Audio by Mrs. Nandini Sripad
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ,
ಶ್ವಾಸ ಸಂಧಿ (ಸಂಧಿ 15)
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಭಾರತೀಶನು ಘಳಿಗೆಯೊಳು ಮುನ್ನೂರ ಅರವತ್ತು ಸುರ ಜಪಗಳ ತಾ ರಚಿಸುವನು
ಸರ್ವ ಜೀವರೊಳಿದ್ದು ಬೇಸರದೆ
ಕಾರುಣಿಕ ಅವರವರ ಸಾಧನ ಪೂರೈಸಿ ಭೂ ಸ್ವರ್ಗ ನರಕವ ಸೇರಿಸುವ
ಸರ್ವಜ್ಞ ಸಕಲೇಷ್ಟ ಪ್ರದಾಯಕನು||1||
ತಾಸಿಗೆ ಒಂಭೈನೂರು ಶ್ವಾಸೋಚ್ಚಾಸಗಳ ನಡೆಸುತಲಿ
ಚೇತನ ರಾಶಿಯೊಳು ಹಗಲಿರುಳು ಜಾಗೃತನಾಗಿ ನಿತ್ಯದಲಿ
ಈ ಸುಮನಸೋತ್ತಂಸ ಲೇಶ ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಪೋಷಿಸುತ
ಮೂಲೇಶನ ಅಂಘ್ರಿ ಸರೋಜ ಮೂಲದಲಿಪ್ಪ ಕಾಣಿಸದೆ||2||
ಅರಿವುದೊಂದು ಯಾಮದೊಳು ಶ್ವಾಸಗಳು ಎರಡು ಸಾವಿರದ ಏಳು ನೂರನು
ಶರ ಸಹಸ್ರದ ಮೇಲೆ ನಾನೂರು ಅಹವು ದ್ವಿತೀಯಕ್ಕೆ
ಮರಳಿ ಯಾಮತ್ರಯಕೆ ವಸು ಸಾವಿರದ ಮೇಲೆ ನೂರು ಎಣಿಕೆಯಲಿ
ಹನ್ನೆರೆಡು ತಾಸಿಗೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರದ ಎಂಟು ನೂರ ಅಹವು||3||
ಒಂದು ದಿನದೊಳಗೆ ಅನಿಳ ಇಪ್ಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸಾವಿರದ ಆರು ನೂರು
ಮುಕುಂದನಾಜ್ಞದಿ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿ ಲೋಕಗಳ ಪೊರೆವನೆಂದು ಪವನನ ಪೊಗಳುತಿರು
ಎಂದೆಂದೂ ಮರೆಯದೆ ಈ ಮಹಿಮೆ ಸಂಕ್ರಂದನಾದ್ಯರಿಗುಂಟೆ
ನೋಡಲು ಸರ್ವ ಕಾಲದಲಿ||4||
ಮೂರು ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ವಿಂಶತಿ ಈರೆರೆಡು ಸಾವಿರವು ಪಕ್ಷಕೆ
ಆರು ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ವತ್ತೆಂಟು ಸಾವಿರವು ಮಾರುತನು ಮಾಸಕೆ ಜಪಿಸಿ
ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಸುಜನರ ಪಾರುಗಾಣಿಸಿ
ಸಲಹುವನು ಬಹು ಭೋಗಗಳನಿತ್ತು||5||
ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಅಹುದು ಋತು ಭೂ ಸುರರು ತಿಳಿವುದು
ಶ್ವಾಸ ಜಪ ಹನ್ನೆರಡು ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ತೊಂಭತ್ತಾರು ಸಹಸ್ರ
ಕರೆಸುವದು ಅಯನ ಅಹ್ವಯದಿ ಅರೆ ವರುಷ
ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಲಕ್ಷ ಈ ಪರಿ ತಿಳಿವುದು ಎಂಭತ್ತೆಂಟು ಸಹಸ್ರ ಕೋವಿದರು||6||
ವರುಷಕೆ ಇದರ ಇಮ್ಮಡಿ ಜಪಂಗಳ ಗುರುವರಿಯ ತಾ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿ
ದುರಿತಗಳ ಪರಿಹರಿಸುವನು ಚಿಂತಿಸುವ ಸಜ್ಜನರ
ಸುರ ವಿರೋಧಿಗಳೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದು ಅರವಿದೂರ
ತಮ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಇರವರಿತು ಸೋಹಂ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಳ್ಪನು ಅವರಂತೆ||7||
ಇನಿತು ಉಪಾಸನೆ ಸರ್ವ ಜೀವರೊಳು ಅನಿಲದೇವನು ಮಾಡುತಿರೆ
ಚಿಂತನೆಯ ಮಾಡದೆ ಕಂಡ ನೀರೊಳು ಮುಳುಗಿ ನಿತ್ಯದಲಿ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಾದಿ
ಆಸನದಿ ಕುಳಿತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಹು ಸಜ್ಜನನು ಎನಿಸಿ
ಜಪ ಮಣಿಗಳ ಎಣಿಸಿದರೇನು ಬೇಸರದೆ||8||
ಓದನೋದಕವು ಎರಡು ತೇಜದೊಳು ಐದುವವು ಲಯ
ತದಭಿಮಾನಿಗಳಾದ ಶಿವ ಪವನರು ರಮಾಧೀನತ್ವ ಐದಿಹರು
ಈ ದಿವಿಜರ ಒಡಗೂಡಿ ಶ್ರೀ ಮಧುಸೂದನನ ಐದುವಳೆಂದರಿದು
ಆದರದಲಿ ಅನ್ನೋದಕವ ಕೊಡುತ ಉಣುತ ಸುಖಿಸುತಿರು||9||
ಜಾಲಿ ತೊಪ್ಪಲ ಅಜಾವಿಗಳು ಮೆದ್ದು ಆಲಯದಿ ಸ್ವೆಚ್ಚಾನುಸಾರದಿ
ಪಾಲಗರೆವ ಅಂದದಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ರಮಣ ತನ್ನವರ ಕೀಳು ಕರ್ಮವ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ
ತನ್ನ ಆಲಯದೊಳಿಟ್ಟು ಅವರ ಪೊರೆವ
ಕೃಪಾಳು ಕಾಮದ ಕೈರವದಳ ಶ್ಯಾಮ ಶ್ರೀರಾಮ||10||
ಶಶಿ ದಿವಾಕರ ಪಾವಕರೊಳಿಹ ಅಸಿತಸಿತಲೋಹಿತಗಳಲಿ
ಶಿವಸ್ವಸನ ಭಾರ್ಗವಿ ಮೂವರೊಳು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಹಯವದನ ವಸುಧಿಪಾರ್ದನ
ತ್ರಿವೃತುಯೆನಿಸಿ ವಸುಮತಿಯೊಳು ಅನ್ನೋದಕ ಅನಳ ಪೆಸರಿನಿಂದಲಿ
ಸರ್ವ ಜೀವರ ಸಲಹುವನು ಕರುಣಿ||11||
ದೀಪ ಕರದಲಿ ಪಿಡಿದು ಕಾಣದೆ ಕೂಪದೊಳು ಬಿದ್ದಂತೆ
ವೇದ ಮಹೋಪನಿಷದ್ ಅರ್ಥಗಳ ನಿತ್ಯದಿ ಪೇಳುವವರೆಲ್ಲ
ಶ್ರೀ ಪವನಮುಖ ವಿನುತನ ಅಮಲ ಸುರೂಪಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ತಿಳಿಯದೆ
ಪಾಪ ಪುಣ್ಯಕೆ ಜೀವ ಕರ್ತೃ ಆಕರ್ತೃ ಹರಿಯೆಂಬ||12||
ಅನಿಲದೇವನು ವಾಗ್ಮನಃ ಮಯನು ಎನಿಸಿ ಪಾವಕ ವರುಣ
ಸಂಕ್ರಂದನ ಮುಖಾದ್ಯರೊಳಿದ್ದು ಭಗವದ್ರೂಪ ಗುಣಗಳನು
ನೆನೆನೆನೆದು ಉಚ್ಚರಿಸುತಲಿ ನಮ್ಮನು ಸದಾ ಸಂತೈಸುವನು
ಸನ್ಮುನಿ ಗಣ ಆರಾಧಿತ ಪದಾಂಬುಜ ಗೋಜ ಸುರರಾಜ||13||
ಪಾದವು ಎನಿಪವು ವಾಗ್ಮನಃಮಯ ಪಾದರೂಪ ದ್ವಯಗಳೊಳು
ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಪೋಷಕ ಸಂಕರುಷಣಾಹ್ವಯದಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು
ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪುರಾಣಗಳ ಸಂವಾದ ರೂಪದಿ ಮನನಗೈವುತ
ಮೋದಮಯ ಸುಖವಿತ್ತು ಸಲಹುವ ಸರ್ವ ಸಜ್ಜನರ||14||
ಗಂಧವಹ ದಶ ದಿಶಗಳೊಳಗೆ ಅರವಿಂದ ಸೌರಭ ಪಸರಿಸುತ
ಘ್ರಾಣ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಸುಖವನೀವುತ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ
ಇಂದಿರೇಶನ ಸುಗುಣಗಳ ದೈನಂದಿನದಿ ತುತಿಸುತ ಅನುಮೋದಿಸುತ
ಅಂಧಬಧಿರ ಸುಮೂಕನಂತಿರು ಮಂದ ಜನರೊಡನೆ||15||
ಶ್ರೀರಮಣನ ಅರಮನೆಯ ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರದಲಿ ಇಹ ಸಂಜ್ಞಸೂರ್ಯಗ
ಭಾರತೀಪತಿ ಪ್ರಾಣನ ಒಳಗಿಹ ಲಕುಮಿ ನಾರಾಯಣನ ಸೇರಿ ಮನುಜೋತ್ತಮರು
ಸರ್ವ ಶರೀರಗತ ನಾರಾಯಣನ ಅವತಾರ ಗುಣಗಳ ತುತಿಸುತಲಿ
ಮೋದಿಪರು ಮುಕ್ತಿಯಲಿ||16||
ಪ್ರಣವ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯನ ಪುರದ ದಕ್ಷಿಣ ಕವಾಟದಲಿಪ್ಪ
ಶಶಿ ರೋಹಿಣಿಗತ ವ್ಯಾನಸ್ಥ ಕೃತಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರೂಪವನು
ಗುಣಗಳನು ಸಂಸ್ತುತಿಸುತಲಿ ಪಿತೃ ಗಣ ಗಧಾಧರನ ಅತಿವಿಮಲ ಪಟ್ಟಣದ ಒಳಗೆ
ಸ್ವೇಚ್ಚಾನುಸಾರದಿ ಸಂಚರಿಸುತಿಹರು||17||
ಅಮಿತ ವಿಕ್ರಮನ ಆಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕವಾಟದಿ ಸತಿಸಹಿತ ಸಂಭ್ರಮದಿ
ಭಗವದ್ಗುಣಗಳನೆ ಪೊಗಳುತಲೇ ಮೋದಿಸುವ
ಸುಮನಸಾಸ್ಯನೊಳಿಪ್ಪ ಅಪಾನಗ ದಮನ ಸಂಕರುಷಣನ
ನಿಹ ಹೃತ್ಕಮಲದೊಳು ಧೇನಿಸುವ ಋಷಿಗಣವ ಐದಿ ಸುಖಿಸುವರು||18||
ಸ್ವರಮಣನ ಗುಣ ರೂಪ ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳಿಂದಲಿ ಪಾಡುತಿಹ
ತುಂಬುರನೆ ಮೊದಲಾದ ಅಖಿಳ ಗಂಧರ್ವರು
ರಮಾಪತಿಯ ಪುರದ ಉತ್ತರ ಬಾಗಿಲಧಿಪ ಸುರಪ ಶಚಿಗ ಸಮಾನ ವಾಯುಗ
ಹರಿನ್ಮಣಿನಿಭ ಶಾಂತಿಪತಿ ಅನಿರುದ್ಧನ ಐದುವರು||19||
ಗರುಡ ಶೇಷ ಅಮರ ಇಂದ್ರಮುಖ ಪುಷ್ಕರನೆ ಕಡೆಯಾಗಿಪ್ಪ ಅಖಿಳ ನಿರ್ಜನರು
ಊರ್ಧ್ವ ದ್ವಾರಗತ ಭಾರತಿ ಉದಾನದೊಳು ಮೆರೆವ ಮಾಯಾ ವಾಸುದೇವನ
ಪರಮ ಮಂಗಳ ಅವಯವಗಳ ಮಂದಿರವನು ಐದಿ
ಸದಾ ಮುಕುಂದನ ನೋಡಿ ಸುಖಿಸುವರು||20||
ದ್ವಾರ ಪಂಚಕ ಪಾಲರೊಳಗಿಹ ಭಾರತೀ ಪ್ರಾಣಾಂತರಾತ್ಮಕ
ಮಾರಮಣನ ಐ ರೂಪ ತತ್ತತ್ದ್ವಾರದಲಿ ಬಪ್ಪ
ಮೂರೆರೆಡು ವಿಧ ಮುಕ್ತಿ ಯೋಗ್ಯರ ತಾರತಮ್ಯವನರಿತು ಅವರ
ಕಂಸಾರಿ ಸಂಸಾರಾಬ್ಧಿ ದಾಟಿಸಿ ಮುಕ್ತರಣ ಮಾಳ್ಪ||21||
ಬೆಳಗಿದ ಹೂಜಿಯು ನೋಳ್ಪರಿಗೆ ಥಳಥಳಿಸುತಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಅಂದದಿ
ತೊಳೆದು ದೇಹವ ನಾಮ ಮುದ್ರೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಒಲಿಸಿ
ನಿತ್ಯ ಕುತರ್ಕ ಯುಕ್ತಿಗಳ ಅಲವಬೋಧರ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮರ್ಮವ ತಿಳಿಯದಿಹ ನರ
ಬರಿದೆ ಇದರೊಳು ಶಂಕಿಸಿದರೇನು||22||
ಉದಧಿಯೊಳು ಊರ್ವಿಗಳು ತೋರ್ಪಂದದಲಿ ಹಂಸೋದ್ಗೀಥ ಹರಿ
ಹಯವದನ ಕೃಷ್ಣಾದಿ ಅಮಿತ ಅವತಾರಗಳು ನಿತ್ಯದಲಿ
ಪದುಮನಾಭನೊಳು ಇರುತಿಹವು ಸರ್ವದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿತ್ಹೃದಯಗತ ರೂಪಗಳು
ಅವ್ಯವಧಾನದಲಿ ಬಿಡದೆ||23||
ಶರಧಿಯೊಳು ಮಕರಾದಿ ಜೀವರು ಇರುಳು ಹಗಲು ಏಕ ಪ್ರಕಾರದಿ
ಚರಿಸುತ ಅನುಮೋದಿಸುತ ಇಪ್ಪಂದದಿ
ಜಗತ್ರಯವು ಇರುತಿಹುದು ಜಗದೀಶನುದರದಿ
ಕರೆಸುವುದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ನಾಮದಿ ಧರಿಸಿಹುದು ಹರಿ ನಾಮ ರೂಪಂಗಳನು ಅನವರತ||24||
ಜನನಿ ಸೌಷ್ಠ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಭೋಜನವ ಮಾಡಲು ಗರ್ಭಗತ ಶಿಶು ದಿನದಿನದಿ
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೈದುವ ತೆರದಿ
ಜೀವರಿಗೆ ಪದುಮನಾಭನು ಸರ್ವ ರಸ ಉಂಡುಣಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ
ಜಾಹ್ನವಿ ಜನಕ ಜನ್ಮಾದಿ ಅಖಿಳ ದೋಷ ವಿದೂರ ಗಂಭೀರ||25||
ಆಶೆಗೆ ಒಳಗಾದವನು ಜನರಿಗೆ ದಾಸನೆನಿಸುವ
ಆಶೆಯನು ನಿಜ ದಾಸಗೆ ಐದಿಹ ಪುಂಸಗೆ ಎಲ್ಲರು ದಾಸರೆನಿಸುವರು
ಶ್ರೀಶನ ಅಂಘ್ರಿ ಸರೋಜಯುಗಳ ನಿರಾಶೆಯಿಂದಲಿ ಭಜಿಸೆ ಒಲಿದು
ರಮಾ ಸಹಿತ ತನ್ನನೆ ಕೊಡುವ ಕರುಣಾ ಸಮುದ್ರ ಹರಿ||26||
ದ್ಯುನದಿ ಆದ್ಯಂತವನು ಕಾಣದೆ ಮನುಜನು ಏಕತ್ರದಲಿ ತಾ ಮಜ್ಜನವ ಗೈಯೆ
ಸಮಸ್ತ ದೋಷದಿ ಮುಕ್ತನಹ ತೆರದಿ
ಅನಘನ ಅಮಲಾನಂತನಂತ ಸುಗುಣಗಳೊಳಗೆ ಒಂದೇ ಗುಣ
ಉಪಾಸನೆಯಗೈವ ಮಹಾತ್ಮ ಧನ್ಯ ಕೃತಾರ್ಥನು ಎನಿಸುವನು||27||
ವಾಸುದೇವನು ಕರೆಸುವನು ಕಾರ್ಪಾಸ ನಾಮದಿ ಸಂಕರುಷಣನು ವಾಸವಾಗಿಹ ತೂಲದೊಳು
ತಂತುಗನು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ
ವಾಸ ರೂಪ ಅನಿರುದ್ಧ ದೇವನು
ಭೂಷಣನು ತಾನಾಗಿ ತೋರ್ಪ ಪರೇಶ ನಾರಾಯಣನು ಸರ್ವದ ಮಾನ್ಯ ಮಾನದನು||28||
ಲಲನೆಯಿಂದೊಡಗೂಡಿ ಚೈಲಗಳೊಳಗೆ ಓತಪ್ರೋತ ರೂಪದಿ
ನೆಲೆಸಿಹನು ಚತುರಾತ್ಮಕ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನು
ಛಳಿ ಬಿಸಿಲು ಮಳೆ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅರ ಘಳಿಗೆ ಬಿಡದಲೇ ಕಾವನು ಎಂದರಿದು
ಇಳೆಯೊಳು ಅರ್ಚಿಸುತಿರು ಸದಾ ಸರ್ವಾಂತರಾತ್ಮಕನ||29||
***
Verse 1
harikathāmr̥tasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve |
parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||1||
Verse 2
tāsige ombhainūru śvāsōccāsagaḷa naḍesutali |
cētana rāśiyoḷu hagaliruḷu jāgr̥tanāgi nityadali |
ī sumanasōttamsa lēśa āyāsavillade pōṣisuta |
mūlēśana aṅghri sarōja mūladalippa kāṇisade ||2||
Verse 3
arivudondu yāmadoḷu śvāsagaḷu eraḍu sāvirada ēḷu nūranu |
śara sahasrada mēle nānūru ahavu dvitīyakke |
maraḷi yāmatrayake vasu sāvirada mēle nūru eṇikeyali |
hannereḍu tāsige hattu sāvirada eṇṭu nūra ahavu ||3||
Verse 4
ondu dinadoḷage aniḷa ippattondu sāvirada āru nūru |
mukundanājñadi māḍi māḍisi lōkagaḷa porevanendu pavanana pogaḷutiru |
endendū mareyade ī mahime saṅkrandanādyariguṇṭe |
nōḍalu sarva kāladali ||4||
Verse 5
mūru lakṣada mēle viṁśati īrereḍu sāviravu pakṣake |
āru lakṣada mēle nālvatteṇṭu sāviravu mārutanu māsake japiṣi |
saṁsāra sāgaradinda sujanara pārugāṇisi |
salahuvanu bahu bhōgagaḷanittu ||5||
Verse 6
eraḍu tiṅgaḷige ahudu r̥tu bhū suraru tiḷivudu |
śvāsa japa hanneradu lakṣada mēle tombhattāru sahasra |
karesuvadu ayana ahvayadi are varuṣa |
mūvatteṇṭu lakṣa ī pari tiḷivudu embhatteṇṭu sahasra kōvidaru ||6||
Verse 7
varuṣake idara immaḍi japaṅgaḷa guruvariya tā māḍi māḍisi |
duritagaḷa pariharisunanu cintisuva sajjanara |
sura virōdhigaḷoḷage nelesiddu aravidūra |
