರದರು, ಭೃಗು, ಮರೀಚಿ, ಅತ್ರಿ) ಮತ್ತು ಮನುಗಳ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಬ್ಬರಿಗಿಂತ ಒಬ್ಬರು ಗುಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬ ಕ್ರಮವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.
೪. ಮಾನವ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಸುರರ ವರ್ಗ (ಪದ್ಯ ೧೭-೧೯):
ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಸಾಧಕರಾದ ಮಾನುಷೋತ್ತಮರಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಭಕ್ತರ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳನ್ನು (ಸಾತ್ವಿಕ, ರಾಜಸಿಕ, ತಾಮಸಿಕ) ದಾಸರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಅಸುರರ ವರ್ಗವನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಅಧಮರಾದ ಅಸುರರು, ಅದರಲ್ಲೂ ದುಷ್ಟತನದ ಪರಮಾವಧಿಯಾಗಿ 'ಕಲಿ ಪುರುಷ'ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
೫. ಕಲಿ ಪುರುಷನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ (ಪದ್ಯ ೨೦):
ಕಲಿ ಪುರುಷನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಭ್ರಮೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ, ಮದ್ಯ, ಮಾಂಸ, ಜೂಜಾಟ ಮುಂತಾದ ಪಾಪಗಳ ಮೂಲಕ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ಅರಿತು ಅವನಿಗಿಂತ ದೂರವಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
೬. ತಾರತಮ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಮಹತ್ವ (ಪದ್ಯ ೨೧-೨೩):
ಈ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಕೇವಲ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಲ್ಲ, ಅದು 'ಮುಕ್ತಿ ದ್ವಾರ'ವಾಗಿದೆ. ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ಇದು ನೌಕೆಯಂತಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ (ಅರ್ಹರಿರುವವರಿಗೆ) ಬೋಧಿಸಬೇಕು; ದುಸ್ತರ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು ಎಂದು ದಾಸರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೭. ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ (ಪದ್ಯ ೨೪-೨೯):
ಕೊನೆಯ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಾರತಮ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಠಿಸುವವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನು ಒಲಿದು, ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ-ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನು ದಾಸರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶ: ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಗೂ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಈ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವುದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ತನಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುತ್ತಾ, ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Meaning
ಪದ್ಯ ೧:
ಶ್ರೀಧರಾ ದುರ್ಗಾ ಮನೋರಮ ವೇಧಮುಖ ಸುಮನಸ ಗಣ ಸಮಾರಾಧಿತ ಪದಾಂಬುಜ |
ಜಗದಂತರ್ ಬಹಿರ್ವ್ಯಾಪ್ತ ||
ಗೋಧರ ಫಣಿಪ ವರಾತಪತ್ರ ನಿಷೇಧ ಶೇಷ ವಿಚಿತ್ರ ಕರ್ಮ |
ಸುಬೋಧ ಸುಖಮಯ ಗಾತ್ರ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಸುಚರಿತ್ರ || ೧ ||
ಅರ್ಥ: ಶ್ರೀಹರಿಯು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪತಿಯು, ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಮನೋರಮನು. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಜಗದ ಒಳಗೆ-ಹೊರಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದವನು. ಶೇಷನೇ ಹಾಸಿಗೆಯಾದವನು. ವೈಚಿತ್ರ್ಯಮಯವಾದ ಕರ್ಮಗಳುಳ್ಳವನು. ಜ್ಞಾನಾನಂದಮಯ ಶರೀರವುಳ್ಳವನು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಚರಿತ್ರೆ ಉಳ್ಳವನು.
ಪದ್ಯ ೨:
ನಿತ್ಯ ನಿರ್ಮಲ ನಿಗಮ ವೇದಯ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿ ಲಯ ದೂರವರ್ಜಿತ |
ಸ್ತುತ್ಯ ಪೂಜ್ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮುಕ್ತಾಮುಕ್ತ ಗಣ ಸೇವ್ಯ ||
ಸತ್ಯಕಾಮ ಸಶರಣ್ಯ ಶಾಶ್ವತ ಭೃತ್ಯವತ್ಸಲ ಭಯ ನಿವಾರಣ |
ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಪ್ರಿಯತಮ ಜಗನ್ನಾಥ ಮಾಂ ಪಾಹಿ || ೨ ||
ಅರ್ಥ: ಹರಿಯು ಸದಾ ನಿರ್ಮಲನು, ವೇದಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವವನು. ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಲ್ಲದವನು (ಅವನಿಗೆ ಜನನ-ಮರಣವಿಲ್ಲ). ಎಲ್ಲರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನು, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಭಯ ನಿವಾರಕನು, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.
ಪದ್ಯ ೩:
ಪರಮ ಪುರುಷನ ರೂಪ ಗುಣವ ಅನುಸರಿಸಿ ಕಾಂಬಳು ಪ್ರವಹದಂದದಿ |
ನಿರುಪಮಳು ನಿರ್ದುಷ್ಟ ಸುಖ ಸಂಪೂರ್ಣಳು ಎನಿಸುವಳು ||
ಹರಿಗೆ ಧಾಮತ್ರಯಳು ಎನಿಸಿ ಆಭರಣ ವಸನ ಆಯುಧಗಳು ಆಗಿದ್ದು |
ಅರಿಗಳನು ಸಂಹರಿಸುವಳು ಅಕ್ಷರಳು ಎನಿಸಿಕೊಂಡು || ೩ ||
ಅರ್ಥ: ರಮಾ ದೇವಿಯು ಪರಮಾತ್ಮನ ರೂಪ-ಗುಣಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಡೆಯುವಳು. ಅವಳು ನಿರ್ದುಷ್ಟಳು, ಸುಖ ಸಂಪೂರ್ಣಳು. ಹರಿಯ ಆಭರಣ, ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳಾಗಿ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಸೇವೆ ಮಾಡುವಳು.
ಪದ್ಯ ೪:
ಈತಗಿಂತ ಅನಂತ ಗುಣದಲಿ ಶ್ರೀ ತರುಣಿ ತಾ ಕಡಿಮೆಯೆನಿಪಳು |
ನಿತ್ಯಮುಕ್ತಳು ನಿರ್ವಿಕಾರಳು ತ್ರಿಗುಣ ವರ್ಜಿತಳು ||
ಧೌತ ಪಾಪ ವಿರಿಂಚಿ ಪವನರ ಮಾತೆಯೆನಿಪ ಮಹಾಲಕುಮಿ |
ವಿಖ್ಯಾತಳು ಆಗಿಹಳು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಿ ಶ್ರುತಿ ಪುರಾಣದೊಳು || ೪ ||
ಅರ್ಥ: ಹರಿಗಿಂತ ಅನಂತ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ. ಅವಳು ನಿತ್ಯಮುಕ್ತಳು, ನಿರ್ವಿಕಾರಳು. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಯುದೇವರಿಗೆ ತಾಯಿಯಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ವೇದ-ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
ಪದ್ಯ ೫:
ಕಮಲ ಸಂಭವ ಪವನರೀರ್ವರು ಸಮರು ಸಮವರ್ತಿಗಳು |
ರುದ್ರಾದಿ ಅಮರಗಣ ಸೇವಿತರು ಅಪರಬ್ರಹ್ಮ ನಾಮಕರು ||
ಯಮಳರಿಗೆ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಾನುತ್ತಮಳು ಕೋಟಿ ಸಜಾತಿ ಗುಣದಿಂದ |
ಅಮಿತ ಸುವಿಜಾತಿ ಅಧಮರು ಎನಿಪರು ಬ್ರಹ್ಮ ವಾಯುಗಳು || ೫ ||
ಅರ್ಥ: ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಯುದೇವರು ಸಮಾನರು. ಅವರಿಗೆ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮಳು. ಇವರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಾಯುಗಳು ಸಮಾನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೬:
ಪತಿಗಳಿಂದ ಸರಸ್ವತೀ ಭಾರತಿಗಳು ಅಧಮರು ನೂರು ಗುಣ ಪರಿಮಿತ ವಿಜಾತಿ ಅವರರು |
ಬಲ ಜ್ಞಾನಾದಿ ಗುಣದಿಂದ ಅತಿಶಯರು ವಾಗ್ದೇವಿ ಶ್ರೀ ಭಾರತಿಗೆ ||
ಪದಪ್ರಯುಕ್ತ ವಿಧಿ ಮಾರುತರವೋಳ್ ಚಿಂತಿಪುದು |
ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಲಿ ಕೋವಿದರು || ೬ ||
ಅರ್ಥ: ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತಿ ದೇವಿಯರು ತಮ್ಮ ಪತಿಗಳಿಗಿಂತ (ಬ್ರಹ್ಮ-ವಾಯು) ನೂರು ಗುಣ ಕಡಿಮೆ. ಸರಸ್ವತಿಗಿಂತ ಭಾರತಿ ದೇವಿಗೆ ಗುಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅತಿಶಯ ಉಂಟು.
