ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 18 ankita jagannatha vittala ಸರ್ವಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಧಿ HARIKATHAMRUTASARA SANDHI 18 SARVA SWATANTRA SANDHI

 

ರಾಗ ವಸಂತ

Audio by Mrs. Nandini Sripad

RESTART MOBILE IF AUDIO IS NOT PLAYING  CLICK-> HOME

CLICK-> INDEX ದೇವರನಾಮ ಕೇಳಿ ಕಲಿಯಲು ಲಿಂಕ್ LINKS TO LEARN DEVARANAMA

or just scroll down for other devaranama 

ರಚನೆ : ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರು 
for saahitya click   ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 1 to 32  

ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ , 

ಸರ್ವಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಧಿ (ಸಂಧಿ-18) (ಕ್ರೀಡಾವಿಲಾಸ ಸಂಧಿ)

ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ/

ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||

ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಚರಿತೆಗಳ ಪರಮಾನುರಾಗದಿ ಬೆಸೆಗೊಳಲು

ಮುನಿ ಶೌನಕಾದ್ಯರಿಗೆ ಅರುಪಿದನು ಸೂತಾರ್ಯ ದಯದಿಂದ||

ಪಚನ ಭಕ್ಷಣ ಗಮನ ಭೋಜನ ವಚನ ಮೈಥುನ ಶಯನ ವೀಕ್ಷಣ

ಅಚಲನಾ ಚಲನ ಪ್ರಯತ್ನದಿ ಸಾಧ್ಯವೇ ಜನಕೆ

ಶುಚಿ ಸದನ ದಯದಿಂದ ಜೀವರ ನಿಚಯದೊಳು ತಾ ನಿಂತು ಮಾಡುವ

ಉಚಿತಾನುಚಿತ ಕರ್ಮಗಳನೆಂದರಿದು ಕೊಂಡಾಡು||1||

ವಿಷ್ಟರ ಶ್ರವ ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾಗಿ ನಿರಂತರದಿ

ಬಹು ಚೇಷ್ಟೆಗಳ ಮಾಡುತಿರೆ ಕಂಡು ಸಜೀವಿಯೆನುತಿಹರು

ಹೃಷ್ಟರಾಗುವರು ನೋಡಿ ಕನಿಷ್ಟರು ಎಲ್ಲರು ಸೇವೆ ಮಾಳ್ಪರು

ಬಿಟ್ಟ ಕ್ಷಣದಲಿ ಕುಣಪ ಸಮವೆಂದರಿದು ಅನುಪೇಕ್ಷಿಪರು||2||

ಕ್ರೀಡೆಗೋಸುಗ ಅವರವರ ಗತಿ ನೀಡಲೋಸುಗ ದೇಹಗಳ ಕೊಟ್ಟು ಆಡುವನು ಸ್ವೇಚ್ಚೆಯಲಿ

ಬ್ರಹ್ಮ ಈಶಾದ್ಯರೊಳು ಪೊಕ್ಕು

ಮಾಡುವನು ವ್ಯಾಪಾರ ಬಹು ವಿಧ ಮೂಢ ದೈತ್ಯರೊಳಿದ್ದು ಪ್ರತಿದಿನ

ಕೇಡು ಲಾಭಗಳಿಲ್ಲವು ಇದರಿಂದ ಆವ ಕಾಲದಲಿ||3||

ಅಕ್ಷರ ಈಡ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮ ವಾಯು ತ್ರ್ಯಕ್ಷ ಸುರಪಾಸುರ ಅಸುರರೊಳು

ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲರೊಳು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತಿಹ

ಅಕ್ಷಯನು ಸತ್ಯಾತ್ಮಕ ಪರಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ

ಸರ್ವರೊಳಗೆ ವಿಲಕ್ಷಣನು ತಾನಾಗಿ ಲೋಕವ ರಕ್ಷಿಸುತಲಿಪ್ಪ||4||

ಶ್ರೀ ಸರಸ್ವತಿ ಭಾರತೀ ಗಿರಿಜಾ ಶಚೀ ರತಿ ರೋಹಿಣೀ ಸಂಜ್ಞಾ ಶತ ಸುರೂಪಾದಿ

ಅಖಿಳ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಳು ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪ ವಾಸವಾಗಿದ್ದೆಲ್ಲರಿಗೆ

ವಿಶ್ವಾಸ ತನ್ನಲಿ ಕೊಡುವ

ಅವರಭಿಲಾಷೆಗಳ ಪೂರೈಸುತಿಪ್ಪನು ಯೋಗ್ಯತೆಗಳರಿತು||5||

ಕೋಲು ಕುದುರೆಯ ಮಾಡಿ ಆಡುವ ಬಾಲಕರ ತೆರದಂತೆ

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಲೋಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗುಣವ ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯರೊಳಗಿಟ್ಟು

ಲೀಲೆಗೈವನು ತನ್ನವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲನಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಿ

ಖುಲ್ಲರಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲನಾಗಿಹ ಪ್ರಕಟನಾಗದಲೆ||6||

ಸೌಪರ್ಣಿ ವರವಹನ ನಾನಾ ರೂಪ ನಾಮದಿ ಕರೆಸುತ ಅವರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು

ಅಖಿಳ ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಮಾಡುವನು

ಪಾಪ ಪುಣ್ಯಗಳೆರೆಡು ಅವರ ಸ್ವರೂಪಗಳ ಅನುಸರಿಸಿ ಉಣಿಪ

ಪರೋಪಕಾರಿ ಪರೇಶ ಪೂರ್ಣಾನಂದ ಜ್ಞಾನ ಘನ||7||

ಆಹಾರ ನಿದ್ರಾ ಮೈಥುನಗಳ ಅಹರಾಹರ ಬಯಸಿ ಬಳಲುವ

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮಹಿತನ ಮಹಾ ಮಹಿಮೆಗಳನು ಎಂತರಿವ ನಿತ್ಯದಲಿ

ಅಹಿಕ ಸೌಖ್ಯವ ಮರೆದು ಮನದಲಿ ಗ್ರಹಿಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಗಳ

ಪರಮೋತ್ಸಾಹದಿ ಕೊಂಡಾಡುತಲೆ ಮೈಮರೆದವರಿಗಲ್ಲದಲೆ||8||

ಬಂಧಮೋಕ್ಷ ಪ್ರದನ ಜ್ಞಾನವು ಮಂದಮತಿಗಳಿಗೆಂತು ದೊರೆವುದು

ಬಿಂದು ಮಾತ್ರ ಸುಖಾನುಭವ ಪರ್ವತಕೆ ಸಮ ದುಃಖವೆಂದು ತಿಳಿಯದೆ

ಅನ್ಯ ದೈವಗಳಿಂದ ಸುಖವ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವರು

ಮುಕುಂದನ ಆರಾಧನೆಯ ಬಿಟ್ಟವಗೆ ಉಂಟೆ ಮುಕ್ತಿ ಸುಖ||9||

ರಾಜ ತನ್ನ ಅಮಾತ್ಯ ಕರುಣದಿ ನೈಜ ಜನರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಕಾರ್ಯ ನಿಯೋಜಿಸುತ

ಮಾನಾಪಮಾನವ ಮಾಳ್ಪ ತೆರದಂತೆ

ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ಧನ ಸರ್ವರೊಳಗೆ ಅಪರಾಜಿತನು ತಾನಾಗಿ

ಸರ್ವ ಪ್ರಯೋಜನವ ಮಾಡಿಸುತ ಮಾಡುವ ಫಲಕೆ ಗುರಿಮಾಡಿ||10||

ವಾಸುದೇವ ಸ್ವತಂತ್ರವ ಸರೊಜಾಸನಾದಿ ಅಮರಾಸುರರಿಗೆ ಈಯಲೋಸುಗ ಅರ್ಧವ ತೆಗೆದು

ಅದರೊಳರ್ಧವ ಚತುರ್ಭಾಗಗೈಸಿ

ವಂದನು ಶತವಿಧ ದ್ವಿ ಪಂಚಾಶತಾಬ್ಜಜಗೆ

ಅಷ್ಟ ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ ಅನಿಲಗಿತ್ತ ವಾಣೀ ಭಾರತೀಗರ್ಧ||11||

ದ್ವಿತೀಯ ಪಾದವ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದ ಶತ ವಿಭಾಗವ ಮಾಡಿ

ತಾ ವಿಂಶತಿ ಉಮೇಶನೊಳಿಟ್ಟ ಇಂದ್ರನೊಳು ಐದಧಿಕ ಹತ್ತು

ರತಿಪನೊಳಗೆ ಇನಿತಿಟ್ಟ ಅಖಿಳ ದೇವತೆಗಳೊಳಗೆ ಈರೈದು

ಜೀವ ಪ್ರತತಿಯೊಳು ದಶ ಐದಧಿಕ ನಾಲ್ವತ್ತು ದೈತ್ಯರೊಳು||12||

ಕಾರುಣಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯತ್ವವ ಮೂರು ವಿಧಗೈಸಿ ಎರಡು ತನ್ನೊಳು

ನಾರಿಗೊಂದನು ಕೊಟ್ಟ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವ ಸರ್ವರಿಗೆ ಧಾರುಣಿಪ ತನ್ನ ಅನುಗರಿಗೆ

ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊಟ್ಟು ಗುಣಾಗುಣಗಳ ವಿಚಾರ ಮಾಡುವ ತೆರದಿ

ತ್ರಿಗುಣ ವ್ಯಕ್ತಿಯನೆ ಮಾಳ್ಪ||13||

ಪುಣ್ಯ ಕರ್ಮಕೆ ಸಹಾಯವಾಗುವ ಧನ್ಯರಿಗೆ ಕಲ್ಯಾದಿ ದೈತ್ಯರ

ಪುಣ್ಯ ಫಲಗಳನೀವ ದಿವಿಜರ ಪಾಪ ಕರ್ಮ ಫಲಾನ್ಯ ಕರ್ಮವ ಮಾಳ್ಪರಿಗೆ

ಅನುಗುಣ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಕೊಡುವ

ಬಹು ಕಾರುಣ್ಯ ಸಾಗರನು ಈ ತೆರದಿ ಭಕ್ತರನು ಸಂತೈಪ||14||

ನಿರುಪಮಗೆ ಸರಿಯುಂಟೆಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುವವ ತದ್ಭಕ್ತರೊಳು ಮತ್ಸರಿಸುವವ

ಗುಣಗುಣಿಗಳಿಗೆ ಭೇದಗಳ ಪೇಳುವವ

ದರ ಸುದರ್ಶನ ಊರ್ಧ್ವ ಪುಂಡ್ರವ ಧರಿಸುವರೊಳು ದ್ವೇಷಿಸುವ

ಹರಿ ಚರಿತೆಗಳ ಕೇಳದಲೆ ಲೋಗರ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳುವವ||15||

ಏವಮಾದೀ ದ್ವೇಷವುಳ್ಳ ಕುಜೀವರೆಲ್ಲರು ದೈತ್ಯರೆಂಬರು

ಕೋವಿದರ ವಿಜ್ಞಾನ ಕರ್ಮವ ನೋಡಿ ನಿಂದಿಪರು

ದೇವ ದೇವನ ಬಿಟ್ಟು ಯಾವತ್ಜೀವ ಪರ್ಯಂತರದಿ ತುಚ್ಚರ ಸೇವೆಯಿಂದ

ಉಪಜೀವಿಸುವರು ಅಜ್ಞಾನಕೆ ಒಳಗಾಗಿ||16||

ಕಾಮ ಲೋಭ ಕ್ರೋಧ ಮದ ಹಿಂಸಾಮಯ ಅನೃತ ಕಪಟ

ತ್ರಿಧಾಮನ ಅವತಾರಗಳ ಭೇದಾಪೂರ್ಣ ಸುಖಬದ್ಧ

ಆಮಿಷ ಅನಿವೇದಿತ ಅಭೋಜ್ಯದಿ ತಾಮಸ ಅನ್ನವನು ಉಂಬ ತಾಮಸ

ಶ್ರೀ ಮದಾಂಧರ ಸಂಗದಿಂದಲಿ ತಮವೆ ವರ್ಧಿಪುದು||17||

ಜ್ಞಾನ ಭಕ್ತಿ ವಿರಕ್ತಿ ವಿನಯ ಪುರಾಣ ಶ್ರವಣ ಶಾಸ್ತ್ರ ಚಿಂತನ

ದಾನ ಶಮ ದಮ ಯಜ್ಞ ಸತ್ಯ ಅಹಿಂಸ ಭೂತದಯ

ಧ್ಯಾನ ಭಗವನ್ನಾಮ ಕೀರ್ತನ ಮೌನ ಜಪ ತಪ ವ್ರತ

ಸುತೀರ್ಥ ಸ್ನಾನ ಮಂತ್ರ ಸ್ತೋತ್ರ ವಂದನ ಸಜ್ಜನರ ಗುಣವು||18||

ಲೇಶ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗುಣವನು ಪ್ರವೇಶಗೈಸಿದ ಕಾರಣದಿ

ಗುಣ ದೋಷಗಳು ತೋರುವವು ಸತ್ಯಾಸತ್ಯ ಜೀವರೊಳು

ಶ್ವಾಸ ಭೋಜನ ಪಾನ ಶಯನ ವಿಲಾಸ ಮೈಥುನ ಗಮನ ಹರುಷ

ಕ್ಲೇಷ ಸ್ವಪ್ನ ಸುಷುಪ್ತಿ ಜಾಗ್ರತಿಯು ಅಹವು ಚೇತನಕೆ||19||

ಅರ್ಧ ತನ್ನೊಳಗಿರಿಸಿ ಉಳಿದೊಂದರ್ಧವ ವಿಭಾಗಗೈಸಿ

ವೃಜಿನ ಅರ್ದನನು ಪೂರ್ವದಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವ ಕೊಟ್ಟಂತೆ

ಸ್ವರ್ಧುನೀಪಿತ ಕೊಡುವ ಅವರ ಸುಖ ವೃದ್ಧಿ ಗೋಸುಗ

ಬ್ರಹ್ಮ ವಾಯು ಕಪರ್ದಿ ಮೊದಲಾದ ಅವರೊಳಿದ್ದು ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನರಿತು||20||

ಹಲಧರಾನುಜ ಮಾಳ್ಪ ಕೃತ್ಯವ ತಿಳಿಯದೆ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ

ಎನ್ನುಳಿದು ವಿಧಿ ನಿಷೇಧ ಪಾತ್ರರಿಲ್ಲವೆಂಬುವಗೆ

ಫಲಗಳ ದ್ವಯಕೊಡುವ ದೈತ್ಯರ ಕಲುಷ ಕರ್ಮವ ಬಿಟ್ಟು ಪುಣ್ಯವ ಸೆಳೆದು

ತನೂಳಗಿಟ್ಟು ಕ್ರಮದಿಂ ಕೊಡುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ||21||

ತೋಯಜಾಪ್ತನ ಕಿರಣ ವೃಕ್ಷ ಛಾಯ ವ್ಯಕ್ತಿಸುವಂತೆ

ಕಮಲದಳಾಯತಾಕ್ಷನು ಸರ್ವರೊಳು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಕಾರಣದಿ

ಹೇಯ ಸದ್ಗುಣ ಕರ್ಮ ತೋರ್ಪವು ನ್ಯಾಯ ಕೋವಿದರಿಗೆ

ನಿರಂತರ ಶ್ರೀಯರಸ ಸರ್ವೋತ್ತಮೋತ್ತಮನು ಎಂದು ಪೇಳುವರು||22||

ಮೂಲ ಕಾರಣ ಪ್ರಕೃತಿಯೆನಿಪ ಮಹಾಲಕುಮಿ ಎಲ್ಲರೊಳಗಿದ್ದು ಸುಲೀಲೆಗೈವುತ

ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳರ್ಪಿಸಲು ಪತಿಗೆ

ಪಾಲಗಡಲೊಳು ಬಿದ್ದ ಜಲ ಕೀಲಾಲವು ಎನಿಪುದೆ

ಜೀವಕೃತ ಕರ್ಮಾಳಿ ತದ್ವತು ಶುಭವೆನಿಪವು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ||23||

ಜ್ಞಾನ ಸುಖ ಬಲ ಪೂರ್ಣ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಏನು ಮಾಳ್ಪವು ತ್ರಿಗುಣ ಕಾರ್ಯ

ಕೃಶಾನುವಿನ ಕೃಮಿಕವಿದು ಭಕ್ಷಿಪದುಂಟೆ ಲೋಕದೊಳು

ಈ ನಳಿನಜಾಂಡವನು ಬ್ರಹ್ಮ ಈಶಾನ ಮುಖ್ಯ ಸುರಾಸುರರ

ಕಾಲಾನಳನವೊಳ್ ನುಂಗುವಗೆ ಈ ಪಾಪಗಳ ಭಯವೆ||24||

ಮೋದ ಶಿರ ದಕ್ಷಿಣ ಸುಪಕ್ಷ ಪ್ರಮೋದ ಉತ್ತರ ಪಕ್ಷವೆಂದು

ಋಗಾದಿ ಶ್ರುತಿಗಳು ಪೇಳುವವು ಆನಂದಮಯ ಹರಿಗೆ

ಮೋದ ವೈಷಿಕ ಸುಖ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಮೋದ ಪಾರತ್ರಿಕ ಸುಖಪ್ರದನು

ಆದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೋದ ಪ್ರಮೋದನು ಎನಿಸಿದನು||25||

ಎಂದಿಗಾದರು ವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಸುಂಧರೆಯೊಳಗಿಪ್ಪ

ಅಖಿಳ ಜಲದಿಂ ಸಿಂಧು ವೃದ್ಧಿಯನು ಐದುವದೆ ಬಾರದಿರೆ ಬರಿದಹುದೆ

ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳಿಲ್ಲದಿಹ ಸ್ವಾನಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಭಾವಗೆ

ಬಂದು ಮಾಡುವದೇನು ಕರ್ಮಾಕರ್ಮ ಜನ್ಯ ಫಲ||26||

ದೇಹ ವೃಕ್ಷದೊಳು ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಹವು ಎಂದಿಗು ಬಿಡದೆ ಪರಮ ಸ್ನೇಹದಿಂದಲಿ

ಕರ್ಮಜ ಫಲಗಳುಂಬ ಜೀವ ಖಗ

ಶ್ರೀ ಹರಿಯು ತಾ ಸಾರಭೋಕ್ತನು ದ್ರೋಹಿಸುವ ಕಲ್ಯಾದಿ ದೈತ್ಯ ಸಮೂಹಕೆ

ಈವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾಪವ ಲೇಶವೆಲ್ಲರಿಗೆ||27||

ದ್ಯುಮಣಿ ಕಿರಣವ ಕಂಡ ಮಾತ್ರದಿ ತಿಮಿರವು ಓಡುವ ತೆರದಿ

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ರಮಣ ನೋಡಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಅಘ ನಾಶವು ಐದುವದು

ಕಮಲ ಸಂಭವ ಮುಖ್ಯ ಎಲ್ಲಾ ಸುಮನಸರೊಳು ಇಹ ಪಾಪ ರಾಶಿಯ

ಅಮರಮುಖನಂದದಲಿ ಭಸ್ಮವ ಮಾಳ್ಪ ಹರಿ ತಾನು||28||

ಚತುರ ಶತ ಭಾಗದಿ ದಶಾಂಶದೊಳು ಇತರ ಜೀವರಿಗೀವ

ಲೇಶವ ದಿತಿಜ ದೇವಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ದುಃಖ ಸುಖ

ಮತಿವಿಹೀನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಹುತಿಯ ಸುಖ ಮೃತಿ ದುಃಖ

ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನರಿತು ಪಿಪೀಲಮಶಕಾದಿಗಳಿಗೀವ ಹರಿ||29||

ನಿತ್ಯ ನನಿರಯಾಂಧಾಖ್ಯ ಕೂಪದಿ ಭೃತ್ಯರಿಂದೊಡಗೂಡಿ

ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ವರ್ಜಿತ ಲೋಕವೈದುವ ಕಲಿಯು ದ್ವೇಷದಲಿ

ಸತ್ಯ ಲೋಕಾಧಿಪ ಚತುರ್ಮುಖ ತತ್ವ ದೇವಕ್ಕಳ ಸಹಿತ

ನಿಜಮುಕ್ತಿಯ ಐದುವ ಹರಿ ಪದಾಬ್ಜವ ಭಜಿಸಿ ಭಕುತಿಯಲಿ||30||

ವಿಧಿ ನಿಷೇಧಗಳು ಎರಡು ಮರೆಯದೆ ಮಧು ವಿರೋಧಿಯ ಪಾದಕರ್ಪಿಸು

ಅದಿತಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೀವ ಪುಣ್ಯವ ಪಾಪ ದೈತ್ಯರಿಗೆ