tama adhikārigaḷa iravaritu sōhaṁ upāsane māḷpanu avarante ||7||
Verse 8
initu upāsane sarva jīvaroḷu aniladēvanu māḍutire |
cintaneya māḍade kaṇḍa nīroḷu muḷugi nityadali maneyoḷage kr̥ṣṇājinādi |
āsanadi kuḷitu viśiṣṭa bahu sajjananu enisi |
japa maṇigaḷa eṇisidarēnu bēsarade ||8||
Verse 9
ōdanōdakavu eraḍu tējadoḷu aiduvavu laya |
tadabhimānigaḷāda śiva pavanaru ramādhīnatva aidiharu |
ī divijara oḍagūḍi śrī madhusūdanana aiduvaḷendaridu |
ādaradali annōdakava koḍuta uṇuta sukhisutiru ||9||
Verse 10
jāli toppala ajāvigaḷu meddu ālayadi sveccānusāradi |
pālagareva andadali lakṣmī ramaṇa tannavara kīḷu karmava svīkarisi |
tanna ālayadoḷiṭṭu avara poreva |
kr̥pāḷu kāmada kairavadaḷa śyāma śrīrāma ||10||
Verse 11
śaśi divākara pāvakaroḷiha asitasitalōhitagaḷali |
śivasvasana bhārgavi mūvaroḷu śrī kr̥ṣṇa hayavadana vasudhipārdana |
trivr̥tuyenisi vasumatiyoḷu annōdaka anaḷa pesarinindali |
sarva jīvara salahuvanu karuṇi ||11||
Verse 12
dīpa karadali piḍidu kāṇade kūpadoḷu biddante |
vēda mahōpaniṣad arthagaḷa nityadi pēḷuvarella |
śrī pavanamukha vinutana amala surūpagaḷa vyāpāra tiḷiyade |
pāpa puṇyake jīva kartr̥ ākartr̥ hariyemba ||12||
Verse 13
aniladēvanu vāgmanaḥ mayanu enisi pāvaka varuṇa |
saṅkrandana mukhādyaroḷiddu bhagavadrūpa guṇagaḷanu |
nenenedu uccarisutali nammanu sadā santaisuvanu |
sanmuni gaṇa ārādhita padāmbuja gōja surarāja ||13||
Verse 14
pādavu enipavu vāgmanaḥmaya pādarūpa dvayagaḷoḷu |
prahlāda pōṣaka saṅkaruṣaṇāhvayadi nelesiddu |
vēda śāstra purāṇagaḷa saṁvāda rūpadi mananagaivuta |
mōdamaya sukhavittu salahuva sarva sajjanara ||14||
Verse 15
gandhavaha daśa diśagaḷoḷage aravinda saurabha pasarisuta |
ghrāṇa indriyagaḷige sukhavanīvuta sañcarisuvante |
indirēśana suguṇagaḷa dainandinadi tutisuta anumōdisuta |
andhabadhira sumūkanantiru manda janaroḍane ||15||
Verse 16
śrīramaṇana aramaneya pūrva dvāradali iha sañjñasūryaga |
bhāratīpati prāṇana oḷagiha lakumi nārāyaṇana sēri manujōttamaru |
sarva śarīragata nārāyaṇana avatāra guṇagaḷa tutisutali |
mōdiparu muktiyali ||16||
Verse 17
praṇava pratipādyana purada dakṣiṇa kavāṭadalippa |
śaśi rōhiṇigata vyānastha kr̥ti pradyumna rūpavanu |
guṇagaḷanu saṁstutisutali pitr̥ gaṇa gadhādharana ativimala paṭṭaṇada oḷage |
svēccānusāradi sañcarisutiharu ||17||
Verse 18
amita vikramana ālayada paścima kavāṭadi satisahita sambhramadi |
bhagavadguṇagaḷane hogaḷutalē mōdisuva |
sumanasāsyanoḷippa apānaga damana saṅkaruṣaṇana |
niha hr̥tkamaladoḷu dhēnisuva r̥ṣigaṇava aidi sukhisuvaru ||18||
Verse 19
svaramaṇana guṇa rūpa saptasvaragaḷindali pāḍutiha |
tumburane modalāda akhiḷa gandharvaru |
ramāpatiya purada uttara bāgiladhipa surapa śaciga samāna vāyuga |
harinmaṇinibha śāntipati aniruddhana aiduvaru ||19||
Verse 20
garuḍa śēṣa amara indramukha puṣkarane kaḍeyāgippa akhiḷa nirjanaru |
ūrdhva dvāragata bhārati udānadoḷu mereva māyā vāsudēvana |
parama maṅgaḷa avayavagaḷa mandiravanu aidi |
sadā mukundana nōḍi sukhisuvaru ||20||
Verse 21
dvāra pañcaka pālaroḷagiha bhāratī prāṇāntarātmaka |
māramaṇana ai rūpa tattatdvāradali bappa |
mūrereḍu vidha mukti yōgyara tāratamyavanaritu avara |
kaṁsāri saṁsārābdhi dāṭisi muktaraṇa māḷpa ||21||
Verse 22
beḷagida hūjiyu nōḷparige thaḷathaḷisutali kaṅgoḷisuva andadi |
toḷedu dēhava nāma mudregaḷinda alaṅkarisi olisi |
nitya kutarka yuktigaḷa alavabōdhara śāstra marmava tiḷiyadiha nara |
baride idaroḷu śaṅkisidarēnu ||22||
Verse 23
udadhiyoḷu ūrvingaḷu tōrpandadali haṁsōdgītha hari |
hayavadana kr̥ṣṇādi amita avatāragaḷu nityadali |
padumanābhanoḷu irutihavu sarvada samasta prāṇigaḷa cithr̥dayagata rūpagaḷu |
avyavadhānadali biḍade ||23||
Verse 24
śaradhiyoḷu makarādi jīvaru iruḷu hagalu ēka prakāradi |
carisuta anumōdisuta ippandadi |
jagatrayavu irutihudu jagadīśanudaradi |
karesuvuadu pratibimba nāmadi dharisihudu hari nāma rūpaṁgaḷanu anavarata ||24||
Verse 25
janani sauṣṭha padārthagaḷu bhōjanava māḍalu garbhagata śiśu dinadinadi |
abhivr̥ddhiyaiduva teradi |
jīvarige padumanābhanu sarva rasa uṇḍuṇisi saṁrakṣisuva |
jāhnavi janaka janmādi akhiḷa dōṣa vidūra gambhīra ||25||
Verse 26
āśege oḷagādavanu janarige dāsanenisuva |
āśeyanu nija dāsage aidiha puṁsage ellaru dāsarenisuvaru |
śrīśana amghri sarōjayugaḷa nirāśeyandali bhajise olidu |
ramā sahita tannane koḍuva karuṇā samudra hari ||26||
Verse 27
dyunadi ādyantavanu kāṇade manujanu ēkatradali tā majjanava gaiye |
samasta dōṣadi muktanaha teradi |
anaghana amalānantananta suguṇagaḷoḷage ondē guṇa |
upāsaneyagaiva mahātma dhanya kr̥tārthanu enisuvanu ||27||
Verse 28
vāsudēvanu karesuvanu kārpāsa nāmadi saṅkaruṣaṇanu vāsavāgiha tūladoḷu |
tantuganu pradyumna |
vāsa rūpa aniruddha dēvanu |
bhūṣaṇanu tānāgi tōrpa parēśa nārāyaṇanu sarvada mānya mānadanu ||28||
Verse 29
lalaneyindoḍagūḍi cailagaḷoḷage ōtap rōta rūpadi |
nelesihanu caturātmaka jagannātha viṭhalanu |
chaḷi bisilu maḷe gāḷiyinda ara ghaḷige biḍadalē kāvanu endaridu |
iḷeyoḷu arcisutiru sadā sarvāntarātmakana ||29||
***
Pronunciation Guide
Pronounce ‘ḷ’ by curling your tongue backward against the roof of your mouth, and use a short, crisp ‘a’ (like the u in but) for words ending in vowels unless marked with a long bar.
Long horizontal bars (ā, ī, ū, ē, ō) signify elongated vowel sounds (e.g., ā sounds like the a in far, and ī sounds like the ee in meet).
The letter ‘ś’ represents a soft, whispering sound (like sh in wish), while ‘ṣ’ requires a deeper tongue position (like sh in bush).
The special symbol ‘m̥’ / ‘ṁ’ creates a soft, vibrating nasal hum, and ‘r̥’ is pronounced as a vocalic rolling sound similar to the ri in ripple.
Keep a light distinction between unvoiced consonants (ka, ca, ta) and voiced breathy ones (gha, dha, bha) to maintain the authentic rhythm.
***
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ ಶ್ವಾಸ ಸಂಧಿಯ (ಸಂಧಿ 15) ಎಲ್ಲಾ 29 ಪದ್ಯಗಳ ಸಮಗ್ರ ಸಾರಾಂಶ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ ಪ್ರಾಣೋಪಾಸನೆ—ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಚಲಿಸುವ ಶ್ವಾಸದ ಹಿಂದಿರುವ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿತು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದು. ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ದೇವರ (ವಾಯುದೇವರ) ಅದ್ಭುತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ಅನಂತ ರೂಪಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾಗ 1: ಶ್ವಾಸ ಜಪದ ದೈವಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ (ಪದ್ಯ 1–7)
ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ದೇವರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯ ಒಳಗಿದ್ದುಕೊಂಡು, ದಣಿವಿಲ್ಲದೆ, ಬೇಸರವಿಲ್ಲದೆ ಜೀವಕೋಟಿಯ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಶ್ವಾಸ ಜಪವನ್ನು ತಾವೇ ನಿಂತು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಾಸರು ಗಣಿತದ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ:
ಒಂದು ಘಳಿಗೆಗೆ (24 ನಿಮಿಷ): 360 ಶ್ವಾಸಗಳು
ಒಂದು ತಾಸಿಗೆ (ಗಂಟೆ): 900 ಶ್ವಾಸಗಳು
ಒಂದು ಯಾಮಕ್ಕೆ (3 ಗಂಟೆ): 2,700 ಶ್ವಾಸಗಳು
ಹನ್ನೆರಡು ತಾಸಿಗೆ (ಅರ್ಧ ದಿನ): 10,800 ಶ್ವಾಸಗಳು
ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ (24 ಗಂಟೆ): 21,600 ಶ್ವಾಸಗಳು
ಒಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ (15 ದಿನ): 3,24,000 ಶ್ವಾಸಗಳು
ಒಂದು ಮಾಸಕ್ಕೆ (ತಿಂಗಳು): 6,48,000 ಶ್ವಾಸಗಳು
ಒಂದು ಋತುಗೆ (2 ತಿಂಗಳು): 12,96,000 ಶ್ವಾಸಗಳು
ಒಂದು ಅಯನಕ್ಕೆ (6 ತಿಂಗಳು): 38,88,000 ಶ್ವಾಸಗಳು
ಒಂದು ವರುಷಕ್ಕೆ (ವರ್ಷ): 77,76,000 ಶ್ವಾಸಗಳು
ವಾಯುದೇವರು ಸಜ್ಜನರ ಒಳಗಿದ್ದು ಈ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಧಾರೆ ಎರೆದು ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ವಾಯುದೇವರು ದೈತ್ಯರ (ದುರ್ಜನರ) ಒಳಗೂ ಇದ್ದು, ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಹಂಕಾರದ "ಸೋಹಂ" (ನಾನೇ ದೇವರು) ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ ಅವರನ್ನು ತಮಸ್ಸಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಭಾಗ 2: ಬಾಹ್ಯ ಆಡಂಬರ vs ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವು (ಪದ್ಯ 8–14)
ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಆಡಂಬರದ ಧರ್ಮವನ್ನು ದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ದೇವರು ಒಳಗಡೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಮಹತ್ತರವಾದ ಶ್ವಾಸ ಜಪದ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು, ಕೃಷ್ಣಾಜಿನದ (ಜಿಂಕೆ ಚರ್ಮ) ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಜಪಮಣಿ ಎಣಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ ವಿನಃ ಅದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲಾಭವಿಲ್ಲ.
