Audio by Mrs. Nandini Sripad
ರಚನೆ : ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರು
for saahitya click ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 1 to 32
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ,
ದತ್ತಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಧಿ (ಸಂಧಿ 16 )
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ|
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಕಾರುಣಿಕ ಹರಿ ತನ್ನೊಳಿಪ್ಪ ಅಪಾರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗುಣವ ನಾನೂರು ತೆಗೆದು
ಸಪಾದ ಆರೊಂದಧಿಕ ಅರವತ್ತು ನಾರಿಗಿತ್ತ
ದ್ವಿ ಷೋಡಶ ಅಧಿಕ ನೂರು ಪಾದತ್ರಯವ ತನ್ನ ಶರೀರದೊಳಗೆ
ಈಪರಿ ವಿಭಾಗವ ಮಾಡಿ ತ್ರಿಪದಾಹ್ವ||1||
ಸತ್ಯ ಲೋಕಾಧಿಪನೊಳಗೆ ಐವತ್ತೆರೆಡು ಪವಮಾನನೊಳು ನಾಲ್ವತ್ತು ಮೇಲೆಂಟು
ಅಧಿಕ ಶಿವನೊಳಗಿಟ್ಟನಿಪ್ಪತ್ತು ಚಿತ್ತಜ ಇಂದ್ರರೊಳು ಐದಧಿಕ ದಶ
ತತ್ವಮಾನಿಗಳು ಎನಿಪ ಸುರರೊಳು ಹತ್ತು
ಈರೈದು ಅಖಿಳ ಜೀವರೊಳಿಟ್ಟ ನಿರವದ್ಯ||2||
ಕಲಿ ಮೊದಲುಗೊಂಡ ಅಖಿಳ ದಾನವರೊಳಗೆ ನಾಲ್ವತ್ತೈದು
ಈ ಪರಿ ತಿಳಿದು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡು ಮರೆಯದೆ ಪರಮ ಭಕುತಿಯಲಿ
ಇಳೆಯೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಸು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿಲಯನ ಆಳಾನೆಂದು
ಸರ್ವ ಸ್ಥಳಗಳಲಿ ಸಂತೈಸುತಿಪ್ಪನು ಗೆಳೆಯನಂದದಲಿ||3||
ಅವನಿಪ ಸ್ವಾಮಿತ್ವ ಧರ್ಮವ ಸ್ವವಶ ಮಾತ್ಯರಿಗಿತ್ತು
ತಾ ಮತ್ತವರ ಮುಖದಲಿ ರಾಜ ಕಾರ್ಯಾವ ಮಾಡಿಸುವ ತೆರದಿ
ಕವಿಭಿರೀಡಿತ ತನ್ನ ಕಳೆಗಳ ದಿವಿಜ ದಾನವ ಮಾನವರೊಳಿಟ್ಟು
ಅವಿರತ ಗುಣತ್ರಯಜ ಕರ್ಮವ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸುವ||4||
ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳು ಈ ತೆರದಿ ಕಾರುಣ್ಯ ಸಾಗರ ದೇವದಾನವ ಮಾನವರೊಳಿಟ್ಟು
ಅವರ ಫಲ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನೆ ಮಾಡಿ
ಬನ್ನ ಬಡಿಸುವ ಭಕ್ತಿಹೀನರ ಸನ್ನುತ ಸುಕರ್ಮ ಫಲತೆಗೆದು
ಪ್ರಪನ್ನರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಅವರ ಸುಖಪಡಿಸುವನು ಸುಭುಜಾಹ್ವ||5||
ಮಾಣಿಕವ ಕೊಂಡು ಅಂಗಡಿಯೊಳು ಅಜಿವಾನ ಕೊಟ್ಟು ಆ ಪುರುಷನ
ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡುವ ತೆರದಿ ದೈತ್ಯರು ನಿತ್ಯದಲಿ ಮಾಳ್ಪ
ದಾನ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳ ಫಲ ಪವಮಾನ ಪಿತನು ಅಪಹರಿಸಿ
ಅಸಮೀಚೀನ ಸುಖಗಳ ಕೊಟ್ಟು ಅಸುರರ ಮತ್ತರನು ಮಾಳ್ಪ||6||
ಏಣ ಲಾಂಛನನ ಅಮಲ ಕಿರಣ ಕ್ರಮೇಣ ವೃದ್ಧಿಯನು ಐದಿ
ಲೋಗರ ಕಾಣಗೊಡದಿಹ ಕತ್ತಲೆಯ ಭಂಗಿಸುವ ತೆರದಂತೆ
ವೈನತೇಯಾಂಗಸನ ಮೂರ್ತಿ ಧ್ಯಾನವುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ
ಸುಜ್ಞಾನ ಭಕ್ತ್ಯಾದಿಗಳು ವರ್ಧಿಸಿ ಸುಖವೇ ಕೊಡುತಿಹರು||7||
ಜನಪನ ಅರಿಕೆಯ ಚೋರ ಪೊಳಲೊಳು ಧನವ ಕದ್ದೊಯ್ದ ಈಯಲು
ಅವನ ಅವಗುಣಗಳು ಎಣಿಸದೆ ಪೊರೆವ ಕೊಡದಿರೆ ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ತೆರದಿ
ಅನುಚಿತೋಚಿತ ಕರ್ಮ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣವೆನಲು
ಕೈಕೊಂಡು ತನ್ನರಮನೆಯೊಳಿಟ್ಟು ಆನಂದ ಬಡಿಸುವ ಮಾಧವಾನತರ||8||
ಅನ್ನದ ಅನ್ನಾದ ಅನ್ನ ನಾಮಕ ಮುನ್ನ ಪೇಳ್ದ ಪ್ರಕಾರ
ಜೀವರೊಳು ಅನ್ನ ರೂಪ ಪ್ರವೇಶಗೈದು ಅವರವರ ವ್ಯಾಪಾರ
ಬನ್ನಬಡದಲೆ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿ ಧನ್ಯರಿವರು ಅಹುದು ಎಂದೆನಿಸಿ
ತ್ರೈಗುಣ್ಯ ವರ್ಜಿತ ತತ್ತದಾಹ್ವಯನು ಆಗಿ ಕರೆಸುವನು||9||
ಸಲಿಲಬಿಂದು ಪಯಾಬ್ಧಿಯೊಳು ಬೀಳಲು ವಿಕಾರವನು ಐದ ಬಲ್ಲದೆ
ಜಲವು ತದ್ರೂಪವನೆ ಐದುವುದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ
ಕಲಿಲಮಲಾಪಹನ ಅರ್ಚಿಸುವ ಸತ್ಕುಲಜರ ಕುಕರ್ಮಗಳು
ತಾನಿಷ್ಕಲುಷ ಕರ್ಮಗಳಾಗಿ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಕೊಡುತಿಹರು||10||
ಮೊಗದೊಳಗೆ ಮೊಗವಿಟ್ಟು ಮುದ್ದಿಸಿ ಮಗುವಿನಂ ಬಿಗಿದಪ್ಪಿ ರಂಬಿಸಿ
ನೇಹದಿ ತೆಗೆದು ತನ್ನಯ ಸ್ತನಗಳು ಉಣಿಸುವ ಜನನಿಯಂದದಲಿ
ಅಗಣಿತಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಪಾದಾಬ್ಜಗಳ ಧೇನಿಪ ಭಕ್ತ ಜನರಿಗೆ
ಪ್ರಘಟಕನು ತಾನಾಗಿ ಸೌಖ್ಯಗಳು ಏವ ಸರ್ವತ್ರ||11||
ತೋಟಿಗನು ಭೂಮಿಯೊಳು ಬೀಜವ ನಾಟಬೇಕೆಂದೆನುತ
ಹಿತದಲಿ ಮೋಟೆಯಿಂ ನೀರೆತ್ತಿ ಸಸಿಗಳ ಸಂತೈಸುವಂತೆ
ಪಾಟುಬಡದಲೆ ಜಗದಿ ಜೀವರ ಘೋಟಕಾಸ್ಯನು ಸೃಜಿಸಿ
ಯೋಗ್ಯತೆ ದಾಟಗೊಡದಲೆ ಸಲಹುತಿಪ್ಪನು ಸರ್ವ ಕಾಲದಲಿ||12||
ಭೂಮಿಯೊಳು ಜಲವಿರೆ ತೃಷಾರ್ತನು ತಾ ಮರೆದು
ಮೊಗವೆತ್ತಿ ಎಣ್ದೆಸೆವ್ಯೋಮ ಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಕಾಣದೆ ಮಿಡುಕುವಂದದಲಿ
ಶ್ರೀ ಮನೋರಮ ಸರ್ವರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯು ಆಗಿರೆ ತಿಳಿಯಲರಿಯದೆ
ಭ್ರಾಮಕರು ಭಜಿಸುವರು ಭಕುತಿಯಲಿ ಅನ್ಯ ದೇವತೆಯ||13||
ಮುಖ್ಯ ಫಲ ವೈಕುಂಠ ಮುಖ್ಯಾಮುಖ್ಯ ಫಲ ಮಹದಾದಿ ಲೋಕಾ
ಅಮುಖ್ಯ ಫಲ ವೈಷಯಿಕವು ಎಂದರಿದು ಅತಿ ಭಕುತಿಯಿಂದ
ರಕ್ಕಸ ಅರಿಯ ಭಜಿಸುತಲಿ ನಿರ್ದುಃಖನಾಗು
ನಿರಂತರದಿ ಮೊರೆ ಪೊಕ್ಕವರ ಬಿಡ ಭೃತ್ಯವತ್ಸಲ ಭಾರತೀಶ ಪಿತ||14||
ವ್ಯಾಧಿಯಿಂ ಪೀಡಿತ ಶಿಶುವಿಗೆ ಗುಡೋದಕವ ನೆರೆದು ಅದಕೆ ಔಷಧ ತೇದು
ಕುಡಿಸುವ ತಾಯಿಯ ಉಪಾದಿಯಲಿ
ಸರ್ವಜ್ಞ ಬಾದರಾಯಣ ಭಕ್ತ ಜನಕೆ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪಕನಾಗಿ
ಭಾಗವತಾದಿಯಲಿ ಪೇಳಿದನು ಧರ್ಮಾದಿಗಳೇ ಫಲವೆಂದು||15||
ದೂರದಲ್ಲಿಹ ಪರ್ವತ ಘನಾಕಾರ ತೋರ್ಪುದು ನೋಳ್ಪ ಜನರಿಗೆ
ಸಾರಗೈಯಲು ಸರ್ವ ವ್ಯಾಘ್ರಗಳಿಂದ ಭಯವಿಹುದು
ಘೋರತರ ಸಂಸಾರ ಸೌಖ್ಯ ಅಸಾರತರವೆಂದು ಅರಿತು
ನಿತ್ಯ ರಮಾರಮಣನ ಆರಾಧಿಸುವರು ಅದರಿಂದ ಬಲ್ಲವರು||16||
ಕೆಸರ ಘಟಗಳ ಮಾಡಿ ಬೇಸಿಗೆ ಬಿಸಿಲೊಳಗೆ ಇಟ್ಟು ಒಣಗಿಸಿದರು ಅದು
ಘನ ರಸವು ತುಂಬಲು ಬಹುದೇ? ಸರ್ವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ನಾನೆಂಬ
ಪಶುಪ ನರನು ಏನೇನು ಮಾಳ್ಪ ಅನಶನ ದಾನ ಸ್ನಾನ ಕರ್ಮಗಳು
ಒಸರಿ ಪೋಪವು ಬರಿದೆ ದೇಹ ಆಯಾಸವನೆ ಕೊಟ್ಟು||17||
ಎರಡು ದೀಕ್ಷೆಗಳಿಹವು ಬಾಹ್ಯಾಂತರವು ಎನಿಪ ನಾಮದಲಿ
ಬುಧರಿಂದರಿತು ದೀಕ್ಷಿತನು ಆಗು ದೀರ್ಘ ದ್ವೇಷಗಳ ಬಿಟ್ಟು
ಹರಿಯೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರ ಪುರುಷ ಪೂಜಿತ ಪಾದ
ಜನ್ಮಾದಿ ಅರವಿ ದೂರ ಸುಖಾತ್ಮ ಸರ್ವಗನು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತಿರು||18||
ಹೇಯವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲವು ಉಪಾದೇಯ ವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲ
ನ್ಯಾಯಾನ್ಯಾಯ ಧರ್ಮಗಳಿಲ್ಲ ದ್ವೇಷ ಅಸೂಯೆ ಮೊದಲಿಲ್ಲ
ತಾಯಿ ತಂದೆಗಳಿಲ್ಲ ಕಮಲದಳಾಯತ ಅಕ್ಷಗೆಯೆನಲು
ಈಸುವ ಕಾಯಿಯಂದದಿ ಮುಳಗಗೊಡದೆ ಭವಾಬ್ಧಿ ದಾಟಿಸುವ||19||
ಮಂದನಾದರು ಸರಿಯೆ ಗೋಪೀಚಂದನ ಶ್ರೀ ಮುದ್ರೆಗಳ ನಲಿವಿಂದ ಧರಿಸುತ
ಶ್ರೀ ತುಳಸಿ ಪದುಮಾಕ್ಷಿ ಸರಗಳನು ಕಂಧರದ ಮಧ್ಯದಲಿ ಧರಿಸಿ
ಮುಕುಂದ ಶ್ರೀ ಭೂರಮಣ ತ್ರಿಜಗದ್ವಂದ್ಯ
ಸರ್ವ ಸ್ವಾಮಿ ಮಮ ಕುಲದೈವವು ಎನೆ ಪೊರೆವ||20||
ಪ್ರಾಯ ಧನ ಮದದಿಂದ ಜನರಿಗೆ ನಾಯಕ ಪ್ರಭುವೆಂಬಿ
ಪೂರ್ವದಿ ತಾಯಿ ಪೊಟ್ಟೆಯೊಳಿರಲು ಪ್ರಭುವೆಂದೇಕೆ ಕರೆಯರಲೈ?