ಸುದರ್ಶನ ಧರೆಗೆ ಈಯದಿರೆ ಬಂದೊದಗಿ ಒಯ್ವರು ಪುಣ್ಯ ದೈತ್ಯರು

ಅಧಿಪರಿಲ್ಲದ ವೃಕ್ಷಗಳ ಫಲದಂತೆ ನಿತ್ಯದಲಿ||31||

ತಿಲಜ ಕಲ್ಮಶ ತ್ಯಜಿಸಿ ದೀಪವು ತಿಳಿಯ ತೈಲವ ಗ್ರಹಿಸಿ

ಮಂದಿರದೊಳಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿಪ್ಪ ಕತ್ತಲೆ ಭಂಗಿಸುವ ತೆರದಿ

ಕಲಿ ಮೊದಲುಗೊಂಡ ಅಖಿಳ ದಾನವ ಕುಲಜರು ಅನುದಿನ ಮಾಳ್ಪ ಪುಣ್ಯಜ ಫಲವ

ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ರಮಿಸುವನು||32||

ಇದ್ದಲೆಯು ನಿತ್ಯದಲಿ ಮೇಧ್ಯಾಮೇಧ್ಯ ವಸ್ತುಗಳುಂಡು

ಲೋಕದಿ ಶುದ್ಧ ಶುಚಿಯೆಂದೆನಿಸಿ ಕೊಂಬನು ವೇದ ಸ್ಮೃತಿಗಳೊಳು

ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಬುಧರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಕರ್ಮ

ನಿಷಿದ್ಧವಾದರು ಸರಿಯೇ ಕೈಕೊಂಡು ಉದ್ಧರಿಸುತಿಪ್ಪ||33||

ಒಡೆಯರಿದ್ದ ವನಸ್ಥ ಫಲಗಳ ಬಡಿದು ತಿಂಬುವರುಂಟೆ

ಕಂಡರೆ ಹೊಡೆದು ಬಿಸುಟುವರೆಂಬ ಭಯದಿಂ ನೋಡಲಂಜುವರು

ಬಿಡದೆ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳ ಮನೆ ಮಡದಿ ಮಕ್ಕಳು ಬಂಧುಗಳು

ಕಾರೊಡಲನ ಆಳ್ಗಳೆಂದ ಮಾತ್ರದಲಿ ಓಡುವವು ದುರಿತ||34||

ಜ್ಞಾನ ಕರ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಏನೇನು ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳ

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿವಾಸನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತಲಿರು ಕಾಲಕಾಲದಲಿ

ಪ್ರಾಣ ಪತಿ ಕೈಕೊಂಡು ನಾನಾ ಯೋನಿಯೈದಿಸನು

ಒಮ್ಮೆ ಕೊಡದಿರೆ ದಾನವರು ಸೆಳೆದೊಯ್ವರು ಎಲ್ಲಾ ಪುಣ್ಯ ರಾಶಿಗಳ||35||

ಶ್ರುತಿ ಸ್ಮೃತಿ ಅರ್ಥವ ತಿಳಿದು ಅಹಂಮತಿ ವಿಶಿಷ್ಟನು ಕರ್ಮ ಮಾಡಲು

ಪ್ರತಿಗ್ರಹಿಸನು ಪಾಪಗಳನು ಕೊಡುತಿಪ್ಪ ನಿತ್ಯ ಹರಿ

ಚತುರ ದಶ ಭುವನ ಅಧಿಪತಿ ಕೃತ ಕೃತ ಕೃತಜ್ಞ ನಿಯಾಮಕನುಯೆನೆ

ಮತಿಭ್ರಂಶ ಪ್ರಮಾದ ಸಂಕಟ ದೋಷವಾಗಿಲ್ಲ||36||

ವಾರಿಜಾಸನ ಮುಖ್ಯರು ಆಜ್ಞಾಧಾರಕರು ಸರ್ವ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಮಾರಮಣನು

ಎಂದರಿದು ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟ ಕರ್ಮಫಲ

ಸಾರಭೋಕ್ತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡುವ

ಪಾಪಫಲವ ಕುಬೇರ ನಾಮಕ ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಅವರ ನೋಯಿಸುವ||37||

ಕ್ರೂರ ದೈತ್ಯರೊಳಿದ್ದು ತಾನೇ ಪ್ರೇರಿಸುವ ಕಾರಣದಿ ಹರಿಗೆ ಕುಬೇರನೆಂಬರು

ಎಲ್ಲರೊಳು ನಿರ್ಗತ ರತಿಗೆ ನಿರತಿ

ಸೂರಿ ಗಮ್ಯಗೆ ಸೂರ್ಯನೆಂಬರು ದೂರ ಶೋಕಗೆ ಶುಕ್ಲ ಲಿಂಗ ಶರೀರ

ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿ ಅಕಾಯನೆನಿಸುವನು||38||

ಪೇಳಲು ವಶವಲ್ಲದ ಮಹಾ ಪಾಪಾಳಿಗಳನು ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಿ ನಿರ್ಮೂಲಗೈಸಲು ಬೇಕು

ಎಂಬುವಗೆ ಒಂದೇ ಹರಿನಾಮ

ನಾಲಿಗೆಯೊಳುಳ್ಳವಗೆ ಪರಮ ಕೃಪಾಳು ಕೃಷ್ಣನು ಕೈವಿಡಿದು

ತನ್ನ ಆಲಯದೊಳಿಟ್ಟು ಅನುದಿನದಿ ಆನಂದ ಪಡಿಸುವನು||39||

ರೋಗಿ ಔಷಧ ಪಥ್ಯದಿಂದ ನಿರೋಗಿಯೆನಿಸುವ ತೆರದಿ

ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಸುಶ್ರವಣಗೈದು ಭವಾಖ್ಯ ರೋಗವನು ನೀಗಿ

ಶಬ್ಧಾದಿ ಅಖಿಳ ವಿಷಯ ನಿಯೋಗಿಸು ದಶ ಇಂದ್ರಿಯ ಅನಿಲನೊಳು

ಶ್ರೀ ಗುರು ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ ಪ್ರೀತನಾಗುವನು||40||

***

Pīṭhike

harikathāmṛtasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve |

parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||

śrīnivāsana caritegaḷa paramānurāgadi besegoḷalu |

muni śaunakādyarige arapidanu sūtārya dayadinda ||

Verse 1

pacana bhakṣaṇa gamana bhōjana vacana maithuna śayana vīkṣaṇa |

acalanā calana prayatnadi sādhyavē janake |

śuci sadana dayadinda jīvara nicayadoḷu tā nintu māduva |

ucitānucita karmagaḷanendaridu koṇḍāḍu || 1 ||

Verse 2

viṣṭara śrava dēhadoḷage praviṣṭanāgi nirantaradi |

bahu cēṣṭegaḷa māḍutire kaṇḍu sajīviyenutiharu |

hṛṣṭarāguvaru nōḍi kaniṣṭaru ellaru sēve māḷparu |

biṭṭa kṣaṇadali kuṇapa samavendaridu anupēkṣiparu || 2 ||

Verse 3

krīḍēgōsuga avaravara gati nīḍalōsuga dēhagaḷa koṭṭu āḍuvanu svēcceyali |

brahma īśādyaroḷu pokku |

māḍuvanu vyāpāra bahu vidha mūḍha daityaroḷiddu pratidina |

kēḍu lābhagaḷillavu idarinda āva kāladali || 3 ||

Verse 4

akṣara īḍyanu brahma vāyu tryakṣa surapāsura asuraroḷu |

adhyakṣanāgiddu ellaroḷu vyāpāra māḍutiha |

akṣayanu satyātmaka parāpēkṣeyillade |

sarvaroḷage vilakṣaṇanu tānāgi lōkava rakṣisutalippa || 4 ||

Verse 5

śrī sarasvatī bhāratī girijā śacī rati rōhiṇī sañjñā śata surūpādi |

akhiḷa strīyaroḷu strī rūpa vāsavāgid dēllarige |

viśvāsa tannali koḍuva |

avarabhilāṣegaḷa pūraisutippanu yōgyategaḷaritu || 5 ||

Verse 6

kōlu kudureya māḍi āḍuva bālakara teradante |

lakṣmī lōla svātantrya guṇava brahmādyaroḷagiṭṭu |

līlaigaivanu tannavarige anukūlanāgiddu ella kāladi |

khullarige pratikūlanāgiha prakaṭanāgadale || 6 ||

Verse 7

sauparṇi varavahana nānā rūpa nāmadi karesuta avara samīpadalliddu |

akhiḷa vyāpāragaḷa māḍuvanu |

pāpa puṇyagaḷereḍu avara svarūpagaḷa anusarisi uṇipa |

parōpakāri parēśa pūrṇānanda jñāna ghana || 7 ||

Verse 8

āhāra nidrā maithunagaḷa aharāhara bayasi baḷaluva |

lakṣmī mahitana mahā mahimegaḷanu entariva nityadali |

ahika saukhyava maredu manadali grahisi śāstrārthagaḷa |

paramōtsāhadi koṇḍāḍutale maimaredavarigalladale || 8 ||

Verse 9

bandhamōkṣa pradana jñānavu mandamatigaḷigentu dorevudu |

bindu mātra sukhānubhava parvatake sama duḥkhavendu tiḷiyade |

anya daivagaḷinda sukhava apēkṣisuvaru |

mukundana ārādhaneya biṭṭavage uṇṭe mukti sukha || 9 ||

Verse 10

rāja tanna amātya karuṇadi naija janarige koṭṭu kārya niyōjisuta |

mānāpamānava māḷpa teradante |

śrī janārdhana sarvaroḷage aparājitanu tānāgi |

sarva prayōjanava māḍisuta māḍuva phalake gurimāḍi || 10 ||

Verse 11

vāsudēva svatantrava sarōjasānādi amarāsurarige īyalōsuga ardhava tegedu |

adaroḷardhava caturbhāgagaisi |

vandanu śatavidha dvi pañcāśatābjajage |

aṣṭa catvāriṃśad anilagitta vāṇī bhāratīgardha || 11 ||

Verse 12

dvitīya pādava tegedukoṇḍu ada śata vibhāgava māḍi |

tā viṃśati umēśanoḷiṭṭa indranoḷu aidadhika hattu |

ratipanoḷage initiṭṭa akhiḷa dēvatēgaḷoḷage īraidu |

jīva pratatiyoḷu daśa aidadhika nālvattu daityaroḷu || 12 ||

Verse 13

kāruṇika svātantryatvava mūru vidhagaisi eraḍu tannoḷu |

nārigondanu koṭṭa svātantrya sarvarige dhāruṇipa tanna anugarige |

vyāpāra koṭṭu guṇāguṇagaḷa vicāra māḍuva teradi |

triguṇa vyaktiyane māḷpa || 13 ||

Verse 14

puṇya karmake sahāyavāguva dhanyarige kalyādi daityara |

puṇya phalaġaḷanīva divijara pāpa karma phalānya karmava māḷparige |

anuguṇya janarige koḍuva |

bahu kāruṇya sāgaranu ī teradi bhaktaranu santāipa || 14 ||

Verse 15

nirupamage sariyṇṭendu uccarisuva taddhaktaroḷu matsarisuva |

guṇaguṇigaḷige bhēdaġaḷa pēḷuva |

dara sudarśana ūrdhva puṇḍrava dharisuvaroḷu dvēṣisuva |

hari cariteġaḷa kēḷadale lōgara vārte kēḷuva || 15 ||

Verse 16

ēvamādī dvēṣavuḷḷa kujīvarellaru daityarembaru |

kōvidara vijñāna karmava nōḍi nindiparu |

dēva dēvana biṭṭu yāvatjīva paryantaradi tuccara sēveyinda |

upajīvisuvaru ajñānake oḷagāgi || 16 ||

Verse 17

kāma lōbha krōdhha mada hiṃsāmaya anṛta kapaṭa |

tridhāmana avatāragaḷa bhēdāpūrṇa sukhabaddha |

āmiṣa anivēdita abhōjyadi tāmasa annavanu umba tāmasa |

śrī madāndhara saṅgandali tamave vardhipudu || 17 ||

Verse 18

jñāna bhakti virakti vinaya purāṇa śravaṇa śāstra cintana |

dāna śama dama yajña satya ahiṃsa bhūtadaya |

dhyāna bhagavannāma kīrtana mauna japa tapa vrata |

sutīrtha snāna mantra stōtra vandana sajjanara guṇavu || 18 ||

Verse 19

lēśa svātantrya guṇavanu pravēśagaisida kāraṇadi |

guṇa dōṣagaḷu tōruvavu satyāsatya jīvaroḷu |

śvāsa bhōjana pāna śayana vilāsa maithuna gamana haruṣa |

klēṣa svapna suṣupti jāgratiyu ahavu cētanake || 19 ||

Verse 20

ardha tannoḷagirisi uḷidondardhava vibhāgagaisi |

vr̥jina ardananu pūrvadali svātantryava koṭṭante |

svardhunīpita koḍuva avara sukha vr̥ddhi gōsuga |

brahma vāyu kapardi modalāda avaroḷiddu avara yōgyateyanaritu || 20 ||

Verse 21

haladharānuja māḷpa kr̥tyava tiḷiyade ahaṅkāradinda |

ennuḷidu vidhi niṣēdha pātrarillavembuvage |

phalaġaḷa dvayakoḍuva daityara kaluṣa karmava biṭṭu puṇyava seḷedu |

tanūḷagiṭṭu kramadiṃ koḍuva bhaktarige || 21 ||

Verse 22

tōyajāptana kiraṇa vr̥kṣa chāya vyaktisuva nte |

kamaladaḷāyatākṣanu sarvaroḷu vyāpisida kāraṇadi |

hēya sadguṇa karmatōrpavu nyāya kōvidarige |

nirantara śrīyarasa sarvōttamōttamanu endu pēḷuvaru || 22 ||

Verse 23

mūla kāraṇa prakr̥tiyenipa mahālakumi ellaroḷagiddu sulīlegaivuta |

puṇya pāpaġaḷarpisalu patige |

pālaġaḍaloḷu bidda jala kīlālavu enipude |

jīvakr̥ta karmāḷi tadvatu śubhavenipavu ella kāladali || 23 ||

Verse 24

jñāna sukha bala pūrṇa viṣṇuvige ēnu māḷpavu triguṇa kārya |

kr̥śānuvina kr̥mikavidu bhakṣipadunṭe lōkadoḷu |

ī naḷinajāṇḍavanu brahma īśāna mukhya surāsurara |

kālānaḷanavoḷ nuṅguvage ī pāpaġaḷa bhayave || 24 ||

Verse 25

mōda śira dakṣiṇa supakṣa pramōda uttara pakṣavendu |

r̥gādi śrutigaḷu pēḷuvavu ānandamaya harige |

mōda vaiṣika sukha viśiṣṭa pramōda pāratrika sukhapradanu |

āda kāraṇadinda mōda pramōdanu enisidanu || 25 ||

Verse 26

endigādaru vr̥ṣṭiyinda vasundhareyoḷagipp |

akhiḷa jaladiṃ sindhu vr̥ddhiyanu aiduvade bāradire baridahude |

kundu korateġaḷilladiha svānanda saṃpūrṇa svabhāvage |

bandu māḍuvadēnu karmākarma janya phala || 26 ||

Verse 27

dēha vr̥kṣadoḷu eraḍu pakṣigaḷihavu endigu biḍade parama snēhadinda li |

karmaja phaḷaġaḷumba jīva khaġa |

śrī hariyu tā sārabhōktanu drōhisuva kalyādi daitya samūhake |

īva viśiṣṭa pāpava lēṣavellarige || 27 ||

Verse 28

dyumaṇi kiraṇava kaṇḍa mātradi timiravu ōḍuva teradi |

lakṣmī ramaṇa nōḍida mātradinda agha nāṣavu aiduvadu |

kamala saṃbhava mukhya ellā sumanasaroḷu iha pāpa rāṣiya |

amaramukhanandadali bhasmava māḷpa hari tānu || 28 ||

Verse 29

catura śata bhāgadi daṣāṃṣadoḷu itara jīvarigīva |

lēṣava ditija dēvakkaḷige koḍuva viṣiṣṭ duḥkha sukha |

mativihīna prāṇigaḷige āhutiya sukha mr̥ti duḥkha |

avara yōgyateyanaritu pipīlamaṣakādigaḷigīva hari || 29 ||

Verse 30

nitya nanirayāndhākhya kūpadi bhr̥tyarindoḍagūḍi |

punarāvr̥tti varjita lōkavaiduva kaliyu dvēṣadali |

satya lōkādhipa caturmukha tatva dēvakkaḷa sahita |

nijamuktiya aiduva hari padābjava bhajisi bhakutiyali || 30 ||

Verse 31

vidhi niṣēdhagaḷu eraḍu mareyade madhu virōdhiya pādakarpisu |

aditi makkaḷigīva puṇyava pāpa daityarige |

sudarṣana dharege īyadire bandodagi oyvaru puṇya daityaru |

adhiparillada vr̥kṣagaḷa phaladante nityadali || 31 ||

Verse 32

tilaja kalmaṣa tyajisi dīpavu tiḷiya tailava grahisi |

mandiradoḷage vyāpisippa kattale bhaṅgisuva teradi |

kali modalugoṇḍa akhiḷa dānava kulajaru anudina māḷpa puṇyaja phalava |

brahmādyarige koṭṭu allallē ramisuvanu || 32 ||

Verse 33

iddaleyu nityadali mēdhyāmēdhya vastugaḷuṇḍu |

lōkadi śuddha śuciyendenisi koṃbanu vēda smr̥tigaḷoḷu |

buddhipūrvakavāgi vibudharu śraddheyinda arpisida karma |

niṣiddhavādaru sariyē kaikoṇḍu uddharisutipp || 33 ||

Verse 34

oḍayaridda vanastha phalagaḷa baḍidu tiṃbuvaruṇṭe |

kaṇḍare hoḍedu bisuṭuvareṃba bhayadiṃ nōḍalaṃjuvaru |

biḍade māḍuva karmagaḷa mane maḍadi makkaḷu bandhugaḷu |

kāroḍalana āḷgaḷenda mātradali ōḍuvavu durita || 34 ||

Verse 35

jñāna karma indriyagaḷinda ēnēnu māḍuva karmagaḷa |

lakṣmī nivāsanige arpisutaliru kālakāladali |

prāṇa pati kaikoṇḍu nānā yōniyaidisanu |

omme koḍadire dānavaru seḷedoyvaru ellā puṇya rāṣigaḷa || 35 ||

Verse 36

śruti smr̥ti arthava tiḷidyu ahaṃmati viśiṣṭanu karma māḍalu |

pratigrahisanu pāpagaḷanu koḍutippa nitya hari |

catura daśa bhuvana adhipati kr̥ta kr̥ta kr̥tajna niyāmakanuyene |

matibhraṃśa pramāda saṃkaṭa dōṣavāgilla || 36 ||

Verse 37

vārijāsana mukhyaru ājñādhārakaru sarva svatantra ramāramaṇanu |

endaridu iṣṭāniṣṭa karmaphala |

sārabhōktanige arpisalu svīkara māḍuva |

pāpahalava kubēra nāmaka daityarige koṭṭu avara nōyisuva || 37 ||

Verse 38

krūra daityaroḷiddu tānē prērisuva kāraṇadi harige kubēraneṃbaru |

ellaroḷu nirgata ratige nirati |

sūri gamyage sūryanēṃbaru dūra śōkage śukla liṅga śarīra |

illada kāraṇadi akāyanenisuvanu || 38 ||

Verse 39

pēḷalu vaṣavallada mahā pāpāḷigaḷanu ondē kṣaṇadi nirmūlagaisalu bēku |

eṃbuvage ondē harināma |

nāligeyoḷuḷḷavage parama kr̥pāḷu kr̥ṣṇanu kaiviḍidu |

tanna ālayadoḷiṭṭu anudinadi ānanda paḍisuvanu || 39 ||

Verse 40

rōgi auṣadha pathyadinda nirōgiyenisuva teradi |

śrīmadbhāgavata suśravaṇagaidu bhavākhya rōgavanu nīgi |

śabdādi akhiḷa viṣaya niyōgisu daśa indriya anilanoḷu |

śrī guru jagannātha viṭhala prītanāguvanu || 40 ||

***

Pronunciation Guide

A is pronounced as uh (like u in cup); ā is a long aa (like a in dark).

I/U are short (it/put); ī/ū are long ee/oo (like meet/boot).

E is always ay (like say); O is always a clear oh (like go).

T/D with dots underneath (ṭ, ḍ) are retroflex (curl your tongue back against the roof of your mouth).

Ś/Ṣ are pronounced as sh; M/N with dots (ṃ, ṅ, ñ) represent soft nasal vibrations.