ಪದ್ಯ ೭:
ಖಗಪ ಫಣಿಪತಿ ಮ್ರುಡರು ಸಮ ವಾಣಿಗೆ ಶತಗುಣ ಅವರರು ಮೂವರು |
ಮಿಗಿಲೆನಿಸುವನು ಶೇಷ ಪದದಿಂದಲಿ ತ್ರಿಯಂಬಕಗೆ ||
ನಗಧರನ ಷಣ್ಮ ಹಿಷಿಯರು ಪನ್ನಗ ವಿಭೂಷಣಗೈದು |
ಮೇನಕಿ ಮಗಳು ವಾರುಣಿ ಸೌಪರ್ಣಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕವು ಎರಡು ಗುಣ || ೭ ||
ಅರ್ಥ: ಗರುಡ, ಶೇಷ ಮತ್ತು ರುದ್ರ ಇವರು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವರಿಗಿಂತ ನೂರು ಗುಣ ಕಡಿಮೆ. ಪಾರ್ವತಿ, ವಾರುಣಿ ಮತ್ತು ಸೌಪರ್ಣಿ ದೇವಿಯರಿಗಿಂತ ಗರುಡ-ಶೇಷರಿಗೆ ಎರಡು ಗುಣ ಅಧಿಕ.
ಪದ್ಯ ೮:
ಗರುಡ ಶೇಷ ಮಹೇಷರಿಗೆ ಸೌಪರಣಿ ವಾರುಣಿ ಪಾರ್ವತಿ ಮೂರರು ದಶಾಧಮ |
ವಾರುಣಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಎನಿಸುವಳು ಗೌರೀ ||
ಹರನ ಮಡದಿಗೆ ಹತ್ತು ಗುಣದಲಿ ಸುರಪ ಕಾಮರು ಕಡಿಮೆ |
ಇಂದ್ರಗೆ ಕೊರತೆಯೆನಿಸುವ ಮನ್ಮಥನು ಪದದಿಂದಲಿ ಆವಾಗ || ೮ ||
ಅರ್ಥ: ಗರುಡ-ಶೇಷ-ಮಹೇಶರಿಗಿಂತ ಸೌಪರ್ಣಿ, ವಾರುಣಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯರು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಅಧಮರು. ಪಾರ್ವತಿಗಿಂತ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮನ್ಮಥ ಅಧಮರು.
ಪದ್ಯ ೯:
ಈರೈದು ಗುಣ ಕಡಿಮೆ ಅಹಂಕಾರಿಕ ಪ್ರಾಣನು ಮನೋಜ ನಗಾರಿಗಳಿಗೆ |
ಅನಿರುದ್ಧ ರತಿ ಮನು ದಕ್ಷ ಗುರು ಶಚಿಯು ಆರು ಜನ ಸಮ ||
ಪ್ರಾಣನಿಂದಲಿ ಹೌರಗ ಎನಿಪರು ಹತ್ತು ಗುಣದಲಿ |
ಮಾರಜಾದ್ಯರಿಗೆ ಐದು ಗುಣದಿಂದ ಅಧಮ ಪ್ರವಹಾಖ್ಯ || ೯ ||
ಅರ್ಥ: ಅಹಂಕಾರಿಕ ಪ್ರಾಣ, ಮನೋಜ (ಮನ್ಮಥ) ಮತ್ತು ನಗಾರಿ (ರುದ್ರ) ಇವರಲ್ಲಿ ಅನಿರುದ್ಧ, ರತಿ, ಮನು, ದಕ್ಷ, ಗುರು (ಬೃಹಸ್ಪತಿ) ಮತ್ತು ಶಚೀ ದೇವಿ ಇವರು ಆರು ಜನ ಸಮಾನರು.
ಪದ್ಯ ೧೦:
ಗುಣದ್ವಯದಿಂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರವಹಗೆ ಿನ ಶಶಾಂಕಯಮ ಸ್ವಯಂಭುವ ಮನು ಮಡದಿ ಶತರೂಪ |
ನಾಲ್ವರು ಪಾದ ಪಾದಾರ್ಧ ವನಧಿ ನೀಚ ||
ಪಾದಾರ್ಧ ನಾರದ ಮುನಿಗೆ ಭೃಗು ಅಗ್ನಿ ಪ್ರಸೂತಿಗಳು |
ಎನಿಸುವರು ಪಾದಾರ್ಧ ಗುಣದಿಂದ ಅಧಮರಹುದೆಂದು || ೧೦ ||
ಅರ್ಥ: ಪ್ರವಹ ದೇವರಿಗಿಂತ ಶಶಾಂಕ (ಚಂದ್ರ), ಯಮ, ಸ್ವಯಂಭುವ ಮನು ಮತ್ತು ಶತರೂಪ ದೇವಿ ಅಧಮರು. ಅವರಿಗಿಂತ ನಾರದ ಮುನಿ, ಭೃಗು, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸೂತಿ ಅಧಮರು.