ಕಾಯ ನಿನ್ನನು ಬಿಟ್ಟು ಪೋಗಲು ರಾಯಾ ನೀನೆಂಬುವ ಪ್ರಭುತ್ವ
ಪಲಾಯನವನೈದಿತು ಸಮೀಪದಲಿದ್ದರೆ ಅದು ತೋರು||21||
ವಾಸುದೇವ ಏಕ ಪ್ರಕಾರದಿ ಈಶನೆನಿಸುವ
ಬ್ರಹ್ಮ ರುದ್ರ ಶಚಿ ಈಶ ಮೊದಲಾದ ಅಮರರೆಲ್ಲರು ದಾಸರೆನಿಸುವರು
ಈ ಸುಮಾರ್ಗವ ಬಿಟ್ಟು ಸೋಹಮುಪಾಸನೆಯಗೈವ ನರ
ದೇಹಜ ದೈಶಿಕ ಕ್ಲೇಶಗಳು ಬರಲು ಅವನು ಏಕೆ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ||22||
ಆ ಪರ ಬ್ರಹ್ಮನಲಿ ತ್ರಿಜಗದ್ವ್ಯಾಪಕಾತ್ವ ನಿಯಾಮಕಾತ್ವ
ಸ್ಥಾಪಕಾತ್ವ ವಶಾತ್ವ ಈಶಾತ್ವಾದಿ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಲೋಪವಿಲ್ಲ
ಏಕ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವರೂಪವು ಎನಿಪವು ಸರ್ವ ಕಾಲದಿ ಪೋಪವಲ್ಲವು
ಜೀವರಿಗೆ ದಾಸಾತ್ವದುಪಾದಿ||23||
ನಿತ್ಯನೂತನ ನಿರ್ವಿಕಾರ ಸುಹೃತ್ತಮ ಪ್ರಣವಸ್ಥ
ವರ್ಣೋತ್ಪತ್ತಿ ಕಾರಣ ವಾಗ್ಮನಃಮಯ ಸಾಮಗಾನರತ
ದತ್ತ ಕಪಿಲ ಹಯಾಸ್ಯ ರೂಪದಿ ಪೃಥ್ ಪ್ರುತಗ್ ಜೀವರೊಳಗಿದ್ದು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವನು
ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆ ಕರ್ಮವ ಅನುಸರಿಸಿ||24||
ಶೃತಿಗಳು ಆತನ ಮಾತು ವಿಮಲಾ ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಆತನ ಶಿಕ್ಷೆ
ಜೀವ ಪ್ರತತಿ ಪ್ರಕೃತಿಗಳು ಎರಡು ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಎನಿಸಿಕೊಳುತಿಹವು
ಇತರ ಕರ್ಮಗಳು ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪತಿಗೆ ಪೂಜೆಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ
ಚತುರ ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಬೇಡದಿರು ಸ್ವಪ್ನದಲಿ||25||
ಭೂತಳಾಧಿಪನು ಆಜ್ಞ ಧಾರಕ ದೂತರಿಗೆ
ಸೇವಾನುಸಾರದಿ ವೇತನವ ಕೊಟ್ಟು ಅವರ ಸಂತೋಷಿಸುವ ತೆರದಂತೆ
ಮಾತರಿಶ್ವ ಪ್ರಿಯನು ಪರಮ ಪ್ರೀತಿ ಪೂರ್ವಕ
ಸದ್ಗುಣಂಗಳ ಗಾಧಕರ ಸಂತೋಷ ಪಡಿಸುವ ಇಹ ಪರಂಗಳಲಿ||26||
ದೀಪ ದಿವದಲಿ ಕಂಡರಾದಡೆ ಲೋಪಗೈಸುವರು ಆ ಕ್ಷಣ
ಹರಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರೆ ನಂದ ನಾಮ ಸುನಂದವು ಎನಿಸುವವು
ಔಪಚಾರಿಕವಲ್ಲ ಸುಜನರ ಪಾಪ ಕರ್ಮವು ಪುಣ್ಯವು ಎನಿಪವು
ಪಾಪಿಗಳ ಸತ್ಪುಣ್ಯ ಕರ್ಮವು ಪಾಪವು ಎನಿಸುವವು||27||
ಧನವ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಪ್ರದ್ರಾವಣಿಕರಂದದದಿ
ಕೋವಿದರ ಮನೆಮನೆಗಳಲಿ ಸಂಚರಿಸು ಶಾಸ್ತ್ರ ಶ್ರವಣ ಗೋಸುಗದಿ
ಮನನಗೈದು ಉಪದೇಶಿಸುತ ದುರ್ಜನರ ಕೂಡಿ ಆಡದಿರು ಸ್ವಪ್ನದಿ
ಪ್ರಣತ ಕಾಮದ ಕೊಡುವ ಸೌಖ್ಯಗಳ ಇಹ ಪರಂಗಳಲಿ||28||
ಕಾರಕ ಕ್ರಿಯ ದ್ರವ್ಯ ವಿಭ್ರಮ ಮೂರು ವಿಧ ಜೀವರಿಗೆ
ಬಹು ಸಂಸಾರಕೆ ಇವು ಕಾರಣವು ಎನಿಸುವವು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ ದೂರ ಓಡಿಸಿ
ಭ್ರಾಮಕತ್ರಯ ಮಾರಿಗೆ ಒಳಗಾಗದಲೆ
ಸರ್ವಾರಾಧಕನ ಚಿಂತಿಸುತಲಿರು ಸರ್ವತ್ರ ಮರೆಯದಲೆ||29||
ಕರಣ ಕರ್ಮವ ಮಾಡಿದರೆ ವಿಸ್ಮರಣೆ ಕಾಲದಿ ಮಾತುಗಳಿಗೆ
ಉತ್ತರವ ಕೊಡದಲೆ ಸುಮ್ಮನಿಪ್ಪನು
ಜಾಗರಾವಸ್ಥೆ ಕರುಣಿಸಲು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ
ಬರಲು ನಾಲ್ಕವಸ್ಥೆಗಳು ಪರಿಹರಿಸಿ ಕೊಳನು ಏತಕೆ? ಸ್ವತಂತ್ರನು ತಾನೆಯೆಂಬುವನು||30||
ಯುಕ್ತಿ ಮಾತುಗಳಲ್ಲ ಶ್ರುತಿ ಸ್ಮೃತಿ ಉಕ್ತ ಮಾತುಗಳಿವು
ವಿಚಾರಿಸಿ ಮುಕ್ತಿಗಿವು ಸೋಪಾನವು ಎನಿಪವು ಪ್ರತಿಪ್ರತಿ ಪದವು
ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಪಠಿಸುವವರಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೊಡುವ ಸ್ವರೂಪ ಸುಖ
ಪ್ರವಿವಿರಕ್ತನ ಮಾಡುವನು ಭವಭಯದಿಂದ ಬಹು ರೂಪ||31||
ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಸುಗುಣ ಮಣಿಗಳ ಪ್ರಾಣಮಾತ ವಯುನಾಖ್ಯ ಸೂತ್ರದಿ ಪೋಣಿಸಿದ ಮಾಲಿಕೆಯ
ವಾಗ್ಮಯಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ
ಜ್ಞಾನಿಗಳ ದೃಕ್ ವಿಷಯವುಹುದ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ ತೋರ್ಪುದು
ಮಾಣಿಕವ ಮರ್ಕಟನ ಕೈಯಲಿ ಕೊಟ್ಟ ತೆರದಂತೆ||32||
ಶ್ರೀವಿಧಿ ಈರ ವಿಪಾಹಿಪ ಈಶ ಶಚೀ ವರಾತ್ಮಭವ ಅರ್ಕ ಶಶಿ
ದಿಗ್ದೇವ ಋಷಿ ಗಂಧರ್ವ ಕಿನ್ನರ ಸಿದ್ಧ ಸಾಧ್ಯ ಗಣ ಸೇವಿತ ಪದಾಂಬುಜ
ತ್ವತ್ಪಾದಾಲವಂಬಿಗಳು ಆದ ಭಕ್ತರ ಕಾವ
ಕರುಣಾ ಸಾಂದ್ರ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹೃತ್ಕುಮುದ ಚಂದ್ರ||33||
ಆದರಿಶ ಅಗತಾಕ್ಷ ಭಾಷಾ ಭೇದದಿಂದಲಿ ಕರೆಯಲು ಅದನು
ನಿಷೇಧಗೈದು ಅವಲೋಕಿಸದೆ ಬಿಡುವರೆ ವಿವೇಕಿಗಳು
ಮಾಧವನ ಗುಣ ಪೇಳ್ವ ಪ್ರಾಕೃತವು ಆದರೆಯು ಸರಿ
ಕೇಳಿ ಪರಮ ಆಹ್ಲಾದಬಡದಿಪ್ಪರೆ? ನಿರಂತರ ಬಲ್ಲ ಕೋವಿದರು||34||
ಭಾಸ್ಕರನ ಮಂಡಲವ ಕಂಡು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಮೋದಿಸದೆ
ದ್ವೇಷದಿ ತಸ್ಕರನು ನಿಂದಿಸಲು ಕುಂದಹುದೇ ದಿವಾಕರಗೆ
ಸಂಸ್ಕೃತವು ಇದಲ್ಲ ಎಂದು ಕುಹಕ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಏನಹುದು?
ಭಕ್ತಿ ಪುರಸ್ಕರದಿ ಕೇಳ್ವರಿಗೊಲಿವನು ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷ ಸದಾ||35||
ಪತಿತನ ಕಪಾಲದೊಳು ಭಾಗೀರಥಿಯ ಜಲವಿರೆ ಪೇಯವು ಎನಿಪುದೆ?
ಇತರ ಕವಿ ನಿರ್ಮಿತ ಕುಕಾವ್ಯ ಅಶ್ರಾವ್ಯ ಬುಧರಿಂದ
ಕೃತಿ ಪತಿಕಥಾನ್ವಿತವು ಎನಿಪ ಪ್ರಾಕೃತವೆ ತಾ ಸಂಸ್ಕೃತವು ಎನಿಸಿ
ಸದ್ಗತಿಯನೀವುದು ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕ ಕೇಳಿ ಪೇಳ್ವರಿಗೆ||36||
ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಯುಕ್ತಿ ಗ್ರಂಥಗಳು ಓದಿ ಕೇಳ್ದವನಲ್ಲ
ಸಂತತ ಸಾಧುಗಳ ಸಹವಾಸ ಸಲ್ಲಾಪಗಳು ಮೊದಲಿಲ್ಲ
ಮೋದ ತೀರ್ಥ ಆರ್ಯರ ಮತಾನುಗರು ಆದವರ ಕರುಣದಲಿ ಪೇಳ್ದೆ
ರಮಾಧವ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ ತಿಳಿಸಿದದರೊಳಗೆ||37||
***
Here is the complete Datta-Svātantrya Sandhi (Sandhi 16) from Harikathāmṛtasāra, containing only the Roman transliterated verses (Padya) from verse 1 to the final verse 37.
Verse 1
śrīvarana guṇagaḷanu tiḷiyade
dēvadēvagaḷenna dēvage
sēve gaīvudu muhiyade upāsaneya māḍuvudu
dēva bhūmiyoḷu jīvaroḷagiddu avara sādhanava taniyisi
kōvidara hāgāgi kāva kr̥pālu vijayaviṭhala|| 1 ||
Verse 2
mukhya prāṇana dēhadi prutak
mukhya prāṇana dēhadoḷage
mukhya rūpadi nitya vāsisa mātariśvana priya
mukhya prāṇanigū dāna mukhya prāṇana pitā dēva
mukhya jagadādhāra datta kapila hayāsya rūpa|| 2 ||
Verse 3
paramāṇu mahatparama rūpadi
dharaṇi jalāgni pavana gagana
ahambhāva mahadātma prakr̥ti puruṣaranu vyāpisi
iruva sarvōttamanu datta kapila hayamukhāhvayadi
sthiravāgiddu prērisi naḍesuva sarvara jagadoḷage|| 3 ||
Verse 4
sūtra rūpadi sarvaroḷagiddu
sūtra prāṇana śaktiyinda
sūtradali pōṇisida maṇigaḷa teradali jagattanu
sūtra rūpanu nitya dharisuta sūtradhāranu tāne enisi
pātra pātra yōgyateya tiḷidu pālisuva datta|| 4 ||
Verse 5
dēvadēvēśana prutag rūpa
dēvadēvēśana dēhadoḷu
dēvadēvēśanu nitya vāsisutihanu jagadoḷage
dēvadēva kapila hayavadana rūpadi sarvara
jīvaroḷagiddu sādhanava māḍisi taniyisuva datta|| 5 ||
Verse 6
tanna prēraṇeyinda jīvaru
tanna prēraṇeyinda dēvagaḷu
tanna prēraṇeyinda dānavaru pravartisuvaru
tanna prēraṇeyinda sarva jagattu pravartasutihudu
tanna svātantrya śaktiyinda salahuva datta|| 6 ||
Verse 7
oḷage puruṣanu dēvadaivavu
oḷage puruṣanu jīvaroḷage
oḷage puruṣanu dānavaroḷage pravartasutihanu
oḷage puruṣanu dēva rūpadi sādhanava māḍisi
oḷage puruṣanu muktiyanīva kr̥pālu vijayaviṭhala|| 7 ||
Verse 8
bāhya dīkṣe bāhya pūje
bāhya dhyāna bāhya japa
bāhya snāna bāhya dāna bāhya karmagaḷu
bāhyavāgiddu māḍidare adu bāhya phala koḍuvadalla
bāhya dūranu āgiddu phalanīva datta kapila|| 8 ||
Verse 9
antarātmadi nitya dhyānisa
antarātmadi nitya pūjisa
antarātmadi nitya japa dāna homagaḷa māḍu
antarātmadi kapila hayavadana rūpadi nitya
antaryāmiyu āgiddu salahuva kr̥pālu vijayaviṭhala|| 9 ||
Verse 10
tanna nambida bhaktaranu tā
tanna nambida dāsarigū
tanna nambida śaraṇāgatara biḍanu sarvakāladali
tanna nambida bhaktaranu tā parama prīti purvaka
tanna svarūpada sukha koṭṭu salahuva datta kapila|| 10 ||
Verse 11
anya dēvateya bhajisuvavarige
anya dēvateya dāsarigū
anya dēvateya rūpadi phalanīva dēvadēva
anya dēvateya antaryāmiyu āgiddu dēva
anya dēvateya rūpadi salahuva kr̥pālu vijayaviṭhala|| 11 ||
Verse 12
sarva svātantrya dēvage sarva
sarva svātantrya dēva rūpadi
sarva svātantrya śaktiyinda pravartasutihanu
sarva svātantrya datta kapila hayavadana rūpadi
sarva svātantrya śaktiyinda salahuva kr̥pālu vijayaviṭhala|| 12 ||
Verse 13
bhūmiyoḷu jalavire tr̥ṣārtanu tā maredu
mogavetti eṇdesavyōma maṇḍaladoḷage kāṇade miḍukuvaṇdadali
śrī manōrama sarvara antaryāmiyu āgire tiḷiyalariyade
bhrāmakaru bhajisuvaru bhakutiyali anya dēvateya|| 13 ||
Verse 14
mukhya phala vaikuṇṭha mukhyāmukhya phala mahadādi lōkā
amukhya phala vaiṣayikavu endaridu ati bhakutiyinda
rakkasa ariya bhajisutali nirduḥkhanāgu
nirantaradi more pokkavara biḍa bhr̥tyavatsala bhāratīśa pita|| 14 ||
Verse 15
vyādhiyiṃ pīḍita śiśuvige guḍōdakava neredu adake auṣadha tēdu
kuḍisuva tāyiya upādiyali
sarvajña bādarāyaṇa bhakta janake prasāda rūpakanāgi
bhāgavatādiyali pēḷidanu dharmādigaḷē phalavendu|| 15 ||
Verse 16
dūradalliha parvata ghanākāra tōrpudu nōḷpa janarige
sāragaiyalu sarva vyāghragaḷinda bhayavihudu
ghōratara saṃsāra saukhya asārataravendu aritu
nitya ramāramaṇana ārādhisuvaru adarinda ballavaru|| 16 ||
Verse 17
kesara ghaṭagaḷa māḍi bēsige bisiloḷage iṭṭu oṇagisidaru adu
ghana rasavu tumbalu bahudē? sarva svātantra nāneṃba
paśupa naranu ēnēnu māḷpa anaśana dāna snāna karmagaļu
osari pōpavu baride dēha āyāsavane koṭṭu|| 17 ||
Verse 18
eraḍu dīkṣegaḷihavu bāhyāntaravu enipa nāmadali
budharindariṭu dīkṣitanu āgu dīrgha dvēṣagaḷa biṭṭu
hariyē sarvōttama kṣarākṣara puruṣa pūjita pāda
janmādi aravi dūra sukhātma sarvaganu endu smarisutiru|| 18 ||
Verse 19
hēyavastugaḷillavu upādēya vastugaḷilla
nyāyānyāya dharmagaḷilla dvēṣa asūye modalilla
tāyi tandegaḷilla kamaladaḷāyata akṣageyenalu
īsuva kāyiyandadi muḷagagoḍade bhavābdhi dāṭisuva|| 19 ||
Verse 20
mandanādaru sariye gōpīcandana śrī mudregaḷa nalivinda dharisuta
śrī tuḷasi padumākṣi saragaḷanu kaṇdharada madhyadali dharisi
mukunda śrī bhūramaṇa trijagadvandya
sarva svāmi mama kuladaivavu ene poreva|| 20 ||
Verse 21
prāya dhana madadinda janarige nāyaka prabhuveṃbi
pūrvadi tāyi poṭṭeyoḷiralu prabhuveṃdēke kareyaralaī?