***

ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ 'ಸರ್ವಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಧಿ' (ಕ್ರೀಡಾವಿಲಾಸ ಸಂಧಿ - ಸಂಧಿ 18). 

ಪೀಠಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಹಸ್ಯ (ಪದ್ಯ ೧ - ೧೦)

ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಟಿಯ ಉಸಿರಾಟ, ಊಟ, ನಿದ್ದೆ, ನಡಿಗೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಕಲ ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿ, ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಂತನು ಶರೀರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟ ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ದೇಹವು ಕೇವಲ ಹೆಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಹರಿಯು ಬ್ರಹ್ಮ-ರುದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಾಟಕವನ್ನು ಆಡಿಸಿದರೂ, ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಲಾಭ ಅಥವಾ ನಷ್ಟಗಳಿಲ್ಲ; ಅವನು ಸದಾ ಪರಿಪೂರ್ಣನು. ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೊಡನೆ ಕೂಡಿ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಮತ್ತು ಸರ್ವಸ್ವತಂತ್ರ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಭಾಗ (ಪದ್ಯ ೧೧ - ೧೩)

ಜಗತ್ತಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರಿಗೂ ಹಂಚಿದ್ದಾನೆ. ಗಣಿತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವನು ಆ ಶಕ್ತಿಯ ಸಿಂಹಪಾಲನ್ನು ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣರಾದ ವಾಯುದೇವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಶಿವ, ಇಂದ್ರ, ಕಾಮದೇವ, ಇತರ ದೇವತೆಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು ಹಾಗೂ ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಅವರವರ ಅರ್ಹತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂರು ಗುಣಗಳ (ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್) ಆಟವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ತಾಮಸ ಜೀವರ ಲಕ್ಷಣಗಳು (ಪದ್ಯ ೧೪ - ೧೮)

ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಮಾನರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾರು ಹರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹರಿಭಕ್ತರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೋ, ದೇವರ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದ ಕಾಣುತ್ತಾರೋ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಹರಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರೇ 'ತಾಮಸ ಜೀವರು' ಅಥವಾ 'ದೈತ್ಯರು'. ಇವರ ತಮಸ್ಸು ಸದಾ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸಾತ್ತ್ವಿಕರಾದ ಸಜ್ಜನರು ಸದಾ ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ದಾನ, ಜಪ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಹರಿಕಥಾ ಶ್ರವಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಕರ್ಮ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ಪರಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ (ಪದ್ಯ ೧೯ - ೨೭)

ಜೀವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೀವ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಜೀವನು ತನ್ನ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ಉಣ್ಣುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹರಿಯು ಕೇವಲ ಅದರ ಸಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ 'ಸಾರಭೋಕ್ತ'. ಜೀವರು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸತ್ಕರ್ಮದ ಪುಣ್ಯವನ್ನೂ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಮರೆತು ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೆ, ಆ ಪುಣ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲ ದೈತ್ಯರು ಬಂದು ದೋಚುತ್ತಾರೆ. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ನದಿಗಳು ಸೇರಿದರೂ ಅದು ಉಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ, ಮಳೆ ಬರದಿದ್ದರೂ ಒಣಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವರ ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯಗಳಿಂದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕುಂದು-ಕೊರತೆಗಳಿಲ್ಲ.

ಹರಿನಾಮದ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ದಾರಿ (ಪದ್ಯ ೨೮ - ೪೦)

ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಕತ್ತಲೆಯು ಓಡುವಂತೆ, ಶ್ರೀಹರಿಯ ಒಂದು ಕರುಣಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳೂ ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತವೆ. ಯಾರ ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಹರಿನಾಮ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಂತಹವರನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಕೈಹಿಡಿದು ಮುಕ್ತಿ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ನಮ್ಮ ಮನೆ, ಮಡದಿ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ದೇಹ ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಕೃಷ್ಣನ ಆಸ್ತಿ, ನಾವೆಲ್ಲ ಅವನ ಸೇವಕರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಸಕಲ ದುರಿತಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ರೋಗಿಯು ಔಷಧ ಮತ್ತು ಪಥ್ಯದಿಂದ ಗುಣವಾಗುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯನು ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದ ಶ್ರವಣವನ್ನು ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹರಿಯ ಸೇವೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಿದರೆ, ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಮಹಾರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದು ಶಾಶ್ವತ ಆನಂದವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಧಿಯ ಮುಖ್ಯ ತಾತ್ಪರ್ಯ: "ನಾನ್ಯಃ ಪಂಥಾ ವಿದ್ಯತೇ ಅಯನಾಯ" — ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಭಗವಂತನ ಕೈಗೊಂಬೆಗಳು, ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಕಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾಡುವುದೇ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗ.

ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ: ಸರ್ವಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಧಿ 

ಮಂಗಳಾಚರಣೆ / ಪೀಠಿಕೆ

ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ |

ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು ||

ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಚರಿತೆಗಳ ಪರಮಾನುರಾಗದಿ ಬೆಸೆಗೊಳಲು |

ಮುನಿ ಶೌನಕಾದ್ಯರಿಗೆ ಅರುಪಿದನು ಸೂತಾರ್ಯ ದಯದಿಂದ ||

ಪದ್ಯ ೧

ಶ್ಲೋಕ:

ಪಚನ ಭಕ್ಷಣ ಗಮನ ಭೋಜನ ವಚನ ಮೈಥುನ ಶಯನ ವೀಕ್ಷಣ |

ಅಚಲನಾ ಚಲನ ಪ್ರಯತ್ನದಿ ಸಾಧ್ಯವೇ ಜನಕೆ |

ಶುಚಿ ಸದನ ದಯದಿಂದ ಜೀವರ ನಿಚಯದೊಳು ತಾ ನಿಂತು ಮಾಡುವ |

ಉಚಿತಾನುಚಿತ ಕರ್ಮಗಳನೆಂದರಿದು ಕೊಂಡಾಡು || ೧ ||

ಅರ್ಥ:

ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು (ಪಚನ), ತಿನ್ನುವುದು (ಭಕ್ಷಣ/ಭೋಜನ), ನಡೆಯುವುದು (ಗಮನ), ಮಾತನಾಡುವುದು (ವಚನ), ಮೈಥುನ, ಮಲಗುವುದು (ಶಯನ), ನೋಡುವುದು (ವೀಕ್ಷಣ) — ಈ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆಗಳೂ ಸಹ ಸ್ಥಿರನಾದ (ಅಚಲನಾದ) ಭಗವಂತನ ಪ್ರೇರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಖಂಡಿತ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಆಶ್ರಯನಾದ (ಶುಚಿಸದನ) ಶ್ರೀಹರಿಯು ದಯೆಯಿಂದ ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಾನೇ ನಿಂತು, ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ (ಉಚಿತ) ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ (ಅನುಚಿತ) ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅವನನ್ನು ಸದಾ ಕೊಂಡಾಡು.

ಪದ್ಯ ೨

ಶ್ಲೋಕ:

ವಿಷ್ಟರ ಶ್ರವ ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾಗಿ ನಿರಂತರದಿ |

ಬಹು ಚೇಷ್ಟೆಗಳ ಮಾಡುತಿರೆ ಕಂಡು ಸಜೀವಿಯೆನುತಿಹರು |

ಹೃಷ್ಟರಾಗುವರು ನೋಡಿ ಕನಿಷ್ಟರು ಎಲ್ಲರು ಸೇವೆ ಮಾಳ್ಪರು |

ಬಿಟ್ಟ ಕ್ಷಣದಲಿ ಕುಣಪ ಸಮವೆಂದರಿದು ಅನುಪೇಕ್ಷಿಪರು || ೨ ||

ಅರ್ಥ:

ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು (ವಿಷ್ಟರಶ್ರವ) ಈ ಮನುಷ್ಯ ಶರೀರದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜೀವರ ಮೂಲಕ ನಾನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು (ಚೇಷ್ಟೆಗಳನ್ನು) ಮಾಡಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಲೌಕಿಕರು "ಇವನು ಬದುಕಿದ್ದಾನೆ" (ಸಜೀವಿ) ಎಂದು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ (ಹೃಷ್ಟರಾಗುತ್ತಾರೆ) ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಭಗವಂತನು ಆ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟ ತಕ್ಷಣ, ಅದೇ ಶರೀರವನ್ನು ಹೆಣಕ್ಕೆ (ಕುಣಪ) ಸಮಾನವೆಂದು ತಿಳಿದು ಯಾರೂ ಹತ್ತಿರ ಸೇರಿಸದೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿ ದೂರ ತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೩

ಶ್ಲೋಕ:

ಕ್ರೀಡೆಗೋಸುಗ ಅವರವರ ಗತಿ ನೀಡಲೋಸುಗ ದೇಹಗಳ ಕೊಟ್ಟು ಆಡುವನು ಸ್ವೇಚ್ಚೆಯಲಿ |

ಬ್ರಹ್ಮ ಈಶಾದ್ಯರೊಳು ಪೊಕ್ಕು |

ಮಾಡುವನು ವ್ಯಾಪಾರ ಬಹು ವಿಧ ಮೂಢ ದೈತ್ಯರೊಳಿದ್ದು ಪ್ರತಿದಿನ |

ಕೇಡು ಲಾಭಗಳಿಲ್ಲವು ಇದರಿಂದ ಆವ ಕಾಲದಲಿ || ೩ ||

ಅರ್ಥ:

ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಲೀಲೆಗಾಗಿಯೂ (ಕ್ರೀಡೆಗೋಸುಗ) ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಗತಿಯನ್ನು (ಮುಕ್ತಿ ಅಥವಾ ನರಕ) ನೀಡಲು ದೇಹಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಈಶ್ವರ ಮುಂತಾದ ಉತ್ತಮ ದೇವತೆಗಳ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ (ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಲಿ) ವಿಧವಿಧದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಮೂಢರಾದ ದೈತ್ಯರೊಳಗೂ ಇದ್ದು ಪ್ರತಿದಿನ ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಜೀವರನ್ನು ಆಡಿಸುವುದರಿಂದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಲಾಭವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕೇಡು (ನಷ್ಟ) ಆಗಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಸದಾ ಪೂರ್ಣಕಾಮನು.

ಪದ್ಯ ೪

ಶ್ಲೋಕ:

ಅಕ್ಷರ ಈಡ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮ ವಾಯು ತ್ರ್ಯಕ್ಷ ಸುರಪಾಸುರ ಅಸುರರೊಳು |

ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲರೊಳು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತಿಹ |

ಅಕ್ಷಯನು ಸತ್ಯಾತ್ಮಕ ಪರಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ |

ಸರ್ವರೊಳಗೆ ವಿಲಕ್ಷಣನು ತಾನಾಗಿ ಲೋಕವ ರಕ್ಷಿಸುತಲಿಪ್ಪ || ೪ ||

ಅರ್ಥ:

ನಾಶರಹಿತನೂ (ಅಕ್ಷರ), ಎಲ್ಲರಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನೂ (ಈಡ್ಯ) ಆದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಾಯು, ತ್ರ್ಯಕ್ಷ (ಮೂರು ಕಣ್ಣುಳ್ಳ ಶಿವ), ಇಂದ್ರ (ಸುರಪ) ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಗೂ ಅಸುರರಲ್ಲೂ ನಿಯಾಮಕನಾಗಿ (ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ) ಇದ್ದು ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಅಕ್ಷಯನಾದ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪಿಯು ಬೇರೆ ಯಾರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ವಿಲಕ್ಷಣನಾಗಿ (ವಿಭಿನ್ನನಾಗಿ) ಇದ್ದುಕೊಂಡು ಈ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೫

ಶ್ಲೋಕ:

ಶ್ರೀ ಸರಸ್ವತಿ ಭಾರತೀ ಗಿರಿಜಾ ಶಚೀ ರತಿ ರೋಹಿಣೀ ಸಂಜ್ಞಾ ಶತ ಸುರೂಪಾದಿ |

ಅಖಿಳ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಳು ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪ ವಾಸವಾಗಿದ್ದೆಲ್ಲರಿಗೆ |

ವಿಶ್ವಾಸ ತನ್ನಲಿ ಕೊಡುವ |

ಅವರಭಿಲಾಷೆಗಳ ಪೂರೈಸುತಿಪ್ಪನು ಯೋಗ್ಯತೆಗಳರಿತು || ೫ ||

ಅರ್ಥ:

ಶ್ರೀಹರಿಯು ಸರಸ್ವತಿ, ಭಾರತಿ, ಪಾರ್ವತಿ (ಗಿರಿಜಾ), ಶಚೀದೇವಿ, ರತಿದೇವಿ, ರೋಹಿಣಿ, ಸಂಜ್ಞಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಶತಸುರೂಪ ಮುಂತಾದ ನೂರಾರು ಉತ್ತಮ ಸ್ತ್ರೀ ದೇವತೆಗಳ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಒಳಗೆ ತಾನೂ 'ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪ'ದಿಂದಲೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ-ವಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಾ, ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಅವರ ಧರ್ಮಬದ್ಧವಾದ ಆಸೆಗಳನ್ನು (ಅಭಿಲಾಷೆಗಳನ್ನು) ಪೂರೈಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೬

ಶ್ಲೋಕ:

ಕೋಲು ಕುದುರೆಯ ಮಾಡಿ ಆಡುವ ಬಾಲಕರ ತೆರದಂತೆ |

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಲೋಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗುಣವ ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯರೊಳಗಿಟ್ಟು |

ಲೀಲೆಗೈವನು ತನ್ನವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲನಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಿ |

ಖುಲ್ಲರಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲನಾಗಿಹ ಪ್ರಕಟನಾಗದಲೆ || ೬ ||

ಅರ್ಥ:

ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳು ಒಂದು ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಕೋಲನ್ನೇ ಕುದುರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಹೇಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಾರೋ, ಹಾಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗುಣದ ಒಂದು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಅಂಶವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿ ಲೀಲೆ ಆಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ (ತನ್ನವರಿಗೆ) ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲನಾಗಿದ್ದರೆ, ದುಷ್ಟರಿಗೆ (ಖುಲ್ಲರಿಗೆ) ತಾನು ಯಾರೆಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗದೆ ಸದಾ ಪ್ರತಿಕೂಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೭

ಶ್ಲೋಕ:

ಸೌಪರ್ಣಿ ವರವಹನ ನಾನಾ ರೂಪ ನಾಮದಿ ಕರೆಸುತ ಅವರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು |

ಅಖಿಳ ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಮಾಡುವನು |

ಪಾಪ ಪುಣ್ಯಗಳೆರೆಡು ಅವರ ಸ್ವರೂಪಗಳ ಅನುಸರಿಸಿ ಉಣಿಪ |

ಪರೋಪಕಾರಿ ಪರೇಶ ಪೂರ್ಣಾನಂದ ಜ್ಞಾನ ಘನ || ೭ ||

ಅರ್ಥ:

ಗರುಡವಾಹನನಾದ (ಸೌಪರ್ಣಿ ವರ ವಾಹನ) ಶ್ರೀಹರಿಯು ನಾನಾ ರೂಪ ಮತ್ತು ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಜೀವರ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು (ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ) ಅವರ ಸಕಲ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವರ ಸ್ವರೂಪ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪಾಪ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಗಳೆರಡರ ಫಲವನ್ನು ಅವರ ಕೈಯಿಂದ ಉಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಪರಮ ಉಪಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ, ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾಗಿಯೂ (ಪರೇಶ), ಪೂರ್ಣಾನಂದ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೮

ಶ್ಲೋಕ:

ಆಹಾರ nಿದ್ರಾ ಮೈಥುನಗಳ ಅಹರಾಹರ ಬಯಸಿ ಬಳಲುವ |

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮಹಿತನ ಮಹಾ mahiಮೆಗಳನು ಎಂತರಿವ ನಿತ್ಯದಲಿ |

ಅಹಿಕ ಸೌಖ್ಯವ ಮರೆದು ಮನದಲಿ ಗ್ರಹಿಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಗಳ |

ಪರಮೋತ್ಸಾಹದಿ ಕೊಂಡಾಡುತಲೆ ಮೈಮರೆದವರಿಗಲ್ಲದಲೆ || ೮ ||

ಅರ್ಥ:

ಹಗಲಿರುಳು (ಅಹರಾಹರ) ಕೇವಲ ಆಹಾರ, ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಮೈಥುನ ಸುಖಗಳನ್ನೇ ಬಯಸಿ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಲುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತನಾದ ಹರಿಯ ಮಹಾ ಮಹಿಮೆಗಳು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ? ಇಹಲೋಕದ ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು (ಐಹಿಕ ಸೌಖ್ಯವ) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆತು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಚ್ಛಾಸ್ತ್ರದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ, ಪರಮ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಮರೆಯುವ ಭಕ್ತರಿಗಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಅವನ ಮಹಿಮೆ ತಿಳಿಯದು.

ಪದ್ಯ ೯

ಶ್ಲೋಕ:

ಬಂಧಮೋಕ್ಷ ಪ್ರದನ ಜ್ಞಾನವು ಮಂದಮತಿಗಳಿಗೆಂತು ದೊರೆವುದು |

ಬಿಂದು ಮಾತ್ರ ಸುಖಾನುಭವ ಪರ್ವತಕೆ ಸಮ ದುಃಖವೆಂದು ತಿಳಿಯದೆ |

ಅನ್ಯ ದೈವಗಳಿಂದ ಸುಖವ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವರು |

ಮುಕುಂದನ ಆರಾಧನೆಯ ಬಿಟ್ಟವಗೆ ಉಂಟೆ ಮುಕ್ತಿ ಸುಖ || ೯ ||

ಅರ್ಥ:

ಸಂಸಾರ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವ ಭಗವಂತನ ಜ್ಞಾನವು ಮಂದಮತಿಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ತಾನೇ ಸಿಕ್ಕೀತು? ಈ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಷ್ಟು ಅಲ್ಪ ಸುಖದ ಹಿಂದೆ ಪರ್ವತದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ದುಃಖ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯದ ಮೂಢರು, ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅನ್ಯ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸುಖವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೋಕ್ಷದಾತನಾದ ಮುಕುಂದನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟವನಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ಸುಖ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ.

ಪದ್ಯ ೧೦

ಶ್ಲೋಕ:

ರಾಜ ತನ್ನ ಅಮಾತ್ಯ ಕರುಣದಿ ನೈಜ ಜನರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಕಾರ್ಯ ನಿಯೋಜಿಸುತ |

ಮಾನಾಪಮಾನವ ಮಾಳ್ಪ ತೆರದಂತೆ |

ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ಧನ ಸರ್ವರೊಳಗೆ ಅಪರಾಜಿತನು ತಾನಾಗಿ |

ಸರ್ವ ಪ್ರಯೋಜನವ ಮಾಡಿಸುತ ಮಾಡುವ ಫಲಕೆ ಗುರಿಮಾಡಿ || ೧೦ ||

ಅರ್ಥ:

ಒಬ್ಬ ರಾಜನು ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ (ಅಮಾತ್ಯ) ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಹಾಗೂ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಮಾನ ಅಥವಾ ಅಪಮಾನವನ್ನು ತರುವಂತೆ; ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ಧನನು ಎಲ್ಲರೊಳಗೂ ತಾನು ಅಪರಾಜಿತನಾಗಿ (ಯಾರಿಂದಲೂ ಸೋಲದ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ) ನಿಂತು, ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಸಕಲ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಜೀವರು ಮಾಡುವ ಆ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಕ್ಕೆ (ಪಾಪ/ಪುಣ್ಯ) ಅವರನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ (ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯಂತೆ ಫಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ).

ಪದ್ಯ ೧೧

ಶ್ಲೋಕ:

ವಾಸುದೇವ ಸ್ವತಂತ್ರವ ಸರೊಜಾಸನಾದಿ ಅಮರಾಸುರರಿಗೆ ಈಯಲೋಸುಗ ಅರ್ಧವ ತೆಗೆದು |

ಅದರೊಳರ್ಧವ ಚತುರ್ಭಾಗಗೈಸಿ |

ವಂದನು ಶತವಿಧ ದ್ವಿ ಪಂಚಾಶತಾಬ್ಜಜಗೆ |

ಅಷ್ಟ ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ ಅನಿಲಗಿತ್ತ ವಾಣೀ ಭಾರತೀಗರ್ಧ || ೧೧ ||

ಅರ್ಥ:

(ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಿನ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಜೀವರಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಭಾಗ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ).