ಪದ್ಯ ೧೧:
ಹುತವಹಗೆ ದ್ವಿಗುಣ ಅಧಮರು ವಿಧಿಸುತ ಮರೀಚಾದಿಗಳು |
ವೈವಸ್ವತನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರಿಗೆ ಕಿಂಚಿದ್ ಗುಣಾಧಮನು ||
ವ್ರತಿವರ ಜಗನ್ಮಿತ್ರ ವರ ನಿರ್ಋತಿ ಪ್ರಾವಹಿ ತಾರರಿಗೆ |
ಕಿಂಚಿತ್ ಗುಣ ಅಧಮ ಧನಪ ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನರು ಎನಿಸುವರು || ೧೧ ||
ಅರ್ಥ: ಅಗ್ನಿ ದೇವರಿಗಿಂತ ಮರೀಚಿ ಮೊದಲಾದವರು ಅಧಮರು. ವೈವಸ್ವತ ಮನು, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಜಗನ್ಮಿತ್ರ, ನಿರ್ಋತಿ, ಪ್ರಾವಹಿ, ತಾರ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವದವರಿಗಿಂತ ಅಧಮರಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೧೨:
ಧನಪ ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ ಗೌರೀ ತನಯರಿಗೆ ಉಕ್ತ ಇತರರು ಸಮರೆನಿಸುವರು |
ಎಂಭತ್ತೈದು ಜನ ಶೇಷ ಶತರೆಂದು ||
ದಿನಪರಾರು ಏಳಧಿಕ ನಾಲ್ವತ್ತನಿಲರು ಏಳು ವಸು |
ರುದ್ರರೀರೈದು ಅನಿತು ವಿಶ್ವೇ ದೇವ ಋಭು ಅಶ್ವಿನೀ ಪಿತೃ ಧರಣೀ || ೧೨ ||
ಅರ್ಥ: ಧನಪ (ಕುಬೇರ), ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ, ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಇವರ ಸಮಾನರು ಎಂಭತ್ತೈದು ಜನ. ಅವರ ನಂತರ ದ್ವಾದಶ ಆದಿತ್ಯರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಪದ್ಯ ೧೩:
ಇವರಿಗಿಂತಲಿ ಕೊರತೆಯೆನಿಪರು ಚ್ಯವನ ಸನಕಾದಿಗಳು |
ಪಾವಕ ಕವಿ ಉಚಿಥ್ಥ್ಯ ಜಯಂತ ಕಶ್ಯಪ ಮನುಗಳು ಎಕದಶ ||
ಧ್ರುವ ನಹುಷ ಶಶಿಬಿಂದು ಹೈಹಯ ದೌಷ್ಯಂತಿ ವಿರೋಚನನ ನಿಜ ಕುವರ |
ಬಲಿ ಮೊದಲಾದ ಸಪ್ತ ಇಂದ್ರರು ಕಕುತ್ಸ್ಥ ಗಯ || ೧೩ ||
ಅರ್ಥ: ಈ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಚ್ಯವನ, ಸನಕಾದಿಗಳು ಅಧಮರು. ಕಶ್ಯಪ ಮನುಗಳು, ಧ್ರುವ, ನಹುಷ, ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಮಹಾತ್ಮರ ಕ್ರಮ ಹೀಗೆ ಅಧಮವಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಪದ್ಯ ೧೪:
ಪೃಥು ಭರತ ಮಾಂಧಾತ ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಮರುತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಸುಪರೀಕ್ಷಿತ |
ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಅಂಬರೀಷ ಉತ್ತನಪಾದ ಮುಖ ||
ಶತ ಸುಪುಣ್ಯ ಶ್ಲೋಕರು ಗದಾ ಭ್ರುತಗೆ ಅಧಿಷ್ಠಾನರು |
ಸುಪ್ರಿಯವ್ರತಗೆ ದ್ವಿಗುಣ ಅಧಮರು ಕರ್ಮಜರು ಎಂದು ಕರೆಸುವರು || ೧೪ ||
ಅರ್ಥ: ಪೃಥು, ಭರತ, ಮಾಂಧಾತ, ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಅಂಬರೀಷ ಮುಂತಾದ ಪುಣ್ಯ ಪುರುಷರು ಕರ್ಮಜ ದೇವತೆಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಒಬ್ಬರಿಗಿಂತ ಒಬ್ಬರು ಅಧಮ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೧೫:
ನಳಿನಿ ಸಂಜ್ಞಾ ರೋಹಿಣೀ ಶ್ಯಾಮಲ ವಿರಾಟ್ ಪರ್ಜನ್ಯರು ಅಧಮರು |
ಯಲರು ಮಿತ್ರನ ಮಡದಿ ದ್ವಿಗುಣ ಅಧಮಳು ಬಾಂಬೊಳಗೆ ||
ಜಲ ಮಯ ಬುಧ ಅಧಮನು ದ್ವಿಗುಣದಿ ಕೆಳಗೆನಿಸುವಳು ಉಷಾ |
ಶನೈಶ್ಚರಳಿಗೆ ಈರು ಗುಣಾಧಮರು ಉಷಾ ದೇವಿ ದ್ಯಸಿಯಿಂದಾ || ೧೫ ||
ಅರ್ಥ: ನಳಿನಿ, ಸಂಜ್ಞಾ, ರೋಹಿಣಿ, ವಿರಾಟ್, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಮಿತ್ರನ ಮಡದಿ, ಬುಧ ಮತ್ತು ಉಷಾ ದೇವಿ - ಇವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಧಮರಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೧೬:
ಎರಡು ಗುಣ ಕರ್ಮಾಧಿಪತಿ ಪುಷ್ಕರ ಕಡಿಮೆ |
ಆಜಾನು ದಿವಿಜರು ಚಿರ ಪಿತೃಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮರು ಕಿಂಕರರು ಪುಷ್ಕರಗೆ ||
ಸುರಪನಾಲಯ ಗಾಯಕ ಉತ್ತಮ ಎರಡೈದು ಗುಣದಿಂದಾಧಮ |
ತುಂಬುರಗೆ ಸಮ ನೂರುಕೋಟಿ ಋಷಿಗಳು ನೂರುಜನರುಳಿದು || ೧೬ ||
ಅರ್ಥ: ಪುಷ್ಕರ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಾಧಿಪತಿಗಳು ಅಧಮರು. ಆಜಾನು ದೇವತೆಗಳು, ಚಿರ ಪಿತೃಗಳು ಇವರ ಶ್ರೇಣಿ ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರನ ಲೋಕದ ಗಾಯಕರು ಮತ್ತು ತುಂಬುರ ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ನೂರು ಕೋಟಿ ಋಷಿಗಳ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪದ್ಯ ೧೭:
ಅವರವರ ಪತ್ನಿಯರು ಅಪ್ಸರ ಯುವತಿಯರು ಸಮ |
ಉತ್ತಮರನುಳಿದು ಅವರರೆನಿಪರು ಮನುಜ ಗಂಧರ್ವರು ದ್ವಿಷಡ್ಗುಣದಿ ||
ಕುವಲಯಾಧಿಪರು ಈರು ಐದು ಗುಣ ಅವನಿಪ ಸ್ತ್ರೀಯರು |
ದಶೋತ್ತರ ನವತಿ ಗುಣದಿಂದ ಅಧಮರು ಎನಿಪರು ಮಾನುಷೋತ್ತಮರು || ೧೭ ||
ಅರ್ಥ: ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರೆಯರು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರ (ಮಾನುಷೋತ್ತಮರು) ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುಣಗಳ ಅಧಮ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪದ್ಯ ೧೮:
ಸತ್ವಸತ್ವರು ಸತ್ವರಾಜಸ ಸತ್ವತಾಮಸ ಮೂವರು |
ರಜಸ್ಸತ್ವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಎನಿಸುವರು ||
ನಿತ್ಯ ಬದ್ಧರು ರಜೋರಜರು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಭೂಸ್ವರ್ಗದೊಳು |
ನರಕದಿ ಪೃಥ್ವಿಯೊಳು ಸಂಚರಿಸುತಿಪ್ಪರು ರಜಸ್ತಾಮಸರು || ೧೮ ||
ಅರ್ಥ: ಸತ್ವರಾಜಸ, ಸತ್ವತಾಮಸ ಎಂಬ ಭಕ್ತರ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಬದ್ಧರಾದ ರಜೋರಜ, ರಜಸ್ತಾಮಸ ಜೀವಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪದ್ಯ ೧೯:
ತಮಸ್ಸಾತ್ವಿಕರು ಎನಿಸಿಕೊಂಬರು ಅಮಿತನ ಆಖ್ಯಾತ ಅಸುರರ ಗಣ |
ತಮೋ ರಾಜಸರು ಎನಿಸಿಕೊಂಬರು ದೈತ್ಯ ಸಮುದಾಯ ||
ತಮಸ್ತಾಮಸ ಕಲಿ ಪುರಂಧ್ರಿಯು ಅಮಿತ ದುರ್ಗುಣ ಪೂರ್ಣ |
ಸರ್ವಾಧಮರೊಳು ಅಧಮಾಧಮ ದುರಾತ್ಮನು ಕಲಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಬ || ೧೯ ||
ಅರ್ಥ: ತಮಸ್ಸಾತ್ವಿಕ, ತಮೋ ರಾಜಸ ಎಂಬ ಅಸುರರ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಅಧಮರಾದ 'ಕಲಿ' ಪುರುಷನ ದುಷ್ಟತನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪದ್ಯ ೨೦:
ಇವನ ಪೋಲುವ ಪಾಪಿ ಜೀವರು ಭುವನ ಮೂವರೊಳಿಲ್ಲ ನೋಡಲು |
ನವ ವಿಧ ದ್ವೇಷಗಳಿಗೆ ಆಕಾರನು ಎನಿಸಿಕೊಳುತಿಪ್ಪ ||
ಬವರದೊಳು ಬಂಗಾರದೊಳು ನಟ ಯುವತಿ ದ್ಯೂತಾ ಪೇಯ ಮೃಷದೊಳು |
ಕವಿಸಿ ಮೋಹದಿ ಕೆಡಿಸುವನುಯೆಂದರಿದು ತ್ಯಜಿಸುವದು || ೨೦ ||
ಅರ್ಥ: ಕಲಿ ಪುರುಷನಷ್ಟು ಪಾಪಿ ಬೇರಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೋಹ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದಿಂದ ಕೆಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ದುಷ್ಟತನದಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು.