kāya ninnanu biṭṭu pōgalu rāyā nīneṃbuva prabhutva
palāyanavanaīditu samīpadalliddare adu tōru|| 21 ||
Verse 22
vāsudēva ēka prakāradi īśanenisuva
brahma rudra śaci īśa modalāda amararellaru dāsarenisuvaru
ī sumārgava biṭṭu sōhamupāsaneyagaīva nara
dēhaja daiśika klēśagaḷu baralu avanu ēke biḍisikoḷa|| 22 ||
Verse 22
ā para brahmanali trijagadvyāpakātva niyāmakātva
sthāpakātva vaśātva īśātvādi guṇagaḷige lōpavilla
ēka prakāra svarūpavu enipavu sarva kāladi pōpavallavu
jīvarige dāsātva dupādi|| 23 ||
Verse 24
nityanūtana nirvikāra suhr̥ttama praṇavastha
varṇōtpatti kāraṇa vāgmanaḥmaya sāmagānaraata
datta kapila hayāsya rūpadi pr̥th prutag jīvaroḷagiddu pravartisavanu
avaravara yōgyate karmava anusarisi|| 24 ||
Verse 25
śr̥tigaḷu ātana mātu vimalā smr̥tigaḷu ātana śikṣe
jīva pratati prakr̥tigaḷu eraḍu pratimegaḷu enisikoḷutihavu
itara karmagaḷu ella lakṣmī patige pūjegaḷendu smarisuta
catura vidha puruṣārthagaḷa bēḍadiru svapnadali|| 25 ||
Verse 26
bhūtalaādhipanu ājña dhāraka dūtarige
sēvānusāradi vētanavna koṭṭu avara santōṣisuva teradante
mātariśva priyanu parama prīti pūrvaka
sadguṇangaḷa gādhakara santōṣa paḍisuva iha paraṅgaḷali|| 26 ||
Verse 27
dīpa divadali kaṇḍarādaḍe lōpagaisuvaru ā kṣaṇa
hari samīpadallire nanda nāma sunandavu enisuvavu
aupacārikavalla sujanara pāpa karmavu puṇyavu enipavu
pāpigaḷa satpuṇya karmavu pāpavu enisuvavu|| 27 ||
Verse 28
dhanava saṃpādisuva pradrāvaṇikarandadadi
kōvidara manemanegaḷali sañcarisu śāstra śravaṇa gōsugadi
mananagaidu upadēśisuta durjanara kūḍi āḍadiru svapnadali
praṇata kāmada koḍuva saukhyagaḷa iha paraṅgaḷali|| 28 ||
Verse 29
kāraka kriya dravya vibhrama mūru vidha jīvarige
bahu saṃsārake ivu kāraṇavu enisuvavu ella kāladali dūra ōḍisi
bhrāmakatraya mārige oḷagāgadale
sarvārādhakana cintisutaliru sarvatra mareyadale|| 29 ||
Verse 30
karaṇa karmava māḍidare vismaraṇe kāladi mātugaḷige
uttarava koḍadale summanippanu
jāgarāvasthe karuṇisalu vyāpāra māḍuva
baralu nālkavasthegaḷu pariharisi koḷanu ētake? svatantranu tāneyēṃbuvanu|| 30 ||
Verse 31
yukti mātugaḷalla śruti smr̥ti ukta mātugaḷivu
vicārisi mukktigivu sōpānavu enipavu pratiprati padavu
bhaktipūrvaka paṭhisuvarige vyakti koḍuva svarūpa sukha
praviviraktana māḍuvanu bhavabhayadinda bahu rūpa|| 31 ||
Verse 32
śrīnivāsana suguna maṇigaḷa prāṇanātha vayunākhya sūtradi pōṇisida mālikeya
vāgmayage samarapisida
jñānigaḷa dr̥k viṣayavuhuda ajñānigaḷe asahya tōrpudu
māṇikava markaṭana kaiyali koṭṭa teradante|| 32 ||
Verse 33
śrīvidhi īra vipāhipa īśa śacī varātmabhava arka śaśi
digdēva r̥ṣi gandharva kinnara siddha sādhya gaṇa sēvita padāṃbuja
tvatpādālavambigaḷu āda bhaktara kāva
karuṇā sāndra lakṣmī hr̥tkumuda candra|| 33 ||
Verse 34
ādariśa agatākṣa bhāṣā bhēdadindali kareyalu adanu
niṣēdhagaidu avalōkisade biḍuvare vivēkigaḷu
mādhavana guṇa pēḷva prākr̥tavu ādareyu sari
kēḷi parama āhlādabaḍadippare? nirantara balla kōvidaru|| 34 ||
Verse 35
bhāskarana maṇḍalava kaṇḍu namaskarisi mōdisade
dvēṣadi taskaranu nindisalu kuṇdahudē divākarage
saṃskr̥tavu idalla endu kuhaka tiraskarisalu ēnahudu?
bhakti puraskaradi kēḷvarigolivanu puṣkarākṣa sadā|| 35 ||
Verse 36
patitana kapāladoḷu bhāgīrathiya jalavire pēyavu enipude?
itara kavi nirmita kukāvya aśrāvya budharinda
kr̥ti patikathānvita vu enipa prākr̥tave tā saṃskr̥tavu enisi
sadgatiyanīvudu bhakti pūrvaka kēḷi pēḷvarige|| 36 ||
Verse 37
śāstra sayukti granthagaḷu ōdi kēḷdavanalla
saṃtata sādhugaḷa sahavāsa sallāpagaḷu modalilla
mōda tīrtha āryara matānugaru ādavara karuṇadali pēḷde
ramādhava jagannātha viṭhala tilisidadaroḷage|| 37 ||
***
Pronunciation Guide
Long Vowels: Characters marked with a macron (ā, ī, ū, ē, ō) must be held twice as long as short vowels (e.g., bhūmi sounds like 'bhoo-mi').
The Implicit 'A': A standalone a sounds like the brief 'u' in cup; final syllables ending in a consonant or u are short and crisp.
Retroflex Sounds: Letters written with a dot underneath (ṭ, ḍ, ṇ, ḷ) require curling the tip of your tongue backward against the roof of the mouth.
Nasal Vibrations: The character ṃ represents an anusvara, adding a resonant nasal 'm' or 'ng' hum directly onto the preceding vowel.
The Aspirated 'H': Whenever you see h paired with a consonant (bh, gh, th, dh), give it a distinct, forceful puff of air from the throat.
***
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ ೧೬ನೇ ಸಂಧಿಯಾದ 'ದತ್ತಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಧಿ'
ದತ್ತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಧಿ ಸಾರಾಂಶ
1 ದತ್ತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಭಜನೆ
ಈ ಸಂಧಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹಾಗೂ ಗಣಿತಬದ್ಧವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗುಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರನು ಶ್ರೀಹರಿ ಒಬ್ಬನೇ. ಜೀವರ ಉಪಾಸನೆಗಾಗಿ ಆತ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು 400 ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ 132.75 ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ 61.25 ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ, ರುದ್ರ, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ, ಕಲಿ ಮುಂತಾದ ದೈತ್ಯರಿಗೂ ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವಕೋಟಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೇವಲ 10 ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಜೀವಿಯೂ ಸ್ವತಂತ್ರನಲ್ಲ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೂ ಭಗವಂತನು ನಮಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಭಿಕ್ಷೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಸಾರವಾಗಿದೆ.
2 ಜೀವರ ಕರ್ಮ ಹಾಗೂ ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆ
ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಿಯ ಒಳಗೂ ಅನ್ನ, ಅನ್ನಾದ ಮತ್ತು ಅನ್ನರೂಪನಾಗಿ ನಿಂತು ಶಕ್ತಿ ನೀಡಿ, ದೇಹದ ಸಕಲ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ದುರ್ಜನರು ಮಾಡುವ ಯಜ್ಞ ದಾನಗಳ ನಿಜವಾದ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಭಗವಂತನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು, ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕವಾದ, ನಾಶವಾಗುವ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಕೋತಿಯ ಕೈಗೆ ಮಾಣಿಕ ಕೊಟ್ಟು ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಕಡ್ಲೆಕಾಯಿ ಕೊಟ್ಟಂತೆ ಎಂದು ದಾಸರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರಾದ ಸಜ್ಜನರು ತಿಳಿಯದೇ ತಪ್ಪು ಅಥವಾ ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೂ, ಭಗವಂತನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪುಣ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಹೇಗೆಂದರೆ, ಒಂದು ಹನಿ ನೀರು ಹಾಲಿನ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಅದು ನೀರಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಹಾಲೇ ಆಗಿ ಬದಲಾಗುವಂತೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
3 ಮಾನವನ ಭ್ರಮೆ ಹಾಗೂ ಸಂಸಾರದ ಸತ್ಯ
ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಹೋಗುವ ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮೂರ್ಖತನವನ್ನು ದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತರಾಟೆಗೆ ತಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಎದೆಯೊಳಗಿರುವ ಭಗವಂತನನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಹೊರಗಿನ ದೇವತೆಗಳನ್ನೋ ಅಥವಾ ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನೋ ಹುಡುಕುವವನು, ಕಾಲ ಕೆಳಗೆ ನೀರಿದ್ದರೂ ಆಕಾಶದ ಕಡೆಗೆ ಮಳೆಗಾಗಿ ಮುಮುಖಮಾಡಿ ನಿಲ್ಲುವ ಮೂರ್提取ನಂತಿದ್ದಾನೆ. ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾಡುವ ಜಪ ತಪಗಳು ಹಸಿಮಣ್ಣಿನ ಕೊಡದಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಟ್ಟಂತೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ. ಮನುಷ್ಯನು ತಾನು ದೊಡ್ಡ ರಾಜ ಅಥವಾ ಪ್ರಭು ಎಂದು ಮೆರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಅಧಿಕಾರವಿತ್ತು? ಜೀವ ಹೋದಮೇಲೆ ಅವನ ರಾಜಪದವಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ? ಮರಣ ಬರುವಾಗ ತಡೆಯಲಾಗದ ಜೀವನು ತಾನು ಸ್ವತಂತ್ರನೆಂದು ಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೇವಲ ಭ್ರಮೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
4 ಸೋಹಂ ವಾದದ ಖಂಡನೆ
ನಾನೇ ದೇವರು ಎಂಬ ಸೋಹಂ ವಾದ ಅಥವಾ ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನೇ ದೇವಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಬರುವ ರೋಗ ರುಜಿನಗಳನ್ನು ಅವನು ಏಕೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಗುಣಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ? ನಿದ್ರೆ ಅಥವಾ ಮೂರ್ಛೆ ಬಂದಾಗ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಮಾತಾಡಲೂ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಜಡನಂತೆ ಏಕೆ ಬಿದ್ದುಬಿಡುತ್ತಾನೆ? ಆದ್ದರಿಂದ ಜೀವ ಬೇರೆ ಮತ್ತು ದೇವನೇ ಬೇರೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಭ್ರಮೆಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ತಾನೇ ಕರ್ತೃ ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಂದರೆ ಕಾರಕ ಭ್ರಮೆ, ಲೌಕಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳೇ ಶಾಶ್ವತ ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಂದರೆ ಕ್ರಿಯಾ ಭ್ರಮೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಸ್ತುಗಳು ತನಗಾಗಿ ಇವೆ ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಂದರೆ ದ್ರವ್ಯ ಭ್ರಮೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ದಾಟುವುದೇ ಮುಕ್ತಿಯ ಹಾದಿಯಾಗಿದೆ.
5 ಭಾಷಾಭಿಮಾನ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯದ ನಮ್ರತೆ
ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ದೇವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲೇ ಹೇಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸುವ ಕುಹಕಿಗಳಿಗೆ ದಾಸರು ಸೂಕ್ತ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಗವಂತನ ಕಥೆಯಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಕುಕಾವ್ಯಗಳು ತಲೆಬುರುಡೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ಗಂಗೆಯ ನೀರಿನಂತೆ ಅಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಹರಿಕಥೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯವೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕಿಂತ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮಗುವೊಂದು ತಪ್ಪು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಆದರಿಶ ಅಂದರೆ ಕನ್ನಡಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೂ ತಾಯಿ ಮಗುವಿನ ಭಾಷೆಯ ತಪ್ಪನ್ನು ನೋಡದೆ ಕನ್ನಡಿಯನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಂತನು ಭಾಷೆಯನ್ನು ನೋಡದೆ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಅತ್ಯಂತ ನಮ್ರತೆಯಿಂದ, ನಾನು ದೊಡ್ಡ ಶಾಸ್ತ್ರ ಓದಿದವನಲ್ಲ, ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸದ್ಗುರುಗಳ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಭಗವದರ್ಪಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
Meaning
ಮಂಗಳಾಚರಣೆ / ಪೀಠಿಕೆ
ಪದ್ಯ:
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ|
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಅರ್ಥ:
ಪರಮ ದಯಾಳುಗಳಾದ ಗುರುಗಳ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಕಥೆಯೆಂಬ ಅಮೃತದ ಸಾರವನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆದರದಿಂದ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಬೇಕು.
ಪದ್ಯ ೧
ಪದ್ಯ:
ಕಾರುಣಿಕ ಹರಿ ತನ್ನೊಳಿಪ್ಪ ಅಪಾರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗುಣವ ನಾನೂರು ತೆಗೆದು
ಸಪಾದ ಆರೊಂದಧಿಕ ಅರವತ್ತು ನಾರಿಗಿತ್ತ
ದ್ವಿ ಷೋಡಶ ಅಧಿಕ ನೂರು ಪಾದತ್ರಯವ ತನ್ನ ಶರೀರದೊಳಗೆ
ಈಪರಿ ವಿಭಾಗವ ಮಾಡಿ ತ್ರಿಪದಾಹ್ವ|| ೧ ||
ಅರ್ಥ:
ಪರಮ ಕಾರುಣಿಕನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು (ತ್ರಿಪದ ಎಂಬ ನಾಮವುಳ್ಳವನು) ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರವಾದ ಸ್ವಗತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಾಸನೆಗಾಗಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ೪೦೦ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ೪೦೦ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ೬೧.೨೫ ಭಾಗವನ್ನು (ಸಪಾದ ಆರೊಂದಧಿಕ ಅರವತ್ತು — ಅಂದರೆ ಅರವತ್ತೊಂದೂಕಾಲು ಭಾಗ) ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಗೆ (ನಾರಿಗೆ) ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ೧೩೨.೭೫ ಭಾಗವನ್ನು (ದ್ವಿ ಷೋಡಶ ಅಧಿಕ ನೂರು ಪಾದತ್ರಯ — ಅಂದರೆ ನೂರ ಮೂವತ್ತೆರಡೂ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ) ಪರಮಾತ್ಮನು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾಕಾರ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨
ಪದ್ಯ:
ಸತ್ಯ ಲೋಕಾಧಿಪನೊಳಗೆ ಐವತ್ತೆರೆಡು ಪವಮಾನನೊಳು ನಾಲ್ವತ್ತು ಮೇಲೆಂಟು
ಅಧಿಕ ಶಿವನೊಳಗಿಟ್ಟನಿಪ್ಪತ್ತು ಚಿತ್ತಜ ಇಂದ್ರರೊಳು ಐದಧಿಕ ದಶ
ತತ್ವಮಾನಿಗಳು ಎನಿಪ ಸುರರೊಳು ಹತ್ತು
ಈರೈದು ಅಖಿಳ ಜೀವರೊಳಿಟ್ಟ ನಿರವದ್ಯ|| ೨ ||
ಅರ್ಥ:
ದೋಷರಹಿತನಾದ (ನಿರವದ್ಯ) ಶ್ರೀಹರಿಯು ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಹಂಚುತ್ತಾನೆ:
ಸತ್ಯಲೋಕದ ಒಡೆಯನಾದ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಲ್ಲಿ ೫೨ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ.
ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವನಲ್ಲಿ (ಪವಮಾನನೊಳು) ೪೮ ಭಾಗಗಳನ್ನು (ನಾಲ್ವತ್ತು ಮೇಲೆಂಟು) ಇಡುತ್ತಾನೆ.
ರುದ್ರದೇವನಲ್ಲಿ (ಶಿವನೊಳಗೆ) ೨೦ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ.
ಮನ್ಮಥ (ಚಿತ್ತಜ) ಮತ್ತು ಇಂದ್ರದೇವನಲ್ಲಿ ತಲಾ ೧೫ ಭಾಗಗಳನ್ನು (ಐದಧಿಕ ದಶ) ಇಡುತ್ತಾನೆ.