ಶ್ರೀ ವಾಸುದೇವನು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ (ಸರೋಜಾಸನ) ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಸುರರಿಗೆ ತನ್ನ ದತ್ತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅಂಶವನ್ನು ನೀಡಲು, ಮೊದಲು ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಶಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ (ಚತುರ್ಭಾಗ) ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನೂರೈವತ್ತೆರಡು (೧೫೨ - ಶತವಿಧ ದ್ವಿಪಂಚಾಶತ್) ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಗೂ (ಅಬ್ಜಜ), ನಲವತ್ತೆಂಟು (೪೮ - ಅಷ್ಟ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್) ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣನಿಗೂ (ಅನಿಲ) ಇಟ್ಟು, ಅದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು (೨೪ ಭಾಗ) ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀ ದೇವಿಯರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೧೨

ಶ್ಲೋಕ:

ದ್ವಿತೀಯ ಪಾದವ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದ ಶತ ವಿಭಾಗವ ಮಾಡಿ |

ತಾ ವಿಂಶತಿ ಉಮೇಶನೊಳಿಟ್ಟ ಇಂದ್ರನೊಳು ಐದಧಿಕ ಹತ್ತು |

ರತಿಪನೊಳಗೆ ಇನಿತಿಟ್ಟ ಅಖಿಳ ದೇವತೆಗಳೊಳಗೆ ಈರೈದು |

ಜೀವ ಪ್ರತತಿಯೊಳು ದಶ ಐದಧಿಕ ನಾಲ್ವತ್ತು ದೈತ್ಯರೊಳು || ೧೨ ||

ಅರ್ಥ:

ಭಗವಂತನು ಆ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಭಾಗವನ್ನು (ದ್ವಿತೀಯ ಪಾದ) ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ನೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು (೨೦ - ವಿಂಶತಿ) ಭಾಗಗಳನ್ನು ಶಿವನಲ್ಲೂ (ಉಮೇಶ), ಹದಿನೈದು (೧೫ - ಐದಧಿಕ ಹತ್ತು) ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇಂದ್ರನಲ್ಲೂ, ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು (೧೫) ಮನ್ಮಥನಲ್ಲೂ (ರತಿಪ), ಹತ್ತು (೧೦ - ಈರೈದು) ಭಾಗಗಳನ್ನು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲೂ ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು (೧೦) ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವ ಸಮೂಹದಲ್ಲೂ (ಜೀವ ಪ್ರತತಿ) ಹಾಗೂ ನಲವತ್ತೈದು (೪೫ - ಐದಧಿಕ ನಾಲ್ವತ್ತು) ಭಾಗಗಳನ್ನು ದೈತ್ಯರಲ್ಲೂ ಇಟ್ಟು ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೧೩

ಶ್ಲೋಕ:

ಕಾರುಣಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯತ್ವವ ಮೂರು ವಿಧಗೈಸಿ ಎರಡು ತನ್ನೊಳು |

ನಾರಿಗೊಂದನು ಕೊಟ್ಟ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವ ಸರ್ವರಿಗೆ ಧಾರುಣಿಪ ತನ್ನ ಅನುಗರಿಗೆ |

ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊಟ್ಟು ಗುಣಾಗುಣಗಳ ವಿಚಾರ ಮಾಡುವ ತೆರದಿ |

ತ್ರಿಗುಣ ವ್ಯಕ್ತಿಯನೆ maಳ್ಪ || ೧೩ ||

ಅರ್ಥ:

ಪರಮ ಕಾರುಣಿಕನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ತನ್ನ ಒಟ್ಟು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮೂರು ಭಾಗ ಮಾಡಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಗೆ (ನಾರಿಗೆ) ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನಾಳುವ ರಾಜನು (ಧಾರುಣಿಪ) ತನ್ನ ಸೇವಕರಿಗೆ (ಅನುಗರಿಗೆ) ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅವರ ಗುಣ-ಅವಗುಣಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವಂತೆ, ಭಗವಂತನು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವರವರ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕೊಟ್ಟು ತ್ರಿಗುಣಗಳ (ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್) ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ 'ಸರ್ವಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಧಿ'ಯ ಪದ್ಯ ೧೪ ರಿಂದ ೨೭ ರವರೆಗಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಶ್ಲೋಕಾವಾರು ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಪದ್ಯ ೧೪

ಶ್ಲೋಕ:

ಪುಣ್ಯ ಕರ್ಮಕೆ ಸಹಾಯವಾಗುವ ಧನ್ಯರಿಗೆ ಕಲ್ಯಾದಿ ದೈತ್ಯರ |

ಪುಣ್ಯ ಫಲಗಳನೀವ ದಿವಿಜರ ಪಾಪ ಕರ್ಮ ಫಲಾನ್ಯ ಕರ್ಮವ ಮಾಳ್ಪರಿಗೆ |

ಅನುಗುಣ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಕೊಡುವ |

ಬಹು ಕಾರುಣ್ಯ ಸಾಗರನು ಈ ತೆರದಿ ಭಕ್ತರನು ಸಂತೈಪ || ೧೪ ||

ಅರ್ಥ:

ಪರಮ ದಯಾಸಾಗರನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯವಂತರಿಗೆ (ಧನ್ಯರಿಗೆ), ಕಲಿ ಮುಂತಾದ ದೈತ್ಯರು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯದ ಫಲಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ತಗಲುವ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಪಾಪದ ಫಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸತ್ಕರ್ಮಗಳ ವಿಪರೀತ ಫಲಗಳನ್ನು ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಹಾಗೂ ದುಷ್ಟಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹಂಚಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೧೫

ಶ್ಲೋಕ:

ನಿರುಪಮಗೆ ಸರಿಯುಂಟೆಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುವವ ತದ್ಭಕ್ತರೊಳು ಮತ್ಸರಿಸುವವ |

ಗುಣಗುಣಿಗಳಿಗೆ ಭೇದಗಳ ಪೇಳುವವ |

ದರ ಸುದರ್ಶನ ಊರ್ಧ್ವ ಪುಂಡ್ರವ ಧರಿಸುವರೊಳು ದ್ವೇಷಿಸುವ |

ಹರಿ ಚರಿತೆಗಳ ಕೇಳದಲೆ ಲೋಗರ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳುವವ || ೧೫ ||

ಅರ್ಥ:

ಯಾರಿಗೆ ಯಾರೂ ಸಮರಿಲ್ಲವೋ ಅಂತಹ ನಿರುಪಮನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಸಮಾನರಾದವರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುವವನು, ಹರಿಭಕ್ತರನ್ನು ಕಂಡು ಅಸೂಯೆ ಪಡುವವನು (ಮತ್ಸರಿಸುವವ), ಭಗವಂತನಿಗೂ ಅವನ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳಿಗೂ ಭೇದವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವವನು, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ನಾಮ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು (ಊರ್ಧ್ವಪುಂಡ್ರ) ಧರಿಸಿದ ಸಜ್ಜನರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳದೆ ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕರ ಹರಟೆಗಳನ್ನು (ಲೋಗರ ವಾರ್ತೆ) ಕೇಳುತ್ತಾ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವವನು—

ಪದ್ಯ ೧೬

ಶ್ಲೋಕ:

ಏವಮಾದೀ ದ್ವೇಷವುಳ್ಳ ಕುಜೀವರೆಲ್ಲರು ದೈತ್ಯರೆಂಬರು |

ಕೋವಿದರ ವಿಜ್ಞಾನ ಕರ್ಮವ ನೋಡಿ ನಿಂದಿಪರು |

ದೇವ ದೇವನ ಬಿಟ್ಟು ಯಾವತ್ಜೀವ ಪರ್ಯಂತರದಿ ತುಚ್ಚರ ಸೇವೆಯಿಂದ |

ಉಪಜೀವಿಸುವರು ಅಜ್ಞಾನಕೆ ಒಳಗಾಗಿ || ೧೬ ||

ಅರ್ಥ:

ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಇಂತಹ ತಾಮಸ ಗುಣ ಹಾಗೂ ಹರಿದ್ವೇಷ ಉಳ್ಳ ಕೆಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ (ಕುಜೀವರು) ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು 'ದೈತ್ಯರು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತವೆ. ಇವರು ಜ್ಞಾನಿಗಳ (ಕೋವಿದರ) ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕಂಡು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವದೇವನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮರೆತು, ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ, ಬದುಕಿರುವವರೆಗೂ ಕೇವಲ ತಮಗಿಂತ ತುಚ್ಚರಾದ ಲೌಕಿಕರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊರಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ (ಉಪಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ).

ಪದ್ಯ ೧೭

ಶ್ಲೋಕ:

ಕಾಮ ಲೋಭ ಕ್ರೋಧ ಮದ ಹಿಂಸಾಮಯ ಅನೃತ ಕಪಟ |

ತ್ರಿಧಾಮನ ಅವತಾರಗಳ ಭೇದಾಪೂರ್ಣ ಸುಖಬದ್ಧ |

ಆಮಿಷ ಅನಿವೇದಿತ ಅಭೋಜ್ಯದಿ ತಾಮಸ ಅನ್ನವನು ಉಂಬ ತಾಮಸ |

ಶ್ರೀ ಮದಾಂಧರ ಸಂಗದಿಂದಲಿ ತಮವೆ ವರ್ಧಿಪುದು || ೧೭ ||

ಅರ್ಥ:

ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮದ, ಹಿಂಸೆ, ಸುಳ್ಳು (ಅನೃತ), ಮತ್ತು ಕಪಟತನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವವರು; ವೈಕುಂಠಾದಿ ತ್ರಿಧಾಮ ನಿವಾಸಿಯಾದ ಹರಿಯ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನು ಕಾಣುವವರು; ಭಗವಂತನ ಆನಂದವು ಅಪೂರ್ಣವೆಂದೂ, ಅವನು ಕರ್ಮಬದ್ಧನೆಂದೂ ತಿಳಿಯುವವರು; ಹಾಗೂ ದೇವರಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡದ (ಅನಿವೇದಿತ) ಮಾಂಸ (ಆಮಿಷ) ಮತ್ತು ತಿನ್ನಬಾರದ ನಿಷಿದ್ಧ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ತಾಮಸ ಬುದ್ಧಿಯ ಜನರ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯದ ಮದದಿಂದ ಕುರುಡಾದವರ ಸಹವಾಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನ-ಅಂಧಕಾರಗಳೇ (ತಮಸ್ಸು) ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ.

ಪದ್ಯ ೧೮

ಶ್ಲೋಕ:

ಜ್ಞಾನ ಭಕ್ತಿ ವಿರಕ್ತಿ ವಿನಯ ಪುರಾಣ ಶ್ರವಣ ಶಾಸ್ತ್ರ ಚಿಂತನ |

ದಾನ ಶಮ ದಮ ಯಜ್ಞ ಸತ್ಯ ಅಹಿಂಸ ಭೂತದಯ |

ಧ್ಯಾನ ಭಗವನ್ನಾಮ ಕೀರ್ತನ ಮೌನ ಜಪ ತಪ ವ್ರತ |

ಸುತೀರ್ಥ ಸ್ನಾನ ಮಂತ್ರ ಸ್ತೋತ್ರ ವಂದನ ಸಜ್ಜನರ ಗುಣವು || ೧೮ ||

ಅರ್ಥ:

ನಿಜವಾದ ಸಜ್ಜನರ (ಸಾತ್ತ್ವಿಕರ) ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ: ಭಗವತ್ ಜ್ಞಾನ, ಅಚಲ ಭಕ್ತಿ, ವೈರಾಗ್ಯ (ವಿರಕ್ತಿ), ನಮ್ರತೆ (ವಿನಯ), ಹರಿಕಥೆ-ಪುರಾಣಗಳ ಶ್ರವಣ, ಸಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಗಳ ಚಿಂತನೆ, ದಾನ ಧರ್ಮ, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ (ಶಮ-ದಮ), ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿ, ಸತ್ಯ ನುಡಿಯುವುದು, ಅಹಿಂಸೆ, ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ದಯೆ (ಭೂತದಯೆ), ಭಗವಂತನ ಧ್ಯಾನ, ನಾಮ ಸಂಕೀರ್ತನೆ, ಮೌನ ವ್ರತ, ಜಪ, ತಪಸ್ಸು, ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ, ಮಂತ್ರ-ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಪಠಣ ಮತ್ತು ದೇವ-ಗುರು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ವಂದಿಸುವುದು.

ಪದ್ಯ ೧೯

ಶ್ಲೋಕ:

ಲೇಶ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗುಣವನು ಪ್ರವೇಶಗೈಸಿದ ಕಾರಣದಿ |

ಗುಣ ದೋಷಗಳು ತೋರುವವು ಸತ್ಯಾಸತ್ಯ ಜೀವರೊಳು |

ಶ್ವಾಸ ಭೋಜನ ಪಾನ ಶಯನ ವಿಲಾಸ ಮೈಥುನ ಗಮನ ಹರುಷ |

ಕ್ಲೇಶ ಸ್ವಪ್ನ ಸುಷುಪ್ತಿ ಜಾಗ್ರತಿಯು ಅಹವು ಚೇತನಕೆ || ೧೯ ||

ಅರ್ಥ:

ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಅನಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅತ್ಯಲ್ಪ (ಲೇಶ) ಅಂಶವನ್ನು ಜೀವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿಸಿರುವುದರಿಂದಲೇ, ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ತಾಮಸ (ಸತ್ಯ-ಅಸತ್ಯ) ಜೀವರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸದ್ಗುಣಗಳೂ ಹಾಗೂ ದೋಷಗಳೂ ಎದ್ದು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಜೀವಿಗಳು ಮಾಡುವ ಉಸಿರಾಟ (ಶ್ವಾಸ), ಊಟ-ತಿಂಡಿ (ಭೋಜನ-ಪಾನ), ನಿದ್ದೆ (ಶಯನ), ವಿಹಾರ (ವಿಲಾಸ), ಮೈಥುನ, ಓಡಾಟ (ಗಮನ), ಸಂತೋಷ (ಹರುಷ), ದುಃಖ (ಕ್ಲೇಶ) ಹಾಗೂ ಜಾಗ್ರತ್-ಸ್ವಪ್ನ-ಸುಷುಪ್ತಿ ಅವಸ್ಥೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಆ ಚೇತನನಿಗೆ (ಹರಿಗೆ) ಅಧೀನವಾಗಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಪದ್ಯ ೨೦

ಶ್ಲೋಕ:

ಅರ್ಧ ತನ್ನೊಳಗಿರಿಸಿ ಉಳಿದೊಂದರ್ಧವ ವಿಭಾಗಗೈಸಿ |

ವೃಜಿನ ಅರ್ದನನು ಪೂರ್ವದಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವ ಕೊಟ್ಟಂತೆ |

ಸ್ವರ್ಧುನೀಪಿತ ಕೊಡುವ ಅವರ ಸುಖ ವೃದ್ಧಿ ಗೋಸುಗ |

ಬ್ರಹ್ಮ ವಾಯು ಕಪರ್ದಿ ಮೊದಲಾದ ಅವರೊಳಿದ್ದು ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನರಿತು || ೨೦ ||

ಅರ್ಥ:

ಪಾಪನಾಶಕನಾದ (ವೃಜಿನ ಅರ್ದನ), ಗಂಗೆಯ ತಂದೆಯಾದ (ಸ್ವರ್ಧುನೀಪಿತ) ಶ್ರೀಹರಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದತ್ತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನ ಬಳಿಯೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಉಳಿದ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಾಯು, ಕಪರ್ದಿ (ಶಿವ) ಮುಂತಾದ ಉತ್ತಮ ದೇವತೆಗಳ ಒಳಗೆ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿ, ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತು, ಅವರ ಸ್ವರೂಪಾನಂದದ (ಸುಖ) ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೨೧

ಶ್ಲೋಕ:

ಹಲಧರಾನುಜ ಮಾಳ್ಪ ಕೃತ್ಯವ ತಿಳಿಯದೆ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ |

ಎನ್ನುಳಿದು ವಿಧಿ ನಿಷೇಧ ಪಾತ್ರರಿಲ್ಲವೆಂಬುವಗೆ |

ಫಲಗಳ ದ್ವಯಕೊಡುವ ದೈತ್ಯರ ಕಲುಷ ಕರ್ಮವ ಬಿಟ್ಟು ಪುಣ್ಯವ ಸೆಳೆದು |

ತನೂಳಗಿಟ್ಟು ಕ್ರಮದಿಂ ಕೊಡುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ || ೨೧ ||

ಅರ್ಥ:

ಬಲರಾಮನ ತಮ್ಮನಾದ (ಹಲಧರಾನುಜ) ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಈ ಅದ್ಭುತ ನಿಯಮವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಮನುಷ್ಯನು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ "ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಸಾಧಕರಿಲ್ಲ, ನಾನೇ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಧಿ-ನಿಷೇಧಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯ" ಎಂದು ಬೀಗಿದರೆ ಭಗವಂತನು ಅವನಿಗೆ ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯಗಳೆರಡರ ಫಲವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ದೈತ್ಯರು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾಡುವ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳ ಪುಣ್ಯಭಾಗವನ್ನೆಲ್ಲ ಸೆಳೆದು ತನ್ನೊಳಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೨೨

ಶ್ಲೋಕ:

ತೋಯಜಾಪ್ತನ ಕಿರಣ ವೃಕ್ಷ ಛಾಯ ವ್ಯಕ್ತಿಸುವಂತೆ |

ಕಮಲದಳಾಯತಾಕ್ಷನು ಸರ್ವರೊಳು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಕಾರಣದಿ |

ಹೇಯ ಸದ್ಗುಣ ಕರ್ಮ ತೋರ್ಪವು ನ್ಯಾಯ ಕೋವಿದರಿಗೆ |

ನಿರಂತರ ಶ್ರೀಯರಸ ಸರ್ವೋತ್ತಮೋತ್ತಮನು ಎಂದು ಪೇಳುವರು || ೨೨ ||

ಅರ್ಥ:

ಸೂರ್ಯನ (ತೋಯಜಾಪ್ತ) ಕಿರಣಗಳು ಬಿದ್ದಾಗ ಮರದ ನೆರಳು (ಛಾಯೆ) ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಎದ್ದು ಕಾಣಿಸುವಂತೆ; ಕಮಲದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಎಲ್ಲರೊಳಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ನಿಂತು ಪ್ರೇರಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ (ಹೇಯ) ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ (ಸದ್ಗುಣ) ಕರ್ಮಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಲ್ಲ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ ಕೋವಿದರಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು "ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಸದಾ ಸರ್ವೋತ್ತಮೋತ್ತಮನು ಮತ್ತು ಸರ್ವ ಸ್ವತಂತ್ರನು" ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೨೩

ಶ್ಲೋಕ:

ಮೂಲ ಕಾರಣ ಪ್ರಕೃತಿಯೆನಿಪ ಮಹಾಲಕುಮಿ ಎಲ್ಲರೊಳಗಿದ್ದು ಸುಲೀಲೆಗೈವುತ |

ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳರ್ಪಿಸಲು ಪತಿಗೆ |

ಪಾಲಗಡಲೊಳು ಬಿದ್ದ ಜಲ ಕೀಲಾಲವು ಎನಿಪುದೆ |

ಜೀವಕೃತ ಕರ್ಮಾಳಿ ತದ್ವತು ಶುಭವೆನಿಪವು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ || ೨೩ ||

ಅರ್ಥ:

ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲ ಕಾರಣಳಾದ ಪ್ರಕೃತಿ ಅಭಿಮಾನಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಸಕಲ ಜೀವರೊಳಗಿದ್ದು ಲೀಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಜೀವರು ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತಾನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತನ್ನ ಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಳೆನೀರು (ಕೀಲಾಲ) ಹರಿದು ಹೋಗಿ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರವನ್ನು (ಪಾಲಗಡಲು) ಸೇರಿದ ಮೇಲೆ ಅದು ಕೇವಲ ಹಸಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯದೆ ಹಾಲಿನಂತೆ ಪವಿತ್ರವಾಗುವಂತೆ; ಜೀವರು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳೆಲ್ಲವೂ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮೂಲಕ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದಾಗ ಅವು ಸದಾ ಶುಭಕರವಾದ ಕರ್ಮಗಳೇ (ಹರಿಕೈಂಕರ್ಯ) ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಪದ್ಯ ೨೪

ಶ್ಲೋಕ:

ಜ್ಞಾನ ಸುಖ ಬಲ ಪೂರ್ಣ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಏನು ಮಾಳ್ಪವು ತ್ರಿಗುಣ ಕಾರ್ಯ |

ಕೃಶಾನುವಿನ ಕೃಮಿಕವಿದು ಭಕ್ಷಿಪದುಂಟೆ ಲೋಕದೊಳು |

ಈ ನಳಿನಜಾಂಡವನು ಬ್ರಹ್ಮ ಈಶಾನ ಮುಖ್ಯ ಸುರಾಸುರರ |

ಕಾಲಾನಳನವೊಳ್ ನುಂಗುವಗೆ ಈ ಪಾಪಗಳ ಭಯವೆ || ೨೪ ||

ಅರ್ಥ:

ಪೂರ್ಣಜ್ಞಾನ, ಪೂರ್ಣಾನಂದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಬಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂರು ಗುಣಗಳ (ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್) ಕಾರ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಜೀವರ ಪಾಪಗಳು ಏನು ತಾನೇ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ? ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕೆಂಡಕ್ಕೆ (ಕೃಶಾನು) ಕೀಟಗಳು ಬಂದು ಮುತ್ತಿದರೆ ಆ ಕೆಂಡವನ್ನು ಕೀಟಗಳು ತಿನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಇಲ್ಲ, ಅವು ತಾವೇ ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೂ (ನಳಿನಜಾಂಡ), ಬ್ರಹ್ಮ-ರುದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ, ಅಸುರರನ್ನೂ ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ (ಕಾಲಾನಳ) ಒಂದೇ ತುತ್ತಿಗೆ ನುಂಗಿ ಹಾಕುವ ಸರ್ವಸಮರ್ಥನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಈ ಜೀವರ ಪಾಪಗಳ ಭಯ ಉಂಟಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ.