ನಾವು ಉಣ್ಣುವ ಅನ್ನ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಜಠರಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳಾದ ರುದ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯುದೇವರು ಸದಾ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಅಧೀನರು, ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಅಧೀನಳು. ಭಗವಂತನು ಎಷ್ಟು ಕರುಣಾಮಯಿ ಎಂದರೆ, ಆಡು-ಕುರಿಗಳು ಮುಳ್ಳಿನ ಜಾಲಿ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ತಿಂದರೂ ಸಿಹಿಯಾದ ಹಾಲನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ, ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಕೀಳು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಹರಿಯೇ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ನಿಜವಾದ ಕರ್ತೃ ಎಂದು ತಿಳಿಯದ ಪಂಡಿತರ ಜ್ಞಾನವು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಾವಿಗೆ ಬಿದ್ದಂತೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾಗ 3: ವೈಕುಂಠದ ದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ಪಯಣ (ಪದ್ಯ 15–21)
ಲೋಕದ ಮೂರ್ಖ ಮತ್ತು ಮಂದ ಜನರ ಜೊತೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತನು ಕುರುಡ, ಕಿವುಡ ಮತ್ತು ಮೂಕನಂತೆ ಇರಬೇಕು. ಕೇವಲ ಭಗವಂತನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಬೇಕು.
ಮುಂದೆ, ಭಕ್ತರು ತಾವು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ಉಪಾಸನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವೈಕುಂಠದ ಐದು ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ:
ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರ: ಸಂಜ್ಞಾ-ಸೂರ್ಯರ ಒಳಗಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣನನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿದ ಉತ್ತಮ ಮನುಷ್ಯರು ಈ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರ: ವ್ಯಾನ ವಾಯುವಿನ ಒಳಗಿರುವ ಕೃತಿ-ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ ಪಿತೃದೇವತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರ: ಅಪಾನ ವಾಯುವಿನ ಒಳಗಿರುವ ದಮನಾ-ಸಂಕರುಷಣ ರೂಪವನ್ನು ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ಧೇನಿಸಿದ ಋಷಿಗಣಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸುಖಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಉತ್ತರ ದ್ವಾರ: ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಪಾಡುವ ತುಂಬುರು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು, ಶಾಂತಿಪತಿ ಅನಿರುದ್ಧನ ರೂಪವಿರುವ ಈ ದ್ವಾರದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಊರ್ಧ್ವ (ಮೇಲಿನ) ದ್ವಾರ: ಉದಾನ ವಾಯುವಿನ ಒಳಗಿರುವ ಮಾಯಾ-ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಗರುಡ, ಶೇಷ, ಇಂದ್ರ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮುಕುಂದನನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕಂಸಾರಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮುಕ್ತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯರಾದ ಜೀವರ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು (ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು) ಅರಿತು, ಅವರನ್ನು ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸಿ ಮುಕ್ತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಭಾಗ 4: ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ತಂತು (ಪದ್ಯ 22–29)
ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದ ಹೂಜಿಯು ಹೊರಗಡೆ ಥಳಥಳಿಸುವಂತೆ, ಮೈತುಂಬಾ ನಾಮ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ಯಾರೂ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ (ಅಲವಬೋಧರ) ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಕೇವಲ ಕುತರ್ಕ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಏನೂ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳು ತೋರುವಂತೆ ಹಂಸ, ಹಯವದನ, ಕೃಷ್ಣ ಮುಂತಾದ ಭಗವಂತನ ಅನಂತ ರೂಪಗಳು ಆ ಪದ್ಮನಾಭನಲ್ಲೇ ಇವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯ ಚಿತ್-ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಭಗವಂತನ ಉದರದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು, ಆತನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ಆತನ ನಾಮ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದೆ.
ತಾಯಿಯು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಉಂಡಾಗ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಶುವು ಹೇಗೆ ದಿನದಿನಕ್ಕೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆ ಪದ್ಮನಾಭನು ತಾನೇ ಎಲ್ಲ ರಸಗಳನ್ನು ಉಂಡು ಜೀವರನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಲೌಕಿಕ ಆಶೆಗೆ ಒಳಗಾದವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದಾಸನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಆಶೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ನಿಸ್ವಾರ್ಥವಾಗಿ ಭಜಿಸುವ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ದಾಸನಾಗುತ್ತದೆ. ಕರುಣಾಸಮುದ್ರನಾದ ಹರಿಯು ಅಂತಹ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಹಿತವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನೇ ಧಾರೆ ಎರೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಗಂಗೆಯ ಆರಂಭ-ಅಂತ್ಯ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೂ ಒಂದು ಕಡೆ ಮುಳುಗಿದರೆ ಪಾಪ ಪರಿಹಾರವಾಗುವಂತೆ, ಭಗವಂತನ ಅನಂತ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ಕೃತಾರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಹತ್ತಿ, ನೂಲು, ನೇಯುವವನು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧವಾದ ವಸ್ತ್ರ-ಆಭರಣ ಎಲ್ಲವೂ ಭಗವಂತನ ರೂಪಗಳೇ ಆಗಿರುವಂತೆ, ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೊಡಗೂಡಿ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿ (ಓತಪ್ರೋತವಾಗಿ) ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಚಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಕಾಯುವ ಸರ್ವಾಂತರಾತ್ಮಕ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಆತನನ್ನು ಸದಾ ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು.
Meaning
ಮಂಗಳಾಚರಣೆ
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು
ಅರ್ಥ:
ನನ್ನ ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ಗುರುಗಳ ಅಪಾರವಾದ ಕರುಣೆಯಿಂದ, ಈ 'ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ' ಎಂಬ ಹರಿಕಥೆಯ ಅಮೃತದ ರಸವನ್ನು ನನ್ನ ಅಲ್ಪ ಬುದ್ಧಿಗೆ ನಿಲುಕಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪರಮ ಹರಿಭಕ್ತರಾದ ಸಜ್ಜನರು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆದರದಿಂದ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಲಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ.
ಪದ್ಯ 1: ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ ಜಪ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಫಲ
ಭಾರತೀಶನು ಘಳಿಗೆಯೊಳು ಮುನ್ನೂರ ಅರವತ್ತು ಸುರ ಜಪಗಳ ತಾ ರಚಿಸುವನು
ಸರ್ವ ಜೀವರೊಳಿದ್ದು ಬೇಸರದೆ
ಕಾರುಣಿಕ ಅವರವರ ಸಾಧನ ಪೂರೈಸಿ ಭೂ ಸ್ವರ್ಗ ನರಕವ ಸೇರಿಸುವ
sarvagnನು ಸಕಲೇಷ್ಟ ಪ್ರದಾಯಕನು
ಅರ್ಥ:
ಭಾರತೀದೇವಿಯ ಪತಿಯಾದ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರು (ಭಾರತೀಶನು) ಜಗತ್ತಿನ ಸಮಸ್ತ ಜೀವರ ದೇಹದ ಒಳಗೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಯಾವುದೇ ಬೇಸರವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಘಳಿಗೆಗೆ (24 ನಿಮಿಷಗಳಿಗೆ) 360 ಶ್ವಾಸ ಜಪಗಳನ್ನು (ಹಂಸ ಮಂತ್ರ ಜಪ) ಜೀವರ ಪರವಾಗಿ ತಾವೇ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಪರಮ ದಯಾಮಯನಾದ ಆ ವಾಯುದೇವರು ಜೀವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವರವರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ಅವರ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಭೂಮಿ, ಸ್ವರ್ಗ ಅಥವಾ ನರಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸರ್ವಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಸಕಲ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಪದ್ಯ 2: ಪ್ರತಿ ತಾಸಿನ ಶ್ವಾಸ ಜಪ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ
ತಾಸಿಗೆ ಒಂಭೈನೂರು ಶ್ವಾಸೋಚ್ಚಾಸಗಳ ನಡೆಸುತಲಿ
ಚೇತನ ರಾಶಿಯೊಳು ಹಗಲಿರುಳು ಜಾಗೃತನಾಗಿ ನಿತ್ಯದಲಿ
ಈ ಸುಮನಸೋತ್ತಂಸ ಲೇಶ ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಪೋಷಿಸುತ
ಮೂಲೇಶನ ಅಂಘ್ರಿ ಸರೋಜ ಮೂಲದಲಿಪ್ಪ ಕಾಣಿಸದೆ
ಅರ್ಥ:
ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ವಾಯುದೇವರು (ಸುಮನಸೋತ್ತಂಸ) ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿ ಒಂದು ತಾಸಿಗೆ (ಒಂದು ಗಂಟೆಗೆ) 900 ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಸ್ತ ಚೇತನ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ಇರಳು ಎನ್ನದೆ ನಿತ್ಯವೂ ತಾವೇ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದು (ಜಾಗೃತನಾಗಿ), ನಮಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಆಯಾಸವೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಮಹಾ ಮಹಿಮರಾದ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರು ಜೀವರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸದಂತೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲ ಕಾರಣನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಚರಣ ಕಮಲಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ 3: ವಿವಿಧ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಶ್ವಾಸ संख्याಗಳ ಗಣಿತ
ಅರಿವುದು ಒಂದು ಯಾಮದೊಳು ಶ್ವಾಸಗಳು ಎರಡು ಸಾವಿರದ ಏಳು ನೂರನು
ಶರ ಸಹಸ್ರದ ಮೇಲೆ ನಾನೂರು ಅಹವು ದ್ವಿತೀಯಕ್ಕೆ
ಮರಳಿ ಯಾಮತ್ರಯಕೆ ವಸು ಸಾವಿರದ ಮೇಲೆ ಆರು ನೂರು ಎಣಿಕೆಯಲಿ
ಹನ್ನೆರೆಡು ತಾಸಿಗೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರದ ಎಂಟು ನೂರ ಅಹವು
ಅರ್ಥ:
ವಾಯುದೇವರು ನಡೆಸುವ ಶ್ವಾಸ ಜಪದ ಗಣಿತವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೀಗೆ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು:
ಒಂದು ಯಾಮಕ್ಕೆ (3 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ) 2,700 ಶ್ವಾಸಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಎರಡು ಯಾಮಗಳಿಗೆ (6 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ) 'ಶರ ಸಹಸ್ರ' (5,000) ಮತ್ತು ನಾನೂರು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು 5,400 ಶ್ವಾಸಗಳಾಗುತ್ತವೆ.
ಮೂರು ಯಾಮಗಳಿಗೆ (9 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ) 'ವಸು ಸಹಸ್ರ' (8,000) ಮತ್ತು ನೂರು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು 8,100 ಶ್ವಾಸಗಳಾಗುತ್ತವೆ.
ಹನ್ನೆರಡು ತಾಸುಗಳಿಗೆ (12 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಅಂದರೆ ಅರ್ಧ ದಿನಕ್ಕೆ) ಒಟ್ಟು 10,800 ಶ್ವಾಸ ಜಪಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ 4: ಒಂದು ದಿನದ ಒಟ್ಟು ಜಪ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣರ ಸ್ತುತಿ
ಒಂದು ದಿನದೊಳಗೆ ಅನಿಳ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸಾವಿರದ ಆರು ನೂರು
ಮುಕುಂದನಾಜ್ಞದಿ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿ ಲೋಕಗಳ ಪೊರೆವನೆಂದು ಪವನನ ಪೊಗಳುತಿರು
ಎಂದೆಂದೂ ಮರೆಯದೆ ಈ ಮಹಿಮೆ ಸಂಕ್ರಂದನಾದ್ಯರಿಗುಂಟೆ
ನೋಡಲು ಸರ್ವ ಕಾಲದಲಿ
ಅರ್ಥ:
ಹೀಗೆ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ದಿನದೊಳಗೆ (24 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ) ವಾಯುದೇವರು (ಅನಿಳ) ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಒಟ್ಟು 21,600 ಶ್ವಾಸ ಜಪಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಕುಂದನ (ಶ್ರೀಹರಿಯ) ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ತಾವೇ ಈ ಜಪವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಜೀವರ ಕೈಯಿಂದಲೂ ಮಾಡಿಸಿ, ಈ ಇಡೀ ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸದಾ ಕೊಂಡಾಡು. ಯೋಚಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ, ಸರ್ವ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಇಂತಹ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ದೇವೇಂದ್ರನೇ (ಸಂಕ್ರಂದನ) ಮೊದಲಾದ ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಉಂಟೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಯುದೇವರ ಈ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಬಾರದು.
ಪದ್ಯ 5: ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಾಸದ ಶ್ವಾಸ ಜಪದ ಲೆಕ್ಕ
ಮೂರು ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ವಿಂಶತಿ ಈರೆರೆಡು ಸಾವಿರವು ಪಕ್ಷಕೆ
ಆರು ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಸಾವಿರವು ಮಾರುತನು ಮಾಸಕೆ ಜಪಿಸಿ
ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಸುಜನರ ಪಾರುಗಾಣಿಸಿ
ಸಲಹುವನು ಬಹು ಭೋಗಗಳನಿತ್ತು
ಅರ್ಥ:
ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರು ನಡೆಸುವ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಜಪದ ಲೆಕ್ಕ ಹೀಗಿದೆ:
ಒಂದು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ (15 ದಿನಗಳಿಗೆ) ಮೂರು ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ 'ವಿಂಶತಿ ಈರೆರಡು ಸಾವಿರ' ಅಂದರೆ 24,000 ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು 3,24,000 ಶ್ವಾಸ ಜಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಒಂದು ಮಾಸಕ್ಕೆ (30 ದಿನಗಳಿಗೆ ಅಂದರೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗೆ) ಆರು ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ 48,000 ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು 6,48,000 ಶ್ವಾಸ ಜಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಹೀಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜಪಿಸುವ ಮಾರುತನು ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಈ ಘೋರ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಭೋಗ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ 6: ಋತು ಮತ್ತು ಅಯನದ ಜಪಗಳ ಗಣಿತ
ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಅಹುದು ಋತು ಭೂ ಸುರರು ತಿಳಿವುದು
ಶ್ವಾಸ ಜಪ ಹನ್ನೆರಡು ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ತೊಂಭತ್ತಾರು ಸಹಸ್ರ
ಕರೆಸುವದು ಅಯನ ಅಹ್ವಯದಿ ಅರೆ ವರುಷ
ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಲಕ್ಷ ಈ ಪರಿ ತಿಳಿವುದು ಎಂಭತ್ತೆಂಟು ಸಹಸ್ರ ಕೋವಿದರು
ಅರ್ಥ:
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನಿಗಳು (ಭೂಸುರರು ಮತ್ತು ಕೋವಿದರು) ಕಾಲದ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು:
ಒಂದು ಋතුවಿಗೆ (ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೆ) ವಾಯುದೇವರ ಶ್ವಾಸ ಜಪವು 12,96,000 (ಹನ್ನೆರಡು ಲಕ್ಷದ ತೊಂಭತ್ತಾರು ಸಾವಿರ) ಆಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಅಯನಕ್ಕೆ (ಅರೆ ವರುಷಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ 6 ತಿಂಗಳಿಗೆ) ಈ ಜಪದ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಟ್ಟು 38,88,000 (ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಲಕ್ಷದ ಎಂಭತ್ತೆಂಟು ಸಾವಿರ) ಆಗುತ್ತದೆ.