ಪದ್ಯ ೨೧:
ತ್ರಿವಿಧ ಜೀವ ಪ್ರತತಿಗಳ ಸಗ್ಗ ಆವೊಳೆಯಾಣ್ಮ ಆಲಯನು ನಿರ್ಮಿಸಿ |
ಯುವತಿಯರೊಡಗೂಡಿ ಕ್ರೀಡಿಸುವನು ಕೃಪಾಸಾಂದ್ರ ||
ದಿವಿಜ ದಾನವ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿವರ ತಿಳಿವ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ |
ಬಾನ್ನವಿರ ಸಖ ತಾನೊಲಿದು ಉದ್ಧರಿಸುವನು ದಯದಿಂದ || ೨೧ ||
ಅರ್ಥ: ಭಗವಂತನು ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಲೀಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವ-ದಾನವ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಅರಿತ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಅವನು ಒಲಿದು ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೨:
ದೇವ ದೈತ್ಯರ ತಾರತಮ್ಯವು ಪಾವಮಾನಿ ಮತಾನುಗರಿಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ಅವಶ್ಯಕವು |
ತಿಳಿವುದು ಸರ್ವ ಕಾಲದಲಿ ||
ದಾವಶಿಖಿ ಪಾಪಾಟವಿಗೆ ನವ ನಾವೆಯೆನಿಪುದು ಭವ ಸಮುದ್ರಕೆ |
ಪಾವಟಿಗೆ ವೈಕುಂಠ ಲೋಕಕೆ ಇದೆಂದು ಕರೆಸುವುದು || ೨೨ ||
ಅರ್ಥ: ತಾರತಮ್ಯ ಜ್ಞಾನವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ. ಇದು ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ನೌಕೆಯಂತೆ ಮತ್ತು ವೈಕುಂಠವನ್ನು ಸೇರಲು ಏಣಿಯಂತೆ.
ಪದ್ಯ ೨೩:
ತಾರತಮ್ಯ ಜ್ಞಾನ ಮುಕ್ತಿ ದ್ವಾರವು ಎನಿಪುದು ಭಕ್ತ ಜನರಿಗೆ ತೋರಿ ಪೇಳಿ |
ಸುಖಾಬ್ಧಿಯೊಳು ಲೋಲ್ಯಾಡುವುದು ಬುಧರು ||
ಕ್ರೂರ ಮಾನವರಿಗಿದು ಕರ್ಣ ಕಟೋರವು ಎನಿಪುದು |
ನಿತ್ಯದಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಿದನ ಅರುಪುವುದು ದುಸ್ತರ್ಕಿಗಳ ಬಿಟ್ಟು || ೨೩ ||
ಅರ್ಥ: ತಾರತಮ್ಯ ಜ್ಞಾನವೇ ಮುಕ್ತಿಯ ಬಾಗಿಲು. ಇದನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೇಳಬೇಕು, ತರ್ಕಿಸುವ ಮೂರ್ಖರಿಗೆ ಹೇಳಬಾರದು.
ಪದ್ಯ ೨೪-೨೬:
(ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹರಿ-ವಾಯು-ಬ್ರಹ್ಮರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲರ ಸ್ಮರಣೆ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.)
ಅರ್ಥ: ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪದ್ಯ ೨೭:
ನೂರಧಿಕವು ಆಗಿಪ್ಪ ಮತ್ತೆ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ನಂದ ಗೋಪ ಕುಮಾರನ |
ಅರ್ಧಾಂಗಿಯರು ಅಗಸ್ತ್ಯ ಆದೇ ಮುನೀಶ್ವರರು ||
ಊರ್ವಶೀ ಮೊದಲಾದ ಅಪ್ಸರ ನಾರಿಯರು ಶತ ತುಂಬುರರು |
ಕಂಸಾರಿ ಗುಣಗಳ ಕೀರ್ತನೆಯ ಮಾಡಿಸಲಿ ಎನ್ನಿಂದ || ೨೭ ||
ಅರ್ಥ: ನಂದ ಗೋಪ ಕುಮಾರನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪತ್ನಿಯರು, ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ, ಅಪ್ಸರೆಯರು ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನಿಂದ ಭಗವಂತನ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡಿಸಲಿ ಎಂದು ದಾಸರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೨೮:
ಪಾವನರು ಶುಚಿ ಶುದ್ಧ ನಾಮಕ ದೇವತೆಗಳು ಆಜಾನ ಚಿರ ಪಿತೃ |
ದೇವ ನರ ಗಂಧರ್ವರು ಅವನಿಪ ಮಾನುಷೋತ್ತಮರು ||
ಈ ವಸುಮತಿಯೊಳು ಉಳ್ಳ ವೈಷ್ಣವರ ಅವಳಿಯೊಳು ಇಹನೆಂದು |
ನಿತ್ಯಡಿ ಸೇವಿಪುದು ಸಂತೋಷದಿಂ ಸರ್ವ ಪ್ರಕಾರದಲಿ || ೨೮ ||
ಅರ್ಥ: ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳು, ವೈಷ್ಣವರು ಎಲ್ಲರೂ ಭಗವಂತನ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನಿತ್ಯವೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
ಪದ್ಯ ೨೯:
ಮಾನುಷೋತ್ತಮರನ ವಿಡಿದು ಚತುರಾನನ ಅಂತ ಶತ ಉತ್ತಮತ್ವ |
ಕ್ರಮೇಣ ಚಿಂತಿಪ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಚತುರ ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥ ||
ಶ್ರೀನಿಧಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ ತಾನೇ ಒಲಿದು ಈವನು |
ನಿರಂತರ ಸಾನುರಾಗದಿ ಪಠಿಸುವುದು ಸಂತರಿದ ಮರೆಯದಲೆ || ೨೯ ||
ಅರ್ಥ: ಈ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನು ಒಲಿದು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು (ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ) ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
***
The "Guna-Taratamya Sandhi" (Sandhi 20) of the Harikathamrutasara, composed by Sri Jagannathadasaru, is a foundational text of Madhva philosophy. It provides a detailed and systematic explanation of the "Jiva-Taratamya" (the hierarchy of souls).