ಪದ್ಯ ೨೫

ಶ್ಲೋಕ:

ಮೋದ ಶಿರ ದಕ್ಷಿಣ ಸುಪಕ್ಷ ಪ್ರಮೋದ ಉತ್ತರ ಪಕ್ಷವೆಂದು |

ಋಗಾದಿ ಶ್ರುತಿಗಳು ಪೇಳುವವು ಆನಂದಮಯ ಹರಿಗೆ |

ಮೋದ ವೈಷಿಕ ಸುಖ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಮೋದ ಪಾರತ್ರಿಕ ಸುಖಪ್ರದನು |

ಆದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೋದ ಪ್ರಮೋದನು ಎನಿಸಿದನು || ೨೫ ||

ಅರ್ಥ:

ಋಗ್ವೇದ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರುತಿಗಳು ಆನಂದಮಯನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ—ಅವನಿಗೆ 'ಮೋದ'ವೇ ಶಿರಸ್ಸು (ತಲೆ), 'ಪ್ರಮೋದ'ವೇ ಬಲ ಮತ್ತು ಎಡ ರೆಕ್ಕೆಗಳು (ಪಕ್ಷಗಳು) ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತವೆ. ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಸಿಗುವ ಸುಖಕ್ಕೆ (ವೈಷಯಿಕ ಸುಖ) ನಿಯಾಮಕನಾಗಿ 'ಮೋದ'ನೆಂದೂ, ಪರಲೋಕದ ಮುಕ್ತಿ ಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನಾಗಿ 'ಪ್ರಮೋದ'ನೆಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಭಗವಂತನಿಗೆ 'ಮೋದ-ಪ್ರಮೋದ' ಎಂಬ ನಾಮಗಳು ಬಂದಿವೆ.

ಪದ್ಯ ೨೬

ಶ್ಲೋಕ:

ಎಂದಿಗಾದರು ವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಸುಂಧರೆಯೊಳಗಿಪ್ಪ |

ಅಖಿಳ ಜಲದಿಂ ಸಿಂಧು ವೃದ್ಧಿಯನು ಐದುವದೆ ಬಾರದಿರೆ ಬರಿದಹುದೆ |

ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳಿಲ್ಲದಿಹ ಸ್ವಾನಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಭಾವಗೆ |

ಬಂದು ಮಾಡುವದೇನು ಕರ್ಮಾಕರ್ಮ ಜನ್ಯ ಫಲ || ೨೬ ||

ಅರ್ಥ:

ಭೂಮಿಯ (ವಸುಂಧರೆ) ಮೇಲೆ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮಳೆ (ವೃಷ್ಟಿ) ಬಂದು ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳ ನೀರು ಸೇರಿದರೂ ಸಮುದ್ರವು (ಸಿಂಧು) ತನ್ನ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಳೆಯೇ ಬರದಿದ್ದರೂ ಸಮುದ್ರವು ಒಣಗಿ ಬರಿದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಯಾವುದೇ ಕುಂದು-ಕೊರತೆಗಳಿಲ್ಲದ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಆನಂದದಿಂದ ಸದಾ ತೃಪ್ತನಾಗಿರುವ (ಸ್ವಾನಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ) ಶ್ರೀಹರಿಗೆ, ಜೀವರು ಮಾಡುವ ಒಳ್ಳೆಯ ಕರ್ಮಗಳಾಗಲಿ (ಕರ್ಮ) ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳಾಗಲಿ (ಅಕರ್ಮ/ವಿಕರ್ಮ) ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆಯನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ನಷ್ಟವನ್ನಾಗಲಿ ತರಲಾರವು.

ಪದ್ಯ ೨೭

ಶ್ಲೋಕ:

ದೇಹ ವೃಕ್ಷದೊಳು ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಹವು ಎಂದಿಗು ಬಿಡದೆ ಪರಮ ಸ್ನೇಹದಿಂದಲಿ |

ಕರ್ಮಜ ಫಲಗಳುಂಬ ಜೀವ ಖಗ |

ಶ್ರೀ ಹರಿಯು ತಾ ಸಾರಭೋಕ್ತನು ದ್ರೋಹಿಸುವ ಕಲ್ಯಾದಿ ದೈತ್ಯ ಸಮೂಹಕೆ |

ಈವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾಪವ ಲೇಶವೆಲ್ಲರಿಗೆ || ೨೭ ||

ಅರ್ಥ:

ಈ ಮನುಷ್ಯ ಶರೀರವೆಂಬ ಮರದಲ್ಲಿ (ದೇಹ ವೃಕ್ಷ) ಜೀವ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಟ್ಟಿರದ ಪರಮ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು (ಪಕ್ಷಿಗಳು) ಕುಳಿತಿವೆ (ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ದ್ವಾ ಸುಪರ್ಣಾ ಸಯುಜಾ ಸಖಾಯಾ... ಮಂತ್ರದ ಸಾರ). ಇವರಲ್ಲಿ ಜೀವನೆಂಬ ಹಕ್ಕಿಯು (ಜೀವ ಖಗ) ತಾನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಸುಖ-ದುಃಖದ ಫಲಗಳನ್ನು ಉಣ್ಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಶ್ರೀಹರಿಯೆಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹಕ್ಕಿಯು ಆ ಕರ್ಮಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಣ್ಣುವ 'ಸಾರಭೋಕ್ತ'ನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ತನಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆಯುವ ಕಲಿ ಮುಂತಾದ ದೈತ್ಯ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಘೋರ ಪಾಪದ ಫಲವನ್ನೇ ಉಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಲೇಶಮಾತ್ರವೂ ಪಾಪ ಅಂಟದಂತೆ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ 'ಸರ್ವಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಧಿ'ಯ ಪದ್ಯ ೨೮ ರಿಂದ ಕೊನೆಯ ೪೦ನೇ ಪದ್ಯದವರೆಗಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಶ್ಲೋಕಾವಾರು ವಿವರವಾದ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಪದ್ಯ ೨೮

ಶ್ಲೋಕ:

ದ್ಯುಮಣಿ ಕಿರಣವ ಕಂಡ ಮಾತ್ರದಿ ತಿಮಿರವು ಓಡುವ ತೆರದಿ |

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ರಮಣ ನೋಡಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಅಘ ನಾಶವು ಐದುವದು |

ಕಮಲ ಸಂಭವ ಮುಖ್ಯ ಎಲ್ಲಾ ಸುಮನಸರೊಳು ಇಹ ಪಾಪ ರಾಶಿಯ |

ಅಮರಮುಖನಂದದಲಿ ಭಸ್ಮವ ಮಾಳ್ಪ ಹರಿ ತಾನು || ೨೮ ||

ಅರ್ಥ:

ಸೂರ್ಯನ (ದ್ಯುಮಣಿ) ಕಿರಣಗಳು ಮೂಡಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲೆಯು (ತಿಮಿರ) ಓಡಿಹೋಗುವಂತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಕರುಣಾಕಟಾಕ್ಷದಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಜೀವರ ಸಮಸ್ತರ ಪಾಪಗಳು (ಅಘ) ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ (ಕಮಲಸಂಭವ) ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ (ಸುಮನಸರು) ಇರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪಾಪಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು, ಬೆಂಕಿಯು (ಅಮರಮುಖ) ತನಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುವಂತೆ ಹರಿ ತಾನೇ ಭಸ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೨೯

ಶ್ಲೋಕ:

ಚತುರ ಶತ ಭಾಗದಿ ದಶಾಂಶದೊಳು ಇತರ ಜೀವರಿಗೀವ |

ಲೇಶವ ದಿತಿಜ ದೇವಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ದುಃಖ ಸುಖ |

ಮತಿವಿಹೀನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಹುತಿಯ ಸುಖ ಮೃತಿ ದುಃಖ |

ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನರಿತು ಪಿಪೀಲಮಶಕಾದಿಗಳಿಗೀವ ಹರಿ || ೨೯ ||

ಅರ್ಥ:

ಶ್ರೀಹರಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ದಶಾಂಶದಷ್ಟು (ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಭಾಗ) ಅತ್ಯಲ್ಪ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾಮಸ ಜೀವಿಗಳು (ದಿತಿಜರು) ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಅದರ ಮೂಲಕವೇ ಅವರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಸುಖಗಳನ್ನು ಉಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಇರುವೆ (ಪಿಪೀಲ), ಸೊಳ್ಳೆ (ಮಶಕ) ಮೊದಲಾದ ಕೀಟಗಳಿಗೂ ಸಹ ಅವುಗಳ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತು ಆಯಾ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಹಾರದ (ಆಹುತಿಯ) ಸುಖ ಮತ್ತು ಮರಣದ (ಮೃತಿ) ದುಃಖವನ್ನು ಹರಿ ತಾನೇ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೦

ಶ್ಲೋಕ:

ನಿತ್ಯ ನನಿರಯಾಂಧಾಖ್ಯ ಕೂಪದಿ ಭೃತ್ಯರಿಂದೊಡಗೂಡಿ |

ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ವರ್ಜಿತ ಲೋಕವೈದುವ ಕಲಿಯು ದ್ವೇಷದಲಿ |

ಸತ್ಯ ಲೋಕಾಧಿಪ ಚತುರ್ಮುಖ ತತ್ವ ದೇವಕ್ಕಳ ಸಹಿತ |

ನಿಜಮುಕ್ತಿಯ ಐದುವ ಹರಿ ಪದಾಬ್ಜವ ಭಜಿಸಿ ಭಕುತಿಯಲಿ || ೩೦ ||

ಅರ್ಥ:

ಕಲಿಪುರುಷನು ಭಗವಂತನ ಮೇಲಿರುವ ದ್ವೇಷದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ತನ್ನ ದೈತ್ಯ ಪರಿವಾರದೊಡನೆ (ಭೃತ್ಯರಿಂದೊಡಗೂಡಿ), ಎಂದಿಗೂ ಮರಳಿ ಬರಲಾಗದ (ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ವರ್ಜಿತ) ನಿತ್ಯ ನರಕವೆಂಬ ಅಂಧಂತಮಸ್ಸಿನ ಬಾವಿಗೆ (ಅಂಧಾಖ್ಯ ಕೂಪಕ್ಕೆ) ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಸತ್ಯಲೋಕದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಸಕಲ ತತ್ತ್ವಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳ ಜೊಗೂಡಿ, ಹರಿಯ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು (ಪದಾಬ್ಜವ) ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಜಿಸಿ ಎಂದಿಗೂ ನಶಿಸದ ನಿಜವಾದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು (ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು) ಐದುತ್ತಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೩೧

ಶ್ಲೋಕ:

ವಿಧಿ ನಿಷೇಧಗಳು ಎರಡು ಮರೆಯದೆ ಮಧು ವಿರೋಧಿಯ ಪಾದಕರ್ಪಿಸು |

ಅದಿತಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೀವ ಪುಣ್ಯವ ಪಾಪ ದೈತ್ಯರಿಗೆ |

ಸುದರ್ಶನ ಧರೆಗೆ ಈಯದಿರೆ ಬಂದೊದಗಿ ಒಯ್ವರು ಪುಣ್ಯ ದೈತ್ಯರು |

ಅಧಿಪರಿಲ್ಲದ ವೃಕ್ಷಗಳ ಫಲದಂತೆ ನಿತ್ಯದಲಿ || ೩1 ||

ಅರ್ಥ:

ಮನುಷ್ಯನು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಮಾಡಬೇಕಾದ (ವಿಧಿ) ಮತ್ತು ಮಾಡಬಾರದ (ನಿಷೇಧ) ಕರ್ಮಗಳೆರಡನ್ನೂ ಮರೆಯದೆ ಮಧುಸೂದನನಾದ (ಮಧು ವಿರೋಧಿ) ಹರಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಹರಿಯು ಸತ್ಕರ್ಮದ ಪುಣ್ಯಫಲಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ (ಅದಿತಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ) ಕೊಟ್ಟು, ಪಾಪಫಲಗಳನ್ನು ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಜೀವರು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸದಿದ್ದರೆ (ಸುದರ್ಶನ ಧರೆಗೆ ಈಯದಿರೆ), ಒಡೆಯನಿಲ್ಲದ ತೋಟದ ಮರದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಳ್ಳರು ದೋಚುವಂತೆ, ದೈತ್ಯರು ಬಂದು ಆ ಪುಣ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೩೨

ಶ್ಲೋಕ:

ತಿಲಜ ಕಲ್ಮಶ ತ್ಯಜಿಸಿ ದೀಪವು ತಿಳಿಯ ತೈಲವ ಗ್ರಹಿಸಿ |

ಮಂದಿರದೊಳಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿಪ್ಪ ಕತ್ತಲೆ ಭಂಗಿಸುವ ತೆರದಿ |

ಕಲಿ ಮೊದಲುಗೊಂಡ ಅಖಿಳ ದಾನವ ಕುಲಜರು ಅನುದಿನ ಮಾಳ್ಪ ಪುಣ್ಯಜ ಫಲವ |

ಬ್ರಹ್ಮಾದ್ಯರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ರಮಿಸುವನು || ೩೨ ||

ಅರ್ಥ:

ದೀಪವು ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ (ತಿಲಜ) ಕಸ ಮತ್ತು ಕೊಳೆಯನ್ನು (ಕಲ್ಮಶ) ಬಿಟ್ಟು, ಕೇವಲ ತಿಳಿಯಾದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೀರಿಕೊಂಡು ಉರಿದು ಮನೆಯ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುವಂತೆ; ಕಲಿ ಮೊದಲಾದ ಸಕಲ ದೈತ್ಯರು (ದಾನವ ಕುಲಜರು) ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ದಿನಾಲೂ ಮಾಡುವ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿನ ದೋಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿನ ಶುದ್ಧವಾದ ಪುಣ್ಯ ಫಲವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆಯಾ ರೂಪಗಳಿಂದ ತಾನೇ ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೩

ಶ್ಲೋಕ:

ಇದ್ದಲೆಯು ನಿತ್ಯದಲಿ ಮೇಧ್ಯಾಮೇಧ್ಯ ವಸ್ತುಗಳುಂಡು |

ಲೋಕದಿ ಶುದ್ಧ ಶುಚಿಯೆಂದೆನಿಸಿ ಕೊಂಬನು ವೇದ ಸ್ಮೃತಿಗಳೊಳು |

ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಬುಧರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಕರ್ಮ |

ನಿಷಿದ್ಧವಾದರು ಸರಿಯೇ ಕೈಕೊಂಡು ಉದ್ಧರಿಸುತಿಪ್ಪ || ೩೩ ||

ಅರ್ಥ:

ಉರಿಯುವ ಕೆಂಡವು (ಇದ್ದಲು) ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಮೈಲಿಗೆಯಾಗಲಿ (ಮೇಧ್ಯ-ಅಮೇಧ್ಯ) ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮ ಮಾಡಿ ತಾನು ಮಾತ್ರ ಸದಾ ಪವಿತ್ರವಾಗಿಯೇ ಇರುವಂತೆ ವೇದ-ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳು (ವಿಬುಧರು) ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ತಮಗೆ ತಿಳಿಯದೆ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವು ಶಾಸ್ತ್ರ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸರ್ವಸಮರ್ಥನಾದ ಹರಿಯು ಅದನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಆ ಭಕ್ತರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೪

ಶ್ಲೋಕ:

ಒಡೆಯರಿದ್ದ ವನಸ್ಥ ಫಲಗಳ ಬಡಿದು ತಿಂಬುವರುಂಟೆ |

ಕಂಡರೆ ಹೊಡೆದು ಬಿಸುಟುವರೆಂಬ ಭಯದಿಂ ನೋಡಲಂಜುವರು |

ಬಿಡದೆ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳ ಮನೆ ಮಡದಿ ಮಕ್ಕಳು ಬಂಧುಗಳು |

ಕಾರೊಡಲನ ಆಳ್ಗಳೆಂದ ಮಾತ್ರದಲಿ ಓಡುವವು ದುರಿತ || ೩೪ ||

ಅರ್ಥ:

ಒಡೆಯನಿರುವ ತೋಟದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕದ್ದು ಕಿತ್ತು ತಿನ್ನಲು ಯಾರಾದರೂ ಧೈರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೇ? ಒಡೆಯನು ಕಂಡರೆ ಹೊಡೆದು ಅಟ್ಟುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ ಆ ತೋಟದ ಕಡೆ ನೋಡಲು ಹೆದರುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ನಾವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳು, ನಮ್ಮ ಮನೆ, ಹೆಂಡತಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಬಂಧುಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮದಲ್ಲ; ಅವೆಲ್ಲವೂ ಕಪ್ಪು ಶರೀರವುಳ್ಳ (ಕಾರೊಡಲನ) ಆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ನಾವೆಲ್ಲ ಅವನ ಸೇವಕರು (ಆಳ್ಗಳು) ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸಕಲ ಪಾಪಗಳು (ದುರಿತಗಳು) ಹೆದರಿ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಪದ್ಯ ೩೫

ಶ್ಲೋಕ:

ಜ್ಞಾನ ಕರ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಏನೇನು ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳ |

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿವಾಸನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತಲಿರು ಕಾಲಕಾಲದಲಿ |

ಪ್ರಾಣ ಪತಿ ಕೈಕೊಂಡು ನಾನಾ ಯೋನಿಯೈದಿಸನು |

ಒಮ್ಮೆ ಕೊಡದಿರೆ ದಾನವರು ಸೆಳೆದೊಯ್ವರು ಎಲ್ಲಾ ಪುಣ್ಯ ರಾಶಿಗಳ || ೩೫ ||

ಅರ್ಥ:

ನಮ್ಮ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ದಿನನಿತ್ಯ ಏನೇನು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ, ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಿವಾಸನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಪ್ರಾಣನಾಥನಾದ ಆ ಹರಿಯು ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ನಮಗೆ ಮತ್ತೆ ಸಂಸಾರದ ನಾನಾ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟದಂತೆ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ನಾವು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸದಿದ್ದರೆ, ದಾನವರು (ದೈತ್ಯರು) ಬಂದು ನಮ್ಮ ಆ ಸಮಸ್ತ ಪುಣ್ಯದ ರಾಶಿಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೩೬

ಶ್ಲೋಕ:

ಶ್ರುತಿ ಸ್ಮೃತಿ ಅರ್ಥವ ತಿಳಿದು ಅಹಂಮತಿ ವಿಶಿಷ್ಟನು ಕರ್ಮ ಮಾಡಲು |

ಪ್ರತಿಗ್ರಹಿಸನು ಪಾಪಗಳನು ಕೊಡುತಿಪ್ಪ ನಿತ್ಯ ಹರಿ |

ಚತುರ ದಶ ಭುವನ ಅಧಿಪತಿ ಕೃತ ಕೃತ ಕೃತಜ್ಞ ನಿಯಾಮಕನುಯೆನೆ |

ಮತಿಭ್ರಂಶ ಪ್ರಮಾದ ಸಂಕಟ ದೋಷವಾಗಿಲ್ಲ || ೩೬ ||

ಅರ್ಥ:

ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತು, "ನಾನು ಭಗವಂತನ ಕೈಗೊಂಬೆ" ಎಂಬ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತನ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹರಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅವನಿಗೆ ಸದಾ ಸತ್ಫಲವನ್ನೇ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಿಗೆ (ಚತುರ್ದಶ ಭುವನ) ಒಡೆಯನಾದ, ಸಕಲವನ್ನು ಮಾಡಿದ (ಕೃತ), ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ (ಕೃತಜ್ಞ), ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನಡೆಸುವ ನಿಯಾಮಕನು ಅವನೇ ಎಂದು ನಂಬಿದವನಿಗೆ ಬುದ್ಧಿಭ್ರಮಣೆ (ಮತಿಭ್ರಂಶ), ಮರೆವು (ಪ್ರಮಾದ) ಅಥವಾ ಸಂಕಟಗಳಿಂದಾಗುವ ಯಾವುದೇ ದೋಷಗಳು ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.