ಪದ್ಯ 7: ಒಂದು ವರ್ಷದ ಒಟ್ಟು ಜಪ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟರ ಸತ್ಯ
ವರುಷಕೆ ಇದರ ಇಮ್ಮಡಿ ಜಪಂಗಳ ಗುರುವರಿಯ ತಾ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿ
ದುರಿತಗಳ ಪರಿಹರಿಸುವನು ಚಿಂತಿಸುವ ಸಜ್ಜನರ
ಸುರ ವಿರೋಧಿಗಳೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದು ಅರವಿದೂರ
ತಮ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಇರವರಿತು ಸೋಹಂ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಳ್ಪನು ಅವರಂತೆ
ಅರ್ಥ:
ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ವರ್ಷಕ್ಕೆ (12 ತಿಂಗಳಿಗೆ) ಅಯನದ ಇಮ್ಮಡಿಯಾದ ಒಟ್ಟು 77,76,000 (ಎಪ್ಪತ್ತೇಳು ಲಕ್ಷದ ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ಸಾವಿರ) ಶ್ವಾಸ ಜಪಗಳನ್ನು ಗುರುಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ವಾಯುದೇವರು ತಾವೇ ಮಾಡಿ, ಜೀವರ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಸಜ್ಜನರ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು (ದುರಿತಗಳನ್ನು) ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ವಾಯುದೇವರು ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುಗಳಾದ ದೈತ್ಯರಲ್ಲೂ (ಸುರ ವಿರೋಧಿಗಳು) ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ತಮೋ ಯೋಗ್ಯರಾದ ಆ ದೈತ್ಯರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಿತು, ಭಗವಂತನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೂರವಿರುವ (ಅರವಿದೂರ) ಆ ದುಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವರ ಬುದ್ಧಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ "ನಾನೇದೇವರು" ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದ 'ಸೋಹಂ' ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಅವರಂತೆ ತಾವೂ ನಿಂತು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ 8: ಅಜ್ಞಾನದ ಬಾಹ್ಯ ಆಡಂಬರದ ಖಂಡನೆ
ಇನಿತು ಉಪಾಸನೆ ಸರ್ವ ಜೀವರೊಳು ಅನಿಲದೇವನು ಮಾಡುತಿರೆ
ಚಿಂತನೆಯ ಮಾಡದೆ ಕಂಡ ನೀರೊಳು ಮುಳುಗಿ ನಿತ್ಯದಲಿ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಾದಿ
ಆಸನದಿ ಕುಳಿತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಹು ಸಜ್ಜನನು ಎನಿಸಿ
ಜಪ ಮಣಿಗಳ ಎಣಿಸಿದರೇನು ಬೇಸರದೆ
ಅರ್ಥ:
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಿಯ ಒಳಗೂ ಅನಿಲದೇವರು (ವಾಯುದೇವರು) ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಶ್ವಾಸ ಜಪದ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆಂತರಿಕ ಸತ್ಯದ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಲೇಶವೂ ಮಾಡದೆ, ಕೇವಲ ಲೋಕದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ನಿತ್ಯವೂ ನದಿಯ ನೀರೊಳು ಮುಳುಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮನೆಯೊಳಗೆ ಜಿಂಕೆಯ ಚರ್ಮದ (ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ) ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ತಾನೊಬ್ಬನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಚರಣೆಯುಳ್ಳ ಸಜ್ಜನನೆಂದು ಆಡಂಬರ ತೋರುತ್ತಾ, ಕೇವಲ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜಪಮಣಿಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬೇಸರವಿಲ್ಲದೆ ಎಣಿಸುವುದರಿಂದ ಏನು ತಾನೇ ಪ್ರಯೋಜನ? ಆಂತರಿಕ ಪ್ರಾಣಜಪದ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಬಾಹ್ಯ ಆಡಂಬರ ವ್ಯರ್ಥ ಎಂದು ದಾಸರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ 9: ಅನ್ನೋದಕಗಳ ಲಯ ಮತ್ತು ಭಗವದರ್ಪಣ ಬುದ್ಧಿ
ಓದನೋದಕವು ಎರಡು ತೇಜದೊಳು ಐದುವವು ಲಯ
ತದಭಿಮಾನಿಗಳಾದ ಶಿವ ಪವನರು ರಮಾಧೀನತ್ವ ಐದಿಹರು
ಈ ದಿವಿಜರ ಒಡಗೂಡಿ ಶ್ರೀ ಮಧುಸೂದನನ ಐದುವಳೆಂದರಿದು
ಆದರದಲಿ ಅನ್ನೋದಕವ ಕೊಡುತ ಉಣುತ ಸುಖಿಸuತಿರು
ಅರ್ಥ:
ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಉದಕಗಳು (ನೀರು) ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಜಠರಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ (ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ) ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಉದಕಗಳಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಾದ ರುದ್ರದೇವರು ಮತ್ತು ವಾಯುದೇವರು ಸದಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಗೆ ಅಧೀನರಾಗಿದ್ದಾರೆ (ರಮಾಧೀನತ್ವ). ಈ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಕೊನೆಗೆ ಶ್ರೀ ಮಧುಸೂದನನನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಉಣ್ಣುವ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಆದರದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಸಾದ ರೂಪವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸುಖವಾಗಿರಬೇಕು.
ಪದ್ಯ 10: ಕೀಳು ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕೃಪಾಳು ರಾಮ
ಜಾಲಿ ತೊಪ್ಪಲ ಅಜಾವಿಗಳು ಮೆದ್ದು ಆಲಯದಿ ಸ್ವೆಚ್ಚಾನುಸಾರದಿ
ಪಾಲಗರೆವ ಅಂದದಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ರಮಣ ತನ್ನವರ ಕೀಳು ಕರ್ಮವ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ
ತನ್ನ ಆಲಯದೊಳಿಟ್ಟು ಅವರ ಪೊರೆವ
ಕೃಪಾಳು ಕಾಮದ ಕೈರವದಳ ಶ್ಯಾಮ ಶ್ರೀರಾಮ
ಅರ್ಥ:
ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆಗಳು (ಅಜಾವಿಗಳು) ಕಾಡಿನ ಮುಳ್ಳಿನ ಜಾಲಿ ಮರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು (ಜಾಲಿ ತೊಪ್ಪಲ) ತಿಂದರೂ ಸಹ, ಅವು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ಮಾಲೀಕನಿಗೆ ಸಿಹಿಯಾದ ಹಾಲನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಕನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣ ಶ್ರೀರಾಮನು ಅತ್ಯಂತ ಕೃಪಾಳುವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಭಕ್ತರು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಥವಾ ಪ್ರಮಾದದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೀಳು ಕರ್ಮಗಳನ್ನೇ (ದೋಷಗಳನ್ನೇ) ಆ ಜಾಲಿ ಎಲೆಯಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪುಣ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ತನ್ನ ಪರಮಧಾಮದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಅವರನ್ನು ಸದಾ ಸಲಹುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಭಕ್ತರ ಸಕಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವವನು (ಕಾಮದ) ಹಾಗೂ ಕಮಲದ ದಳದಂತೆ ಸುಂದರವಾದ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣದವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ 11: ತ್ರಿವೃತ್ ರೂಪದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ರಕ್ಷಣೆ
ಶಶಿ ದಿವಾಕರ ಪಾವಕರೊಳಿಹ ಅಸಿತಸಿತಲೋಹಿತಗಳಲಿ
ಶಿವಸ್ವಸನ bhargavi ಮೂವರೊಳು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಹಯವದನ ವಸುಧಿಪಾರ್ದನ
ತ್ರಿವೃತುಯೆನಿಸಿ ವಸುಮತಿಯೊಳು ಅನ್ನೋದಕ ಅನಳ ಪೆಸರಿನಿಂದಲಿ
ಸರ್ವ ಜೀವರ ಸಲಹುವನು ಕರುಣಿ
ಅರ್ಥ:
ಚಂದ್ರ (ಶಶಿ), ಸೂರ್ಯ (ದಿವಾಕರ) ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ (ಪಾವಕ) ಇವರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಸಿತ (ಕಪ್ಪು), ಸಿತ (ಬಿಳುಪು) ಮತ್ತು ಲೋಹಿತ (ಕೆಂಪು) ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಾದ ಶಿವ, ವಾಯು (ಸ್ವಸನ) ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ (ಭಾರ್ಗವಿ) ಎಂಬ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ಹಯವದನ ಮತ್ತು ವಸುಧಿಪಾರ್ದನ ಎಂಬ ಮೂರು ರೂಪಗಳಿಂದ ಭಗವಂತನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ (ವಸುಮತಿಯೊಳು) ಅನ್ನ, ಉದಕ ಮತ್ತು ಅನಳ (ಅಗ್ನಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಕರುಣಾಮಯಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು 'ತ್ರಿವೃತ್' ರೂಪಿಯಾಗಿ ಸರ್ವ ಜೀವರನ್ನು ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ 12: ನಿಜವಾದ ಕರ್ತೃತ್ವದ ಅರಿವು ಮತ್ತು ದೀಪದ ಉದಾಹರಣೆ
ದೀಪ ಕರದಲಿ ಪಿಡಿದು ಕಾಣದೆ ಕೂಪದೊಳು ಬಿದ್ದಂತೆ
ವೇದ ಮಹೋಪನಿಷದ್ ಅರ್ಥಗಳ ನಿತ್ಯದಿ ಪೇಳುವವರೆಲ್ಲ
ಶ್ರೀ ಪವನಮುಖ ವಿನುತನ ಅಮಲ ಸುರೂಪಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ತಿಳಿಯದೆ
ಪಾಪ ಪುಣ್ಯಕೆ ಜೀವ ಕರ್ತೃ ಆಕರ್ತೃ ಹರಿಯೆಂಬ
ಅರ್ಥ:
ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ದೀಪವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡೂ ಸಹ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾದಿ ಕಾಣದೆ ಕತ್ತಲೆಯ ಬಾವಿಗೆ (ಕೂಪದೊಳು) ಬಿದ್ದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಕೆಲವು ಪಂಡಿತರ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ವೇದ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಗಹನವಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರಿಂದ ಸದಾ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯ ನಿರ್ಮಲವಾದ ರೂಪಗಳ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು (ಶ್ವಾಸ ಜಪದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು) ಅವರು ತಾವೇ ಅರಿತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹವರು "ಜೀವನೇ ತನ್ನ ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕರ್ತೃ, ಹರಿಗೂ ಅದಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ (ಆಕರ್ತೃ ಹರಿ)" ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಜ್ಞಾನವು ಕೈಲಿದ್ದೂ ಬಾವಿಗೆ ಬಿದ್ದಂತೆ ವ್ಯರ್ಥ.
ಪದ್ಯ 13: ವಾಯುದೇವರ ಆಂತರಿಕ ಭಗವದ್ಗುಣ ಚಿಂತನೆ
ಅನಿಲದೇವನು ವಾಗ್ಮನಃ ಮಯನು ಎನಿಸಿ ಪಾವಕ ವರುಣ
ಸಂಕ್ರಂದನ ಮುಖಾದ್ಯರೊಳಿದ್ದು ಭಗವದ್ರೂಪ ಗುಣಗಳನು
ನೆನೆನೆನೆದು ಉಚ್ಚರಿಸುತಲಿ ನಮ್ಮನು ಸದಾ ಸಂತೈಸುವನು
ಸನ್ಮುನಿ ಗಣ ಆರಾಧಿತ ಪದಾಂಬುಜ ಗೋಜ ಸುರರಾಜ
ಅರ್ಥ:
ಅನಿಲದೇವರು (ವಾಯುದೇವರು) ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಾಕ್ (ಮಾತು) ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಕರಾಗಿ ವಾಗ್ಮನೋಮಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೇ ಅಗ್ನಿ (ಪಾವಕ), ವರುಣ, ಇಂದ್ರ (ಸಂಕ್ರಂದನ) ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳ ಒಳಗೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆನೆದು ನೆನೆದು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸರಿದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸದಾ ಸಂತೈಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ವಾಯುದೇವರ ಚರಣ ಕಮಲಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅವರು ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ರಾಜರಾಗಿದ್ದಾರೆ (ಸುರರಾಜ).
ಪದ್ಯ 14: ಸಂಕರ್ಷಣ ರೂಪದ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಾನಂದ
ಪಾದವು ಎನಿಪವು ವಾಗ್ಮನಃಮಯ ಪಾದರೂಪ ದ್ವಯಗಳೊಳು
ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಪೋಷಕ ಸಂಕರುಷಣಾಹ್ವಯದಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು
ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪುರಾಣಗಳ ಸಂವಾದ ರೂಪದಿ ಮನನಗೈವುತ
ಮೋದಮಯ ಸುಖವಿಟ್ಟು ಸಲಹುವ ಸರ್ವ ಸಜ್ಜನರ
ಅರ್ಥ:
ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳೆಂಬ ಎರಡು ತತ್ವಗಳೇ ವಾಯುದೇವರ ಎರಡು ಪಾದಗಳಿದ್ದಂತೆ (ವಾಗ್ಮನಃಮಯ ಪಾದರೂಪ). ಈ ರೂಪಗಳ ಒಳಗೆ, ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು 'ಸಂಕರ್ಷಣ' (ಸಂಕರುಷಣಾಹ್ವಯದಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ವೇದ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಂವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮನನ (ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಂಥನ) ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ತತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿ, ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಮೋದಮಯವಾದ (ಆನಂದಮಯವಾದ) ಪರಮ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡಿ ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ 15ನೇ ಸಂಧಿಯಾದ 'ಶ್ವಾಸ ಸಂಧಿ'ಯ 15ನೇ ಪದ್ಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೊನೆಯ (29ನೇ) ಪದ್ಯದವರೆಗಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:
ಪದ್ಯ 15: ಗಂಧವಹನ ಉದಾಹರಣೆ ಮತ್ತು ಮೌನ ಸಾಧನೆ
ಗಂಧವಹ ದಶ ದಿಶಗಳೊಳಗೆ ಅರವಿಂದ ಸೌರಭ ಪಸರಿಸುತ
ಘ್ರಾಣ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಸುಖವನೀವುತ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ
ಇಂದಿರೇಶನ ಸುಗುಣಗಳ ದೈನಂದಿನದಿ ತುತಿಸುತ ಅನುಮೋದಿಸುತ
ಅಂಧಬಧಿರ ಸುಮೂಕನಂತಿರು ಮಂದ ಜನರೊಡನೆ
ಅರ್ಥ:
ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯು (ಗಂಧವಹ) ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಕಮಲದ ಪರಿಮಳವನ್ನು (ಅರವಿಂದ ಸೌರಭ) ಪಸರಿಸುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲರ ಮೂಗಿಗೆ (ಘ್ರಾಣ ಇಂದ್ರಿಯಕ್ಕೆ) ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಜ್ಞಾನಿಯಾದವನು ಸದಾ ಇಂದಿರೇಶನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ, ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತಿರಬೇಕು. ಆದರೆ, ಭಗವಂತನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪದ ಮೂಢ ಹಾಗೂ ದುಷ್ಟ ಜನರ (ಮಂದ ಜನರ) ಒಡನಾಟ ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವರ ವಾದ-ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಗೊಡದೆ ಕುರುಡನಂತೆ (ಅಂಧ), ಕಿವುಡನಂತೆ (ಬಧಿರ) ಮತ್ತು ಮೂಕನಂತೆ (ಸುಮೂಕ) ಮೌನವಾಗಿರಬೇಕು.