Here is the summary of this Sandhi:
Summary of Guna-Taratamya Sandhi
1. The Supremacy of the Supreme Lord (Verses 1–2):
Sri Hari is established as the Supreme Being, transcending all. He is the creator, sustainer, and destroyer of the universe. He is eternally pure, the embodiment of knowledge and bliss, and the ultimate refuge for all souls. Devotion to Him is the primary purpose of life.
2. The Status of Lakshmi Devi and Brahma-Vayu (Verses 3–5):
Goddess Lakshmi is the closest to the Lord and is superior to all other souls. Immediately after Her are Brahma and Vayu, the supreme deities who oversee the creation and governance of the universe. They are equal to each other in their divine qualities.
3. The Hierarchical Order of Devas and Sages (Verses 6–16):
The poet provides a precise, descending order of celestial beings. This hierarchy includes Saraswati-Bharati, Garuda, Shesha, Rudra, Parvati, Varuni, Sauparni, Indra, Manmatha, the Ahankarika Prana, and the great Sages (Narada, Bhrigu, Marichi, Atri, etc.), and the Manus. Each level is slightly subordinate to the one preceding it in terms of divine qualities.
4. Categories of Humans and Demons (Verses 17–19):
The text classifies humans (from Mānuṣōttama or the best of humans downwards) and categorizes devotees into Satvika, Rajasa, and Tamasa types. It also outlines the hierarchy of the demoniac beings, culminating in the most evil of all souls—Kali-Purusha.
5. Warning Against the Influence of Kali (Verse 20):
Kali is described as the source of all evil, spreading deception through gambling, drinking, lies, and various forms of ego and hatred. One is warned to recognize his influence and stay as far away as possible from such negative tendencies.
6. The Significance of "Taratamya" Knowledge (Verses 21–23):
Understanding this hierarchy is not merely an academic exercise; it is the "Gateway to Liberation" (Mukti-Dvara). It serves as a boat to cross the ocean of Samsara. The poet advises that this knowledge should be shared only with deserving, sincere devotees and hidden from those who engage in cynical logic (Dustarkis).
7. Prayer and Final Promise (Verses 24–29):
The final verses offer humble prostrations to all the deities, sages, and devotees in the hierarchy. The poet promises that those who contemplate this hierarchy with constant love and devotion will be graced by Lord Jagannatha Vithala, who will grant them the four goals of life (Dharma, Artha, Kama, Moksha).
Core Message:
Every soul has a distinct, fixed status in the divine hierarchy based on its inherent qualities. Understanding this Taratamya (hierarchy) helps a devotee cultivate true humility, respect for those who are superior, and a deep, focused devotion to the Supreme Lord, ultimately leading to His grace.
Meaning
1.
Śrīdharā durgā manōrama vēdhamukha sumanasagaṇa samārādhita padāṃbuja |
Jagadaṃtar bahirvyāpta ||
Gōdhara phaṇipa varātapatra niṣēdha śēṣa vicitra karma |
Subōdha sukhamaya gātra parama pavitra sucaritra ||
Meaning: O Lord! You are the husband of Lakshmi, the beloved of Durga, and the One whose lotus feet are worshipped by Brahma (the face of Vedas) and the host of gods. You pervade the entire universe, both inside and out. You recline on Adishesha (the serpent king), have infinite and wondrous pastimes, possess a body of pure knowledge and bliss, and Your history is supremely holy.
2.
Nitya nirmala nigama vēdaya utpatti sthiti laya dūravarjita |
Stutya pūjya prasiddha muktāmukta gaṇa sēvya ||
Satyakāma saśaraṇya śāśvata bhṛtyavatsala bhaya nivāraṇa |
Atyadhika saṃpriyatama jagannātha māṃ pāhi ||
Meaning: You are eternal, pure, and known through the Vedas. You are beyond the processes of creation, sustenance, and destruction (in terms of being untouched by them). You are praised, worshipped, and served by both the liberated and the bound souls. O Lord of the Universe, You are the embodiment of Truth, the refuge of the surrendered, eternal, affectionate to Your servants, and the remover of fear. Please protect me.
3.
Parama puruṣana rūpa guṇava anusarisi kāmbaḷu pravahadandadi |
Nirupamaḷu nirduṣṭa sukha saṃpūrṇaḷu enisuvaḷu ||
Harige dhāmatrayaḷu enisi ābharaṇa vasana āyudhagaḷu āgittu |
Arigaḷanu saṃharisuvaḷu akṣaraḷu enisikoṇḍu ||
Meaning: Goddess Lakshmi always beholds the Lord, following His divine forms and qualities. She is incomparable, flawless, and the embodiment of perfect bliss. She acts as His abode, ornaments, garments, and weapons; She destroys the enemies of the Lord and is known as the imperishable one.
4.
Ītaginta ananta guṇadali śrī taruṇi tā kaḍimeyenipaḷu |
Nityamuktaḷu nirvikāraḷu triguṇa varjitaḷu ||
Dhauta pāpa viriñci pavanara māteyenipa mahālakumi |
Vikhyātaḷu āgihaḷu ellā kāladi śruti purāṇadoḷu ||
Meaning: In terms of infinite qualities, Goddess Lakshmi is slightly subordinate to the Lord. She is eternally liberated, unchanging, and transcends the three modes of material nature (Sattva, Rajas, Tamas). She is the Mother of Brahma and Vayu (the wind god), who purifies all sins; She is famously celebrated in all the Vedas and Puranas.
5.
Kamala saṃbhava pavanarīrvaru samaru samavartigaḷu |
Rudrādi amaragaṇa sēvitaru aparabrahma nāmakaru ||
Yamaḷarige mahālakṣmi tānuttamau kōṭi sajāti guṇadinda |
Amita suvijāti adhamaru eniparu brahma vāyugaḷu ||
Meaning: Brahma (the lotus-born) and Vayu are equal to each other in stature. They are served by the host of gods including Rudra and are known as Apara-Brahma. To these two, Goddess Lakshmi is superior by millions of qualities. Brahma and Vayu are considered Adhama (subordinate) only in comparison to her.
6.
Patigaḷinda sarasvatī bhāratigaḷu adhamaru nūru guṇa parimita vijāti avararu |
Bala jñānādi guṇadinda atiśayaru vāgdēvi śrī bhāratige ||
Padaprayukta vidhi mārutaravōḷ cintipudu |
Sadbhaktiyali kōvidaru ||
Meaning: Saraswati and Bharati are subordinate to their respective husbands (Brahma and Vayu) by a measure of a hundred qualities. Bharati Devi is superior to Saraswati Devi in knowledge and strength. The wise should meditate upon this hierarchy with sincere devotion.
7.
Khagapa phaṇipati mruḍaru sama vāṇige śataguṇa avararu mūvaru |
Migilenisuvanu śēṣa padadindali triyaṃbakage ||
Nagadharana ṣaṇma hiṣiyaru pannaga vibhūṣaṇagaidu |
Mēnaki magaḷu vāruṇi sauparṇigaḷige adhikavu eraḍu guṇa ||
Meaning: Garuda, Shesha, and Rudra are equal to each other, but they possess a hundred-fold less quality than Saraswati. Among these three, Shesha is slightly superior to Rudra (Triyambaka). Parvati, Varuni, and Sauparni are superior to the former group by two qualities.