ಪದ್ಯ ೩೭

ಶ್ಲೋಕ:

ವಾರಿಜಾಸನ ಮುಖ್ಯರು ಆಜ್ಞಾಧಾರಕರು ಸರ್ವ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಮಾರಮಣನು |

ಎಂದರಿದು ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟ ಕರ್ಮಫಲ |

ಸಾರಭೋಕ್ತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡುವ |

ಪಾಪಫಲವ ಕುಬೇರ ನಾಮಕ ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಅವರ ನೋಯಿಸುವ || ೩೭ ||

ಅರ್ಥ:

ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ (ವಾರಿಜಾಸನ) ಮೊದಲಾದ ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಸಹ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಸೇವಕರು, ಕೇವಲ ರಮಾರಮಣನೊಬ್ಬನೇ ಸರ್ವ ಸ್ವತಂತ್ರನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಳಿತು-ಕೆಡುಕುಗಳ (ಇಷ್ಟ-ಅನಿಷ್ಟ) ಕರ್ಮಫಲಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಉಣ್ಣುವ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಆ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಾಗುವ ಪಾಪದ ಫಲವನ್ನು 'ಕುಬೇರ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ತಾಮಸ ದೈತ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಿ ಅವರನ್ನು ನರಕದಲ್ಲಿ ನೋಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೮

ಶ್ಲೋಕ:

ಕ್ರೂರ ದೈತ್ಯರೊಳಿದ್ದು ತಾನೇ ಪ್ರೇರಿಸುವ ಕಾರಣದಿ ಹರಿಗೆ ಕುಬೇರನೆಂಬರು |

ಎಲ್ಲರೊಳು ನಿರ್ಗತ ರತಿಗೆ ನಿರತಿ |

ಸೂರಿ ಗಮ್ಯಗೆ ಸೂರ್ಯನೆಂಬರು ದೂರ ಶೋಕಗೆ ಶುಕ್ಲ ಲಿಂಗ ಶರೀರ |

ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿ ಅಕಾಯನೆನಿಸುವನು || ೩೮ ||

ಅರ್ಥ:

(ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಾಮಗಳ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ).

ಕ್ರೂರರಾದ ದೈತ್ಯರೊಳಗಿದ್ದು ಅವರ ಕೆಟ್ಟ ಬುದ್ಧಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವರನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುವುದರಿಂದ (ಕು-ತ್ಸಿತ ಬೇರ) ಭಗವಂತನಿಗೆ 'ಕುಬೇರ' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲೂ ತನಗೆ ಆಸೆಯಿಲ್ಲದವನಾದ್ದರಿಂದ (ನಿರ್ಗತ ರತಿ) ಅವನಿಗೆ 'ನಿರತಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ (ಸೂರಿಗಳಿಗೆ) ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುವವನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ 'ಸೂರ್ಯ' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಸಕಲ ದುಃಖಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವವನಾದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಿಕವಾದ ಲಿಂಗಶರೀರ ಇಲ್ಲದವನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ 'ಅಕಾಯ' (ಶರೀರರಹಿತ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೩೯

ಶ್ಲೋಕ:

ಪೇಳಲು ವಶವಲ್ಲದ ಮಹಾ ಪಾಪಾಳಿಗಳನು ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಿ ನಿರ್ಮೂಲಗೈಸಲು ಬೇಕು |

ಎಂಬುವಗೆ ಒಂದೇ ಹರಿನಾಮ |

ನಾಲಿಗೆಯೊಳುಳ್ಳವಗೆ ಪರಮ ಕೃಪಾಳು ಕೃಷ್ಣನು ಕೈವಿಡಿದು |

ತನ್ನ ಆಲಯದೊಳಿಟ್ಟು ಅನುದಿನದಿ ಆನಂದ ಪಡಿಸುವನು || ೩೯ ||

ಅರ್ಥ:

ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೇಳಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತಹ ಘೋರ ಪಾಪಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು (ಪಾಪಾಳಿಗಳನ್ನು) ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬುಡಸಹಿತ ನಾಶ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಇಚ್ಛಿಸುವವನಿಗೆ, ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪವಿತ್ರ ನಾಮವೊಂದೇ ಪರಮ ಔಷಧ. ಯಾರ ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಹರಿನಾಮವಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಂತಹ ಭಕ್ತನನ್ನು ಪರಮ ಕರುಣಾಳುವಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಕೈಹಿಡಿದು ನಡೆಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಪರಮಪದವೆಂಬ ವೈಕುಂಠ ಧಾಮದಲ್ಲಿಟ್ಟು (ತನ್ನ ಆಲಯದೊಳಿಟ್ಟು) ದಿನಾಲೂ ಮುಕ್ತಿ ಆನಂದವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೪೦ (ಫಲಶ್ರುತಿ)

ಶ್ಲೋಕ:

ರೋಗಿ ಔಷಧ ಪಥ್ಯದಿಂದ ನಿರೋಗಿಯೆನಿಸುವ ತೆರದಿ |

ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಸುಶ್ರವಣಗೈದು ಭವಾಖ್ಯ ರೋಗವನು ನೀಗಿ |

ಶಬ್ದಾದಿ ಅಖಿಳ ವಿಷಯ ನಿಯೋಗಿಸು ದಶ ಇಂದ್ರಿಯ ಅನಿಲನೊಳು |

ಶ್ರೀ ಗುರು ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ ಪ್ರೀತನಾಗುವನು || ೪೦ ||

ಅರ್ಥ:

ಘೋರ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುವ ರೋಗಿಯು ವೈದ್ಯರು ಕೊಟ್ಟ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಪಥ್ಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿ ಹೇಗೆ ರೋಗಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೋ; ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನು ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಮೊದಲಾದ ಸಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಗಳ ಶ್ರವಣ-ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಮಹಾರೋಗವನ್ನು (ಭವಾಖ್ಯ ರೋಗ) ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತನ್ನ ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು (ದಶ ಇಂದ್ರಿಯ) ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ದೇವರಿಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿಸಿ ಭಗವಂತನ ಸೇವೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಶ್ರೀಗುರು ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತನಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಧಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶ: ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೀವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಕಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೂ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಸರ್ವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಒಡೆಯ. ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದೇ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವ ಸುಲಭ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.

***

summary of the 'Sarvasvātantrya Sandhi' (Verses 1 to 40) from Shri Jagannatha Dasarya's Harikathāmṛtasāra in English:

1. The Divine Puppeteer & Universal Creation (Verses 1 – 10)

No living being can independently perform even the most basic physical or mental acts—such as breathing, eating, walking, or thinking. The Almighty Lord resides within the hearts of all living beings as the inner controller (Antaryāmi), driving them to perform actions that match their innate natures. The exact moment the Lord exits the human body, it turns into a lifeless corpse. Whether He acts through exalted deities like Brahma and Shiva or through dark demonic forces to conduct the universe's grand theater, He incurs neither profit nor loss. He is entirely self-contained, independent, and supreme.

2. The Distribution of Autonomy (Verses 11 – 13)

To maintain universal order, the Supreme Lord divides a microscopic fraction of His infinite independent power (Svātantrya) and distributes it among His creation. The lion's share of this reflected power is granted to Chaturmukha Brahma and Mukhyaprana (Vayudeva). The remaining fractions are meticulously distributed among Shiva, Indra, Kamadeva, ordinary human beings, and even the demons, strictly in accordance with their cosmic roles. Through this elegant framework, He activates the three material modes (Sattva, Rajas, and Tamas) across the universe.

3. Attributes of Righteous vs. Ignorant Souls (Verses 14 – 18)

The scriptures define dark, ignorant souls (Tāmasas or Daityas) as those who envy the true devotees of God, hold deep-seated hatred toward the Lord, view His divine incarnations as distinct or flawed, and waste away their lifespan indulging in mundane gossip instead of holy scripture. Conversely, the righteous souls (Sāttvikas or Sajjanas) naturally gravitate toward spiritual wisdom, unswerving devotion, detachment, truthfulness, non-violence, meditation, and the constant singing of the divine glories.

4. The Core of Karma Yoga & Divine Detachment (Verses 19 – 27)

The text uses the beautiful Vedic metaphor of two birds residing on the single tree of the human body. The individual soul-bird tastes the bitter and sweet fruits of its own past actions (Karma), while the companion Supersoul-bird (Shri Hari) remains an unattached witness, consuming only the spiritual essence (Sārabhōkta). Humans must continually dedicate all sensory and conscious actions to the Lord. If one performs deeds with egoistic pride ("I am the doer"), the merit of that action is spiritually plundered by negative forces. Just as torrential rains cannot overflow the ocean and droughts cannot dry it up, the human cycle of sin and virtue can neither add to nor diminish the Lord’s absolute bliss.

5. The Power of the Holy Name & Final Liberation (Verses 28 – 40)

Just as the morning sun completely scatters the darkest night, a single glance of grace from Lord Hari incinerates mountains of sins. Constantly keeping the name of Hari upon one's tongue is the ultimate antidote to karmic baggage. When an individual realizes that their home, wealth, family, and very body belong entirely to Lord Krishna and that they are merely His humble servants, all spiritual distress vanishes. The chapter concludes with a medical analogy: just as a severe patient is cured by taking the right medicine and maintaining a strict diet, a soul can cure the chronic disease of worldly rebirth (Bhava-rōga) by absorbing the sacred teachings of Shrimad Bhagavatam and pulling its senses away from material distractions to place them in the loving service of the Divine.

Core Message: Human beings are instruments in the hands of the Divine. Relinquishing the ego and surrendering the fruits of every daily action to the Supreme Lord is the ultimate pathway to eternal liberation and bliss.

Meaning

Invocation

harikathāmṛtasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve |

parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||

śrīnivāsana caritegaḷa paramānurāgadi besegoḷalu |

muni śaunakādyarige arapidanu sūtārya dayadinda ||

Verse 1

pacana bhakṣaṇa gamana bhōjana vacana maithuna śayana vīkṣaṇa |

acalanā calana prayatnadi sādhyavē janake |

śuci sadana dayadinda jīvara nicayadoḷu tā nintu māduva |

ucitānucita karmagaḷanendaridu koṇḍāḍu || 1 ||

Meaning:

Is it ever possible for a human being to independently perform actions like cooking (pacana), eating (bhakṣaṇa), walking (gamana), speaking (vacana), procreation, sleeping (śayana), or seeing (vīkṣaṇa) without the movement and impetus of the immovable Supreme Lord (acala)? Absolutely not. Shri Hari, who is the abode of absolute purity (śuci sadana), out of His sheer grace dwells within the hearts of all living beings (jīvara nicaya). He causes them to perform both appropriate (ucita) and inappropriate (anucita) actions according to their intrinsic nature. Realizing this grand design, always praise and glorify Him.

Verse 2

viṣṭara śrava dēhadoḷage praviṣṭanāgi nirantaradi |

bahu cēṣṭegaḷa māḍutire kaṇḍu sajīviyenutiharu |

hṛṣṭarāguvaru nōḍi kaniṣṭaru ellaru sēve māḷparu |

biṭṭa kṣaṇadali kuṇapa samavendaridu anupēkṣiparu || 2 ||

Meaning:

The all-pervading Supreme Lord (viṣṭaraśrava) enters this human body and continuously executes numerous movements and bodily functions (cēṣṭe) through the soul. Witnessing these actions, worldly people conclude, "He is alive" (sajīvi), feel happy (hṛṣṭa), and serve him with respect. However, the exact moment the Lord decides to exit that body, people recognize it as nothing more than a lifeless corpse (kuṇapa). They immediately look upon it with aversion and cast it away.

Verse 3

krīḍēgōsuga avaravara gati nīḍalōsuga dēhagaḷa koṭṭu āḍuvanu svēcceyali |

brahma īśādyaroḷu pokku |

māḍuvanu vyāpāra bahu vidha mūḍha daityaroḷiddu pratidina |

kēḍu lābhagaḷillavu idarinda āva kāladali || 3 ||

Meaning:

The Lord grants physical bodies to souls purely for His divine sport (krīḍe) and to lead them toward their final destination (gati—liberation or damnation) based on their intrinsic nature. He enters into exalted deities like Brahma and Shiva (īśa), directing their high cosmic functions entirely according to His independent will (svēcche). Simultaneously, He also dwells within the ignorant demons (mūḍha daitya), orchestrating their daily negative actions. Yet, managing all these souls brings neither loss (kēḍu) nor gain (lābha) to Him at any time; He remains eternally complete and self-satisfied.

Verse 4

akṣara īḍyanu brahma vāyu tryakṣa surapāsura asuraroḷu |

adhyakṣanāgiddu ellaroḷu vyāpāra māḍutiha |

akṣayanu satyātmaka parāpēkṣeyillade |

sarvaroḷage vilakṣaṇanu tānāgi lōkava rakṣisutalippa || 4 ||

Meaning:

Shri Hari, who is imperishable (akṣara) and praised by all (īḍya), acts as the supreme overseer (adhyakṣa) inside Brahma, Vayu, Shiva (tryakṣa), Indra (surapa), and even inside the demons. He directs all their thoughts and actions. This indestructible, truthful Lord needs absolutely no support from others (parāpēkṣeyillade). While residing inside everyone, He remains entirely untainted and distinct (vilakṣaṇa) from them, effortlessly protecting the universe.

Verse 5

śrī sarasvatī bhāratī girijā śacī rati rōhiṇī sañjñā śata surūpādi |

akhiḷa strīyaroḷu strī rūpa vāsavāgid dēllarige |

viśvāsa tannali koḍuva |

avarabhilāṣegaḷa pūraisutippanu yōgyategaḷaritu || 5 ||

Meaning:

Residing within elite female deities like Sarasvati, Bharati, Parvati (girijā), Shacidevi, Ratidevi, Rohini, Sañjna, and hundreds of other celestial women—as well as within all women in the universe—Shri Hari dwells in a matching divine 'female form'. He instills pure faith and devotion (viśvāsa) in them toward Himself. Understanding their deep spiritual worth and capacity (yōgyate), He gracefully fulfills their righteous desires (abhilāṣe).

Verse 6

kōlu kudureya māḍi āḍuva bālakara teradante |

lakṣmī lōla svātantrya guṇava brahmādyaroḷagiṭṭu |

līlaigaivanu tannavarige anukūlanāgiddu ella kāladi |

khullarige pratikūlanāgiha prakaṭanāgadale || 6 ||

Meaning:

Just like small children playfully ride a simple wooden stick, imagining it to be a real horse, the beloved Lord of Lakshmi (lakṣmī lōla) projects a tiny fraction of His attribute of independence (svātantrya) onto deities like Brahma to conduct His cosmic play (līle). He remains consistently supportive and favorable (anukūla) to His true devotees at all times. Conversely, He masks His identity from wicked, petty minds (khullaru), acting as an obstacle (pratikūla) to their malicious plans.

Verse 7

sauparṇi varavahana nānā rūpa nāmadi karesuta avara samīpadalliddu |

akhiḷa vyāpāragaḷa māḍuvanu |

pāpa puṇyagaḷereḍu avara svarūpagaḷa anusarisi uṇipa |

parōpakāri parēśa pūrṇānanda jñāna ghana || 7 ||

Meaning:

The Lord, who rides the majestic bird Garuda (sauparṇi vara vāhana), manifests under countless names and forms. He stays closest to the soul as its inner guide, executing all its life functions. He allocates the fruits of both sins (pāpa) and virtues (puṇya) to souls, strictly keeping with their innate spiritual identities. He is the ultimate altruist (parōpakāri), the Supreme Ruler (parēśa), and the dense embodiment of absolute bliss and wisdom (pūrṇānanda jñāna ghana).

Verse 8

āhāra nidrā maithunagaḷa aharāhara bayasi baḷaluva |

lakṣmī mahitana mahā mahimegaḷanu entariva nityadali |

ahika saukhyava maredu manadali grahisi śāstrārthagaḷa |

paramōtsāhadi koṇḍāḍutale maimaredavarigalladale || 8 ||

ಅರ್ಥ:

How can ordinary people, who exhaust themselves day and night craving nothing but food (āhāra), sleep (nidrā), and sensory pleasures, ever comprehend the immense glories of the Lord of Lakshmi? His true greatness is perceived only by genuine devotees. These souls completely discard worldly pleasures (aihika saukhya), absorb the true meaning of holy scriptures into their minds, and lose themselves in ecstatic love while singing His praises with boundless enthusiasm (paramōtsāha).

Verse 9

bandhamōkṣa pradana jñānavu mandamatigaḷigentu dorevudu |

bindu mātra sukhānubhava parvatake sama duḥkhavendu tiḷiyade |

anya daivagaḷinda sukhava apēkṣisuvaru |

mukundana ārādhaneya biṭṭavage uṇṭe mukti sukha || 9 ||

Meaning:

How can dull-witted individuals (mandamati) ever gain knowledge of the Supreme Lord, who alone commands both worldly bondage (bandha) and ultimate liberation (mōkṣa)? Failing to see that a drop-sized (bindu) worldly pleasure carries a mountain-sized (parvata) baggage of sorrow behind it, these foolish people seek happiness from lesser deities. Can anyone who abandons the worship of Mukunda (the giver of liberation) ever taste the bliss of true salvation? Never.

Verse 10

rāja tanna amātya karuṇadi naija janarige koṭṭu kārya niyōjisuta |

mānāpamānava māḷpa teradante |

śrī janārdhana sarvaroḷage aparājitanu tānāgi |

sarva prayōjanava māḍisuta māḍuva phalake gurimāḍi || 10 ||

Meaning:

Consider a king who grants authority to his ministers (amātya) and assigns tasks to his subjects, later honoring them with rewards or subjecting them to disgrace based on their performance. In the exact same way, Lord Janardhana remains undefeated and absolutely independent (aparājita) within everyone. He gets all necessary cosmic and individual tasks executed through them, yet holds the individual souls accountable, making them the targets (guri) for the eventual karmic fruits of those deeds.

Verse 11

vāsudēva svatantrava sarōjasānādi amarāsurarige īyalōsuga ardhava tegedu |

adaroḷardhava caturbhāgagaisi |

vandanu śatavidha dvi pañcāśatābjajage |

aṣṭa catvāriṃśad anilagitta vāṇī bhāratīgardha || 11 ||

Meaning:

(From this verse onward, the poet uses symbolic numerical divisions to illustrate how the Lord distributes a reflection of power to His creation).

To distribute a fraction of limited autonomy to Brahma (sarōjāsana), other deities, and demons, Lord Vasudeva splits a portion of His power into four quarters. Out of these, He allocates 152 (śatavidha dvi pañcāśat) parts to Chaturmukha Brahma (abjajage), 48 (aṣṭa catvāriṃśat) parts to Mukhyaprana (anila), and half of that amount (24 parts) to the goddesses Vani and Bharati.

Verse 12

dvitīya pādava tegedukoṇḍu ada śata vibhāgava māḍi |

tā viṃśati umēśanoḷiṭṭa indranoḷu aidadhika hattu |

ratipanoḷage initiṭṭa akhiḷa dēvatēgaḷoḷage īraidu |

jīva pratatiyoḷu daśa aidadhika nālvattu daityaroḷu || 12 ||

Meaning:

The Lord takes the second quarter (dvitīya pāda) of that designated power and splits it into 100 sub-parts. He places 20 (viṃśati) parts within Shiva (umēśa), 15 (aidadhika hattu) parts within Indra, and an equal number (15) within Kama (ratipa). He distributes 10 (īraidu) parts among the rest of the celestial deities, leaves 10 (daśa) parts for the entire mass of ordinary living beings (jīva pratati), and deposits the remaining 45 (aidadhika nālvattu) parts inside the demons to run the world's conflicts.