ಪದ್ಯ 16: ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರದ ಮುಕ್ತ ಜೀವರ ಗತಿ
ಶ್ರೀರಮಣನ ಅರಮನೆಯ ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರದಲಿ ಇಹ ಸಂಜ್ಞಸೂರ್ಯಗ
ಭಾರತೀಪತಿ ಪ್ರಾಣನ ಒಳಗಿಹ ಲಕುಮಿ ನಾರಾಯಣನ ಸೇರಿ ಮನುಜೋತ್ತಮರು
ಸರ್ವ ಶರೀರಗತ ನಾರಾಯಣನ ಅವತಾರ ಗುಣಗಳ ತುತಿಸುತಲಿ
ಮೋದಿಪರು ಮುಕ್ತಿಯಲಿ
ಅರ್ಥ:
ಶ್ರೀಹರಿಯ ವೈಕುಂಠ ಧಾಮದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯದೇವರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಭಾರತೀಪತಿ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರು, ಅವರ ಒಳಗಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣರನ್ನು ಮುಕ್ತರಾದ ಉತ್ತಮ ಮನುಷ್ಯರು (ಮನುಜೋತ್ತಮರು) ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಮಸ್ತ ಜೀವರ ಶರೀರಗಳಲ್ಲೂ ನಿಯಾಮಕನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಆ ನಾರಾಯಣನ ಅನಂತ ಅವತಾರಗಳನ್ನೂ, ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಮುಕ್ತಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಆನಂದದಿಂದ (ಮೋದಿಪರು) ಇರುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ 17: ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದ ಮುಕ್ತ ಜೀವರ ಗತಿ
ಪ್ರಣವ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯನ ಪುರದ ದಕ್ಷಿಣ ಕವಾಟದಲಿಪ್ಪ
ಶಶಿ ರೋಹಿಣಿಗತ ವ್ಯಾನಸ್ಥ ಕೃತಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರೂಪವನು
ಗುಣಗಳನು ಸಂಸ್ತುತಿಸುತಲಿ ಪಿತೃ ಗಣ ಗಧಾಧರನ ಅತಿವಿಮಲ ಪಟ್ಟಣದ ಒಳಗೆ
ಸ್ವೇಚ್ಚಾನುಸಾರದಿ ಸಂಚರಿಸುತಿಹರು
ಅರ್ಥ:
ಓಂಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಡುವ (ಪ್ರಣವ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ) ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪರಮಪದದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ರೋಹಿಣೀದೇವಿಯರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಒಳಗಿರುವ ವ್ಯಾನ ನಾಮಕ ಪ್ರಾಣದೇವರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಕೃತಿಪತಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ರೂಪ ಹಾಗೂ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ, ಮುಕ್ತರಾದ ಪಿತೃದೇವತೆಗಳ ಗಣವು ಗಧಾಧರನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲವಾದ (ಅತಿವಿಮಲ) ವೈಕುಂಠ ಪಟ್ಟಣದ ಒಳಗೆ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟದಂತೆ (ಸ್ವೇಚ್ಛಾನುಸಾರವಾಗಿ) ಆನಂದದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ 18: ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದ ಮುಕ್ತ ಜೀವರ ಗತಿ
ಅಮಿತ ವಿಕ್ರಮನ ಆಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕವಾಟದಿ ಸತಿಸಹಿತ ಸಂಭ್ರಮದಿ
ಭಗವದ್ಗುಣಗಳನೆ ಪೊಗಳುತಲೇ ಮೋದಿಸುವ
ಸುಮನಸಾಸ್ಯನೊಳಿಪ್ಪ ಅಪಾನಗ ದಮನ ಸಂಕರುಷಣನ
ನಿಹ ಹೃತ್ಕಮಲದೊಳು ಧೇನಿಸುವ ಋಷಿಗಣವ ಐದಿ ಸುಖಿಸುವರು
ಅರ್ಥ:
ಅನಂತ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ (ಅಮಿತ ವಿಕ್ರಮ) ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅರಮನೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿದೇವರು (ಸುಮನಸಾಸ್ಯ) ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸ್ವಾಹಾದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಒಳಗಿರುವ ಅಪಾನ ನಾಮಕ ಪ್ರಾಣದೇವರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಜಯಾಪತಿ ಸಂಕರ್ಷಣ ದೇವರನ್ನು, ತಮ್ಮ ಹೃದಯ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಮುಕ್ತರಾದ ಋಷಿಗಣಗಳು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಪರಮ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ 19: ಉತ್ತರ ದ್ವಾರದ ಮುಕ್ತ ಜೀವರ ಗತಿ
ಸ್ವರಮಣನ ಗುಣ ರೂಪ ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳಿಂದಲಿ ಪಾಡುತಿಹ
ತುಂಬುರನೆ ಮೊದಲಾದ ಅಖಿಳ ಗಂಧರ್ವರು
ರಮಾಪತಿಯ ಪುರದ ಉತ್ತರ ಬಾಗಿಲಧಿಪ ಸುರಪ ಶಚಿಗ ಸಮಾನ ವಾಯುಗ
ಹರಿನ್ಮಣಿನಿಭ ಶಾಂತಿಪತಿ ಅನಿರುದ್ಧನ ಐದುವರು
ಅರ್ಥ:
ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುವಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ರೂಪ-ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳ ಮಧುರ ನಾದದಲ್ಲಿ ಗಾಯನ ಮಾಡುವ ತುಂಬುರನೇ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ಗಂಧರ್ವರು, ರಮಾಪತಿಯ ವೈಕುಂಠದ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರದ ಅಧಿಪತಿಗಳಾದ ಇಂದ್ರ (ಸುರಪ) ಮತ್ತು ಶಚೀದೇವಿಯರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಒಳಗಿರುವ ಸಮಾನ ನಾಮಕ ಪ್ರಾಣದೇವರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ, ನೀಲಮಣಿಯಂತೆ (ಹರಿನ್ಮಣಿನಿಭ) ಹೊಳೆಯುವ ಶಾಂತಿಪತಿ ಅನಿರುದ್ಧ ದೇವರನ್ನು ಸೇರಿ ಮುಕ್ತಿಯ ಆನಂದವನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ 20: ಊರ್ಧ್ವ ದ್ವಾರದ ಮುಕ್ತ ಜೀವರ ಗತಿ
ಗರುಡ ಶೇಷ ಅಮರ ಇಂದ್ರಮುಖ ಪುಷ್ಕರನೆ ಕಡೆಯಾಗಿಪ್ಪ ಅಖಿಳ ನಿರ್ಜನರು
ಊರ್ಧ್ವ ದ್ವಾರಗತ ಭಾರತಿ ಉದಾನದೊಳು ಮೆರೆವ ಮಾಯಾ ವಾಸುದೇವನ
ಪರಮ ಮಂಗಳ ಅವಯವಗಳ ಮಂದಿರವನು ಐದಿ
ಸದಾ ಮುಕುಂದನ ನೋಡಿ ಸುಖಿಸುವರು
ಅರ್ಥ:
ಗರುಡ, ಶೇಷ, ರುದ್ರ, ಇಂದ್ರನೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪುಷ್ಕರನವರೆಗಿನ ಸಮಸ್ತ ದೇವತಾ ಗಣಗಳು (ನಿರ್ಜನರು), ವೈಕುಂಠದ ಮೇಲಿನ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ (ಊರ್ಧ್ವ ದ್ವಾರ) ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಾರತೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಉದಾನ ನಾಮಕ ಪ್ರಾಣದೇವರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಮಾಯಾಪತಿ ವಾಸುದೇವ ದೇವರನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಆ ವಾಸುದೇವನ ಪರಮ ಮಂಗಳಕರವಾದ ದಿವ್ಯ ಅವಯವಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಆನಂದಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಸದಾ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ 21: ಮುಕ್ತಿ ಯೋಗ್ಯರ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಧಾರ
ದ್ವಾರ ಪಂಚಕ ಪಾಲರೊಳಗಿಹ ಭಾರತೀ ಪ್ರಾಣಾಂತರಾತ್ಮಕ
ಮಾರಮಣನ ಐ ರೂಪ ತತ್ತತ್ದ್ವಾರದಲಿ ಬಪ್ಪ
ಮೂರೆರೆಡು ವಿಧ ಮುಕ್ತಿ ಯೋಗ್ಯರ ತಾರತಮ್ಯವನರಿತು ಅವರ
ಕಂಸಾರಿ ಸಂಸಾರಾಬ್ಧಿ ದಾಟಿಸಿ ಮುಕ್ತರಣ ಮಾಳ್ಪ
ಅರ್ಥ:
ಹೀಗೆ ಐದು ದ್ವಾರಗಳ ಪಾಲಕರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಭಾರತೀದೇವಿ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣನ (ಮಾರಮಣ) ಐದು ರೂಪಗಳು (ನಾರಾಯಣ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ಅನಿರುದ್ಧ, ವಾಸುದೇವ), ಆಯಾ ದ್ವಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಬರುವ ಆರು ವಿಧದ (ಮೂರೆರಡು ಅಂದರೆ 6 ವಿಧದ: ದೇವ, ಋಷಿ, ಪಿತೃ, ಗಂಧರ್ವ, ಉತ್ತಮ ಮಾನುಷ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮುಕ್ತಿ ಯೋಗ್ಯ ಜೀವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಂಸನ ಶತ್ರುವಾದ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯು (ಕಂಸಾರಿ) ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಈ ಘೋರ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡಿ ಮುಕ್ತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ 22: ಬಾಹ್ಯ ಆಡಂಬರ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ಶಂಕೆ
ಬೆಳಗಿದ ಹೂಜಿಯು ನೋಳ್ಪರಿಗೆ ಥಳಥಳಿಸುತಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಅಂದದಿ
ತೊಳೆದು ದೇಹವ ನಾಮ ಮುದ್ರೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಒಲಿಸಿ
ನಿತ್ಯ ಕುತರ್ಕ ಯುಕ್ತಿಗಳ ಅಲವಬೋಧರ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮರ್ಮವ ತಿಳಿಯದಿಹ ನರ
ಬರಿ hisು ಇದರೊಳು ಶಂಕಿಸಿದರೇನು
ಅರ್ಥ:
ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು ಬೆಳಗಿದ ಒಂದು ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಬಿಂದಿಗೆಯು (ಹೂಜಿ) ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡುವವರಿಗೆ ಥಳಥಳಿಸುತ್ತಾ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಒಳಗೆ ಶುದ್ಧತೆ ಇರಬೇಕಾದದ್ದು ಮುಖ್ಯ. ಅದರಂತೆ, ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಂಡು, ಗೋಪಿಚಂದನ, ನಾಮ-ಮುದ್ರೆಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಭಗವಂತನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೊರಡುವ ಅಜ್ಞಾನಿ ಮಾನವನು ಆಂತರಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕುತರ್ಕಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ (ಅಲವಬೋಧರ) ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯದ ಇಂತಹ ಜನರು, ವಾಯುದೇವರ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶ್ವಾಸ ಜಪದ ಮಹಿಮೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಸಂಶಯ (ಶಂಕೆ) ಪಟ್ಟರೆ ಸತ್ಯವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ.
ಪದ್ಯ 23: ಭಗವಂತನ ಅನಂತ ಅವತಾರಗಳ ನಿತ್ಯ ಸನ್ನಿಧಾನ
ಉದಧಿಯೊಳು ಊರ್ವಿಗಳು ತೋರ್ಪಂದದಲಿ ಹಂಸೋದ್ಗೀಥ ಹರಿ
ಹಯವದನ ಕೃಷ್ಣಾದಿ ಅಮಿತ ಅವತಾರಗಳು ನಿತ್ಯದಲಿ
ಪದುಮನಾಭನೊಳು ಇರುತಿಹವು ಸರ್ವದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿತ್ಹೃದಯಗತ ರೂಪಗಳು
ಅವ್ಯವಧಾನದಲಿ ಬಿಡದೆ
ಅರ್ಥ:
ಮಹಾ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ (ಉದಧಿ) ಅಲೆಗಳು (ಊರ್ವಿಗಳು) ಸದಾ ಹೇಗೆ ಎದ್ದು ತೋರುತ್ತಿರುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಹಂಸ, ಉದ್ಗೀಥ, ಹರಿ, ಹಯವದನ, ಕೃಷ್ಣನೇ ಮೊದಲಾದ ಭಗವಂತನ ಅನಂತ (ಅಮಿತ) ಅವತಾರಗಳು ನಿತ್ಯವೂ ಆ ಮೂಲ ಪದ್ಮನಾಭನಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜ್ಞಾನಮಯವಾದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ (ಚಿತ್-ಹೃದಯಗತ) ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಗವಂತನ ಬಿಂಬ ರೂಪಗಳು ಯಾವುದೇ ಅಂತರವಿಲ್ಲದೆ (ಅವ್ಯವಧಾನದಲಿ) ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜೀವರನ್ನು ಬಿಡದೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ 24: ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಜಗದೀಶನ ಬಿಂಬ-ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಭಾವ
ಶರಧಿಯೊಳು ಮಕರಾದಿ ಜೀವರು ಇರುಳು ಹಗಲು ಏಕ ಪ್ರಕಾರದಿ
ಚರಿಸುತ ಅನುಮೋದಿಸುತ ಇಪ್ಪಂದದಿ
ಜಗತ್ರಯವು ಇರುತಿಹುದು ಜಗದೀಶನುದರದಿ
ಕರೆಸುವುದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ನಾಮದಿ ಧರಿಸಿಹುದು ಹರಿ ನಾಮ ರೂಪಂಗಳನು ಅನವರತ
ಅರ್ಥ:
ಮಹಾ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ (ಶರಧಿ) ಮೊಸಳೆ (ಮಕರ), ಮೀನು ಮೊದಲಾದ ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎನ್ನದೆ ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಸಾಗರದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ, ಆನಂದದಿಂದ ಬಾಳುತ್ತವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಈ ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳು (ಜಗತ್ರಯ) ಜಗದೊಡೆಯನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಉದರದಲ್ಲಿಯೇ (ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ) ನೆಲೆಸಿದ್ದು ಆತನಿಂದಲೇ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತು ಭಗವಂತನ 'ಪ್ರತಿಬಿಂಬ' ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ (ಅನವರತ) ಆ ಹರಿಯ ನಾಮ ಹಾಗೂ ರೂಪಗಳ ಸಾದೃಶ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆತನಿಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿದೆ.