8.
Garuḍa śēṣa mahēṣarige sauparaṇi vāruṇi pārvati mūraru daśādham |
Vāruṇige kaḍime enisuvaḷu gaurī ||
Harana maḍadige hattuguṇadali surapa kāmaru kaḍime |
Iṃḍarage korateyenisuva manmathanu padadindali āvāga ||
Meaning: Sauparni, Varuni, and Parvati are ten times subordinate to Garuda, Shesha, and Rudra. Parvati is slightly less than Varuni. Indra and Manmatha are ten times subordinate to Parvati (the wife of Shiva). Manmatha is slightly less than Indra.
9.
Īraidu guṇa kaḍime ahaṃkārika prāṇanu manōja nagārigaḷige |
Aniruddha rati manu dakṣa guru śaciyu āru jana sama ||
Prāṇanindali hauraga eniparu hattuguṇadali |
Mārajādyarige aidu guṇadinda adhamapravahākhya ||
Meaning: Ahankarika Prana, Manoja (Manmatha), and Nagari (Rudra) are ten times subordinate to the previous group. Aniruddha, Rati, Manu, Daksha, Guru (Brihaspati), and Shachi are equal to each other. They are ten times subordinate to Prana. Pravaha is subordinate to them by five qualities.
10.
Guṇadvayadiṃ kaḍime pravahage ina śaśāṃkayama svayaṃbhuva manu maḍadi śatarūpa |
Nālvaru pāda pādārdha vanadhi nīca ||
Pādārdha nārada munige bhṛgu agni prasūtigaḷu |
Enisuvaru pādārdha guṇadinda adhamarahudendu ||
Meaning: Compared to Pravaha, the Sun, Moon, Yama, and Shatarupa (the wife of Svayambhuva Manu) are subordinate by two qualities. Further, Narada Muni, Bhrigu, Agni, and Prasuti are subordinate to the former group by half a degree of quality.
11.
Hutavahage dviguṇa adhamaru vidhisuta marīcādigaḷu |
Vaivasvatanu viśvāmitrarige kiñcid guṇādhamanu ||
Vrativara jaganmitra vara nirṛti prāvahi tārarige |
Kiñcit guṇa adhama dhanapa viśvakṣēnaru enisuvaru ||
Meaning: Marichi and others are subordinate to Agni (Hutavaha) by two degrees. Vaivasvata Manu is slightly inferior to Vishwamitra. Jaganmitra, Nirṛti, Pravahi, and Tara are slightly inferior to the previous. Dhanapa (Kubera) and Vishvaksena follow in this descending order.
12.
Dhanapa viśvakṣēna gaurī tanayarige ukta itararu samarenisuvaru |
Eṃbhattaiidu jana śēṣa śatarendu ||
Dinaparāru ēḷadhika nālvattanilaru ēḷu vasu |
Rudrarīraidu anitu viśvē dēva ṛbhu aśvinī pitṛ dharaṇī ||
Meaning: There are eighty-five individuals equal to Kubera, Vishvaksena, and Ganesha (the son of Gauri). Then follow the Adityas, the Vayu-devas, the eight Vasus, the eleven Rudras, the Vishve-devas, the Rbhus, the Ashvini twins, the Pitris, and the Earth-goddess in the order of their hierarchy.
13.
Ivarigintali korateyenipaḷu cyavana sanakādigaḷu |
Pāvaka kavi uciththya jayanta kaśyapa manugaḷu ekadaśa ||
Dhruva nahuṣa śaśibindu haihaya dauṣyaṃti virōcanana nija kuvara |
Bali modalāda sapta indraru kakutstha gaya ||
Meaning: Cyavana, the Sanaka sages, the fire-born sages, Kavi, Uciththya, Jayanta, the eleven Kashyapa Manus, Dhruva, Nahusha, Shashibindu, Haihaya, Dushyanta, Virōcana's son, the seven Indras starting with Bali, Kakutstha, and Gaya follow in a descending hierarchy.
14.
Pṛthu bharata māṃdhāta priyavrata maruta prahlāda suparīkṣita |
Hariścandra ambarīṣa uttanapāda mukha ||
Śata supuṇya ślōkaru gadā bhrutage adhiṣṭhānaru |
Supriyavratage dviguṇa adhamaru karmajaru endu karesuvaru ||
Meaning: Pṛthu, Bharata, Māndhāta, Priyavrata, Maruta, Prahlāda, Parīkṣita, Hariścandra, Ambarīṣa, Uttanapāda, and other holy beings are known as Karmaja-Devatas (those who reached divine status through their actions). They follow the established hierarchy in descending order.
15.
Nalini saṃjñā rōhiṇī śyāmala virāṭ parjanyaru adhamaru |
Yalaru mitrana maḍadi dviguṇa adhamalu bāṃboḷage ||
Jala maya budha adhamanu dviguṇadi keḷagenisuvaḷu uṣā |
Śanaiścaraḷige īru guṇādhamaru uṣā dēvi dyasiyindā ||
Meaning: Nalini, Sanjña, Rohini, Shyamala, Virat, and Parjanya are subordinate in this order. Mitra’s wife is subordinate by two degrees. Jala (water deity) and Budha follow. Usha is subordinate by two degrees, and Shanaiścara (Saturn) is subordinate to Usha.
16.
Eraḍu guṇa karmādhipati puṣkara kaḍime |
Ājānu divijaru cira pitṛgaḷinda uttamaru kiṅkararu puṣkarage ||
Surapanālaya gāyaka uttama eraḍaidu guṇadindādham |
Tuṃburage sama nūrukōṭi ṛṣigaḷu nūrujanaruḷidu ||
Meaning: The controller of Karma (Karmadhipati) and Pushkara are subordinate by two degrees. The Ajānu gods are superior to the Chira-Pitrus, and they serve Pushkara. The divine singers of Indra's court are superior, but they are subordinate to the former by ten degrees. Equal to Tumburu are the hundred-crore sages, minus a hundred.
17.
Avaravara patniyaru apsara yuvatiyaru sama |
Uttamaranuḷidu avarareṇiparu manuja gandharvaru dviṣaḍguṇadi ||
Kuvalayādhiparu īru aidu guṇa avanipa striyaru |
Daśōttara navati guṇadinda adhamaru eniparu mānuṣōttamaru ||
Meaning: Their respective wives and the celestial nymphs (Apsaras) are equal to them. Excluding the superior ones, those known as human Gandharvas are subordinate by twelve degrees. The rulers of the earth and their wives follow, being subordinate by ninety-ten (one hundred) degrees, and these are known as the best of humans (Mānuṣōttamaru).
18.
Satvasatvaru satvarājasa satvatāmasa mūvaru |
Rajassatva adhikārigalu bhagavadbhaktaru enisuvaru ||
Nityabaddharu rajōrajaru utpatti bhūsvargadoḷu |
Narakadi pṛthviyoḷu sañcarisutipparu rajastāmasaru ||
Meaning: There are three types of devotees: Satva-Satva, Satva-Rajasa, and Satva-Tāmasa. Those with Raja-Satva qualities are considered devotees of the Lord. The Nityabaddhas (eternally bound souls) who are Raja-Raja reside in the earth and heaven, while the Raja-Tāmasa souls wander through hell and the earth.
19.