Verse 13

kāruṇika svātantryatvava mūru vidhagaisi eraḍu tannoḷu |

nārigondanu koṭṭa svātantrya sarvarige dhāruṇipa tanna anugarige |

vyāpāra koṭṭu guṇāguṇagaḷa vicāra māḍuva teradi |

triguṇa vyaktiyane māḷpa || 13 ||

Meaning:

The intensely merciful Lord divides His total, absolute independence into three core components. He retains two parts completely within Himself and gives one part to Goddess Lakshmi (nāri). Just as an earthly king (dhāruṇipa) delegates operational authority to his loyal subordinates (anugarige) and later evaluates their merits and defects, the Lord uses Goddess Lakshmi to grant a structured, limited freedom to all souls, thereby manifesting the interactions of the three material modes (triguṇa—sattva, rajas, and tamas) across the universe.

Verse 14

puṇya karmake sahāyavāguva dhanyarige kalyādi daityara |

puṇya phalaġaḷanīva divijara pāpa karma phalānya karmava māḷparige |

anuguṇya janarige koḍuva |

bahu kāruṇya sāgaranu ī teradi bhaktaranu santāipa || 14 ||

Meaning:

The Supreme Lord, an immense ocean of compassion (bahu kāruṇya sāgara), comforts and protects His devotees in a very unique way. To the virtuous souls (dhanyarige) who perform righteous deeds, He grants the merits (puṇya) that Kali and other demons inadvertently accumulate during their superficial actions. Conversely, the minor sins or the adverse, egoistic fruits of actions belonging to the demigods (divijara) are redirected by Him to the demons and wicked wrongdoers, distributing outcomes perfectly aligned with each soul's intrinsic worth (anuguṇya).

Verse 15

nirupamage sariyṇṭendu uccarisuva taddhaktaroḷu matsarisuva |

guṇaguṇigaḷige bhēdaġaḷa pēḷuva |

dara sudarśana ūrdhva puṇḍrava dharisuvaroḷu dvēṣisuva |

hari cariteġaḷa kēḷadale lōgara vārte kēḷuva || 15 ||

Meaning:

He who declares that there is anyone equal to the incomparable Lord (nirupama); he who harbors jealousy and malice (matasari) toward the Lord's true devotees; he who claims that there is a distinction or division between the Lord and His divine attributes (guṇa); he who hates holy people who wear the sacred emblems of the conch, discus (sudarśana), and vertical tilaka marks (ūrdhva puṇḍra); and he who ignores the sacred stories of Hari (hari carite) to instead listen to the idle gossip and mundane chatter of worldly folks (lōgara vārte)—

Verse 16

ēvamādī dvēṣavuḷḷa kujīvarellaru daityarembaru |

kōvidara vijñāna karmava nōḍi nindiparu |

dēva dēvana biṭṭu yāvatjīva paryantaradi tuccara sēveyinda |

upajīvisuvaru ajñānake oḷagāgi || 16 ||

Meaning:

All such wretched souls (kujīvaru) who harbor this kind of deep-seated hatred are classified by the scriptures as demons (daityaru). They look upon the spiritual knowledge (vijñāna) and righteous deeds of wise sages (kōvidaru) only to mock and vilify them. Abandoning the Lord of Lords (dēva dēva), they remain trapped in deep spiritual ignorance (ajñāna) and spend their entire lives (yāvatjīva paryantaradi) serving worthless, worldly masters just to scrape together a basic living (upajīvisuvaru).

Verse 17

kāma lōbha krōdhha mada hiṃsāmaya anṛta kapaṭa |

tridhāmana avatāragaḷa bhēdāpūrṇa sukhabaddha |

āmiṣa anivēdita abhōjyadi tāmasa annavanu umba tāmasa |

śrī madāndhara saṅgandali tamave vardhipudu || 17 ||

Meaning:

Ignorance and darkness (tamas) only multiply inside a person who associates with those blinded by wealth and arrogance (śrī madāndharu). These low-natured, tamasic people are filled with lust (kāma), greed (lōbha), anger (krōdhha), pride (mada), violence, falsehood (anṛta), and deceit. They wrongly believe that the incarnations of the Lord of the three realms (tridhāma) are distinct from one another, that His bliss is imperfect (apūrṇa), or that He is bound by karma. Furthermore, they consume impure food (tāmasa anna) consisting of meat (āmiṣa), unoffered items (anivēdita), and forbidden substances (abhōjya).

Verse 18

jñāna bhakti virakti vinaya purāṇa śravaṇa śāstra cintana |

dāna śama dama yajña satya ahiṃsa bhūtadaya |

dhyāna bhagavannāma kīrtana mauna japa tapa vrata |

sutīrtha snāna mantra stōtra vandana sajjanara guṇavu || 18 ||

Meaning:

On the other hand, the distinct qualities and virtues of righteous, pious souls (sajjanaru) are: spiritual wisdom (jñāna), unswerving devotion (bhakti), detachment (virakti), humility (vinaya), listening to sacred puranas, contemplating the scriptures, charity (dāna), control of the mind and senses (śama-dama), performing sacrifices, truthfulness (satya), non-violence (ahiṃsa), compassion toward all living beings (bhūtadaya), meditation (dhyāna), chanting the divine names, silence (mauna), prayers (japa), austerities (tapa), vows, bathing in sacred waters (sutīrtha snāna), reciting mantras and hymns, and offering respectful salutations.

Verse 19

lēśa svātantrya guṇavanu pravēśagaisida kāraṇadi |

guṇa dōṣagaḷu tōruvavu satyāsatya jīvaroḷu |

śvāsa bhōjana pāna śayana vilāsa maithuna gamana haruṣa |

klēṣa svapna suṣupti jāgratiyu ahavu cētanake || 19 ||

Meaning:

It is precisely because the Supreme Lord has breathed a tiny fraction (lēśa) of His quality of independence into souls that virtues (guṇa) manifest in righteous souls (satya) and vices (dōṣa) appear in unrighteous ones (asatya). Every single state and function of the living being (cētanake)—breathing (śvāsa), eating, drinking, sleeping, enjoying pleasures, moving around, feeling joy (haruṣa), experiencing sorrow (klēṣa), as well as the states of dreaming (svapna), deep sleep (suṣupti), and waking consciousness (jāgrati)—takes place entirely under His control.

Verse 20

Transli:

ardha tannoḷagirisi uḷidondardhava vibhāgagaisi |

vr̥jina ardananu pūrvadali svātantryava koṭṭante |

svardhunīpita koḍuva avara sukha vr̥ddhi gōsuga |

brahma vāyu kapardi modalāda avaroḷiddu avara yōgyateyanaritu || 20 ||

Meaning:

The destroyer of sins (vr̥jina ardana) and father of the sacred river Ganges (svardhunīpita), Shri Hari, retained half of the delegated autonomy within Himself at the dawn of creation and divided the remaining half among the gods. Residing as the inner dweller within exalted deities like Brahma, Vayu, and Shiva (kapardi), He understands their exact spiritual capacity (yōgyate) and grants them this power purely to enhance their intrinsic, natural bliss (sukha vr̥ddhi).

Verse 21

haladharānuja māḷpa kr̥tyava tiḷiyade ahaṅkāradinda |

ennuḷidu vidhi niṣēdha pātrarillavembuvage |

phalaġaḷa dvayakoḍuva daityara kaluṣa karmava biṭṭu puṇyava seḷedu |

tanūḷagiṭṭu kramadiṃ koḍuva bhaktarige || 21 ||

Meaning:

Failing to understand the profound cosmic operations orchestrated by Lord Krishna, the younger brother of Balarama (haladharānuja), if a person arrogantly asserts, "Apart from me, there is no one else executing these deeds; I am the sole master of scriptural injunctions and prohibitions," the Lord punishes him by delivering both bitter and deceptive fruits. Furthermore, the Lord strips away the merit of any good deeds performed by egotistical demons (daityara), stores that pure virtue within Himself, and eventually distributes it in due order to His beloved devotees (bhaktarige).

Verse 22

tōyajāptana kiraṇa vr̥kṣa chāya vyaktisuva nte |

kamaladaḷāyatākṣanu sarvaroḷu vyāpisida kāraṇadi |

hēya sadguṇa karmatōrpavu nyāya kōvidarige |

nirantara śrīyarasa sarvōttamōttamanu endu pēḷuvaru || 22 ||

Meaning:

Just as the rays of the sun (tōyajāptana) hit a tree and cast its shadow (chāya) distinctly upon the ground, the lotus-eyed Lord (kamaladaḷāyatākṣa) pervades everyone and activates them, causing both vile (hēya) and noble (sadguṇa) actions to manifest in this world. Scholars well-versed in spiritual logic (nyāya kōvidaru) recognize this deep truth and continuously proclaim that the Lord of Lakshmi (śrīyarasa) is forever the absolute highest among all entities (sarvōttamōttama).

Verse 23

mūla kāraṇa prakr̥tiyenipa mahālakumi ellaroḷagiddu sulīlegaivuta |

puṇya pāpaġaḷarpisalu patige |

pālaġaḍaloḷu bidda jala kīlālavu enipude |

jīvakr̥ta karmāḷi tadvatu śubhavenipavu ella kāladali || 23 ||

Meaning:

Goddess Mahalakshmi, who is known as the primordial source of material nature (mūla kāraṇa prakr̥ti), resides within all beings and gracefully executes her divine play by gathering all their virtues and sins and offering them to her husband, Lord Hari. Just as ordinary rainwater (kīlāla) loses its mundane identity and becomes completely sanctified the moment it flows into the sacred Ocean of Milk (pālaġaḍalu), all actions performed by souls (jīvakr̥ta) become exceptionally pure and auspicious (śubha) for all time once they are offered to the Lord through Lakshmi.

Verse 24

jñāna sukha bala pūrṇa viṣṇuvige ēnu māḷpavu triguṇa kārya |

kr̥śānuvina kr̥mikavidu bhakṣipadunṭe lōkadoḷu |

ī naḷinajāṇḍavanu brahma īśāna mukhya surāsurara |

kālānaḷanavoḷ nuṅguvage ī pāpaġaḷa bhayave || 24 ||

Meaning:

What harm can the products of the three material modes or the sins of living beings ever inflict upon Lord Vishnu, who is absolutely complete in infinite knowledge, bliss, and power (jñāna sukha bala pūrṇa)? Can tiny insects ever swarm and consume a blazing fire (kr̥śānu)? No, they are instantly reduced to ashes. Does the Almighty Lord—who swallows this entire cosmic egg (naḷinajāṇḍa) along with Brahma, Shiva (īśāna), gods, and demons like an all-consuming fire at the time of dissolution (kālānaḷa)—have any reason to fear the trivial sins of souls? Absolutely not.

Verse 25

mōda śira dakṣiṇa supakṣa pramōda uttara pakṣavendu |

r̥gādi śrutigaḷu pēḷuvavu ānandamaya harige |

mōda vaiṣika sukha viśiṣṭa pramōda pāratrika sukhapradanu |

āda kāraṇadinda mōda pramōdanu enisidanu || 25 ||

Meaning:

The Rigveda and other holy scriptures (r̥gādi śrutigaḷu) describe the form of the blissful Lord (ānandamaya) by declaring that 'Mōda' is His head (śira) while 'Pramōda' forms His right and left wings (pakṣa). Because He presides over and grants worldly, sensory happiness, He is called 'Mōda'; and because He bestows the supreme spiritual bliss of the afterlife and liberation, He is called 'Pramōda'. Thus, He is celebrated by the divine names Mōda and Pramōda.

Verse 26

endigādaru vr̥ṣṭiyinda vasundhareyoḷagipp |

akhiḷa jaladiṃ sindhu vr̥ddhiyanu aiduvade bāradire baridahude |

kundu korateġaḷilladiha svānanda saṃpūrṇa svabhāvage |

bandu māḍuvadēnu karmākarma janya phala || 26 ||

Meaning:

No matter how torrential the rains (vr̥ṣṭi) are or how much river water flows from the earth (vasundhare) into the ocean (sindhu), the ocean never overflows its boundaries; similarly, if the rains fail completely, the ocean does not dry up and empty out. In exactly the same manner, the Supreme Lord is entirely flawless, lacking nothing, and is eternally content in His own infinite bliss (svānanda saṃpūrṇa). Therefore, the good fruits of righteous actions (karma) or the ill effects of bad deeds (akarma) performed by finite souls can add absolutely nothing to Him, nor can they diminish His glory.

Verse 27

dēha vr̥kṣadoḷu eraḍu pakṣigaḷihavu endigu biḍade parama snēhadinda li |

karmaja phaḷaġaḷumba jīva khaġa |

śrī hariyu tā sārabhōktanu drōhisuva kalyādi daitya samūhake |

īva viśiṣṭa pāpava lēṣavellarige || 27 ||

Meaning:

Within this body, which acts like a tree (dēha vr̥kṣa), there dwell two birds in inseparable, eternal friendship—the individual soul and the Supersoul. Among them, the soul-bird (jīva khaga) tastes and experiences the bitter and sweet fruits born of its own past actions (karmaja phala). However, the other bird, Lord Shri Hari, acts as the consumer of only the essential essence (sārabhōkta), remaining completely untainted. He sentences the malicious host of demons like Kali, who betray Him, to severe, customized miseries while ensuring that His true devotees are never touched by sin.

Verse 28

dyumaṇi kiraṇava kaṇḍa mātradi timiravu ōḍuva teradi |

lakṣmī ramaṇa nōḍida mātradinda agha nāṣavu aiduvadu |

kamala saṃbhava mukhya ellā sumanasaroḷu iha pāpa rāṣiya |

amaramukhanandadali bhasmava māḷpa hari tānu || 28 ||

Meaning:

Just as the dense darkness (timira) instantly vanishes the very moment the rays of the sun (dyumaṇi) appear, all accumulated sins (agha) are completely destroyed by a mere compassionate glance from the Lord of Lakshmi. He burns away the trace of subtle, residual sins found even within exalted gods like Brahma (kamala saṃbhava), just as fire (amaramukha) instantly consumes the sacrificial offerings cast into it.

Verse 29

catura śata bhāgadi daṣāṃṣadoḷu itara jīvarigīva |

lēṣava ditija dēvakkaḷige koḍuva viṣiṣṭ duḥkha sukha |

mativihīna prāṇigaḷige āhutiya sukha mr̥ti duḥkha |

avara yōgyateyanaritu pipīlamaṣakādigaḷigīva hari || 29 ||

Meaning:

Out of four hundred conceptual parts of His delegated power, the Lord allocates a tenth part—a microscopic fraction (lēṣa)—to demons (ditija), gods, and ordinary living beings, through which they experience their destined joys and sorrows. Even to mindless, tiny creatures like ants (pipīla) and mosquitoes (maṣaka), Shri Hari understands their exact biological and spiritual design (yōgyate) and grants them the joy of finding food (āhuti) and the pain of death (mr̥ti).

Verse 30

nitya nanirayāndhākhya kūpadi bhr̥tyarindoḍagūḍi |

punarāvr̥tti varjita lōkavaiduva kaliyu dvēṣadali |

satya lōkādhipa caturmukha tatva dēvakkaḷa sahita |

nijamuktiya aiduva hari padābjava bhajisi bhakutiyali || 30 ||

Meaning:

Driven by deep-seated hatred (dvēṣa) toward the Supreme Lord, the demon Kali, along with his entire wicked entourage (bhr̥tyaru), falls into the eternal, blinding abyss of hell (andhākhya kūpa) from which there is absolutely no return (punarāvr̥tti varjita). Conversely, the Lord of Satyaloka, Chaturmukha Brahma, along with all the cosmic element-controlling deities (tattva dēvakkaḷu), attains true, unshakeable liberation (nijamukti) by devotedly worshiping the lotus feet (padābja) of Shri Hari.

Verse 31

vidhi niṣēdhagaḷu eraḍu mareyade madhu virōdhiya pādakarpisu |

aditi makkaḷigīva puṇyava pāpa daityarige |

sudarṣana dharege īyadire bandodagi oyvaru puṇya daityaru |

adhiparillada vr̥kṣagaḷa phaladante nityadali || 31 ||

Meaning:

Without fail, offer the fruits of both your prescribed duties (vidhi) and your accidental forbidden slips (niṣēdha) to the lotus feet of the slayer of Madhu (madhu virōdhi). The Lord filters these deeds, transferring the pure merits to the demigods (aditi makkaḷu) and redirecting the sinful reactions to the demons. If you fail to dedicate your daily actions to the Lord of the Discus (sudarśana dhara), the demons will swoop in and steal all your accumulated virtues, just like thieves pluck ripe fruits from a masterless tree.

Verse 32

tilaja kalmaṣa tyajisi dīpavu tiḷiya tailava grahisi |

mandiradoḷage vyāpisippa kattale bhaṅgisuva teradi |

kali modalugoṇḍa akhiḷa dānava kulajaru anudina māḷpa puṇyaja phalava |

brahmādyarige koṭṭu allallē ramisuvanu || 32 ||

Meaning:

Consider a lamp that leaves behind the dense sludge and impurities (kalmaṣa) present in sesame oil (tilaja), absorbs only the clean, clear liquid, and burns brightly to dispel the darkness of a house. In the exact same way, Shri Hari discards the egoistic impurities from the deeds performed daily by Kali and other demons (dānava kulajaru), extracts only the inherent, pure component of merit, hands it over to Brahma and other gods, and takes delight within those forms.

Verse 33

:

iddaleyu nityadali mēdhyāmēdhya vastugaḷuṇḍu |

lōkadi śuddha śuciyendenisi koṃbanu vēda smr̥tigaḷoḷu |

buddhipūrvakavāgi vibudharu śraddheyinda arpisida karma |

niṣiddhavādaru sariyē kaikoṇḍu uddharisutipp || 33 ||

Meaning:

According to the Vedas and Smritis, a blazing piece of charcoal (iddale) consumes whatever is thrown into it—whether pure or impure (mēdhya-amēdhya)—yet its consuming fire remains completely untainted and pure. Similarly, when wise devotees (vibudharu) consciously and with deep faith (śraddhe) surrender their actions to the Lord, even if an action happens to be scripturally flawed or forbidden (niṣiddha) due to unavoidable circumstances, the Lord accepts their inner devotion and elevates them.

Verse 34

oḍayaridda vanastha phalagaḷa baḍidu tiṃbuvaruṇṭe |

kaṇḍare hoḍedu bisuṭuvareṃba bhayadiṃ nōḍalaṃjuvaru |

biḍade māḍuva karmagaḷa mane maḍadi makkaḷu bandhugaḷu |

kāroḍalana āḷgaḷenda mātradali ōḍuvavu durita || 34 ||

Meaning:

Does anyone dare to beat down and steal fruits from an orchard that is heavily guarded by its owner? Out of fear that the master will catch and beat them, thieves are afraid to even look in that direction. Likewise, if we consciously resolve that all our ongoing actions, our house, wife, children, and relatives do not belong to us but are the absolute property of the dark-complexioned Lord Krishna (kāroḍala), and that we are merely His servants (āḷgaḷu), all sins (durita) flee from us in terror.

Verse 35

jñāna karma indriyagaḷinda ēnēnu māḍuva karmagaḷa |

lakṣmī nivāsanige arpisutaliru kālakāladali |

prāṇa pati kaikoṇḍu nānā yōniyaidisanu |

omme koḍadire dānavaru seḷedoyvaru ellā puṇya rāṣigaḷa || 35 ||

Meaning:

Constantly offer every single deed executed through your senses of perception (jñāna indriya) and action (karma indriya) to the Lord, the abode of Lakshmi (lakṣmī nivāsa), at their respective times. When the Lord of our life-breath (prāṇapati) accepts these actions as an offering, He stops our cycle of rebirth through various species (nānā yōni). If you neglect to offer them even once, the demons (dānavaru) will instantly plunder your entire stock of accumulated virtues.

Verse 36

śruti smr̥ti arthava tiḷidu ahaṃmati viśiṣṭanu karma māḍalu |

pratigrahisanu pāpagaḷanu koḍutippa nitya hari |

catura daśa bhuvana adhipati kr̥ta kr̥ta kr̥tajna niyāmakanuyene |

matibhraṃśa pramāda saṃkaṭa dōṣavāgilla || 36 ||

Meaning:

When a soul understands the inner meaning of the Shrutis and Smritis and performs actions free from personal egoism (ahaṃmati), recognizing itself as an instrument, Shri Hari never counts his human flaws against him; instead, He consistently rewards him with grace. For the devotee who constantly remembers that the Lord of the fourteen worlds (caturadaśa bhuvana adhipati) is the ultimate Author of all deeds (kr̥ta), the Beneficiary (kr̥tajna), and the internal Controller, no defects born of mental delusion (matibhraṃśa), oversight (pramāda), or deep distress can ever bind him.