ಪದ್ಯ 25: ಗರ್ಭಗತ ಶಿಶುವಿನ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಮತ್ತು ಭಗವತ್ ರಕ್ಷಣೆ
ಜನನಿ ಸೌಷ್ಠ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಭೋಜನವ ಮಾಡಲು ಗರ್ಭಗತ ಶಿಶು ದಿನದಿನದಿ
ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೈದುವ ತೆರದಿ
ಜೀವರಿಗೆ ಪದುಮನಾಭನು ಸರ್ವ ರಸ ಉಂಡುಣಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ
ಜಾಹ್ನವಿ ಜನಕ ಜನ್ಮಾದಿ ಅಖಿಳ ದೋಷ ವಿದೂರ ಗಂಭೀರ
ಅರ್ಥ:
ತಾಯಿಯು (ಜನನಿ) ಉತ್ತಮವಾದ, ಪೌಷ್ಟಿಕವಾದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉಂಡಾಗ, ಆ ಆಹಾರದ ರಸದಿಂದ ಆಕೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಶುವು ತಾನೇ ನೇರವಾಗಿ ಉಣ್ಣದಿದ್ದರೂ ದಿನದಿನಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆಯೋ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೈದುವ ತೆರದಿ); ಅದೇ ರೀತಿ, ಜೀವರ ಒಳಗಿರುವ ಪದ್ಮನಾಭನು ತಾನು ಸಮಸ್ತ ಆಹಾರದ ರಸಗಳನ್ನು ಉಂಡು, ಜೀವರಿಗೆ ಉಣಿಸಿ ಅವರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಹೆತ್ತವನು (ಜಾಹ್ನವಿ ಜನಕ), ಹುಟ್ಟು-ಸಾವು ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೂರವಿರುವವನು (ದೋಷ ವಿದೂರ) ಮತ್ತು ಸಾಗರದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ 26: ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಭಜಿಸುವ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಸರ್ವಸ್ವ ದಾನ
ಆಶೆಗೆ ಒಳಗಾದವನು ಜನರಿಗೆ ದಾಸನೆನಿಸುವ
ಆಶೆಯನು ನಿಜ ದಾಸಗೆ ಐದಿಹ ಪುಂಸಗೆ ಎಲ್ಲರು ದಾಸರೆನಿಸುವರು
ಶ್ರೀಶನ ಅಂಘ್ರಿ ಸರೋಜಯುಗಳ ನಿರಾಶೆಯಿಂದಲಿ ಭಜಿಸೆ ಒಲಿದು
ರಮಾ ಸಹಿತ ತನ್ನನೆ ಕೊಡುವ ಕರುಣಾ ಸಮುದ್ರ ಹರಿ
ಅರ್ಥ:
ಲೌಕಿಕ ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಮಾನವನು ಇತರ ಮನುಷ್ಯರ ಮುಂದೆ ಕೈಯೊಡ್ಡಿ ಅವರಿಗೆ ದಾಸನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾವ ಪುರುಷನು (ಪುಂಸಗೆ) ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಭಗವಂತನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಆತನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ದಾಸನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಅಂತಹವನಿಗೆ ಈ ಲೋಕದ ಎಲ್ಲರೂ ದಾಸರಾಗುತ್ತಾರೆ (ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ). ಸಂಪತ್ ಅಧೀಶನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ (ಶ್ರೀಶನ) ಚರಣ ಕಮಲಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಲೌಕಿಕ ಫಲದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ (ನಿರಾಶೆಯಿಂದ) ಭಜಿಸಿದರೆ, ಕರುಣಾ ಸಮುದ್ರನಾದ ಆ ಹರಿಯು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ (ಒಲಿದು), ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸಮೇತನಾಗಿ ತನ್ನನ್ನೇ ಆ ಭಕ್ತನಿಗೆ ದೀನನಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ 27: ಗಂಗಾ ಸ್ನಾನದ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಮತ್ತು ಗುಣೋಪಾಸನೆ
ದ್ಯುನದಿ ಆದ್ಯಂತವನು ಕಾಣದೆ ಮನುಜನು ಏಕತ್ರದಲಿ ತಾ ಮಜ್ಜನವ ಗೈಯೆ
ಸಮಸ್ತ ದೋಷದಿ ಮುಕ್ತನಹ ತೆರದಿ
ಅನಘನ ಅಮಲಾನಂತನಂತ ಸುಗುಣಗಳೊಳಗೆ ಒಂದೇ ಗುಣ
ಉಪಾಸನೆಯಗೈವ ಮಹಾತ್ಮ ಧನ್ಯ ಕೃತಾರ್ಥನು ಎನಿಸುವನು
ಅರ್ಥ:
ದೇವನದಿಯಾದ ಗಂಗೆಯ (ದ್ಯುನದಿ) ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವನ್ನು (ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯನ್ನು) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಘಾಟ್ ಅಥವಾ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಳುಗಿ ಸ್ನಾನ (ಮಜ್ಜನ) ಮಾಡಿದರೆ ಆತನು ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅದರಂತೆ, ಪಾಪರಹಿತನೂ (ಅನಘ), ನಿರ್ಮಲನೂ (ಅಮಲ) ಆದ ಆ ಅನಂತನ (ಶ್ರೀಹರಿಯ) ಅನಂತ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳ ಪೈಕಿ, ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು ಯೋಗ್ಯತೆಯಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವ ಮಹಾತ್ಮನು ಧನ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಜನ್ಮವನ್ನು ಕೃತಾರ್ಥಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ 28: ವಸ್ತ್ರದ ರೂಪಕ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ನಾರಾಯಣ
ವಾಸುದೇವನು ಕರೆಸುವನು ಕಾರ್ಪಾಸ ನಾಮದಿ ಸಂಕರುಷಣನು ವಾಸವಾಗಿಹ ತೂಲದೊಳು
ತಂತುಗನು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ
ವಾಸ ರೂಪ ಅನಿರುದ್ಧ ದೇವನು
ಭೂಷಣನು ತಾನಾಗಿ ತೋರ್ಪ ಪರೇಶ ನಾರಾಯಣನು ಸರ್ವದ ಮಾನ್ಯ ಮಾನದನು
ಅರ್ಥ:
ಭಗವಂತನು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಬಟ್ಟೆಯ ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:
ಹತ್ತಿ ಗಿಡದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು 'ವಾಸುದೇವ' (ಕಾರ್ಪಾಸ ನಾಮದಿ) ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಬಿಡಿಸಿದ ಹತ್ತಿಯ (ತೂಲದೊಳು) ಒಳಗೆ ಆತನು 'ಸಂಕರ್ಷಣ'ನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
ಆ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ನೂಲುವ ನೂಲಿನ (ತಂತುಗನು) ರೂಪದಲ್ಲಿ 'ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ'ನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಆ ನೂಲಿನಿಂದ ನೇಯ್ದ ವಸ್ತ್ರದ (ಬಟ್ಟೆಯ) ರೂಪದಲ್ಲಿ 'ಅನಿರುದ್ಧ'ನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಕೊನೆಗೆ ಆ ವಸ್ತ್ರವನ್ನೇ ತೊಟ್ಟಾಗ ಅಲಂಕಾರದ ಆಭರಣವಾಗಿ (ಭೂಷಣನು ತಾನಾಗಿ) ಕಂಗೊಳಿಸುವವನು ಸರ್ವೋತ್ತಮನಾದ, ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ (ಸರ್ವದ ಮಾನ್ಯ) ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡುವ (ಮಾನದನು) ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ 'ನಾರಾಯಣ'ನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ 29: ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿ ವಿಠಲನ ನಿರಂತರ ಆರಾಧನೆ
ಲಲನೆಯಿಂದೊಡಗೂಡಿ ಚೈಲಗಳೊಳಗೆ ಓತಪ್ರೋತ ರೂಪದಿ
ನೆಲೆಸಿಹನು ಚತುರಾತ್ಮಕ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನು
ಛಳಿ ಬಿಸಿಲು ಮಳೆ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅರ ಘಳಿಗೆ ಬಿಡದಲೇ ಕಾವನು ಎಂದರಿದು
ಇಳೆಯೊಳು ಅರ್ಚಿಸುತಿರು ಸದಾ ಸರ್ವಾಂತರಾತ್ಮಕನ
ಅರ್ಥ:
ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯೆಯಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ (ಲಲನೆಯಿಂದೊಡಗೂಡಿ) ವಸ್ತ್ರಗಳ (ಚೈಲಗಳೊಳಗೆ) ಹಾಸು-ಹೊಕ್ಕಿನಂತೆ (ಓತಪ್ರೋತ ರೂಪದಿ) ಅಣು-ಅಣುವಿನಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿರುವವನು ಚತುರ್ವ್ಯೂಹ ರೂಪಿ (ವಾಸುದೇವ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಅನಿರುದ್ಧ) ನಮ್ಮ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತನೇ ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬಟ್ಟೆಯ ರೂಪವಾಗಿ ನಿಂತು ಚಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು ಅರ್ಧ ಘಳಿಗೆಯೂ (ಅರ ಘಳಿಗೆ) ಬಿಡದೆ ಸದಾ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಎಲೈ ಮಾನವನೇ, ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ (ಇಳೆಯೊಳು) ಸಮಸ್ತ ಜೀವರ ಒಳಗೂ ಆಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆ ಹರಿಯನ್ನು ಸದಾ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸು (ಅರ್ಚಿಸುತಿರು).
***
Shwasa Sandhi (Sandhi 15).
The central theme of this chapter is Prana Upasana—the deep meditation on the vital life-breath. Shri Jagannatha Dasa explains how Mukhyaprana (the wind god, Vayu) works tirelessly inside our bodies as an agent of the Supreme Lord Hari, and how the ultimate goal of all souls is to recognise this inner divine framework to reach liberation.
Part 1: The Divine Math of the Breath (Verses 1–7)
The sandhi opens by defining the exact cosmic blueprint of human respiration. It states that Mukhyaprana resides inside every living soul and acts as our internal priest, performing breathing rounds (Shwasa Japa) on our behalf to sustain our lives. Without any fatigue or boredom, his count scales perfectly across time:
Per Ghalige (24 minutes): 360 breaths
Per Hour: 900 breaths
Per Yama (3 hours): 2,700 breaths
Per Day (24 hours): 21,600 breaths
Per Fortnight (15 days): 3,24,000 breaths
Per Month (30 days): 6,48,000 breaths
Per Year: 77,76,000 breaths
While Vayu Deva builds this immense spiritual energy to liberate virtuous souls (Sajjana), he also resides inside demonic spirits, matching their dark natures by conducting an egoistic, binding "Soham" ("I am God") meditation within them.
Part 2: Inner Awareness vs. Empty Rituals (Verses 8–14)
The poet heavily criticizes empty, ostentatious displays of religion. He emphasizes that taking baths in holy rivers, sitting on elite deer-skin mats, and spinning rosary beads are completely useless if a person is entirely ignorant of the silent breath-japa Mukhyaprana is conducting inside them.
The food and water we consume are digested by internal metabolic fires, all controlled by hierarchical forces (Rudra, Vayu, and Lakshmi) that ultimately surrender to Lord Madhusudana. The Lord is incredibly merciful—He takes the flawed, bitter deeds of his true devotees and transforms them into merits, just as a goat eats bitter acacia leaves but produces sweet, nourishing milk. True scholars understand that God is the ultimate director (Kartru) of all sins and virtues, while ignorant teachers think the individual soul acts independently.
Part 3: The Journey to Vaikuntha & Liberation (Verses 15–21)
A true devotee must move through a material world full of ignorant, gossip-minded people by acting completely blind, deaf, and mute to their distractions, focusing instead on spreading the fragrance of the Lord’s virtues.
The text maps out the layout of Vaikuntha (the celestial palace of Lord Hari), detailing who enters each gate based on the specific type of life-breath (Prana) they mastered during their earthly life:
Eastern Gate: Governed by Surya/Sanjna; entered by those meditating on the Prana breath.
Southern Gate: Governed by Chandra/Rohini; entered by ancestors who focused on the Vyana breath and the Lord's Pradyumna form.
Western Gate: Governed by Agni/Swaha; entered by sages who focused on the Apana breath and the Samkarshana form.
Northern Gate: Governed by Indra/Shachi; entered by Gandharvas singing in classical musical notes, focused on the Aniruddha form.
Upper Gate: Governed by Bharati; entered by supreme souls like Garuda and Sesha who mastered the Udana breath and the Vasudeva form.
Lord Hari carefully observes the natural spiritual hierarchy (Taratamya) of these souls and carries them safely across the ocean of worldly existence (Samsara).
Part 4: Absolute Surrender & The Fabric of Reality (Verses 22–29)
External makeup and sacred marks on the body are a hollow display if a person ignores the deep philosophical secrets of the scriptures. All of the Lord's infinite incarnations (like Krishna, Hamsa, and Hayavadana) exist simultaneously within Him and reside directly in our conscious hearts. The three worlds rest safely inside the womb of the universe's Master, just like sea creatures living securely within a vast ocean.
Like an unborn baby receiving nutrition naturally through its pregnant mother, Lord Padmanabha digests the essence of creation to feed and sustain all souls. The poet notes that anyone bound by material desires becomes a slave to others, but a completely selfless devotee wins the entire world and receives the ultimate gift—Lord Hari gives Himself to them.
Just as dipping into one specific spot of the endless river Ganga washes away all sins, meditating on even a single divine quality of the infinite Lord brings ultimate fulfillment. In a final, beautiful analogy, the text compares reality to fabric: the different forms of the Lord reside in the raw cotton, the cleaned wool, the thread, and the final garment. Lord Jagannatha Vithala and Goddess Lakshmi are seamlessly woven horizontally and vertically (Ota-Prota) through the entire universe, protecting us from cold, heat, rain, and wind every single second of our lives.
Meaning
Mangalacharane
harikathāmṛtasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve
parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu
Meaning:
By the divine grace and compassion of my spiritual masters, I shall narrate this 'Harikathamrutasara' (the nectar-like essence of Lord Hari's stories) to the best of my limited understanding. May the supreme devotees of the Almighty listen to this work with deep affection and reverence.
Verse 1
bhāratīśanu ghaḷigeyoḷu munnūra aravattu sura japagaḷa tā racisuvanu
sarva jīvaroḷiddu bēsarade
kāruṇika avaravara sādhana pūrisi bhū svarga narakava sērisuva
sarvajña sakalēṣṭa pradāyakanu
Meaning:
Mukhyaprana Deva (the lord of Goddess Bharati) resides within the bodies of all living beings in the universe. Without a trace of exhaustion or boredom, he performs 360 breathing rounds (Shwasa Japa or Hamsa Mantra) per Ghalige (a traditional unit of time equal to 24 minutes) on behalf of each soul. Being intensely compassionate, he helps souls complete their spiritual practices according to their innate capacity and guides them to Earth, Heaven, or Hell based on their karmic accounts. He is all-knowing and fulfills all righteous desires of virtuous souls.
Verse 2
tāsige ombainūru śvāsōccāsagaḷa naḍesutali
cētana rāśiyoḷu hagaliruḷu jāgr̥tanāgi nityadali
ī sumanasōttamsa lēśa āyāsavillade pōṣisuta
mōlēśana amghri sarōja mūladalippa kāṇisade
Meaning:
The supreme leader of the deities, Mukhyaprana Deva, continuously conducts 900 inhalations and exhalations every single hour (Tāsu) within every living being. Remaining fully awake and alert day and night inside the collective mass of living entities, he sustains us all without causing us the slightest fatigue or effort. While performing this monumental task, he remains invisible to the physical eye, dwelling eternally at the root of the lotus feet of the ultimate Lord of the universe, Shri Hari.
Verse 3
arivudondu yāmadoḷu śvāsagaḷu eraḍu sāvirada ēḷu nūranu
śara sahasrada mēle nānūru ahavu dvitīyakke
maraḷi yāmatrayake vasu sāvirada mēle nūru eṇikeyali
hannereḍu tāsige hattu sāvirada eṇṭu nūra ahavu
Meaning:
The wise should understand the mathematical matrix of Mukhyaprana's breathing japa across different intervals of time as follows:
In one Yāma (a quarter of a day, equivalent to 3 hours), he performs 2,700 breath-japas.