Tamassāttvikaru enisikoṃbaru amitana ākhyāta asurara gaṇa |
Tamō rājasaru enisikoṃbaru daitya samudāya ||
Tamastāmasa kali purandhriyu amita durguṇa pūrṇa |
Sarvādhamaroḷu adhamādhamadurātmanu kaliyenisikoṃba ||
Meaning: The Tamas-Sāttvika souls are the hosts of demons mentioned in the scriptures. The Tamo-Rājasa souls are the community of Daityas. The Tamas-Tāmasa soul is the Kali-Purusha, filled with infinite evil qualities. Among all the lowest, the most wretched evil soul is known as Kali.
20.
Ivana pōluva pāpi jīvaru bhuvana mūvaroḷillanōḍalu |
Nava vidha dvēṣagaḷige ākāranu enisikoḷutippa ||
Bavaradoḷu baṅgāradoḷu naṭa yuvati dyūtā pēya mṛṣadoḷu |
Kavisi mōhadi keḍisuvanuyendaridu tyajisuvadu ||
Meaning: There is no sinner in all three worlds comparable to him (Kali). He is the source of nine types of hatred. By influencing people through pride, greed for gold, actors, women, gambling, drinking, and lies, he deludes and ruins them. Knowing this, one must abandon his influence.
21.
Trividha jīva pratitigaḷa sagga āvoḷeyāṇma ālayanu nirmisi |
Yuvatiyarōḍagūḍi krīḍisuvanu kṛpāsāndra ||
Divija dānava tāratamyada vivara tiḷiva mahātmarige |
Bāṇnavira sakha tānolidu uddhariṣuvanu dayadinda ||
Meaning: The Lord, who is the abode and the ruler of the three classes of souls, creates the world and sports with His consort (Lakshmi), being filled with mercy. To those great souls who understand the hierarchy (Tāratamya) of gods and demons, the Friend of Arjuna (Krishna) will be pleased and graciously uplift them.
22.
Dēva daityara tāratamyavu pāvamāni matānugarige idu kēvala āvaśyakavu |
Tiḷivudu sarvakāladoḷali ||
Dāvāśikhi pāpāṭavige nava nāveyenipudu bhava samudrake |
Pāvaṭige vaikuṇṭha lōkake idendu karesuvudu ||
Meaning: This knowledge of the hierarchy of gods and demons is absolutely essential for the followers of Madhvacharya (Pāvamāni) to remember at all times. It is like a new boat to cross the ocean of Samsara and acts as a ladder to reach Vaikuntha.
23.
Tāratamya jñāna mukti dvāravu enipudu bhakta janarige tōri pēḷi |
Sukhābdhiyoḷu lōlyāḍuvudu budharu ||
Krūra mānavarigidu karṇa kaṭōravu enipudu |
Nityadali adhikārigaḷigidana arupuvudu dustarkigaḷa biṭṭu ||
Meaning: This knowledge of hierarchy is the gate to liberation. Having shown and told this to the devotees, the wise should enjoy themselves in the ocean of bliss. For cruel men, this will be harsh to the ears. One should teach this daily to those who are eligible, ignoring those who engage in bad logic.
24.
Harisiriviriñci īrabhārati garuḍa phaṇi pati ṣaṇmahiṣiyaru |
Girijanāka īśa smara prāṇa aniruddha śacīdēvī ||
Guru ratī manu dakṣa pravahā maruta mānavi yama śaśi divākara |
Varuṇa nārada surāsya prasūti bhṛgu munipa ||
(This verse lists the hierarchy starting from Hari down to the sages).
25.
Vratatijāsana putrarenisuva vrativara marīci atri |
Vaivasvatanu tārā mitra nirṛti pravaha mārutana sati ||
Dhana īśa aśvinigaḷa īrgaṇapatiyu viśvakṣēna śēṣanu śataru |
Manugaḷu ucithya chāvaṇa munigaḷige namipe ||
(This continues the listing of the hierarchy of sages and deities).
26.
Śata supuṇya ślōkaru enisuva kṣitiparige namisuvenu |
Bāgīrathi virāṭ parjanya rōhiṇī śyāmalā saṃjñāhutavahana mahiḷā ||
Budha uṣā kṣiti śanaiścararige |
Ānatisibinnyāyisuve nu bhakti jñāna koḍalendu ||
(This lists the rulers and celestial beings, praying for devotion and knowledge).
27.
Nūradhikavu āgippa matte hadināru sāvira nanda gōpa kumārana |
Ardhāṅgiyaru agastya ādē munīśvararu ||
Ūrvaśī modalāda apsara nāriyaru śata tuṃburaru |
Kaṃsāri guṇagaḷa kīrtaneya māḍisali enninda ||
Meaning: May the sixteen thousand wives of the son of Nanda (Krishna), the great sages like Agastya, the celestial nymphs like Urvashi, and the hundred Tumburus inspire me to sing the praises of the enemy of Kamsa (Krishna).
28.
Pāvanaru śuci śuddha nāmaka dēvategaḷu ājāna cira pitṛ |
Dēva nara gandharvaru avanipa mānuṣōttamaru ||
Ī vasumatiyoḷu uḷḷa vaiṣṇavara avaḷiyoḷu ihanendu |
Nityadi sēvipudu saṃtōṣadiṃ sarva prakāradali ||
Meaning: The holy and pure gods, the Ajānu and Chira-Pitrus, the gods, men, Gandharvas, and the best of humans—knowing that the Lord resides within this assembly of Vaishnavas on this earth, one should serve Him with joy in all ways.
29.
Mānuṣōttarana viḍidu caturānana anta śata uttamattva |
Kramēṇa cintipa bhaktarige caturavidha puruṣārtha ||
Śrīnidhi jagannātha viṭhala tānē olidu īvanu |
Nirantara sānurāgadi paṭhisuvudu saṃtarida mareyadale ||
Meaning: To the devotees who contemplate, starting from the best of humans up to Brahma (the four-faced), the Lord grants the four-fold goals of life (Dharma, Artha, Kama, Moksha). The Lord Jagannatha Vithala will be pleased and grant this; one should recite this constantly with love, without forgetting.