ಉಳಿದ ಇತರ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ತತ್ವಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ೧೦ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸಮಸ್ತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ೧೦ ಭಾಗಗಳನ್ನು (ಈರೈದು) ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೩
ಪದ್ಯ:
ಕಲಿ ಮೊದಲುಗೊಂಡ ಅಖಿಳ ದಾನವರೊಳಗೆ ನಾಲ್ವತ್ತೈದು
ಈ ಪರಿ ತಿಳಿದು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡು ಮರೆಯದೆ ಪರಮ ಭಕುತಿಯಲಿ
ಇಳೆಯೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಸು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿಲಯನ ಆಳಾನೆಂದು
ಸರ್ವ ಸ್ಥಳಗಳಲಿ ಸಂತೈಸುತಿಪ್ಪನು ಗೆಳೆಯನಂದದಲಿ|| ೩ ||
ಅರ್ಥ:
ಭಗವಂತನು ಕಲಿಪುರುಷನೇ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೈತ್ಯರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೪೫ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ (ಗಮನಿಸಿ: ಈ ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರೆ ೪೦೦ ಭಾಗಗಳಾಗುತ್ತವೆ). ಎಲೈ ಜೀವನೇ, ಭಗವಂತನ ಈ ದತ್ತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮರೆಯದೆ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಿಳಿದು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡು. ನಾನು ಆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಸೇವಕ (ಆಳು) ಎಂಬ ದಾಸೋಹಂ ಭಾವದಿಂದ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ (ಇಳೆಯೊಳಗೆ) ಸಂಚರಿಸು. ಹೀಗೆ ಬಾಳುವ ಭಕ್ತನನ್ನು ಶ್ರೀಹರಿಯು ಒಬ್ಬ ಸದ್ಗುಣೀ ಗೆಳೆಯನಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೪
ಪದ್ಯ:
ಅವನಿಪ ಸ್ವಾಮಿತ್ವ ಧರ್ಮವ ಸ್ವವಶ ಮಾತ್ಯರಿಗಿತ್ತು
ತಾ ಮತ್ತವರ ಮುಖದಲಿ ರಾಜ ಕಾರ್ಯಾವ ಮಾಡಿಸುವ ತೆರದಿ
ಕವಿಭಿರೀಡಿತ ತನ್ನ ಕಳೆಗಳ ದಿವಿಜ ದಾನವ ಮಾನವರೊಳಿಟ್ಟು
ಅವಿರತ ಗುಣತ್ರಯಜ ಕರ್ಮವ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸುವ|| ೪ ||
ಅರ್ಥ:
ಒಬ್ಬ ರಾಜನು (ಅವನಿಪನು) ತನ್ನ ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತನ್ನ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸಚಿವರಿಗೆ (ಅಮಾತ್ಯರಿಗೆ) ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟು, ತಾನು ಹಿಂದೆ ನಿಂತು ಅವರ ಮೂಲಕವೇ ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುವಂತೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಲ್ಪಡುವ (ಕವಿಭಿರೀಡಿತ) ಶ್ರೀಹರಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕಳೆಗಳನ್ನು (ಅಂಶಗಳನ್ನು) ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು ಮತ್ತು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಜೀವರ ಪ್ರಕೃತಿಯ ತ್ರಿಗುಣಗಳಿಗೆ (ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ಸು, ತಮಸ್ಸು) ಅನುಗುಣವಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತಾನೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿಂತು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳಿಂದಲೂ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೫
ಪದ್ಯ:
ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳು ಈ ತೆರದಿ ಕಾರುಣ್ಯ ಸಾಗರ ದೇವದಾನವ ಮಾನವರೊಳಟ್ಟು
ಅವರ ಫಲ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನೆ ಮಾಡಿ
ಬನ್ನ ಬಡಿಸುವ ಭಕ್ತಿಹೀನರ ಸನ್ನುತ ಸುಕರ್ಮ ಫಲತೆಗೆದು
ಪ್ರಪನ್ನರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಅವರ ಸುಖಪಡಿಸುವನು ಸುಭುಜಾಹ್ವ|| ೫ ||
ಅರ್ಥ:
ಕಾರುಣ್ಯ ಸಾಗರನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ದೇವ, ದಾನವ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಫಲ ಕೊಡುವಾಗ ಅವರ ಭಕ್ತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಫಲವನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತನಗೆ ಭಕ್ತಿಹೀನರಾದವರು (ದೈತ್ಯರು) ಮಾಡಿದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳ (ಸುಕರ್ಮಗಳ) ಫಲವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ತನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶರಣುಹೋದ ಭಕ್ತರಿಗೆ (ಪ್ರಪನ್ನರಿಗೆ) ಕೊಟ್ಟು ಅವರನ್ನು ಸುಖಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತಿಹೀನರನ್ನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಬನ್ನಬಡಿಸುತ್ತಾನೆ (ದುಃಖಕ್ಕೀಡುಮಾಡುತ್ತಾನೆ). ಸುಂದರ ಬಾಹುಗಳುಳ್ಳವನಾದ್ದರಿಂದ ಆ ಹರಿಗೆ 'ಸುಭುಜ' ಎಂದು ಹೆಸರು.
ಪದ್ಯ ೬
ಪದ್ಯ:
ಮಾಣಿಕವ ಕೊಂಡು ಅಂಗಡಿಯೊಳು ಅಜಿವಾನ ಕೊಟ್ಟು ಆ ಪುರುಷನ
ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡುವ ತೆರದಿ ದೈತ್ಯರು ನಿತ್ಯದಲಿ ಮಾಳ್ಪ
ದಾನ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳ ಫಲ ಪವಮಾನ ಪಿತನು ಅಪಹರಿಸಿ
ಅಸಮೀಚೀನ ಸುಖಗಳ ಕೊಟ್ಟು ಅಸುರರ ಮತ್ತರನು ಮಾಳ್ಪ|| ೬ ||
ಅರ್ಥ:
ಒಬ್ಬ ವರ್ತಕನು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಮಾಣಿಕವನ್ನು ತಾನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಬೆಲೆಯ ಓಮದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು (ಅಜಿವಾನವನ್ನು) ಕೊಟ್ಟು ಗ್ರಾಹಕನನ್ನು ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿ ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ; ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ ತಂದೆಯಾದ (ಪವಮಾನ ಪಿತ) ಶ್ರೀಹರಿಯು ದೈತ್ಯರು ಮಾಡುವ ದಾನ, ಯಜ್ಞ ಮೊದಲಾದ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳ ನೈಜ ಫಲವಾದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾನೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಪವಾದ ಮತ್ತು ಅನಿತ್ಯವಾದ ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು (ಅಸಮೀಚೀನ ಸುಖಗಳನ್ನು) ನೀಡಿ ಆ ಅಸುರರನ್ನು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೭
ಪದ್ಯ:
ಏಣ ಲಾಂಛನನ ಅಮಲ ಕಿರಣ ಕ್ರಮೇಣ ವೃದ್ಧಿಯನು ಐದಿ
ಲೋಗರ ಕಾಣಗೊಡದಿಹ ಕತ್ತಲೆಯ ಭಂಗಿಸುವ ತೆರದಂತೆ
ವೈನತೇಯಾಂಗಸನ ಮೂರ್ತಿ ಧ್ಯಾನವುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ
ಸುಜ್ಞಾನ ಭಕ್ತ್ಯಾದಿಗಳು ವರ್ಧಿಸಿ ಸುಖವೇ ಕೊಡುತಿಹರು|| ೭ ||
ಅರ್ಥ:
ಚಂದ್ರನ (ಏಣಲಾಂಛನನ) ನಿರ್ಮಲವಾದ ಕಿರಣಗಳು ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ದಿನದಿನವೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ, ಲೋಕದ ಜನ ಕಣ್ಣು ಕಾಣದಂತೆ ಆವರಿಸಿದ್ದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ; ಗರುಡವಾಹನನಾದ (ವೈನತೇಯಾಂಗಸನ) ಶ್ರೀಹರಿಯ ದಿವ್ಯಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಮಹಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಗಳು ದಿನೇ ದಿನೇ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಅವರ ಸಂಸಾರದ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನೀಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮುಕ್ತಿ ಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ ೮
ಪದ್ಯ:
ಜನಪನ ಅರಿಕೆಯ ಚೋರ ಪೊಳಲೊಳು ಧನವ ಕದ್ದೊಯ್ದ ಈಯಲು
ಅವನ ಅವಗುಣಗಳು ಎಣಿಸದೆ ಪೊರೆವ ಕೊಡದಿರೆ ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ತೆರದಿ
ಅನುಚಿತೋಚಿತ ಕರ್ಮ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣವೆನಲು
ಕೈಕೊಂಡು ತನ್ನರಮನೆಯೊಳಿಟ್ಟು ಆನಂದ ಬಡಿಸುವ ಮಾಧವಾನತರ|| ೮ ||
ಅರ್ಥ:
ರಾಜನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಳ್ಳನು (ಚೋರನು) ಊರಿನಲ್ಲಿ ಕದ್ದ ಧನವನ್ನು ತಂದು ರಾಜನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರೆ, ರಾಜನು ಆ ಕಳ್ಳನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಒಂದು ವೇಳೆ ತಂದು ಒಪ್ಪಿಸದಿದ್ದರೆ ಶಿಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮನುಷ್ಯನು ತಾನು ಮಾಡಿದ ಯೋಗ್ಯ (ಉಚಿತ) ಅಥವಾ ಅಯೋಗ್ಯ (ಅನುಚಿತ) ಕರ್ಮಗಳನ್ನೆಲ್ಲ 'ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣಮಸ್ತು' ಎಂದು ದೇವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಟ್ಟರೆ, ಮಾಧವನು ಆ ಜೀವರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ವೈಕುಂಠವೆಂಬ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಉಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೯
ಪದ್ಯ:
ಅನ್ನದ ಅನ್ನಾದ ಅನ್ನ ನಾಮಕ ಮುನ್ನ ಪೇಳ್ದ ಪ್ರಕಾರ
ಜೀವರೊಳು ಅನ್ನ ರೂಪ ಪ್ರವೇಶಗೈದು ಅವರವರ ವ್ಯಾಪಾರ
ಬನ್ನಬಡದಲೆ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿ ಧನ್ಯರಿವರು ಅಹುದು ಎಂದೆನಿಸಿ
ತ್ರೈಗುಣ್ಯ ವರ್ಜಿತ ತತ್ತದಾಹ್ವಯನು ಆಗಿ ಕರೆಸುವನು|| ೯ ||
ಅರ್ಥ:
ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಗವಂತನು ಅನ್ನ, ಅನ್ನಾದ ಮತ್ತು ಅನ್ನ ಎಂಬ ಮೂರು ನಾಮಗಳಿಂದ ಜೀವರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವರು ತಿನ್ನುವ ಆಹಾರದ ಸಾರವನ್ನು ತಾನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಯಾಸ ಅಥವಾ ಕಷ್ಟ (ಬನ್ನ) ಆಗದಂತೆ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ದೈನಂದಿನ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ತಾನೇ ನಿಂತು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ 'ಧನ್ಯರು' ಎಂದು ಕರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕದ ಆ ಹರಿಯು (ತ್ರೈಗುಣ್ಯ ವರ್ಜಿತ), ಆಯಾ ಜೀವರ ಮತ್ತು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೇ (ತತ್ತದಾಹ್ವಯನು ಆಗಿ) ತಾನೂ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೦
ಪದ್ಯ:
ಸಲಿಲಬಿಂದು ಪಯಾಬ್ಧಿಯೊಳು ಬೀಳಲು ವಿಕಾರವನು ಐದ ಬಲ್ಲದೆ
ಜಲವು ತದ್ರೂಪವನೆ ಐದುವುದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ
ಕಲಿಲಮಲಾಪಹನ ಅರ್ಚಿಸುವ ಸತ್ಕುಲಜರ ಕುಕರ್ಮಗಳು
ತಾನಿಷ್ಕಲುಷ ಕರ್ಮಗಳಾಗಿ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಕೊಡುತಿಹರು|| ೧೦ ||
ಅರ್ಥ:
ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನೀರಿನ ಹನಿ (ಸಲಿಲಬಿಂದು) ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ (ಪಯಾಬ್ಧಿಯೊಳು) ಬಿದ್ದಾಗ, ಆ ಸಮುದ್ರವು ಎಂದಿಗೂ ಕೆಡುವುದಿಲ್ಲ (ವಿಕಾರ ಹೊಂದಲ್ಲ). ಬದಲಿಗೆ ಆ ಬಿದ್ದ ನೀರಿನ ಹನಿಯೂ ಸಮುದ್ರದ ಹಾಲಿನ ರೂಪವನ್ನೇ ಪಡೆದು ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪಾಪಗಳೆಂಬ ಕೊಳೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ (ಕಲಿಲಮಲಾಪಹ) ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ನಿಷ್ಕಪಟವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸುವ ಸದ್ಭಕ್ತರು (ಸತ್ಕುಲಜರು) ಪ್ರಮಾದವಶಾತ್ ಮಾಡಿದ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳೂ (ಕುಕರ್ಮಗಳೂ) ಸಹ ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ದೋಷರಹಿತವಾದ (ನಿಷ್ಕಲುಷ) ಕರ್ಮಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವೆಂಬ ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವನ್ನೇ ತಂದುಕೊಡುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ ೧೧
ಪದ್ಯ:
ಮೊಗದೊಳಗೆ ಮೊಗವಿಟ್ಟು ಮುದ್ದಿಸಿ ಮಗುವಿನಂ ಬಿಗಿದಪ್ಪಿ ರಂಬಿಸಿ
ನೇಹದಿ ತೆಗೆದು ತನ್ನಯ ಸ್ತನಗಳು ಉಣಿಸುವ ಜನನಿಯಂದದಲಿ
ಅಗಣಿತಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಪಾದಾಬ್ಜಗಳ ಧೇನಿಪ ಭಕ್ತ ಜನರಿಗೆ
ಪ್ರಘಟಕನು ತಾನಾಗಿ ಸೌಖ್ಯಗಳು ಏವ ಸರ್ವತ್ರ|| ೧೧ ||
ಅರ್ಥ:
ಒಬ್ಬ ತಾಯಿಯು ತನ್ನ ಮಗುವಿನ ಮುಖಕ್ಕೆ ಮುಖವಿಟ್ಟು ಮುದ್ದಾಡಿ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಎದೆಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಹಾಲನ್ನು ಉಣಿಸುವಂತೆ; ಅನಂತ ರೂಪವುಳ್ಳ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯು (ಅಗಣಿತಾತ್ಮನು) ತನ್ನ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ತಾನೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ (ಪ್ರಘಟಕನಾಗಿ), ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಅಪಾರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ ಸುಖವನ್ನು ಉಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೨
ಪದ್ಯ:
ತೋಟಿಗನು ಭೂಮಿಯೊಳು ಬೀಜವ ನಾಟಬೇಕೆಂದೆನುತ
ಹಿತದಲಿ ಮೋಟೆಯಿಂ ನೀರೆತ್ತಿ ಸಸಿಗಳ ಸಂತೈಸುವಂತೆ
ಪಾಟುಬಡದಲೆ ಜಗದಿ ಜೀವರ ಘೋಟಕಾಸ್ಯನು ಸೃಜಿಸಿ
ಯೋಗ್ಯತೆ ದಾಟಗೊಡದಲೆ ಸಲಹುತಿಪ್ಪನು ಸರ್ವ ಕಾಲದಲಿ|| ೧೨ ||
ಅರ್ಥ:
ಒಬ್ಬ ತೋಟಗಾರನು (ತೋಟಿಗನು) ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದಾಗ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರೆತ್ತಿ (ಮೋಟೆಯಿಂದ ನೀರೆತ್ತಿ) ಆ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೋ; ಅದೇ ರೀತಿ ಹಯಗ್ರೀವ ರೂಪಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು (ಘೋಟಕಾಸ್ಯನು) ಜಗತ್ತಿನ ಜೀವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಯಾಸವಾಗದಂತೆ (ಪಾಟುಬಡದಲೆ), ಅವರವರ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸಲಹುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೩
ಪದ್ಯ:
ಭೂಮಿಯೊಳು ಜಲವಿರೆ ತೃಷಾರ್ತನು ತಾ ಮರೆದು
ಮೊಗವೆತ್ತಿ ಎಣ್ದೆಸೆವ್ಯೋಮ ಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಕಾಣದೆ ಮಿಡುಕುವಂದದಲಿ
ಶ್ರೀ ಮನೋರಮ ಸರ್ವರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯು ಆಗಿರೆ ತಿಳಿಯಲರಿಯದೆ
ಭ್ರಾಮಕರು ಭಜಿಸುವರು ಭಕುತಿಯಲಿ ಅನ್ಯ ದೇವತೆಯ|| ೧೩ ||
ಅರ್ಥ:
ಒಬ್ಬ ಬಾಯಾರಿದ ಮನುಷ್ಯನು (ತೃಷಾರ್ತನು) ತಾನು ನಿಂತಿರುವ ಭೂಮಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲೇ ಜಲವಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಆಕಾಶದ (ವ್ಯೋಮ ಮಂಡಲದ) ಕಡೆಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಎಂಟು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಮಳೆಗಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ನೀರು ಸಿಗದೆ ತಳಮಳಿಸುವಂತೆ; ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರೂ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮತಿಭ್ರಮಣೆಗೊಂಡವರು (ಭ್ರಾಮಕರು) ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳಿಗಾಗಿ ಅನ್ಯ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೧೪
ಪದ್ಯ:
ಮುಖ್ಯ ಫಲ ವೈಕುಂಠ ಮುಖ್ಯಾಮುಖ್ಯ ಫಲ ಮಹದಾದಿ ಲೋಕಾ
ಅಮುಖ್ಯ ಫಲ ವೈಷಯಿಕವು ಎಂದರಿದು ಅತಿ ಭಕುತಿಯಿಂದ
ರಕ್ಕಸ ಅರಿಯ ಭಜಿಸುತಲಿ ನಿರ್ದುಃಖನಾಗು
ನಿರಂತರದಿ ಮೊರೆ ಪೊಕ್ಕವರ ಬಿಡ ಭೃತ್ಯವತ್ಸಲ ಭಾರತೀಶ ಪಿತ|| ೧೪ ||
ಅರ್ಥ:
ಭಗವಂತನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಸಿಗುವ ಫಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ: ಮೋಕ್ಷ ಅಥವಾ ವೈಕುಂಠ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ 'ಮುಖ್ಯ ಫಲ'; ಸತ್ಯಲೋಕ, ಮಹರ್ಲೋಕ ಮೊದಲಾದ ದೇವಲೋಕಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ 'ಮುಖ್ಯಾಮುಖ್ಯ ಫಲ' (ಮಧ್ಯಮ ಫಲ); ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ 'ಅಮುಖ್ಯ ಫಲ' (ಅಧಮ ಫಲ). ಇದನ್ನು ಅರಿತು, ರಾಕ್ಷಸರ ಶತ್ರುವಾದ (ರಕ್ಕಸ ಅರಿ), ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದ ಸೇವಕರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ (ಭೃತ್ಯವತ್ಸಲ) ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ತಂದೆಯಾದ (ಭಾರತೀಶ ಪಿತ) ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಜಿಸು. ಅವನು ಶರಣಾಗತರನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕೈಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನೀನು ದುಃಖರಹಿತನಾಗು.