By the second Yāma (6 hours total), the count reaches 5,400 (Shara Sahasra meaning 5,000 plus 400).
By the third Yāma (9 hours total), the count becomes 8,100 (Vasu Sahasra meaning 8,000 plus 100).
For a full twelve-hour period (half a day), the total count reaches exactly 10,800 breathing rounds.
Verse 4
ondu dinadoḷage aniḷa ippattondu sāvirada āru nūru
mukundanāñjadi māḍi māḍisi lōkagaḷa porevanendu pavanana pogaḷutiru
endendū mareyade ī mahime samkrandanādyariguṇte
nōḍalu sarva kāladali
Meaning:
In the span of a single full day (24 hours), the wind god Vayu (Aniḷa) executes exactly 21,600 breath-japas within the body of every living entity. By the absolute decree of Mukunda (Lord Hari), he performs this japa himself and prompts the soul to do it, thereby sustaining all the worlds. Constantly praise this magnificent virtue of Pavana Deva and never forget it. When you reflect deeply, does Indra (Samkrandana) or any other cosmic deity possess such an astonishing, round-the-clock capability? Absolutely not.
Verse 5
mūru lakṣada mēle viṁśati īrereḍu sāviravu pakṣake
āru lakṣada mēle nālvatteṇṭu sāviravu mārutanu māsake japisi
saṁsāra sāgaradinda sujanara pārugāṇisi
salahuvanu bahu bhōgagaḷanittu
Meaning:
The cumulative numbers of the breathing japa performed over longer durations are calculated as follows:
For one Pakṣa (a fortnight of 15 days), Maruti executes 3,24,000 japas (three lakhs plus Vimshati Eereredu which is 24,000).
For one full Māsa (a month of 30 days), he executes 6,48,000 japas (six lakhs plus 48,000).
By relentlessly accumulating this meditative energy, Maruti rescues righteous souls from the terrifying ocean of material existence (Saṁsāra) and protects them by granting them elevated spiritual enjoyments and ultimate liberation.
Verse 6
eraḍu tiṁgaḷige ahudu r̥tu bhū suraru tiḷivudu
śvāsa japa hanneraḍu lakṣada mēle tombhattāru sahasra
karesuvadu ayana ahvayanadi are varuṣa
mūvatteṇṭu lakṣa ī pari tiḷivudu embhatteṇṭu sahasra kōvidaru
Meaning:
The learned scholars (Bhūsuraru) and spiritually wise experts (Kōvidaru) should understand the higher subdivisions of cosmic time as follows:
In one R̥tu (a season lasting two months), Vayu's breath-japa totals 12,96,000 (twelve lakhs and ninety-six thousand).
In an Ayana (half a year lasting six months), this grand total scales up to exactly 38,88,000 (thirty-eight lakhs and eighty-eight thousand) japas.
Verse 7
varuṣake idara immaḍi japaṁgaḷa guruvariya tā māḍi māḍisi
duritagaḷa pariharisuvanu cintisuva sajjanara
sura virōdhigaḷoḷage nelesiddu aravidūra
tama adhikārigaḷa iravaritu sōhaṁ upāsane māḷpanu avarante
Meaning:
For one complete year (12 months), the master of masters, Vayu Deva, performs and causes to be performed double the Ayana count, which equals 77,76,000 breathing japas. Through this, he completely burns away the sins (Duritagaḷa) of the righteous who constantly meditate upon him. Remarkably, this very same Vayu Deva also resides within the demons who are enemies of the gods (Sura Virōdhigaḷu). Knowing their true dark nature and eligibility for darkness, he remains far away from granting them true spiritual knowledge (Aravidūra), instead executing the egoistic "Soham" ("I am God") meditation through them, matching their flawed intellect.
Verse 8
initu upāsane sarva jīvaroḷu aniladēvanu māḍutire
cintaneya māḍade kaṇḍa nīroḷu muḷugi nityadali maneyoḷage kr̥ṣṇājinādi
āsanadi kuḷitu viśiṣṭa bahu sajjananu enisi
japa maṇigaḷa eṇisidarēnu bēsarade
Meaning:
When Vayu Deva (Aniladēva) is silently performing such a massive, profound internal meditation within every single soul, what is the use of a person who completely ignores this internal reality? What is gained by merely taking ritualistic baths in random water bodies every day, sitting ostentatiously on a deer-skin (Kr̥ṣṇājina) mat inside the house, pretending to be an exceptionally pure and elite devotee, and mindlessly spinning a rosary bead without any true internal awareness? External rituals without the knowledge of the inner vital breath are utterly empty.
Verse 9
ōdanōdakavu eraḍu tējadoḷu aiduvavu laya
tadabhimānigaḷāda śiva pavanaru ramādhīnatva aidiharu
ī divijara oḍagūḍi śrī madhusūdanana aiduvaḷendaridu
ādaradali annōdakava koḍuta uṇuta sukhisutiru
Meaning:
The food (Ōdana) and water (Ōdaka) we consume are structurally dissolved and digested within the metabolic fire (Tēja) of our stomach. The presiding deities of food and water, Lord Rudra and Vayu Deva, are perpetually subordinate to Goddess Lakshmi (Ramādhīnatva). Furthermore, one must realize that Goddess Lakshmi, along with these divine administrators, ultimately converges into and depends upon Lord Madhusudana. Therefore, always offer your food and drink to the Lord with profound respect, and enjoy it as His holy prasadam to lead a blissful life.
Verse 10
jāli toppala ajāvigaḷu meddu ālayadi sveccānusāradi
pālagareva andadali lakṣmī ramaṇa tannavara kīḷu karmava svīkarisi
tanna ālayadoḷiṭṭu avara poreva
kr̥pāḷu kāmada kairavadaḷa śyāma śrīrāma
Meaning:
Goats and sheep (Ajāvigaḷu) graze upon the bitter, thorny leaves of the acacia tree (Jāli Toppala) out in the wild, yet when they return home, they freely yield sweet, nourishing milk to their keeper. In the exact same way, Shri Rama, the beloved consort of Lakshmi, is uniquely merciful (Kr̥pāḷu). He takes the low, flawed, or accidental negative deeds (Kīḷu Karma) of his dedicated devotees, processes them like those bitter leaves, and transforms them into merits. He stores those souls safely within His divine abode, protecting them forever. He is the grantor of all desires and has a beautiful dark complexion like a blue lotus petal.
Verse 11
śaśi divākara pāvakaroḷiha asitasitalōhitagaḷali
śivasvasana bhārgavi mūvaroḷu śrī kr̥ṣṇa hayavadana vasudhipārdana
trivr̥tuyenisi vasumatiyoḷu annōdaka anaḷa pesarindali
sarva jīvara salahuvanu karuṇi
Meaning:
Inside the Moon (Śaśi), Sun (Divākara), and Fire (Pāvaka), there reside three foundational energies: black (Asita), white (Sita), and red (Lōhita). The presiding deities of these elements are Shiva, Vayu (Svasana), and Lakshmi (Bhārgavi). Within these three deities, the Lord manifests Himself in a three-fold division (Trivr̥tu) through His specific forms: Shri Krishna, Hayavadana, and Vasudhipardana. Operating on this Earth (Vasumati) under the literal names of Food, Water, and Fire, this deeply compassionate Lord protects and nourishes all living beings.
Verse 12
dīpa karadali piḍidu kāṇade kūpadoḷu biddante
vēda mahōpaniṣad arthagaḷa nityadi pēḷuvarella
śrī pavanamukha vinutana amala surūpagaḷa vyāpāra tiḷiyade
pāpa puṇyake jīva kartr̥ ākartr̥ hariyemba
Meaning:
The condition of certain worldly scholars is just like a person holding a brightly burning lamp right in his hand, yet failing to see the path and falling headlong into a dark well (Kūpa). These scholars loudly lecture on the dense meanings of the Vedas and the Great Upanishads every day. However, because they fail to understand the internal operations and pure forms of Lord Hari—who is continuously praised by Mukhyaprana (Pavanamukha)—they wrongly conclude that the individual soul is the independent master (Kartr̥) of its sins and virtues, and that Hari has no role in it (Ākartr̥). Their scriptural knowledge is rendered useless by this ignorance.
Verse 13
aniḷadēvanu vāgmanaḥ mayanu enisi pāvaka varuṇa
saṁkrandana mukhadyaroḷiddu bhagavadrūpa guṇagaḷanu
nenenenedu uccarisutali nammanu sadā saṁtaisujavanu
sanmuni gaṇa ārādhita padāmbuja gōja surarāja
Meaning:
Vayu Deva (Aniḷadēva) acts as the supreme inner prompt of speech and mind within our bodies, effectively becoming the master of voice and thought (Vāgmanaḥmaya). He simultaneously dwells inside cosmic deities like Agni (Pāvaka), Varuna, and Indra (Saṁkrandana). From within them, he constantly meditates upon and pronounces the divine forms and attributes of the Supreme Lord. By directing our senses on the right path through this inner praise, he comforts and protects us at all times. His lotus feet are worshipped by arrays of great sages, and he reigns supreme as the king of all celestials (Surarāja).
Verse 14
pādavu enipavu vāgmanaḥmaya pādarūpa dvayagaḷoḷu
prahlāda pōṣaka saṁkaruṣaṇāhvayadi nelesiddu
vēda śāstra purāṇagaḷa saṁvāda rūpadi mananagaivuta
mōdamaya sukhaviṭṭu salahuva sarva sajjanara
Meaning:
The faculties of speech and mind are considered the two metaphorical feet (Pādarūpa Dvaya) of Vayu Deva. Deep within these dual forms, the Supreme Protector of Prahlanda resides under the mystical name of Lord Samkarshana (Saṁkaruṣaṇāhvaya). Operating from within our intellect, He systematically processes the ultimate truths of the Vedas, Shastras, and Puranas in the form of an internal dialogue or churning (Saṁvāda). By awakening this pure spiritual wisdom within our consciousness, He blesses all virtuous souls with eternal, ecstatic bliss (Mōdamaya Sukha) and preserves them forever.
Verse 15
gandhavaha daśa diśagaḷoḷage aravinda saurabha pasarisuta |
ghrāṇa indriyagaḷige sukhavanīvuta sañcarisuvante |
indirēśana suguṇagaḷa dainandinadi tutisuta anumōdisuta |
andhabadhira sumūkanantiru manda janaroḍane ||15||
Meaning: Just as the wind (Gandhavaha) blows across all ten directions, spreading the lovely fragrance of a lotus (Aravinda) and bringing joy to our sense of smell, a devotee should constantly move through life silently celebrating and praising the glorious attributes of Lord Hari (Indiresha). When dealing with ignorant, worldly-minded people (Manda Janaru), the devotee should act as if they are blind (Andha), deaf (Badhira), and mute (Mūka), completely untouched by their material gossip.
Verse 16
śrīramaṇana aramaneya pūrva dvāradali iha sañjñasūryaga |
bhāratīpati prāṇana oḷagiha lakumi nārāyaṇana sēri manujōttamaru |
sarva śarīragata nārāyaṇana avatāra guṇagaḷa tutisutali |
mōdiparu muktiyali ||16||
Meaning: At the eastern gate (Pūrva Dvāra) of Vaikuntha—the palace of Lord Hari (Shriramana)—resides Surya Deva along with his consort Sanjna. Deep within them dwells Mukhyaprana (Bhāratīpati), who holds the supreme form of Lakshmi-Narayana. Devotees who reach liberation enter through this gate, continually praising the infinite incarnations and qualities of the omnipresent Lord Narayana, enjoying eternal bliss in salvation (Mukti).
Verse 17
praṇva pratipādyana purada dakṣiṇa kavāṭa dalippa |
śaśi rōhiṇigata vyānastha kr̥ti pradyumna rūpavanu |
guṇagaḷanu saṁstutisutali pitr̥ gaṇa gadhādharana ativimala paṭṭaṇada oḷage |
svēccānusāradi sañcarisutiharu ||17||
Meaning: At the southern entrance (Dakṣiṇa Kavāṭa) of Vaikuntha—the city of the Lord who is glorified by the sacred syllable Om (Praṇava)—reside Chandra Deva (Shashi) and Rohini. Within them, inside the Vyāna life-breath, dwells the Lord in His form as Pradyumna with His consort Kruti. The liberated ancestors (Pitr̥ Gaṇa) enter through this gate, singing hymns of praise to Pradyumna and Gadadhara, and roaming completely at their own free will inside this perfectly pure celestial city.
Verse 18
amita vikramana ālayada paścima kavāṭadi satisahita sambhramadi |
bhagavadguṇagaḷane hogaḷutalē mōdisuva |
sumanasāsyanoḷippa apānaga damana saṅkaruṣaṇana |
niha hr̥tkamaladoḷu dhēnisuva r̥ṣigaṇava aidi sukhisuvaru ||18||
Meaning: At the western gate (Paścima Kavāṭa) of the palace of the infinitely powerful Lord (Amita Vikrama), Agni Deva (Sumanasāsya) resides joyfully with his wife Swaha, singing the praises of the Lord. Within Agni, inside the Apāna life-breath, dwells the Lord in His form as Samkarshana along with His consort Damana. Great sages (R̥ṣi Gaṇa) who have meditated upon this form within the lotus of their own hearts enter through this gate to achieve supreme celestial happiness.
Verse 19
svaramaṇana guṇa rūpa saptasvaragaḷindali pāḍutiha |
tumburane modalāda akhiḷa gandharvaru |
ramāpatiya purada uttara bāgiladhipa surapa śaciga samāna vāyuga |
harinmaṇinibha śāntipati aniruddhana aiduvaru ||19||
Meaning: The northern gate (Uttara Bāgila) of the city of Lord Hari (Ramāpati) is guarded by Indra Deva (Surapa) along with Shachi Deva, within whom Vayu Deva operates. Inside this specific presence dwells the Lord as Aniruddha with His consort Shanti, shining brightly like an emerald (Harinmaṇi). Celestial singers like Tumburu and all the Gandharvas enter through this gate, beautifully singing the glories of their Lord using the seven classical musical notes (Saptasvara).
Verse 20
garuḍa śēṣa amara indramukha puṣkarane kaḍeyāgippa akhiḷa nirjanaru |
ūrdhva dvāragata bhārati udānadoḷu mereva māyā vāsudēvana |
parama maṅgaḷa avayavagaḷa mandiravanu aidi |
sadā mukundana nōḍi sukhisuvaru ||20||
Meaning: The celestial entities, starting from supreme souls like Garuda and Sesha, followed by cosmic gods like Indra, down to Pushkara, enter through the upper gate (Ūrdhva Dvāra). This gate is governed by Goddess Bharati inside the Udāna life-breath, where the Lord shines as Vasudeva along with His consort Maya. Reaching this grand destination, all these liberated souls enter the divine palace, gazing upon the incredibly auspicious form of Lord Mukunda for all eternity.
Verse 21
dvāra pañcaka pālaroḷagiha bhāratī prāṇāntarātmaka |
māramaṇana ai rūpa tattatdvāradali bappa |
mūrereḍu vidha mukti yōgyara tāratamyavanaritu avara |
kaṁsāri saṁsārābdhi dāṭisi muktaraṇa māḷpa ||21||
Meaning: The Lord of Goddess Lakshmi (Māramaṇa), residing deep within Goddess Bharati and Mukhyaprana, manifests in five distinct forms (Narayana, Pradyumna, Samkarshana, Aniruddha, and Vasudeva) across these five gates. The slayer of Kamsa (Kaṁsāri) carefully evaluates the natural cosmic hierarchy (Tāratamya) of the six types of souls eligible for salvation (Mūrereḍu vidha mukti yōgyaru). Recognizing their exact level of devotion, He pulls them completely out of the ocean of worldly existence (Saṁsārabdhi) and grants them liberation.