Verse 37

vārijāsana mukhyaru ājñādhārakaru sarva svatantra ramāramaṇanu |

endaridu iṣṭāniṣṭa karmaphala |

sārabhōktanige arpisalu svīkara māḍuva |

pāpahalava kubēra nāmaka daityarige koṭṭu avara nōyisuva || 37 ||

Meaning:

Understand clearly that great deities like Brahma (vārijāsana) are merely obedient followers of the divine law, and that the consort of Rama, Shri Hari (ramāramaṇa), alone enjoys absolute, unmitigated independence. When you surrender the pleasant (iṣṭa) and unpleasant (aniṣṭa) fruits of your life's actions to Him, the Enjoyer of the core essence (sārabhōkta), He accepts them with love. He separates the sinful toxicity from those deeds, casts it upon the low-grade demons named 'Kubera', and penalizes them in the depths of hell.

Verse 38

krūra daityaroḷiddu tānē prērisuva kāraṇadi harige kubēraneṃbaru |

ellaroḷu nirgata ratige nirati |

sūri gamyage sūryanēṃbaru dūra śōkage śukla liṅga śarīra |

illada kāraṇadi akāyanenisuvanu || 38 ||

Meaning:

(This verse reveals the esoteric, spiritual meanings behind specific names of the Lord).

Because He dwells within the cruel demons and impels them strictly according to their corrupt nature, the Lord is called 'Kubera' (ku-tsita bera, meaning the controller of the vile). Since He is completely devoid of material attachment to anything in creation, He is called 'Nirati'. Because He is reached and known only by enlightened sages (sūri), He is named 'Surya'. Being eternally untouched by sorrow (dūra śōka) and totally free from the subtle, material binding body (liṅga śarīra), He is celebrated as 'Akaya' (the body-less).

Verse 39

pēḷalu vaṣavallada mahā pāpāḷigaḷanu ondē kṣaṇadi nirmūlagaisalu bēku |

eṃbuvage ondē harināma |

nāligeyoḷuḷḷavage parama kr̥pāḷu kr̥ṣṇanu kaiviḍidu |

tanna ālayadoḷiṭṭu anudinadi ānanda paḍisuvanu || 39 ||

Meaning:

For anyone who wishes to completely uproot and obliterate an unspeakable, horrifying mountain of sins (mahā pāpāḷi) in a single moment, the chanting of the single name of Hari is the ultimate power. If a person ensures that the name of Hari resides constantly on his tongue, the intensely merciful Lord Krishna (parama kr̥pāḷu) takes him firmly by the hand, welcomes him into His supreme spiritual abode (tannaālaya—Vaikuntha), and grants him eternal, overflowing bliss.

Verse 40 (Phalaśruti / Conclusion)

rōgi auṣadha pathyadinda nirōgiyenisuva teradi |

śrīmadbhāgavata suśravaṇagaidu bhavākhya rōgavanu nīgi |

śabdādi akhiḷa viṣaya niyōgisu daśa indriya anilanoḷu |

śrī guru jagannātha viṭhala prītanāguvanu || 40 ||

Meaning:

Just as a severely ill patient recovers his health completely by strictly adhering to a proper diet (pathya) and taking the correct medicine (auṣadha); a person must listen attentively to the sacred message of Shrimad Bhagavatam to completely cure the chronic disease of worldly existence (bhavākhya rōga). Detach your ten senses (daśa indriya) from material distractions like mundane sounds and sights, and place them under the spiritual guidance of Mukhyaprana (anila) in the dedicated service of the Divine. By doing so, the Supreme Lord, Shri Guru Jagannatha Vithala, will be immensely pleased and will award the soul final liberation.

***

ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರೋಕ್ತ

ಶ್ರೀ ಮದ್ಭಾಗವತ ದ ಮಹಿಮೆ

ರೋಗಿಯೌಷಧ ಪಥ್ಯದಿಂದ ನಿ!

ರೋಗಿಯೆನಿಸುವ ತೆರದಿ ಶ್ರೀ ಮ!

ದ್ಭಾಗವತ ಸುಶ್ರವಣಗೈದು ಭವಾಖ್ಯರೋಗವನು!!

ನೀಗಿ ಸರ್ವಾದ್ಯಖಿಳ ವಿಷಯ ನಿ!

ಯೋಗಿಸು ದಶೇಂದ್ರಿಯವನಿಲನೊಳು!

ಶ್ರೀಗುರು ಜಗನ್ನಾಥವಿಠ್ಠಲ ಪ್ರೀತನಾಗುವನು!!

ಸರ್ವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಧಿ / ೪೦

ಒಟ್ಟಾರೆ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ

ಜ್ವರಾದಿ ರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು

ರೋಗಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಪಥ್ಯ ಮಾಡಿ ಔಷಧವನ್ನು ಸಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇವಿಸಿ  ರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗ್ತಾನೋ

ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ 

ನಾನು ನನ್ನದು ಅನತಕ್ಕಂಥ

ಸಂಸಾರ ವೆಂಬ ರೋಗದಿಂದ 

ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬಳಲುತ್ತಾ ಇರುವ ಈ ಜೀವರು

ಶ್ರೀ ಮದ್ಭಾಗವತ ಎಂಬ ದಿವ್ಯೌಷಧ ಪರಮೌಷಧವನ್ನು

ಸಮೀಚೀನ ಗುರುಗಳ ಮುಖದಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿ ಅರ್ಥಾತ್ ಭಾಗವತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಯಥಾಯೋಗ್ಯತಾನುಸಾರ ವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡು ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣೀಭೂತವಾದ 

ನಾನು ನನ್ನದು ಎಂಬ ಮಹಾ ರೋಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು

ದಶೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಅರ್ಥಾತ್

ಪಂಚ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು

ಪಂಚ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು

ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತರವಾದ ಮನಸ್ಸು

ಇವುಗಳನ್ನು ಸಮಸ್ತವಾದ ಚರಾಚರ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮನಾದ

( ತಾರತಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಆದಿಭೂತನಾದವ ಸಮರೂ ಇಲ್ಲದ ಅಧಿಕರಂತೂ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲದ)

ಶ್ರೀ ಭಾರತೀರಮಣನಾದ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ ಅಂತರ್ಗತನಾದ 

ಶ್ರೀ ಮನ್ನಾರಾಯಣ ದೇವರಿಗೆ

ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ

ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರಿಗೂ

ಮುಖ್ಯ ಗುರುವಾದ ಆದಿಗುರುವಾದ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವರಿಗೂ ಗುರುಭೂತನಾದಂಥ 

ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯರ ಉಪಸ್ಯಮೂರ್ತಿಯಾದಂಥ

ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠ್ಠಲನು

(ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸ್ವಾಮಿಯಾದಂಥ ಪಾಪ ಪರಿಹಾರಕನಾದಂಥ)

ಖೇಚರವಾಹ ಚರಾಚರಬಂಧಕ

ಮೋಚಕನಹುದೆಂದ್ಯೋಚಿಸುತಿಪ್ಪುದೇ

ಫಲವಿದು ಬಾಳ್ದುದಕೆ

ಸಿರಿನಿಲಯನ ಗುಣಗಳ ತಿಳಿದು ಭಜಿಸುವುದೇ..

ಎಂಬ ಅಣುಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರೋಕ್ತಿಯಂತೆ

ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣೀಭೂತನಾದವನೇ

ಸಂಸಾರದ ಮೋಚನಕ್ಕೂ

ಕಾರಣಪುರುಷನಾದ ಏಕೈಕ

ದೈವ ಹೆದ್ದೈವನಾದ ಸ್ವರಾಟ್ 

ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠ್ಠಲನು

ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಪ್ರೀತನಾಗಿ

ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡ್ತಾನೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ತಾತ್ಪರ್ಯವಿದೆ..

ಹರಿ ಭಜನೆ ಮಾಡೋ ನಿರಂತರ

ಪರಗತಿಗಿದು ನಿರ್ಧಾರ ನೋಡೊ

ನಿತ್ಯವಲ್ಲ ಈ ಶರೀರ

ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿರಯ್ಯಾ

ಹಾಳು ಹರಟೆಯಾಡಿ ಮನವ

ಬೀಳುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಡಿ

ಏಳು ದಿನದ ಕಥೆಯ ಕೇಳಿ 

ಏಳಿರೋ ವೈಕುಂಠಕೆ

ಹರಿಯ ನೆನೆಯಿರೋ ನರಹರಿಯ ಭಜಿಸಿರೋ

ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿಯ

ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ

ಶ್ರೀ ಹರಿವಾಯುಗುರುಗಳ ಸೇವಾರೂಪದಲ್ಲಿ

ಕೇವಲ ವಾಕ್ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಷ್ಟೇ...

ನಂದೇನದೋ ಸ್ವಾಮಿ ನಿಂದೇ ಇದೆಲ್ಲವೂ

ಜೈ ಜೈ ವಿಠ್ಠಲ ಪಾಂಡುರಂಗ

ಜೈ ಹರಿ ವಿಠ್ಠಲ ಪಾಂಡುರಂಗ

****

harikathAmRutasAra gurugaLa karuNadindApanitu kELuve/

parama BagavadBaktaru idanAdaradi kELuvudu||

SrInivAsana caritegaLa paramAnurAgadi besegoLalu

muni SaunakAdyarige arupidanu sUtArya dayadinda||

pacana BakShaNa gamana BOjana vacana maithuna Sayana vIkShaNa

acalanA calana prayatnadi sAdhyavE janake

Suci sadana dayadinda jIvara nicayadoLu tA nintu mADuva

ucitAnucita karmagaLanendaridu konDADu||1||

viShTara Srava dEhadoLage praviShTanAgi nirantaradi

bahu cEShTegaLa mADutire kanDu sajIviyenutiharu

hRuShTarAguvaru nODi kaniShTaru ellaru sEve mALparu

biTTa kShaNadali kuNapa samavendaridu anupEkShiparu||2||

krIDegOsuga avaravara gati nIDalOsuga dEhagaLa koTTu ADuvanu svEcceyali

brahma ISAdyaroLu pokku

mADuvanu vyApAra bahu vidha mUDha daityaroLiddu pratidina

kEDu lABagaLillavu idarinda Ava kAladali||3||

akShara IDyanu brahma vAyu tryakSha surapAsura asuraroLu

adhyakShanAgiddu ellaroLu vyApAra mADutiha

akShayanu satyAtmaka parApEkSheyillade

sarvaroLage vilakShaNanu tAnAgi lOkava rakShisutalippa||4||

SrI sarasvati BAratI girijA SacI rati rOhiNI sanj~jA Sata surUpAdi

aKiLa strIyaroLu strI rUpa vAsavAgiddellarige

viSvAsa tannali koDuva

avaraBilAShegaLa pUraisutippanu yOgyategaLaritu||5||

kOlu kudureya mADi ADuva bAlakara teradaMte

lakShmI lOla svAtantrya guNava brahmAdyaroLagiTTu

lIlegaivanu tannavarige anukUlanAgiddu ella kAladi

Kullarige pratikUlanAgiha prakaTanAgadale||6||

sauparNi varavahana nAnA rUpa nAmadi karesuta avara samIpadalliddu

aKiLa vyApAragaLa mADuvanu

pApa puNyagaLereDu avara svarUpagaLa anusarisi uNipa

parOpakAri parESa pUrNAnanda j~jAna Gana||7||

AhAra nidrA maithunagaLa aharAhara bayasi baLaluva

lakShmI mahitana mahA mahimegaLanu entariva nityadali

ahika sauKyava maredu manadali grahisi SAstrArthagaLa

paramOtsAhadi konDADutale maimaredavarigalladale||8||

baMdhamOkSha pradana j~jAnavu mandamatigaLigentu dorevudu

bindu mAtra suKAnuBava parvatake sama duHKavendu tiLiyade

anya daivagaLinda suKava apEkShisuvaru

mukundana ArAdhaneya biTTavage unTe mukti suKa||9||

rAja tanna amAtya karuNadi naija janarige koTTu kArya niyOjisuta

mAnApamAnava mALpa teradante

SrI janArdhana sarvaroLage aparAjitanu tAnAgi

sarva prayOjanava mADisuta mADuva Palake gurimADi||10||

vAsudEva svatantrava sarojAsanAdi amarAsurarige IyalOsuga ardhava tegedu

adaroLardhava caturBAgagaisi

vandanu Satavidha dvi pancASatAbjajage

aShTa catvAriMSad anilagitta vANI BAratIgardha||11||

dvitIya pAdava tegedukonDu ada Sata viBAgava mADi

tA viMSati umESanoLiTTa indranoLu aidadhika hattu

ratipanoLage initiTTa aKiLa dEvategaLoLage Iraidu

jIva pratatiyoLu daSa aidadhika nAlvattu daityaroLu||12||

kAruNika svAtantryatvava mUru vidhagaisi eraDu tannoLu

nArigondanu koTTa svAtantryava sarvarige dhAruNipa tanna anugarige

vyApAra koTTu guNAguNagaLa vicAra mADuva teradi

triguNa vyaktiyane mALpa||13||

puNya karmake sahAyavAguva dhanyarige kalyAdi daityara

puNya PalagaLanIva divijara pApa karma PalAnya karmava mALparige

anuguNya janarige koDuva

bahu kAruNya sAgaranu I teradi Baktaranu saMtaipa||14||

nirupamage sariyunTendu uccarisuvava tadBaktaroLu matsarisuvava

guNaguNigaLige BEdagaLa pELuvava

dara sudarSana Urdhva punDrava dharisuvaroLu dvEShisuva

hari caritegaLa kELadale lOgara vArte kELuvava||15||

EvamAdI dvEShavuLLa kujIvarellaru daityareMbaru

kOvidara vij~jAna karmava nODi niMdiparu

dEva dEvana biTTu yAvatjIva paryaMtaradi tuccara sEveyinda

upajIvisuvaru aj~jAnake oLagAgi||16||

kAma lOBa krOdha mada hiMsAmaya anRuta kapaTa

tridhAmana avatAragaLa BEdApUrNa suKabaddha

AmiSha anivEdita aBOjyadi tAmasa annavanu uMba tAmasa

SrI madAMdhara saMgadiMdali tamave vardhipudu||17||

j~jAna Bakti virakti vinaya purANa SravaNa SAstra cintana

dAna Sama dama yaj~ja satya ahiMsa BUtadaya

dhyAna BagavannAma kIrtana mauna japa tapa vrata

sutIrtha snAna mantra stOtra vandana sajjanara guNavu||18||

lESa svAtaMtrya guNavanu pravESagaisida kAraNadi

guNa dOShagaLu tOruvavu satyAsatya jIvaroLu

SvAsa BOjana pAna Sayana vilAsa maithuna gamana haruSha

klESha svapna suShupti jAgratiyu ahavu cEtanake||19||

ardha tannoLagirisi uLidondardhava viBAgagaisi

vRujina ardananu pUrvadali svAtantryava koTTante

svardhunIpita koDuva avara suKa vRuddhi gOsuga

brahma vAyu kapardi modalAda avaroLiddu avara yOgyateyanaritu||20||

haladharAnuja mALpa kRutyava tiLiyade ahankAradinda

ennuLidu vidhi niShEdha pAtrarillaveMbuvage

PalagaLa dvayakoDuva daityara kaluSha karmava biTTu puNyava seLedu

tanULagiTTu kramadiM koDuva Baktarige||21||

tOyajAptana kiraNa vRukSha CAya vyaktisuvante

kamaladaLAyatAkShanu sarvaroLu vyApisida kAraNadi

hEya sadguNa karma tOrpavu nyAya kOvidarige

niraMtara SrIyarasa sarvOttamOttamanu endu pELuvaru||22||

mUla kAraNa prakRutiyenipa mahAlakumi ellaroLagiddu sulIlegaivuta

puNya pApagaLarpisalu patige

pAlagaDaloLu bidda jala kIlAlavu enipude

jIvakRuta karmALi tadvatu SuBavenipavu ella kAladali||23||

j~jAna suKa bala pUrNa viShNuvige Enu mALpavu triguNa kArya

kRuSAnuvina kRumikavidu BakShipadunTe lOkadoLu

I naLinajAnDavanu brahma ISAna muKya surAsurara

kAlAnaLanavoL nunguvage I pApagaLa Bayave||24||

mOda Sira dakShiNa supakSha pramOda uttara pakShavendu

RugAdi SrutigaLu pELuvavu AnaMdamaya harige

mOda vaiShika suKa viSiShTa pramOda pAratrika suKapradanu

Ada kAraNadinda mOda pramOdanu enisidanu||25||

eMdigAdaru vRuShTiyinda vasundhareyoLagippa

aKiLa jaladiM sindhu vRuddhiyanu aiduvade bAradire baridahude

kundu korategaLilladiha svAnaMda saMpUrNa svaBAvage

bandu mADuvadEnu karmAkarma janya Pala||26||

dEha vRukShadoLu eraDu pakShigaLihavu endigu biDade parama snEhadindali

karmaja PalagaLuMba jIva Kaga

SrI hariyu tA sAraBOktanu drOhisuva kalyAdi daitya samUhake

Iva viSiShTa pApava lESavellarige||27||

dyumaNi kiraNava kanDa mAtradi timiravu ODuva teradi

lakShmI ramaNa nODida mAtradinda aGa nASavu aiduvadu

kamala saMBava muKya ellA sumanasaroLu iha pApa rASiya

amaramuKanandadali Basmava mALpa hari tAnu||28||

catura Sata BAgadi daSAMSadoLu itara jIvarigIva

lESava ditija dEvakkaLige koDuva viSiShTa duHKa suKa

mativihIna prANigaLige Ahutiya suKa mRuti duHKa

avara yOgyateyanaritu pipIlamaSakAdigaLigIva hari||29||

nitya nanirayAndhAKya kUpadi BRutyarindoDagUDi

punarAvRutti varjita lOkavaiduva kaliyu dvEShadali

satya lOkAdhipa caturmuKa tatva dEvakkaLa sahita

nijamuktiya aiduva hari padAbjava Bajisi Bakutiyali||30||

vidhi niShEdhagaLu eraDu mareyade madhu virOdhiya pAdakarpisu

aditi makkaLigIva puNyava pApa daityarige

sudarSana dharege Iyadire bandodagi oyvaru puNya daityaru

adhiparillada vRukShagaLa Paladante nityadali||31||

tilaja kalmaSa tyajisi dIpavu tiLiya tailava grahisi

mandiradoLage vyApisippa kattale Bangisuva teradi

kali modalugonDa aKiLa dAnava kulajaru anudina mALpa puNyaja Palava

brahmAdyarige koTTu allallE ramisuvanu||32||

iddaleyu nityadali mEdhyAmEdhya vastugaLunDu

lOkadi Suddha Suciyendenisi koMbanu vEda smRutigaLoLu

buddhipUrvakavAgi vibudharu Sraddheyinda arpisida karma

niShiddhavAdaru sariyE kaikonDu uddharisutippa||33||

oDeyaridda vanastha PalagaLa baDidu tiMbuvarunTe

kaMDare hoDedu bisuTuvareMba BayadiM nODalanjuvaru

biDade mADuva karmagaLa mane maDadi makkaLu bandhugaLu

kAroDalana ALgaLeMda mAtradali ODuvavu durita||34||

j~jAna karma indriyagaLinda EnEnu mADuva karmagaLa

lakShmI nivAsanige arpisutaliru kAlakAladali

prANa pati kaikonDu nAnA yOniyaidisanu

omme koDadire dAnavaru seLedoyvaru ellA puNya rASigaLa||35||

Sruti smRuti arthava tiLidu ahaMmati viSiShTanu karma mADalu

pratigrahisanu pApagaLanu koDutippa nitya hari

catura daSa Buvana adhipati kRuta kRuta kRutaj~ja niyAmakanuyene

matiBraMSa pramAda sankaTa dOShavAgilla||36||

vArijAsana muKyaru Aj~jAdhArakaru sarva svatantra ramAramaNanu

endaridu iShTAniShTa karmaPala

sAraBOktanige arpisalu svIkAra mADuva

pApaPalava kubEra nAmaka daityarige koTTu avara nOyisuva||37||

krUra daityaroLiddu tAnE prErisuva kAraNadi harige kubEraneMbaru

ellaroLu nirgata ratige nirati

sUri gamyage sUryaneMbaru dUra SOkage Sukla linga SarIra

illada kAraNadi akAyanenisuvanu||38||

pELalu vaSavallada mahA pApALigaLanu oMdE kShaNadi nirmUlagaisalu bEku

eMbuvage ondE harinAma

nAligeyoLuLLavage parama kRupALu kRuShNanu kaiviDidu

tanna AlayadoLiTTu anudinadi Ananda paDisuvanu||39||

rOgi auShadha pathyadinda nirOgiyenisuva teradi

SrImadBAgavata suSravaNagaidu BavAKya rOgavanu nIgi

SabdhAdi aKiLa viShaya niyOgisu daSa indriya anilanoLu

SrI guru jagannAtha viThala prItanAguvanu||40||

********* *