ಪದ್ಯ ೧೫
ಪದ್ಯ:
ವ್ಯಾಧಿಯಿಂ ಪೀಡಿತ ಶಿಶುವಿಗೆ ಗುಡೋದಕವ ನೆರೆದು ಅದಕೆ ಔಷಧ ತೇದು
ಕುಡಿಸುವ ತಾಯಿಯ ಉಪಾದಿಯಲಿ
ಸರ್ವಜ್ಞ ಬಾದರಾಯಣ ಭಕ್ತ ಜನಕೆ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪಕನಾಗಿ
ಭಾಗವತಾದಿಯಲಿ ಪೇಳಿದನು ಧರ್ಮಾದಿಗಳೇ ಫಲವೆಂದು|| ೧೫ ||
ಅರ್ಥ:
ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ (ವ್ಯಾಧಿಯಿಂದ) ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಮಗುವಿಗೆ ಕಹಿಯಾದ ಔಷಧವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕುಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ, ತಾಯಿಯು ಬೆಲ್ಲದ ನೀರನ್ನು (ಗುಡೋದಕವನ್ನು) ಬೆರೆಸಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕುಡಿಸುವಂತೆ; ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ವೇದವ್ಯಾಸ ದೇವರು (ಬಾದರಾಯಣ) ಸಂಸಾರವೆಂಬ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಅಲ್ಪಜ್ಞರಾದ ಜೀವರ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಮೊದಲಾದ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳೇ ಪರಮ ಫಲವೆಂಬಂತೆ ಮೊದಲು ಆಸೆ ತೋರಿಸಿ (ಬೆಲ್ಲದ ನೀರಿನಂತೆ), ಆ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತಿಯೆಂಬ ಪರಮೌಷಧದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದಿದ್ದಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೧೬
ಪದ್ಯ:
ದೂರದಲ್ಲಿಹ ಪರ್ವತ ಘನಾಕಾರ ತೋರ್ಪುದು ನೋಳ್ಪ ಜನರಿಗೆ
ಸಾರಗೈಯಲು ಸರ್ವ ವ್ಯಾಘ್ರಗಳಿಂದ ಭಯವಿಹುದು
ಘೋರತರ ಸಂಸಾರ ಸೌಖ್ಯ ಅಸಾರತರವೆಂದು ಅರಿತು
ನಿತ್ಯ ರಮಾರಮಣನ ಆರಾಧಿಸುವರು ಅದರಿಂದ ಬಲ್ಲವರು|| ೧೬ ||
ಅರ್ಥ:
ದೂರದಿಂದ ನೋಡುವ ಜನರಿಗೆ ಪರ್ವತವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ, ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ದಟ್ಟ ಮೋಡದಂತೆ (ಘನಾಕಾರವಾಗಿ) ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಪರ್ವತದ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ (ಸಾರಗೈಯಲು) ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರ ಮೃಗಗಳಾದ ಹುಲಿ (ವ್ಯಾಘ್ರ) ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಣಭಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ, ಈ ಘೋರವಾದ ಸಂಸಾರದ ಸುಖಗಳು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಒಳಗಡೆ ಕೇವಲ ತಾಪತ್ರಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾರವಿಲ್ಲದ್ದಾಗಿವೆ (ಅಸಾರತರ) ಎಂದು ಅರಿತ ಜ್ಞಾನಿಗಳು (ಬಲ್ಲವರು), ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸದಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೧೭
ಪದ್ಯ:
ಕೆಸರ ಘಟಗಳ ಮಾಡಿ ಬೇಸಿಗೆ ಬಿಸಿಲೊಳಗೆ ಇಟ್ಟು ಒಣಗಿಸಿದರು ಅದು
ಘನ ರಸವು ತುಂಬಲು ಬಹುದೇ? ಸರ್ವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ನಾನೆಂಬ
ಪಶುಪ ನರನು ಏನೇನು ಮಾಳ್ಪ ಅನಶನ ದಾನ ಸ್ನಾನ ಕರ್ಮಗಳು
ಒಸರಿ ಪೋಪವು ಬರಿದೆ ದೇಹ ಆಯಾಸವನೆ ಕೊಟ್ಟು|| ೧೭ ||
ಅರ್ಥ:
ಹಸಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಕೆಸರಿನಿಂದ ಕೊಡಗಳನ್ನು (ಘಟಗಳನ್ನು) ಮಾಡಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಒಣಗಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು (ಘನ ರಸವನ್ನು) ತುಂಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆ ಮಡಕೆ ಕರಗಿ ನೀರೆಲ್ಲ ಸೋರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ, "ನಾನೇ ಸರ್ವ ಸ್ವತಂತ್ರ, ನಾನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡುವವನು" ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವುಳ್ಳ ಪಶುಸಮಾನನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಡುವ ಉಪವಾಸ (ಅನಶನ), ದಾನ, ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳೂ ಸಹ ಅಹಂಕಾರದಿಂದಾಗಿ ಸೋರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ (ಒಸರಿ ಪೋಪವು). ಅವು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಾಗದೆ, ಕೇವಲ ದೇಹಕ್ಕೆ ಆಯಾಸವನ್ನಷ್ಟೇ ತಂದುಕೊಡುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ ೧೮
ಪದ್ಯ:
ಎರಡು ದೀಕ್ಷೆಗಳಿಹವು ಬಾಹ್ಯಾಂತರವು ಎನಿಪ ನಾಮದಲಿ
ಬುಧರಿಂದರಿತು ದೀಕ್ಷಿತನು ಆಗು ದೀರ್ಘ ದ್ವೇಷಗಳ ಬಿಟ್ಟು
ಹರಿಯೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರ ಪುರುಷ ಪೂಜಿತ ಪಾದ
ಜನ್ಮಾದಿ ಅರವಿ ದೂರ ಸುಖಾತ್ಮ ಸರ್ವಗನು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತಿರು|| ೧೮ ||
ಅರ್ಥ:
ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ 'ಬಾಹ್ಯ ದೀಕ್ಷೆ' (ಮುದ್ರಾಧಾರಣೆ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೊರಗಿನ ಆಚರಣೆಗಳು) ಮತ್ತು 'ಅಂತರ ದೀಕ್ಷೆ' (ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧಿ, ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಜ್ಞಾನ) ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧದ ದೀಕ್ಷೆಗಳಿವೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ (ಬುಧರಿಂದ) ಇದರ ಮರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತು, ಇತರರ ಮೇಲಿರುವ ದ್ವೇಷ ಅಸೂಯೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು ದೀಕ್ಷಿತನಾಗು. ಕ್ಷರ (ನಾಶವುಳ್ಳ ಜೀವರು) ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ (ನಾಶರಹಿತಳಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಿ) ಪುರುಷರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಪಾದಗಳುಳ್ಳವನು, ಜನ್ಮ-ಮರಣ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರದ ದೋಷಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವವನು, ಆನಂದಮಯನು ಹಾಗೂ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮನು ಎಂದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸು.
ಪದ್ಯ ೧೯
ಪದ್ಯ:
ಹೇಯವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲವು ಉಪಾದೇಯ ವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲ
ನ್ಯಾಯಾನ್ಯಾಯ ಧರ್ಮಗಳಿಲ್ಲ ದ್ವೇಷ ಅಸೂಯೆ ಮೊದಲಿಲ್ಲ
ತಾಯಿ ತಂದೆಗಳಿಲ್ಲ ಕಮಲದಳಾಯತ ಅಕ್ಷಗೆಯೆನಲು
ಈಸುವ ಕಾಯಿಯಂದದಿ ಮುಳಗಗೊಡದೆ ಭವಾಬ್ಧಿ ದಾಟಿಸುವ|| ೧೯ ||
ಅರ್ಥ:
ಕಮಲದ ಎಸಳಿನಂತಹ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ (ಕಮಲದಳಾಯತ ಅಕ್ಷ) ಶ್ರೀಹರಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತನಗಿಂತ ತಾನೇ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾದ ಕೀಳು ವಸ್ತುವಾಗಲಿ (ಹೇಯವಸ್ತು), ಅಥವಾ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸ್ತುವಾಗಲಿ (ಉಪಾದೇಯ ವಸ್ತು) ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯ-ಅನ್ಯಾಯಗಳಾಗಲಿ, ದ್ವೇಷ-ಅಸೂಯೆಗಳಾಗಲಿ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೂ ಅವನಿಗೆ ಲೌಕಿಕವಾದ ತಾಯಿ-ತಂದೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೆ, ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುವ ಒಣಗಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯಂತೆ (ಈಸುವ ಕಾಯಿ) ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಲು ಬಿಡದೆ, ಈ ಭವಸಾಗರವನ್ನು (ಭವಾಬ್ಧಿ) ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೦
ಪದ್ಯ:
ಮಂದನಾದರು ಸರಿಯೆ ಗೋಪೀಚಂದನ ಶ್ರೀ ಮುದ್ರೆಗಳ ನಲಿವಿಂದ ಧರಿಸುತ
ಶ್ರೀ ತುಳಸಿ ಪದುಮಾಕ್ಷಿ ಸರಗಳನು ಕಂಧರದ ಮಧ್ಯದಲಿ ಧರಿಸಿ
ಮುಕುಂದ ಶ್ರೀ ಭೂರಮಣ ತ್ರಿಜಗದ್ವಂದ್ಯ
ಸರ್ವ ಸ್ವಾಮಿ ಮಮ ಕುಲದೈವವು ಎನೆ ಪೊರೆವ|| ೨೦ ||
ಅರ್ಥ:
ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಎಷ್ಟೇ ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದರೂ (ಮಂದನಾಗಿದ್ದರೂ) ಸರಿಯೇ; ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ (ನಲಿವಿಂದ) ಹಣೆಗೆ ಗೋಪೀಚಂದನ ಮತ್ತು ಹರಿನಾಮದ ಶಂಖ-ಚಕ್ರಗಳ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕೊರಳಿನಲ್ಲಿ (ಕಂಧರದ ಮಧ್ಯದಲಿ) ಪವಿತ್ರವಾದ ತುಳಸಿ ಹಾಗೂ ತಾವರೆಮಣಿಯ (ಪದುಮಾಕ್ಷಿ) ಸರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರಬೇಕು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, "ಮೋಕ್ಷದಾತನಾದ ಮುಕುಂದನೇ, ಶ್ರೀ-ಭೂದೇವಿಯರ ಪತಿಯೇ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವವನೇ, ನೀನೇ ನನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಕುಲದೈವ" ಎಂದು ಅನನ್ಯಭಾವದಿಂದ ಶರಣಾದರೆ, ಆ ಪ್ರಭುವು ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೧
ಪದ್ಯ:
ಪ್ರಾಯ ಧನ ಮದದಿಂದ ಜನರಿಗೆ ನಾಯಕ ಪ್ರಭುವೆಂಬಿ
ಪೂರ್ವದಿ ತಾಯಿ ಪೊಟ್ಟೆಯೊಳಿರಲು ಪ್ರಭುವೆಂದೇಕೆ ಕರೆಯರಲೈ?
ಕಾಯ ನಿನ್ನನು ಬಿಟ್ಟು ಪೋಗಲು ರಾಯಾ ನೀನೆಂಬುವ ಪ್ರಭುತ್ವ
ಪಲಾಯನವನೈದಿತು ಸಮೀಪದಲಿದ್ದರೆ ಅದು ತೋರು|| ೨೧ ||
ಅರ್ಥ:
ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಯೌವನ (ಪ್ರಾಯ) ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ (ಧನ) ಅಹಂಕಾರದಿಂದ "ನಾನೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಾಯಕ, ನಾನೇ ಪ್ರಭು" ಎಂದು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಎಲೈ ಮೂಢನೇ, ನೀನು ಹುಟ್ಟುವ ಮುನ್ನ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ (ಪೊಟ್ಟೆಯೊಳಿರಲು) ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಪ್ರಭು ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದರೇ? ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಈ ಶರೀರವನ್ನು (ಕಾಯವನ್ನು) ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವಾಗ, ನೀನು ಗಳಿಸಿದ "ರಾಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಭು" ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರವೆಲ್ಲ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ (ಪಲಾಯನವನೈದಿತು)? ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ಪ್ರಭುತ್ವ ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ, ಕಣ್ಮುಂದೆಯೇ ಇರುವ ಸಾವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತಡೆದು ತೋರಿಸು ನೋಡೋಣ! (ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಭು ನೀನಲ್ಲ, ಶ್ರೀಹರಿ ಒಬ್ಬನೇ).