***
harikathAmRutasAra gurugaLa karuNadindApanitu kELuve
parama BagavadBaktaru idanAdaradi kELuvudu||
SrIdharA durgA manOrama vEdhamuKa sumanasa gaNa samArAdhita padAMbuja
jagadaMtar bahirvyApta
gOdhara PaNipa varAtapatra niShEdha SESha vicitra karma
subOdha suKamaya gAtra parama pavitra sucaritra||1||
nitya nirmala nigama vEdaya utpatti sthiti laya dUravarjita
stutya pUjya prasiddha muktAmukta gaNa sEvya
satyakAma saSaraNya SASvata BRutyavatsala Baya nivAraNa
atyadhika saMpriyatama jagannAtha mAM pAhi||2||
parama puruShana rUpa guNava anusarisi kAMbaLu pravahadandadi
nirupamaLu nirduShTa suKa saMpUrNaLu enisuvaLu
harige dhAmatrayaLu enisi ABaraNa vasana AyudhagaLu Agiddu
arigaLanu saMharisuvaLu akSharaLu enisikoMDu||3||
Itaginta ananta guNadali SrI taruNi tA kaDimeyenipaLu
nityamuktaLu nirvikAraLu triguNa varjitaLu
dhauta pApa virinci pavanara mAteyenipa mahAlakumi
viKyAtaLu AgihaLu ella kAladi Sruti purANadoLu||4||
kamala saMBava pavanarIrvaru samaru samavartigaLu
rudrAdi amaragaNa sEvitaru aparabrahma nAmakaru
yamaLarige mahAlakShmi tAnuttamaLu kOTi sajAti guNadiMda
amita suvijAti adhamaru eniparu brahma vAyugaLu||5||
patigaLinda sarasvatI BAratigaLu adhamaru nUru guNa parimita vijAti avararu
bala j~jAnAdi guNadinda atiSayaru vAgdEvi SrI BAratige
padaprayukta vidhi mArutaravOL ciMtipudu
sadBaktiyali kOvidaru||6||
Kagapa PaNipati mruDaru sama vANige SataguNa avararu mUvaru
migilenisuvanu SESha padadindali triyaMbakage
nagadharana ShaNma hiShiyaru pannaga viBUShaNagaidu
mEnaki magaLu vAruNi sauparNigaLige adhikavu eraDu guNa||7||
garuDa SESha mahESharige sauparaNi vAruNi pArvati mUraru daSAdhama
vAruNige kaDime enisuvaLu gaurI
harana maDadige hattu guNadali surapa kAmaru kaDime
indrage korateyenisuva manmathanu padadiMdali AvAga||8||
Iraidu guNa kaDime ahankArika prANanu manOja nagArigaLige
aniruddha rati manu dakSha guru Saciyu Aru jana sama
prANanindali hauraga eniparu hattu guNadali
mArajAdyarige aidu guNadinda adhama pravahAKya||9||
guNadvayadiM kaDime pravahage SaSAMkayama svayaMBuva manu maDadi SatarUpa
nAlvaru pAda pAdArdha vanadhi nIca
pAdArdha nArada munige BRugu agni prasUtigaLu
enisuvaru pAdArdha guNadinda adhamarahudendu||10||
hutavahage dviguNa adhamaru vidhisuta marIcAdigaLu
vaivasvatanu viSvAmitrarige kiMcid guNAdhamanu
vrativara jaganmitra vara nir^^Ruti prAvahi tArarige
kiMcit guNa adhama dhanapa viSvaksEnaru enisuvaru||11||
dhanapa viSvaksEna gaurI tanayarige ukta itararu samarenisuvaru
eMBattaidu jana SESha Satarendu
dinaparAru ELadhika nAlvattanilaru ELu vasu
rudrarIraidu anitu viSvE dEva RuBu aSvinI pitRu dharaNI||12||
ivarigintali korateyeniparu cyavana sanakAdigaLu
pAvaka kavi uciththya jayanta kaSyapa manugaLu ekadaSa
dhruva nahuSha SaSibindu haihaya dauShyaMti virOcanana nija kuvara
bali modalAda sapta indraru kakutstha gaya||13||
pRuthu Barata mAndhAta priyavrata maruta prahlAda suparIkShita
hariScandra aMbarISha uttanapAda muKa
Sata supuNya SlOkaru gadA Brutage adhiShThAnaru
supriyavratage dviguNa adhamaru karmajaru eMdu karesuvaru||14||
naLini sanj~jA rOhiNI SyAmala virAT parjanyaru adhamaru
yalaru mitrana maDadi dviguNa adhamaLu bAMboLage
jala maya budha adhamanu dviguNadi keLagenisuvaLu uShA
SanaiScaraLige Iru guNAdhamaru uShA dEvi dyasiyiMdA||15||
eraDu guNa karmAdhipati puShkara kaDime
AjAnu divijaru cira pitRugaLinda uttamaru kiMkararu puShkarage
surapanAlaya gAyaka uttama eraDaidu guNadindAdhama
tuMburage sama nUrukOTi RuShigaLu nUrujanaruLidu||16||
avaravara patniyaru apsara yuvatiyaru sama
uttamaranuLidu avarareniparu manuja gaMdharvaru dviShaDguNadi
kuvalayAdhiparu Iru aidu guNa avanipa strIyaru
daSOttara navati guNadinda adhamaru eniparu mAnuShOttamaru||17||
satvasatvaru satvarAjasa satvatAmasa mUvaru
rajassatva adhikArigaLu BagavadBaktaru enisuvaru
nitya baddharu rajOrajaru utpatti BUsvargadoLu
narakadi pRuthviyoLu sancarisutipparu rajastAmasaru||18||
tamassAtvikaru enisikoMbaru amitana AKyAta asurara gaNa
tamO rAjasaru enisikoMbaru daitya samudAya
tamastAmasa kali purandhriyu amita durguNa pUrNa
sarvAdhamaroLu adhamAdhama durAtmanu kaliyenisikoMba||19||
ivana pOluva pApi jIvaru Buvana mUvaroLilla nODalu
nava vidha dvEShagaLige AkAranu enisikoLutippa
bavaradoLu bangAradoLu naTa yuvati dyUtA pEya mRuShadoLu
kavisi mOhadi keDisuvanuyendaridu tyajisuvadu||20||
trividha jIva pratatigaLa sagga AvoLeyANma Alayanu nirmisi
yuvatiyaroDagUDi krIDisuvanu kRupAsAndra
divija dAnava tAratamyada vivara tiLiva mahAtmarige
bAnnavira saKa tAnolidu uddharisuvanu dayadinda||21||
dEva daityara tAratamyavu pAvamAni matAnugarige idu kEvala avaSyakavu
tiLivudu sarva kAladali
dAvaSiKi pApATavige nava nAveyenipudu Bava samudrake
pAvaTige vaikunTha lOkake idendu karesuvudu||22||
tAratamya j~jAna mukti dvAravu enipudu Bakta janarige tOri pELi
suKAbdhiyoLu lOlyADuvudu budharu
krUra mAnavarigidu karNa kaTOravu enipudu
nityadali adhikArigaLigidana arupuvudu dustarkigaLa biTTu||23||
harisirivirinci IraBArati garuDa PaNi pati ShaNmahiShiyaru
girijanAka ISa smara prANa aniruddha SacIdEvI
guru ratI manu dakSha pravahA maruta mAnavi yama SaSi divAkara
varuNa nArada surAsya prasUti BRugu munipa||24||
vratatijAsana putrarenisuva vrativara marIci atri
vaivasvatanu tArA mitra nir^^Ruti pravaha mArutana sati
dhana ISa aSvinigaLa IrgaNapatiyu viSvaksEna SEShanu Sataru
manugaLu ucithya CAvaNa munigaLige namipe||25||
Sata supuNya SlOkaru enisuva kShitiparige namisuvenu
bAgIrathi virAT parjanya rOhiNi SyAmalA sanj~jAhuta vahana mahiLA
budha uShA kShiti SanaiScara puShkararige
Anatisi binnayisuvenu Bakti j~jAna koDalendu||26||
nUradhikavu Agippa matte hadinAru sAvira nanda gOpa kumArana
ardhAngiyaru agastya AdE munISvararu
UrvaSI modalAda apsara nAriyaru Sata tuMburaru
kaMsAri guNagaLa kIrtaneya mADisali enninda||27||
pAvanaru Suci Suddha nAmaka dEvategaLu AjAna cira pitRu
dEva nara gandharvaru avanipa mAnuShOttamaru
I vasumatiyoLu uLLa vaiShNavara avaLiyoLu ihanendu
nityaDi sEvipudu santOShadiM sarva prakAradali||28||
mAnuShOttamarana viDidu caturAnana anta Sata uttamatva
kramENa cintipa Baktarige catura vidha puruShArtha
SrInidhi jagannAtha viThala tAnE olidu Ivanu
nirantara sAnurAgadi paThisuvudu santarida mareyadale||29|
*********
No comments:
Post a Comment