Verse 22
beḷagida hūjiyu nōḷparige thaḷathaḷisutali kaṅgoḷisuva andadi |
toḷedu dēhava nāma mudregaḷinda alaṅkarisi olisi |
*nitya kutarka yuktigaḷa alavabōdhara śāstra marmava tiḷiyadiha nara |
baride idaroḷu śaṅkisidarēnu ||22||
Meaning: Just as a well-polished metal vessel shines brilliantly to anyone who looks at it, a person might wash their external body, decorate themselves with sacred marks (Nama and Mudre), and visually look like an advanced devotee. However, if that person relies entirely on dry, flawed logic (Kutarka) and remains completely ignorant of the true, profound spiritual secrets revealed in Madhvacharya’s (Alavabōdha) scriptures, their external display is completely hollow. What is the use of their superficial doubts and spiritual arrogance?
Verse 23
udadhiyoḷu ūrvingaḷu tōrpandadali haṁsōdgītha hari |
hayavadana kr̥ṣṇādi amita avatāragaḷu nityadali |
padumanābhanoḷu irutihavu sarvada samasta prāṇigaḷa cithr̥dayagata rūpagaḷu |
avyavadhānadali biḍade ||23||
Meaning: Just as infinite waves arise, crash, and remain an inseparable part of the vast ocean (Udadhi), all the countless divine incarnations of the Lord—such as Hamsa, Udgitha, Hari, Hayavadana, and Krishna—eternally exist within Lord Padmanabha. Furthermore, His specific spiritual forms dwell directly within the conscious hearts (Cit-Hr̥daya) of every single living being, constantly managing them without a fraction of space or time breaking the connection (Avyavadhāna).
Verse 24
śaradhiyoḷu makers jīvaru iruḷu hagalu ēka prakāradi |
carisuta anumōdisuta ippandadi |
jagatrayavu irutihudu jagadīśanudaradi |
karesuvuadu pratibimba nāmadi dharisihudu hari nāma rūpaṁgaḷanu anavarata ||24||
Meaning: Just as sea creatures like giant crocodiles (Makara) live, move, and thrive day and night inside the ocean, entirely safe within its depths, all three worlds (Jagatraya) exist safely inside the womb (Udara) of the supreme Lord of the Universe (Jagadīśa). The entire creation is technically called a reflection (Pratibimba) of the Lord. It is completely dependent on Him, carrying His divine names and forms at all moments.
Verse 25
janani sauṣṭha padārthagaḷu bhōjanava māḍalu garbhagata śiśu dinadinadi |
abhivr̥ddhiyaiduva teradi |
jīvarige padumanābhanu sarva rasa uṇḍuṇisi saṁrakṣisuva |
jāhnavi janaka janmādi akhiḷa dōṣa vidūra gambhīra ||25||
Meaning: When a pregnant mother eats wholesome, nourishing food (Sauṣṭha Padārtha), the unborn baby inside her womb automatically receives the essential nutrients and grows healthy day by day. In the exact same way, Lord Padmanabha—the father of the holy river Ganga (Jāhnavi Janaka)—consumes the subtle essence of everything in this creation and feeds all living souls internally, sustaining them perfectly. He is infinitely deep (Gambhīra) and completely free from defects like birth and decay (Janmādi Akhiḷa Dōṣa Vidūra).
Verse 26
āśege oḷagādavanu janarige dāsanenisuva |
āśeyanu nija dāsage aidiha puṁsage ellaru dāsarenisuvaru |
śrīśana amghri sarōjayugaḷa nirāśeyandali bhajise olidu |
ramā sahita tannane koḍuva karuṇā samudra hari ||26||
Meaning: A person who is completely controlled by material desires (Āśe) turns into a slave (Dāsa) to other humans to get what they want. However, a spiritually realized individual who has conquered all worldly desires, placing their complete trust in the Lord, commands the respect of the whole world. If a devotee worships the twin lotus feet of the Lord of Lakshmi (Śrīśa) with absolute selflessness (Nirāśe), the ocean of compassion (Karuṇā Samudra), Lord Hari, becomes so pleased that He grants Himself along with Goddess Rama to that true devotee.
Verse 27
dyunadi ādyantavanu kāṇade manujanu ēkatradali tā majjanava gaiye |
samasta dōṣadi muktanaha teradi |
anaghana amalānantananta suguṇagaḷoḷage ondē guṇa |
upāsaneyagaiva mahātma dhanya kr̥tārthanu enisuvanu ||27||
Meaning: A person standing on the banks of the celestial river Ganga (Dyunadi) cannot see its distant origin or its final end. Yet, by simply dipping (Majjana) into the river at one single spot, they are instantly cleansed of all their sins. Similarly, the Supreme Lord (Anagha) possesses infinite, flawless attributes (Amalānanta Suguṇa). If a noble soul (Mahātma) picks even a single divine quality of the Lord and meditates deeply upon it (Upāsane), that person becomes truly blessed (Dhanya) and achieves the ultimate goal of human life (Kr̥tārtha).
Verse 28
vāsudēvanu karesuvanu kārpāsa nāmadi saṅkaruṣaṇanu vāsavāgiha tūladoḷu |
tantuganu pradyumna |
vāsa rūpa aniruddha dēvanu |
bhūṣaṇanu tānāgi tōrpa parēśa nārāyaṇanu sarvada mānya mānadanu ||28||
Meaning: The poet explains the spiritual presence of the Lord using the analogy of a piece of clothing. The Lord in His form as Vasudeva resides in raw cotton (Kārpāsa). As Samkarshana, He exists inside the cleaned cotton wool (Tūla). As Pradyumna, He operates as the thread-weaver (Tantuga). As Aniruddha, He becomes the actual finished garment (Vāsa Rūpa). Finally, as the supreme Lord Narayana, He manifests as the beautiful clothing or ornament (Bhūṣaṇa) that covers and protects us. He is universally revered (Mānya) and bestows honor onto everyone (Mānada).
Verse 29
lalaneyindoḍagūḍi cailagaḷoḷage ōtap rōta rūpadi |
nelesihanu caturātmaka jagannātha viṭhalanu |
chaḷi bisilu maḷe gāḷiyinda ara ghaḷige biḍadalē kāvanu endaridu |
iḷeyoḷu arcisutiru sadā sarvāntarātmakana ||29||
Meaning: Accompanied by His divine consort Lakshmi (Lalane), the four-fold Lord (Caturātmaka—Vasudeva, Samkarshana, Pradyumna, and Aniruddha), Lord Jagannatha Vithala, is woven through this entire universe vertically and horizontally like warp and weft threads (Ōtap rōta) in a fabric. Realizing that He protects us every single moment (Ara Ghaḷige) from freezing cold (Chaḷi), scorching heat (Bisilu), heavy rains, and wild winds, you must constantly worship this omnipresent inner soul (Sarvāntarātmaka) while living on this earth (Iḷe).
***
harikathAmRutasAra gurugaLa karuNadindApanitu kELuve
parama BagavadBaktaru idanAdaradi kELuvudu||
BAratISanu GaLigeyoLu munnUra aravattu sura japagaLa tA racisuvanu
sarva jIvaroLiddu bEsarade
kAruNika avaravara sAdhana pUraisi BU svarga narakava sErisuva
sarvaj~ja sakalEShTa pradAyakanu||1||
tAsige oMBainUru SvAsOccAsagaLa naDesutali
cEtana rASiyoLu hagaliruLu jAgRutanAgi nityadali
I sumanasOttaMsa lESa AyAsavillade pOShisuta
mUlESana anGri sarOja mUladalippa kANisade||2||
arivudondu yAmadoLu SvAsagaLu eraDu sAvirada ELu nUranu
Sara sahasrada mEle nAnUru ahavu dvitIyakke
maraLi yAmatrayake vasu sAvirada mEle nUru eNikeyali
hannereDu tAsige hattu sAvirada enTu nUra ahavu||3||
ondu dinadoLage aniLa ipppattoMdu sAvirada Aru nUru
mukundanAj~jadi mADi mADisi lOkagaLa porevanendu pavanana pogaLutiru
endendU mareyade I mahime sankrandanAdyarigunTe
nODalu sarva kAladali||4||
mUru lakShada mEle viMSati IrereDu sAviravu pakShake
Aru lakShada mEle nAlvattenTu sAviravu mArutanu mAsake japisi
saMsAra sAgaradinda sujanara pArugANisi
salahuvanu bahu BOgagaLanittu||5||
eraDu tingaLige ahudu Rutu BU suraru tiLivudu
SvAsa japa hanneraDu lakShada mEle toMBattAru sahasra
karesuvadu ayana ahvayadi are varuSha
mUvattenTu lakSha I pari tiLivudu eMBattenTu sahasra kOvidaru||6||
varuShake idara immaDi japangaLa guruvariya tA mADi mADisi
duritagaLa pariharisuvanu cintisuva sajjanara
sura virOdhigaLoLage nelesiddu aravidUra
tama adhikArigaLa iravaritu sOhaM upAsane mALpanu avarante||7||
initu upAsane sarva jIvaroLu aniladEvanu mADutire
cintaneya mADade kanDa nIroLu muLugi nityadali maneyoLage kRuShNAjinAdi
Asanadi kuLitu viSiShTa bahu sajjananu enisi
japa maNigaLa eNisidarEnu bEsarade||8||
OdanOdakavu eraDu tEjadoLu aiduvavu laya
tadaBimAnigaLAda Siva pavanaru ramAdhInatva aidiharu
I divijara oDagUDi SrI madhusUdanana aiduvaLendaridu
Adaradali annOdakava koDuta uNuta suKisutiru||9||
jAli toppala ajAvigaLu meddu Alayadi sveccAnusAradi
pAlagareva andadali lakShmI ramaNa tannavara kILu karmava svIkarisi
tanna AlayadoLiTTu avara poreva
kRupALu kAmada kairavadaLa SyAma SrIrAma||10||
SaSi divAkara pAvakaroLiha asitasitalOhitagaLali
Sivasvasana BArgavi mUvaroLu SrI kRuShNa hayavadana vasudhipArdana
trivRutuyenisi vasumatiyoLu annOdaka anaLa pesarinindali
sarva jIvara salahuvanu karuNi||11||
dIpa karadali piDidu kANade kUpadoLu biddante
vEda mahOpaniShad arthagaLa nityadi pELuvavarella
SrI pavanamuKa vinutana amala surUpagaLa vyApAra tiLiyade
pApa puNyake jIva kartRu AkartRu hariyeMba||12||
aniladEvanu vAgmanaH mayanu enisi pAvaka varuNa
sankrandana muKAdyaroLiddu BagavadrUpa guNagaLanu
nenenenedu uccarisutali nammanu sadA santaisuvanu
sanmuni gaNa ArAdhita padAMbuja gOja surarAja||13||
pAdavu enipavu vAgmanaHmaya pAdarUpa dvayagaLoLu
prahlAda pOShaka sankaruShaNAhvayadi nelesiddu
vEda SAstra purANagaLa saMvAda rUpadi mananagaivuta
mOdamaya suKavittu salahuva sarva sajjanara||14||
gandhavaha daSa diSagaLoLage aravinda sauraBa pasarisuta
GrANa indriyagaLige suKavanIvuta sancarisuvante
indirESana suguNagaLa dainandinadi tutisuta anumOdisuta
andhabadhira sumUkanantiru manda janaroDane||15||
SrIramaNana aramaneya pUrva dvAradali iha saMj~jasUryaga
BAratIpati prANana oLagiha lakumi nArAyaNana sEri manujOttamaru
sarva SarIragata nArAyaNana avatAra guNagaLa tutisutali
mOdiparu muktiyali||16||
praNava pratipAdyana purada dakShiNa kavATadalippa
SaSi rOhiNigata vyAnastha kRuti pradyumna rUpavanu
guNagaLanu saMstutisutali pitRu gaNa gadhAdharana ativimala paTTaNada oLage
svEccAnusAradi sancarisutiharu||17||
amita vikramana Alayada paScima kavATadi satisahita saMBramadi
BagavadguNagaLane pogaLutalE mOdisuva
sumanasAsyanoLippa apAnaga damana sankaruShaNana
niha hRutkamaladoLu dhEnisuva RuShigaNava aidi suKisuvaru||18||
svaramaNana guNa rUpa saptasvaragaLindali pADutiha
tuMburane modalAda aKiLa gaMdharvaru
ramApatiya purada uttara bAgiladhipa surapa Saciga samAna vAyuga
harinmaNiniBa SAntipati aniruddhana aiduvaru||19||
garuDa SESha amara indramuKa puShkarane kaDeyAgippa aKiLa nirjanaru
Urdhva dvAragata BArati udAnadoLu mereva mAyA vAsudEvana
parama mangaLa avayavagaLa mandiravanu aidi
sadA mukundana nODi suKisuvaru||20||
dvAra pancaka pAlaroLagiha BAratI prANAntarAtmaka
mAramaNana ai rUpa tattatdvAradali bappa
mUrereDu vidha mukti yOgyara tAratamyavanaritu avara
kaMsAri saMsArAbdhi dATisi muktaraNa mALpa||21||
beLagida hUjiyu nOLparige thaLathaLisutali kangoLisuva andadi
toLedu dEhava nAma mudregaLinda alankarisi olisi
nitya kutarka yuktigaLa alavabOdhara SAstra marmava tiLiyadiha nara
baride idaroLu SankisidarEnu||22||
udadhiyoLu UrvigaLu tOrpandadali haMsOdgItha hari
hayavadana kRuShNAdi amita avatAragaLu nityadali
padumanABanoLu irutihavu sarvada samasta prANigaLa cit~hRudayagata rUpagaLu
avyavadhAnadali biDade||23||
SaradhiyoLu makarAdi jIvaru iruLu hagalu Eka prakAradi
carisuta anumOdisuta ippandadi
jagatrayavu irutihudu jagadISanudaradi
karesuvudu pratibiMba nAmadi dharisihudu hari nAma rUpangaLanu anavarata||24||
janani sauShTha padArthagaLu BOjanava mADalu garBagata SiSu dinadinadi
aBivRuddhiyaiduva teradi
jIvarige padumanABanu sarva rasa unDuNisi sanrakShisuva
jAhnavi janaka janmAdi aKiLa dOSha vidUra gaMBIra||25||
ASege oLagAdavanu janarige dAsanenisuva
ASeyanu nija dAsage aidiha puMsage ellaru dAsarenisuvaru
SrISana aMGri sarOjayugaLa nirASeyindali Bajise olidu
ramA sahita tannane koDuva karuNA samudra hari||26||
dyunadi Adyantavanu kANade manujanu Ekatradali tA majjanava gaiye
samasta dOShadi muktanaha teradi
anaGana amalAnantananta suguNagaLoLage ondE guNa
upAsaneyagaiva mahAtma dhanya kRutArthanu enisuvanu||27||
vAsudEvanu karesuvanu kArpAsa nAmadi sankaruShaNanu vAsavAgiha tUladoLu
taMtuganu pradyumna
vAsa rUpa aniruddha dEvanu
BUShaNanu tAnAgi tOrpa parESa nArAyaNanu sarvada mAnya mAnadanu||28||
lalaneyindoDagUDi cailagaLoLage OtaprOta rUpadi
nelesihanu caturAtmaka jagannAtha viThalanu
CaLi bisilu maLe gALiyinda ara GaLige biDadalE kAvanu endaridu
iLeyoLu arcisutiru sadA sarvAntarAtmakana||29||
****
No comments:
Post a Comment