ಪದ್ಯ ೨೨
ಪದ್ಯ:
ವಾಸುದೇವ ಏಕ ಪ್ರಕಾರದಿ ಈಶನೆನಿಸುವ
ಬ್ರಹ್ಮ ರುದ್ರ ಶಚಿ ಈಶ ಮೊದಲಾದ ಅಮರರೆಲ್ಲರು ದಾಸರೆನಿಸುವರು
ಈ ಸುಮಾರ್ಗವ ಬಿಟ್ಟು ಸೋಹಮುಪಾಸನೆಯಗೈವ ನರ
ದೇಹಜ ದೈಶಿಕ ಕ್ಲೇಶಗಳು ಬರಲು ಅವನು ಏಕೆ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ|| ೨೨ ||
ಅರ್ಥ:
ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲಾ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೂ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುವ ಆ ವಾಸುದೇವನೊಬ್ಬನೇ ಜಗತ್ತಿನ ನಿಜವಾದ ಒಡೆಯ (ಈಶ). ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮ, ರುದ್ರದೇವರು, ಇಂದ್ರ (ಶಚೀಶ) ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳೂ (ಅಮರರು) ಆ ಹರಿಯ ದಾಸರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಸತ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾರ್ಗವನ್ನು (ಸುಮಾರ್ಗವನ್ನು) ಬಿಟ್ಟು, "ನಾನೇ ದೇವರು" ಎಂದು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಅಹಂಗ್ರಹೋಪಾಸನೆ ಅಥವಾ ಸೋಹಂ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಶಾರೀರಿಕ ರೋಗಗಳು (ದೇಹಜ ಕ್ಲೇಶ) ಅಥವಾ ದೇಶಕಾಲದ ತಾಪತ್ರಯಗಳು (ದೈಶಿಕ ಕ್ಲೇಶ) ಬಂದಾಗ, ತಾನೇ ದೇವರಾಗಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತಾನೇಕೆ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ? (ಆದ್ದರಿಂದ ಜೀವನು ಎಂದಿಗೂ ದೇವರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ).
ಪದ್ಯ ೨೩
ಪದ್ಯ:
ಆ ಪರ ಬ್ರಹ್ಮನಲಿ ತ್ರಿಜಗದ್ವ್ಯಾಪಕಾತ್ವ ನಿಯಾಮಕಾತ್ವ
ಸ್ಥಾಪಕಾತ್ವ ವಶಾತ್ವ ಈಶಾತ್ವಾದಿ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಲೋಪವಿಲ್ಲ
ಏಕ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವರೂಪವು ಎನಿಪವು ಸರ್ವ ಕಾಲದಿ ಪೋಪವಲ್ಲವು
ಜೀವರಿಗೆ ದಾಸಾತ್ವದುಪಾದಿ|| ೨೩ ||
ಅರ್ಥ:
ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವಿಕೆ (ವ್ಯಾಪಕತ್ವ), ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಿಕೆ (ನಿಯಾಮಕತ್ವ), ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಿಕೆ (ಸ್ಥಾಪಕತ್ವ), ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವಿಕೆ (ವಶಾತ್ವ) ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಧಿಪತ್ಯ (ಈಶತ್ವ) ಮೊದಲಾದ ಅನಂತ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳು ಯಾವುದೇ ಲೋಪವಿಲ್ಲದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಭಗವಂತನ ದಾಸತ್ವವು ಹೇಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವೋ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಂತನ ಈ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳೂ ಸಹ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು ಸರ್ವಕಾಲದಲ್ಲೂ ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಪದ್ಯ ೨೪
ಪದ್ಯ:
ನಿತ್ಯನೂತನ ನಿರ್ವಿಕಾರ ಸುಹೃತ್ತಮ ಪ್ರಣವಸ್ಥ
ವರ್ಣೋತ್ಪತ್ತಿ ಕಾರಣ ವಾಗ್ಮನಃಮಯ ಸಾಮಗಾನರತ
ದತ್ತ ಕಪಿಲ ಹಯಾಸ್ಯ ರೂಪದಿ ಪೃಥ್ ಪ್ರುತಗ್ ಜೀವರೊಳಗಿದ್ದು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವನು
ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆ ಕರ್ಮವ ಅನುಸರಿಸಿ|| ೨೪ ||
ಅರ್ಥ:
ಭಗವಂತನು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿತ್ಯನೂತನಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುವವನು, ವಿಕಾರಗಳಿಲ್ಲದವನು (ನಿರ್ವಿಕಾರ), ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೆಳೆಯನಾದವನು (ಸುಹೃತ್ತಮ) ಹಾಗೂ ಓಂಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು (ಪ್ರಣವಸ್ಥ). ವೇದಾಕ್ಷರಗಳ ಮತ್ತು ಸಕಲ ವರ್ಣಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣನಾದವನು, ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದವನು ಹಾಗೂ ಸಾಮವೇದದ ಗಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತನಾಗುವವನು. ಅಂತಹ ಶ್ರೀಹರಿಯು ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ಕಪಿಲ, ಹಯಗ್ರೀವ (ಹಯಾಸ್ಯ) ಮೊದಲಾದ ದಿವ್ಯ ರೂಪಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಿಗಳೊಳಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ (ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್) ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಜೀವರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರವರ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಯೋಗ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವರ ಕೈಯಿಂದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೫
ಪದ್ಯ:
ಶೃತಿಗಳು ಆತನ ಮಾತು ವಿಮಲಾ ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಆತನ ಶಿಕ್ಷೆ
ಜೀವ ಪ್ರತತಿ ಪ್ರಕೃತಿಗಳು ಎರಡು ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಎನಿಸಿಕೊಳುತಿಹವು
ಇತರ ಕರ್ಮಗಳು ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪತಿಗೆ ಪೂಜೆಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ
ಚತುರ ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಬೇಡದಿರು ಸ್ವಪ್ನದಲಿ|| ೨೫ ||
ಅರ್ಥ:
ವೇದಗಳು (ಶೃತಿಗಳು) ಆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಉಸಿರು ಹಾಗೂ ಮಾತುಗಳಾಗಿವೆ; ಪವಿತ್ರವಾದ ಸ್ಮೃತಿ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅವನು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ವಿಧಿಸಿರುವ ಅಪ್ಪಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆಗಳಾಗಿವೆ (ಶಾಸನಗಳಾಗಿವೆ). ಚೇತನರಾದ ಜೀವರ ಸಮೂಹ (ಜೀವಪ್ರತತಿ) ಮತ್ತು ಅಚೇತನವಾದ ಪ್ರಕೃತಿ — ಇವೆರಡೂ ಆ ಭಗವಂತನ ಅಧೀನವಾಗಿರುವ ಅವನ ಎರಡು ಪ್ರತಿಮೆಗಳಾಗಿವೆ (ಬಿಂಬ-ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ರೂಪಗಳು). ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಮಾಡುವ ದೈನಂದಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೌಕಿಕ ಕೆಲಸಗಳೂ ಸಹ ಆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯ ಪೂಜೆಯೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ನಿಷ್ಕಾಮ ಭಾವದಿಂದ ಭಜಿಸುತ್ತಾ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲೂ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಬೇಡಬಾರದು (ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಬಿಡಬೇಕು).
ಪದ್ಯ ೨೬
ಪದ್ಯ:
ಭೂತಳಾಧಿಪನು ಆಜ್ಞ ಧಾರಕ ದೂತರಿಗೆ
ಸೇವಾನುಸಾರದಿ ವೇತನವ ಕೊಟ್ಟು ಅವರ ಸಂತೋಷಿಸುವ ತೆರದಂತೆ
ಮಾತರಿಶ್ವ ಪ್ರಿಯನು ಪರಮ ಪ್ರೀತಿ ಪೂರ್ವಕ
ಸದ್ಗುಣಂಗಳ ಗಾಧಕರ ಸಂತೋಷ ಪಡಿಸುವ ಇಹ ಪರಂಗಳಲಿ|| ೨೬ ||
ಅರ್ಥ:
ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನಾಳುವ ಒಬ್ಬ ರಾಜನು (ಭೂತಳಾಧಿಪನು) ತನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಸೇವಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ದೂತರಿಗೆ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಸೇವೆಯ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂಬಳವನ್ನು (ವೇತನವನ್ನು) ಕೊಟ್ಟು ಅವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವಂತೆ; ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದ (ಮಾತರಿಶ್ವ ಪ್ರಿಯ) ಶ್ರೀಹರಿಯು, ತನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಾನ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಕೊಂಡಾಡುವ ಭಕ್ತರನ್ನು (ಗಾಧಕರನ್ನು) ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೂ (ಇಹ) ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ (ಪರ) ಸಕಲ ಸುಖ-ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಆನಂದಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ ೧೬ನೇ ಸಂಧಿಯಾದ 'ದತ್ತಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಧಿ'ಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ (೨೭ ರಿಂದ ೩೭ ರವರೆಗಿನ) ಪದ್ಯಗಳ ಶ್ಲೋಕ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪದ್ಯವಾರು ವಿವರವಾದ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥ ಇಲ್ಲಿದೆ:
ಪದ್ಯ ೨೭
ಪದ್ಯ:
ದೀಪ ದಿವದಲಿ ಕಂಡರಾದಡೆ ಲೋಪಗೈಸುವರು ಆ ಕ್ಷಣ
ಹರಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರೆ ನಂದ ನಾಮ ಸುನಂದವು ಎನಿಸುವವು
ಔಪಚಾರಿಕವಲ್ಲ ಸುಜನರ ಪಾಪ ಕರ್ಮವು ಪುಣ್ಯವು ಎನಿಪವು
ಪಾಪಿಗಳ ಸತ್ಪುಣ್ಯ ಕರ್ಮವು ಪಾಪವು ಎನಿಸುವವು|| ೨೭ ||
ಅರ್ಥ:
ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ (ದಿವದಲಿ) ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ದೀಪವನ್ನು ಕಂಡರೆ ಜನರು ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಅದನ್ನು ಆರಿಸುವಂತೆ (ಲೋಪಗೈಸುವಂತೆ); ಶ್ರೀಹರಿಯು ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿದ್ದಾಗ ಜೀವರ ಕರ್ಮಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಔಪಚಾರಿಕವಾದ ಮಾತಲ್ಲ (ನಿಜವಾದ ಸತ್ಯ). ಭಗವದ್ಭಕ್ತರಾದ ಸಜ್ಜನರು ಪ್ರಮಾದವಶಾತ್ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪುಣ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಭಕ್ತಿಹೀನರಾದ ಪಾಪಿಗಳು ಲೋಕದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಾಡುವ ದಾನ-ಧರ್ಮಗಳಂತಹ ಸತ್ಪುಣ್ಯ ಕರ್ಮಗಳೂ ಸಹ ಅವರ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳೇ ಆಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ ೨೮
ಪದ್ಯ:
ಧನವ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಪ್ರದ್ರಾವಣಿಕರಂದದದಿ
ಕೋವಿದರ ಮನೆಮನೆಗಳಲಿ ಸಂಚರಿಸು ಶಾಸ್ತ್ರ ಶ್ರವಣ ಗೋಸುಗದಿ
ಮನನಗೈದು ಉಪದೇಶಿಸುತ ದುರ್ಜನರ ಕೂಡಿ ಆಡದಿರು ಸ್ವಪ್ನದಿ
ಪ್ರಣತ ಕಾಮದ ಕೊಡುವ ಸೌಖ್ಯಗಳ ಇಹ ಪರಂಗಳಲಿ|| ೨೮ ||
ಅರ್ಥ:
ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕೆಂಬ ತೀವ್ರ ಆಸೆಯುಳ್ಳ ಲೋಭಿಯು (ಪ್ರದ್ರಾವಣಿಕನು) ಪ್ರತಿ ಕಾಸಿಗೂ ಹೇಗೆ ಜನರ ಮನೆಮನೆಗೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾನೋ; ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಪರಮ ಧನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಸಜ್ಜನರ (ಕೋವಿದರ) ಮನೆಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಹರಿಕಥಾ ಶ್ರವಣವನ್ನು ಮಾಡು. ಹಾಗೆ ಕೇಳಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮನನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇತರರಿಗೂ ಉಪದೇಶಿಸು. ಆದರೆ ದುಷ್ಟರಾದ ದುರ್ಜನರ ಸಹವಾಸವನ್ನು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲೂ ಮಾಡಬೇಡ. ಹೀಗೆ ಬಾಳುವವನಿಗೆ ಶರಣಾಗತರ ಕಾಮಧೇನುವಾದ (ಪ್ರಣತ ಕಾಮದ) ಶ್ರೀಹರಿಯು ಇಹಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಕಲ ಸೌಖ್ಯಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೯
ಪದ್ಯ:
ಕಾರಕ ಕ್ರಿಯ ದ್ರವ್ಯ ವಿಭ್ರಮ ಮೂರು ವಿಧ ಜೀವರಿಗೆ
ಬಹು ಸಂಸಾರಕೆ ಇವು ಕಾರಣವು ಎನಿಸುವವು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ ದೂರ ಓಡಿಸಿ
ಭ್ರಾಮಕತ್ರಯ ಮಾರಿಗೆ ಒಳಗಾಗದಲೆ
ಸರ್ವಾರಾಧಕನ ಚಿಂತಿಸುತಲಿರು ಸರ್ವತ್ರ ಮರೆಯದಲೆ|| ೨೯ ||
ಅರ್ಥ:
ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಮೂರು ವಿಧದ ಭ್ರಮೆಗಳು (ಅಜ್ಞಾನಗಳು) ಕಾರಣವಾಗಿವೆ:
೧. ಕಾರಕ ವಿಭ್ರಮ: "ನಾನೇ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕರ್ತೃ" ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ.
೨. ಕ್ರಿಯಾ ವಿಭ್ರಮ: "ನಾನು ಮಾಡುವ ಲೌಕಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳೇ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ" ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ.
೩. ದ್ರವ್ಯ ವಿಭ್ರಮ: "ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭೋಗವಸ್ತುಗಳು ನನ್ನ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇವೆ" ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ.
ಈ ಮೂರು ಭ್ರಮೆಗಳೇ ಜೀವರನ್ನು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸಂಸಾರಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಭ್ರಾಮಕತ್ರಯಗಳನ್ನು (ಮೂರು ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು) ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೂರ ಓಡಿಸಿ, ಕಾಮನಿಗೆ (ಮಾರನಿಗೆ) ಸಿಲುಕದಂತೆ, ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಸರ್ವೇಶ್ವರನನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಮರೆಯದೆ ಸದಾ ಚಿಂತಿಸು.
ಪದ್ಯ ೩೦
ಪದ್ಯ:
ಕರಣ ಕರ್ಮವ ಮಾಡಿದರೆ ವಿಸ್ಮರಣೆ ಕಾಲದಿ ಮಾತುಗಳಿಗೆ
ಉತ್ತರವ ಕೊಡದಲೆ ಸುಮ್ಮನಿಪ್ಪನು
ಜಾಗರಾವಸ್ಥೆ ಕರುಣಿಸಲು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ
ಬರಲು ನಾಲ್ಕವಸ್ಥೆಗಳು ಪರಿಹರಿಸಿ ಕೊಳನು ಏತಕೆ? ಸ್ವತಂತ್ರನು ತಾನೆಯೆಂಬುವನು|| ೩೦ ||
ಅರ್ಥ:
ಮನುಷ್ಯನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ (ಕರಣಗಳಿಂದ) ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ತಾನೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅಹಂಕಾರ ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿದ್ರೆ ಅಥವಾ ಮೂರ್ಛೆಯಾವಸ್ಥೆ (ವಿಸ್ಮರಣೆ ಕಾಲ) ಬಂದಾಗ, ಯಾರಾದರೂ ಮಾತನಾಡಿಸಿದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಉತ್ತರವನ್ನೂ ಕೊಡಲಾಗದೆ ಜಡನಂತೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಭಗವಂತನು ಅವನಿಗೆ ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಎಚ್ಚರವನ್ನು) ಕರುಣಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವನು ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿದ್ದರೆ ತನಗೆ ಬರುವ ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ, ಮೂರ್ಛೆ ಎಂಬ ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ತಾನಾಗಿಯೇ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಏಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ? (ಆದ್ದರಿಂದ ಜೀವನು ಅಸ್ವತಂತ್ರ, ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಸ್ವತಂತ್ರ).
ಪದ್ಯ ೩೧
ಪದ್ಯ:
ಯುಕ್ತಿ ಮಾತುಗಳಲ್ಲ ಶ್ರುತಿ ಸ್ಮೃತಿ ಉಕ್ತ ಮಾತುಗಳಿವು
ವಿಚಾರಿಸಿ ಮುಕ್ತಿಗಿವು ಸೋಪಾನವು ಎನಿಪವು ಪ್ರತಿಪ್ರತಿ ಪದವು
ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಪಠಿಸುವವರಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೊಡುವ ಸ್ವರೂಪ ಸುಖ
ಪ್ರವಿವಿರಕ್ತನ ಮಾಡುವನು ಭವಭಯದಿಂದ ಬಹು ರೂಪ|| ೩೧ ||
ಅರ್ಥ:
ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಮಾತುಗಳು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಕಲ್ಪಿತ ಯುಕ್ತಿಯ ಮಾತುಗಳಲ್ಲ; ಇವು ವೇದ (ಶ್ರುತಿ) ಮತ್ತು ಪುರಾಣ-ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾಗಿರುವ ಪರಮ ಸತ್ಯಗಳು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿ ನೋಡಿದರೆ, ಈ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದವೂ ಸಹ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಭದ್ರವಾದ ಏಣಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಾಗಿವೆ (ಸೋಪಾನಗಳಾಗಿವೆ). ಯಾರು ಇದನ್ನು ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಅನಂತ ರೂಪವುಳ್ಳ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಸಂಸಾರದ ಭಯವನ್ನು ನೀಗಿ, ತೀವ್ರ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕ ಸ್ವಸ್ವರೂಪ ಆನಂದವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ (ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ) ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೩೨
ಪದ್ಯ:
ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಸುಗುಣ ಮಣಿಗಳ ಪ್ರಾಣಮಾತ ವಯುನಾಖ್ಯ ಸೂತ್ರದಿ ಪೋಣಿಸಿದ ಮಾಲಿಕೆಯ
ವಾಗ್ಮಯಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ
ಜ್ಞಾನಿಗಳ ದೃಕ್ ವಿಷಯವುಹುದ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ ತೋರ್ಪುದು
ಮಾಣಿಕವ ಮರ್ಕಟನ ಕೈಯಲಿ ಕೊಟ್ಟ ತೆರದಂತೆ|| ೩೨ ||
ಅರ್ಥ:
ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳೆಂಬ ರತ್ನಗಳನ್ನು, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ (ಪ್ರಾಣನಾಥ) ಜ್ಞಾನವೆಂಬ (ವಯುನಾಖ್ಯ) ದಾರದಲ್ಲಿ (ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ) ಪೋಣಿಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಈ ದಿವ್ಯ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರವೆಂಬ ಮಾಲಿಕೆಯನ್ನು ನಾನು ಸರಸ್ವತೀಪತಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಗೆ (ವಾಗ್ಮಯಗೆ) ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಹಸ್ಯವು ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಕಣ್ಣನ್ನು ತೆರೆಸುವ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಅಸಹ್ಯವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅದು ಹೇಗೆಂದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಮಾಣಿಕದ ರತ್ನವನ್ನು ತಂದು ಕೋತಿಯ (ಮರ್ಕಟನ) ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅದರ ಬೆಲೆ ತಿಳಿಯದೆ ಹೇಗೆ ಕಚ್ಚಿ ಎಸೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ.
ಪದ್ಯ ೩೩
ಪದ್ಯ:
ಶ್ರೀವಿಧಿ ಈರ ವಿಪಾಹಿಪ ಈಶ ಶಚೀ ವರಾತ್ಮಭವ ಅರ್ಕ ಶಶಿ
ದಿಗ್ದೇವ ಋಷಿ ಗಂಧರ್ವ ಕಿನ್ನರ ಸಿದ್ಧ ಸಾಧ್ಯ ಗಣ ಸೇವಿತ ಪದಾಂಬುಜ
ತ್ವತ್ಪಾದಾಲವಂಬಿಗಳು ಆದ ಭಕ್ತರ ಕಾವ
ಕರುಣಾ ಸಾಂದ್ರ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹೃತ್ಕುಮುದ ಚಂದ್ರ|| ೩೩ ||
ಅರ್ಥ:
ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ, ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮ, ರುದ್ರದೇವ (ಈರ), ಗರುಡ (ವಿಪಾಹಿಪ), ಇಂದ್ರ (ಶಚೀವರ), ಮನ್ಮಥ (ಆತ್ಮಭವ), ಸೂರ್ಯ (ಅರ್ಕ), ಚಂದ್ರ (ಶಶಿ), ದಿಕ್ಪಾಲಕರು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು, ಸಿದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಸಾಧ್ಯದೇವತೆಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ ಪಾದಕಮಲಗಳುಳ್ಳವನೇ! ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ (ತ್ವತ್ಪಾದಾಲಂಬಿಗಳಾದ) ಭಕ್ತರನ್ನು ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸುವ, ಕರುಣೆಯ ಸಾಗರನಾದ, ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯ ಹೃದಯವೆಂಬ ಬಿಳಿ ತಾವರೆಗೆ (ಕುಮುದಕ್ಕೆ) ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ ಚಂದ್ರನಂತಿರುವವನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಪದ್ಯ ೩೪
ಪದ್ಯ:
ಆದರಿಶ ಅಗತಾಕ್ಷ ಭಾಷಾ ಭೇದದಿಂದಲಿ ಕರೆಯಲು ಅದನು
ನಿಷೇಧಗೈದು ಅವಲೋಕಿಸದೆ ಬಿಡುವರೆ ವಿವೇಕಿಗಳು
ಮಾಧವನ ಗುಣ ಪೇಳ್ವ ಪ್ರಾಕೃತವು ಆದರೆಯು ಸರಿ
ಕೇಳಿ ಪರಮ ಆಹ್ಲಾದಬಡದಿಪ್ಪರೆ? ನಿರಂತರ ಬಲ್ಲ ಕೋವಿದರು|| ೩೪ ||
ಅರ್ಥ:
ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಕನ್ನಡಿ ಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುವಾಗ ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಆದರ್ಶ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗದೆ ತಪ್ಪು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಆದರಿಶ' ಎಂದಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಹಾವನ್ನು 'ಅಹಿಗತಲೋಚನ' ಎನ್ನಲಾಗದೆ 'ಅಗತಾಕ್ಷ' ಎಂದಾಗಲಿ ದೇಶಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದರೆ; ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ವಿವೇಕಿಗಳು ಆ ಭಾಷೆಯ ತಪ್ಪನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಕೇಳಿದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಡದೆ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ? ಇಲ್ಲ, ಅವನ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದರಂತೆ, ಆ ಮಾಧವನ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಹೇಳದೆ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಾದ (ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ) ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸದ್ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಿಗಳು (ಕೋವಿದರು) ಭಾಷೆಯನ್ನು ನಿಂದಿಸದೆ, ಭಗವಂತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮ ಆನಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿಯೇ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೩೫
ಪದ್ಯ:
ಭಾಸ್ಕಾರನ ಮಂಡಲವ ಕಂಡು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಮೋದಿಸದೆ
ದ್ವೇಷದಿ ತಸ್ಕರನು ನಿಂದಿಸಲು ಕುಂದಹುದೇ ದಿವಾಕರಗೆ
ಸಂಸ್ಕೃತವು ಇದಲ್ಲ ಎಂದು ಕುಹಕ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಏನಹುದು?
ಭಕ್ತಿ ಪುರಸ್ಕರದಿ ಕೇಳ್ವರಿಗೊಲಿವನು ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷ ಸದಾ|| ೩೫ ||
ಅರ್ಥ:
ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವ ಸೂರ್ಯನ (ಭಾಸ್ಕರನ) ಮಂಡಲವನ್ನು ಕಂಡು ಸಜ್ಜನರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಆನಂದ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನೇ ನಂಬಿದ ಕಳ್ಳನು (ತಸ್ಕರನು) ಸೂರ್ಯ ಮೂಡಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ದ್ವೇಷದಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಎಷ್ಟೇ ನಿಂದಿಸಿದರೂ, ಅದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಕುಂದು (ಹಾನಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರಂತೆ, "ಈ ಗ್ರಂಥವು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ" ಎಂದು ಕುಹಕಿಗಳು ಇದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೂ ಈ ಕಾವ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಧಕ್ಕೆ ಬಾರದು. ಕಮಲಗಣ್ಣನಾದ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯು (ಪುಷ್ಕರಾಕ್ಷನು) ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೇಳುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸದಾ ಒಲಿಯುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೩೬
ಪದ್ಯ:
ಪತಿತನ ಕಪಾಲದೊಳು ಭಾಗಿರಥಿಯ ಜಲವಿರೆ ಪೇಯವು ಎನಿಪುದೆ?
ಇತರ ಕವಿ ನಿರ್ಮಿತ ಕುಕಾವ್ಯ ಅಶ್ರಾವ್ಯ ಬುಧರಿಂದ
ಕೃತಿ ಪತಿಕಥಾನ್ವಿತವು ಎನಿಪ ಪ್ರಾಕೃತವೆ ತಾ ಸಂಸ್ಕೃತವು ಎನಿಸಿ
ಸದ್ಗತಿಯನೀವುದು ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕ ಕೇಳಿ ಪೇಳ್ವರಿಗೆ|| ೩೬ ||
ಅರ್ಥ:
ಪರಮ ಪವಿತ್ರವಾದ ಗಂಗಾನದಿಯ (ಭಾಗೀರಥಿಯ) ನೀರನ್ನೇ ತಂದು, ಒಬ್ಬ ಚಂಡಾಲನ ಅಥವಾ ಪತಿತನ ತಲೆಬುರುಡೆಯ (ಕಪಾಲದ) ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ, ಆ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಇಲ್ಲ, ಅದು ಅಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ, ಎಷ್ಟೇ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಭಗವಂತನ ಕಥೆಯಿಲ್ಲದ, ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಸ್ತುತಿಯುಳ್ಳ ಇತರ ಕವಿಗಳ ಕುಕಾವ್ಯಗಳು ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಕೇಳಲು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ (ಅಶ್ರಾವ್ಯ). ಆದರೆ ಭಗವಂತನ (ಕೃತಿಪತಿಯ) ದಿವ್ಯ ಕಥೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯ (ಕನ್ನಡದ) ಕಾವ್ಯವೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಂಸೃತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳುವ ಮತ್ತು ಹೇಳುವ ಜನರಿಗೆ ಪರಮ ಮಂಗಳವಾದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು (ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು) ಕರುಣಿಸುತ್ತದೆ.
ಪದ್ಯ ೩೭
ಪದ್ಯ:
ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಯುಕ್ತಿ ಗ್ರಂಥಗಳು ಓದಿ ಕೇಳ್ದವನಲ್ಲ
ಸಂತತ ಸಾಧುಗಳ ಸಹವಾಸ ಸಲ್ಲಾಪಗಳು ಮೊದಲಿಲ್ಲ
ಮೋದ ತೀರ್ಥ ಆರ್ಯರ ಮತಾನುಗರು ಆದವರ ಕರುಣದಲಿ ಪೇಳ್ದೆ
ರಮಾಧವ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ ತಿಳಿಸಿದದರೊಳಗೆ|| ೩೭ ||
ಅರ್ಥ:
ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಪರಮ ವಿನಯದಿಂದ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ: "ನಾನು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನಾಗಲಿ, ತರ್ಕಬದ್ಧವಾದ ಯುಕ್ತಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಓದಿ ತಿಳಿದವನಲ್ಲ; ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪರಮ ಸಾಧುಗಳ ಸಹವಾಸ ಮಾಡಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಚರ್ಚೆ (ಸಲ್ಲಾಪ) ಮಾಡಿದವನೂ ಅಲ್ಲ. ಶ್ರೀಮದಾನಂದತೀರ್ಥ ಭಗವತ್ಪಾದರ (ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ - ಮೋದತೀರ್ಥ) ಪವಿತ್ರ ದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ನನ್ನ ಪರಮ ಗುರುಗಳ ದಿವ್ಯ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಾನು ಈ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಸಮರ್ಥನಾದೆ. ನನ್ನ ಆರಾಧ್ಯದೈವನಾದ ರಮಾಧವ ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನೇ ನನ್ನ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿದ್ದು ನನ್ನ ಮೂಲಕ ಈ ಎಲ್ಲಾ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಲೋಕಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ."
***
Datta Svatantrya Sandhi Summary
1 The Mathematical Matrix of Independence
Shri Jagannatha Dasa begins the chapter by mathematically defining Svatantrya or Absolute Independence. In this cosmos, absolute freedom belongs solely to the Supreme Lord Shri Hari. For cosmic governance and to guide the meditation of seeking souls, the Lord conceptually divides His absolute independence into 400 proportional units. The Lord retains 132.75 parts entirely within His own pristine forms like Dattatreya, Kapila, and Hayagriva, and assigns 61.25 parts to His eternal consort, Goddess Lakshmi. The remaining parts are distributed hierarchically among the celestial deities like Brahma, Mukhyaprana, Shiva, and Indra, the dark forces led by Kali, and a tiny, collective fraction of 10 parts shared among ordinary living souls. The core truth is that no living entity is independently free. Every ounce of strength or free will we possess is a temporary loan from the Almighty.
2 The Destiny of Actions and the Ocean of Mercy
The Lord operates as the ultimate inner controller. He enters the physical body as the food consumed, the consumer, and the metabolic energy, driving all bodily trades without exhausting the physical frame. When arrogant or wicked people perform grand charities and sacrifices for personal pride, the Lord strips away the true spiritual merit. He satisfies their immediate greed by giving them cheap, fleeting material pleasures, which is likened to a shrewd merchant trading worthless seeds to an ignorant customer in exchange for a priceless ruby. Conversely, when a pure devotee commits an accidental sin or error out of human weakness, the Lord grace completely purifies it. This is compared to a tiny drop of ordinary water falling into a vast ocean of milk where it loses its contamination and becomes one with the pure milk.
3 Material Illusions vs The Fragility of Human Ego
Using brilliant, down to earth analogies, the text exposes the foolishness of human arrogance and material chasing. A person who seeks peace in material sensory pleasures or lesser deities is like a thirsty man who frantically stares at dry clouds in all directions, completely forgetting that a freshwater spring lies right beneath his feet. Furthermore, religious rituals performed with the egoistic attitude of I am the independent doer leak away without generating merit, just like trying to hold water in a pot made of unbaked mud. The text fiercely humbles the ego by stating that a man might boast of his youth, wealth, and power, but he had no titles when trapped in his mother womb, and all his celebrated authority will vanish instantly the moment life leaves the physical body.
4 The Rational Refutation of Self Deification
This section presents a powerful, logical refutation of the Ahamgrah Upasana or the Soham and I am God philosophy. The argument states that if a human being is actually the supreme, independent God, why is he completely unable to stop his own body from falling ill or being struck by worldly disasters? Why does he lie completely silent and inert during deep sleep or unconsciousness, unable to utter a single response? Clearly, the soul is dependent, and God alone is independent. The chains of worldly suffering are driven by three specific illusions: assuming we are the independent causes of our actions, treating temporary worldly activities as permanent truths, and hoarding material objects for personal enjoyment.
5 The Power of Heartfelt Devotion Over Language
In the grand conclusion, Jagannatha Dasa directly answers orthodox critics who claimed that spiritual philosophies are invalid unless written in classical Sanskrit. A sophisticated Sanskrit poem that only flatters mortal men is like holy Ganges water kept inside a filthy skull because the vessel defiles the content. Conversely, a poem written in the local vernacular language of Kannada that is saturated with the stories of God is holier than Sanskrit. If a child mispronounces words while asking for a mirror, a loving parent does not mock the grammar; they understand the intent and hand over the mirror. Similarly, God looks at the depth of our devotion, not our linguistic eloquence. The author concludes with deep humility, stating he is not a grand scholar or academic. He credits this entire work to the unearned grace of his lineage of spiritual masters and the inner prompting of his beloved deity, Shri Jagannatha Vitthala.
Meaning
Mangaḷācaraṇe
harikathāmṛtasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve
parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu
By the divine grace of my spiritual masters, I shall narrate this nectar like essence of the Lord stories to the best of my limited understanding. May the supreme devotees of the Almighty listen to this work with deep affection and reverence.
Verse 1
kāruṇika hari tannoḷippa apāra svātantrya guṇava nānūru tegedu
sapāda ārondadhika aravattu nārigitta
dvi ṣōḍaśa adhika nūru pādatrayava tanna śarīradoḷage
īpari vibhāgava māḍi tripadāhva
The most compassionate Lord Hari, known as Tripada, conceptually divides His boundless, inherent attribute of absolute independence into 400 proportional units for the purpose of meditation. Out of these 400 parts, He assigns 61.25 parts to His eternal consort, Goddess Lakshmi. He retains 132.75 parts fully within His own pristine, divine form.
Verse 2
satya lōkādhipanoḷage aivattereḍu pavamānanoḷu nālvattu mēlēṇṭu
adhika śivanoḷagiṭṭanippattu cittaja indrarōḷu aidadhika daśa
tatvamānigaḷu enipa surarōḷu hattu
īraidu akhiḷa jīvaroḷiṭṭa niravadya
The flawless and faultless Lord Niravadya distributes the remaining units among the cosmic administrative deities. He places 52 parts within Chaturmukha Brahma, the ruler of Satyaloka. He places 48 parts within Mukhyaprana, the deity of life breath. He places 20 parts within Lord Rudra. He places 15 parts each within Kamadeva and Indra. He places 10 parts collectively among the other 24 Tattva abhimani deities who preside over the material elements and senses. Finally, He splits 10 parts across the entire collective mass of ordinary living souls in the universe.
Verse 3
kali modalugoṇḍa akhiḷa dānavaroḷage nālvattaidu
ī pari tiḷidu upāsane māḍu mareyade parama bhakutiyali
iḷeyōḷage sañcarisu lakṣmī nilayana āḷānendu
sarva sthaḷagaḷali santaisuval teradi geḷayanandadali
The Lord allocates a significant block of 45 parts to the dark demonic forces led by Kali. Knowing this complex matrix of delegated independence, meditate on Him with unswerving devotion. Wander this earth with the humbling awareness that you are a servant of Shri Hari, the abode of Lakshmi. When you live with this realization, the Lord will protect and comfort you at all times, just like a loyal and caring friend.
Verse 4
avanipa svāmitva dharmava svavaśa mātyarigittu
tā mattavara mukhadali rāja kāryāva māḍisuva teradi
kavibhirīḍita tanna kaḷegaḷa divija dānava mānavaroḷiṭṭu
avirata guṇatrayaja karmava māḍi māḍisuva
Just as an earthly king delegates administrative authority to his trusted ministers to carry out state affairs while remaining the silent director behind them, the Lord, who is praised by enlightened seers, infuses His power segments into gods, demons, and humans. He stands within them to continuously execute and prompt all actions driven by the three material modes of nature, which are Sattva, Rajas, and Tamas.
Verse 5
puṇya pāpagaḷu ī teradi kāruṇya sāgara dēvadānava mānavaroḷiṭṭu
avara phala vyatyāsavane māḍi
banna baḍisuva bhaktihīnara sannuta sukarma phala tegedu
prapannarige koṭṭu avara sukhapaḍisuvanu subhujāhva
The Ocean of Mercy assigns virtues and sins according to the intrinsic nature of gods, humans, and demons, but dynamically alters the resulting karmic fruits based on their devotion. He minimizes or strips away the fruits of any seemingly good deeds done by the devotionless, causing them misery, and transfers those merits to His surrendered devotees to bless them with true happiness. The Lord is called Subhuja because His arms are always extended to bless.
Verse 6
māṇikava koṇḍu aṅgaḍiyoḷu ajivāna koṭṭu ā puruṣana
samādhāna māḍuva teradi daityaru nityadali māḷpa
dāna yajñādigaḷa phala pavamāna pēḷda prakāra apaharisi
asamīcīna sukhagaḷa koṭṭu asurara mattaranu māḷpa
Just like a shrewd merchant in a shop takes a customer priceless ruby and satisfies him by handing over a handful of cheap carom seeds in return, the Lord takes the real essence of any sacrifices, charities, and rituals performed by the egoistic demons, withholding the ultimate fruit of liberation. Instead, He gives them fleeting, material, and low grade planetary pleasures, which makes those demons intoxicated with false pride.
Verse 7
ēṇa lāñchanana amala kiraṇa kramēṇa vr̥ddhiyanu aidi
lōgara kāṇagoḍadiha kattaleya bhaṅgisuva teradante
vainatēyāṅgasana mūrti dhyānavuḷḷa mahātmarige
sujñāna bhaktyādigaḷu vardhisi sukhavē koḍutiharu
Just as the flawless rays of the moon steadily grow during the bright fortnight, gradually completely shattering the thick darkness that blinds the people of the world, the regular meditation on the divine form of the Lord who rides Garuda illuminates the hearts of noble souls. This practice continuously expands their spiritual wisdom, devotion, and detachment, ultimately granting them eternal spiritual bliss.
Verse 8
janapana arikeya cōra poḷaloḷu dhanava kaddoyda īyalu
avana avaguṇagaḷu eṇisade poreva koḍadire śikṣisuva teradi
anucitōcita karma kr̥ṣṇārpaṇavenalu
kaikoṇḍu tannaramaneyoḷiṭṭu ānanda baḍisuva mādhavānatara
If a thief working under a king secret employment brings the stolen wealth from the city and hands it over to the king, the king overlooks his criminal nature and protects him, whereas if he fails to hand it over, the king punches him. Similarly, when a mortal surrenders all actions, whether deemed appropriate or inappropriate out of human error, proclaiming that everything is offered to Krishna, Lord Madhava accepts them, forgives their flaws, and welcomes them into His heavenly palace Vaikuntha to experience everlasting joy.
Verse 9
annada annāda anna nāmaka munna pēḷda prakāra
jīvaroḷu anna rūpa pravēśagaidu avaravara vyāpāra
bannabaḍadale māḍi māḍisi dhanyarivaru ahudu endenisi
traiguṇya varjita tattadāhvayanu āgi karesuvanu
As explained earlier, the Lord enters into all living entities under three mystical names: Anna as the food consumed, Annada as the consumer or digester, and Anna rupa as the energy extracted. He systematically drives and executes all their daily bodily functions and trades without causing them physical collapse or exhaustion. He makes the righteous souls celebrated as blessed. Though He is completely beyond the three material gunas, He affectionately calls Himself by the very names of the objects and souls He dwells within.
Verse 10
salilabiandu payābdhiyoḷu bīḷalu vikāravanu aida ballade
jalavu tadrūpavane aiduvudu ella kāladali
kalilamalāpahana arcisuva satkulajara kukarmagaḷu
tāniṣkaluṣa karmagaḷāgi puruṣārthagaḷa koḍutiharu
When a small drop of ordinary water falls into the vast ocean of milk, it can never contaminate or alter the ocean; instead, that tiny drop loses its separate identity and becomes one with the pure, vast milk. In the exact same way, any accidental errors or bad deeds committed by noble souls who worship the Lord, the destroyer of dark sins, are completely purified by His grace. They turn into faultless, merit yielding actions that eventually lead them to ultimate liberation.
Verse 11
mogadoḷage mogaviṭṭu muddisi maguvinaṃ bigidappi rambhisi
nēhadi tegedu tannaya stanagaḷu uṇisuva jananiyandadali
agaṇitātmanu tanna pādābjagaḷa dhēnipa bhakta janarige
praghaṭakanu tānāgi saukhyagaḷu ēva sarvatra
Just like a loving mother places her face against her baby face, embraces the child tightly, coddles it affectionately, and feeds it milk from her breast to quieten its cries, the Lord of infinite forms directly manifests Himself to those devotees who constantly contemplate His lotus feet, showering them with absolute spiritual comfort and bliss across all times and places.
Verse 12
tōṭiganu bhūmiyoḷu bījava nāṭabēkandēnutā
hitadali mōṭeyiṃ nīretti sasigaḷa santaisu vante
pāṭubaḍadale jagadi jīvara ghōṭakāsyanu sr̥jisiyōgyate dāṭagoḍadale salahutippanu sarva kāladali
Just as a dedicated gardener sows seeds in the ground and lovingly draws water from the deep well using a water hoist to nourish and raise the tender saplings, Lord Hayagriva, the horse necked avatar, creates all the living souls in the universe. Without making them feel the exhaustive burden of existence, He feeds, sustains, and guides them at all times, ensuring they grow strictly within the boundaries of their natural spiritual capacity.
Verse 13
bhūmiyoḷu jalavire tr̥ṣārtanu tā maredu
mogavetti eṇdesavyōma maṇḍaladoḷage kāṇade miḍukuvaṇdadali
śrī manōrama sarvara antaryāmiyu āgire tiḷiyalariyade
bhrāmakaru bhajisuvaru bhakutiyali anya dēvateya|| 13 ||
Meaning:
Just as a thirsty man (Tr̥ṣārtanu), forgetting that fresh water lies directly beneath the ground he stands on, lifts his face to look at the sky (Vyōma maṇḍala) across all eight directions and suffers in distress when he cannot find rain; foolish people, blinded by material illusion (Bhrāmakaru), fail to recognize that Lord Hari (Śrī Manōrama) is dwelling right inside their hearts as the inner controller (Antaryāmi), and instead wander about worshipping other external deities for petty rewards.
Verse 14
mukhya phala vaikuṇṭha mukhyāmukhya phala mahadādi lōkā
amukhya phala vaiṣayikavu endaridu ati bhakutiyinda
rakkasa ariya bhajisutali nirduḥkhanāgu
nirantaradi more pokkavara biḍa bhr̥tyavatsala bhāratīśa pita|| 14 ||
Meaning:
The rewards of worship are classified into three grades: attainment of eternal liberation (Vaikuṇṭha) is the Supreme Fruit (Mukhya phala); temporary residence in higher celestial worlds like Maharloka is the Intermediate Fruit (Mukhyāmukhya phala); and fleeting material sensory pleasures are the Inferior Fruit (Amukhya phala). Realizing this, worship the enemy of demons (Rakkasa ari), the father of Chaturmukha Brahma (Bhāratīśa pita), who is boundlessly affectionate to His servants (Bhr̥tyavatsala). Take shelter under Him, for He never abandons those who surrender, and be freed from all miseries.
Verse 15
vyādhiyiṃ pīḍita śiśuvige guḍōdakava neredu adake auṣadha tēdu
kuḍisuva tāyiya upādiyali
sarvajña bādarāyaṇa bhakta janake prasāda rūpakanāgi
bhāgavatādiyali pēḷidanu dharmādigaḷē phalavendu|| 15 ||
Meaning:
When a child is suffering from an illness (Vyādhi) and refuses to take a bitter medicine, a loving mother dissolves the medicine in sweet jaggery water (Guḍōdaka) to make the child swallow it easily. In the exact same manner, the all-knowing Sage Veda Vyasa (Bādarāyaṇa), out of supreme compassion for the worldly souls suffering from the disease of material existence, compiled works like the Shrimad Bhagavatam. He initially highlighted superficial goals like mundane piety and wealth (Dharmādigaḷe phala) as sweet inducements to gradually lead souls toward the ultimate medicine of pure devotion.
Verse 16
dūradalliha parvata ghanākāra tōrpudu nōḷpa janarige
sāragaiyalu sarva vyāghragaḷinda bhayavihudu
ghōratara saṃsāra saukhya asārataravendu aritu
nitya ramāramaṇana ārādhisuvaru adarinda ballavaru|| 16 ||
Meaning:
To onlookers viewing it from a great distance, a mountain appears remarkably beautiful, smooth, and majestic like a dense cloud formation (Ghanākāra). However, when one actually travels into its deep terrain (Sāragaiyalu), one encounters dangerous predators like tigers (Vyāghra) and faces life-threatening perils. Similarly, the wise souls (Ballavaru) realize that the superficial pleasures of this terrifying worldly cycle (Saṃsāra) are entirely hollow, painful, and lacking substance (Asāratara). Therefore, they bypass these illusions and exclusively dedicate themselves to worshipping the eternal Lord of Lakshmi (Ramāramaṇa).
Verse 17
kesara ghaṭagaḷa māḍi bēsige bisiloḷage iṭṭu oṇagisidaru adu
ghana rasavu tumbalu bahudē? sarva svātantra nāneṃba
paśupa naranu ēnēnu māḷpa anaśana dāna snāna karmagaļu
osari pōpavu baride dēha āyāsavane koṭṭu|| 17 ||
Meaning:
If a person shapes a pot out of raw mud or slush (Kesara ghaṭa) and bakes or dries it under the harsh summer sun, can it ever hold water or precious juices safely? No, it will simply disintegrate and let the liquid leak away. Likewise, a foolish man who acts like an animal (Paśupa nara) and harbors the arrogant pride of thinking "I am absolutely independent, I am the sole doer," finds that all his extensive ritual baths (Snāna), charities (Dāna), and severe fastings (Anaśana) leak away (Osari pōpavu) without producing spiritual merit. They end up causing nothing but useless physical exhaustion to his body.
Verse 18
eraḍu dīkṣegaḷihavu bāhyāntaravu enipa nāmadali
budharindariṭu dīkṣitanu āgu dīrgha dvēṣagaḷa biṭṭu
hariyē sarvōttama kṣarākṣara puruṣa pūjita pāda
janmādi aravi dūra sukhātma sarvaganu endu smarisutiru|| 18 ||
Meaning:
There are two distinct spiritual disciplines known as external initiation (Bāhya dīkṣe—such as wearing symbols and visiting holy shrines) and internal initiation (Antara dīkṣe—mental purity and inner realization). Learn the essence of these disciplines from the enlightened masters (Budharu), discard deep-seated animosity toward others, and become truly initiated. Constantly remember that Lord Hari is the Supreme Being (Sarvōttama), whose lotus feet are worshipped by both mortal souls (Kṣara) and the immortal Goddess Lakshmi (Akṣara). He is free from the cycles of birth and decay, He is the embodiment of pure bliss, and He is present everywhere.
Verse 19
hēyavastugaḷillavu upādēya vastugaḷilla
nyāyānyāya dharmagaḷilla dvēṣa asūye modalilla
tāyi tandegaḷilla kamaladaḷāyata akṣageyenalu
īsuva kāyiyandadi muḷagagoḍade bhavābdhi dāṭisuva|| 19 ||
Meaning:
For the lotus-eyed Lord (Kamaladaḷāyata akṣa), there is absolutely nothing in existence that is inherently repulsive (Hēya) or personally desirable (Upādēya) to Him. He is completely untouched by earthly standards of bias, injustice, hatred, or jealousy, and He has no material parents. When a soul understands this transcendental nature and surrenders to Him, the Lord supports that person just like an empty, dried coconut floating effortlessly on water (Īsuva kāyi). He never lets the devotee sink into the dark depths of worldly miseries, but easily carries them across the vast ocean of births and deaths (Bhavābdhi).
Verse 20
mandanādaru sariye gōpīcandana śrī mudregaḷa nalivinda dharisuta
śrī tuḷasi padumākṣi saragaḷanu kaṇdharada madhyadali dharisi
mukunda śrī bhūramaṇa trijagadvandya
sarva svāmi mama kuladaivavu ene poreva|| 20 ||
Meaning:
Even if a person happens to be slow-witted or uneducated (Mandanādaru sariye), if he joyfully decorates his forehead with holy clay (Gōpīcandana) and the sacred imprints of the Lord’s symbols (Śrī mudre), wears strings of pure Tulasi and lotus beads around his neck (Kaṇdhara), and sincerely prays: "O Mukunda, Lord of Goddesses Shri and Bhu, who art worshipped by all three worlds! Thou art my ultimate Master and the deity of my lineage," the Almighty will most graciously embrace and protect him.
Verse 21
prāya dhana madadinda janarige nāyaka prabhuveṃbi
pūrvadi tāyi poṭṭeyoḷiralu prabhuveṃdēke kareyaralaī?
kāya ninnanu biṭṭu pōgalu rāyā nīneṃbuva prabhutva
palāyanavanaīditu samīpadalliddare adu tōru|| 21 ||
Meaning:
Blinded by the fleeting arrogance of youth (Prāya) and material wealth (Dhana), a man boastfully proclaims himself to be a supreme leader and ruler of men. But tell me, O foolish soul, when you were trapped inside your mother's womb (Tāyi poṭṭe) prior to birth, why did absolutely no one address you as a king or ruler? And when life eventually leaves this physical body (Kāya), all your celebrated titles and temporary authority slip away instantly (Palāyanavanaīditu). If this sovereignty truly belongs to you, stand up and display your royal authority against approaching death right now!
Verse 22
vāsudēva ēka prakāradi īśanenisuva
brahma rudra śaci īśa modalāda amararellaru dāsarenisuvaru
ī sumārgava biṭṭu sōhamupāsaneyagaīva nara
dēhaja daiśika klēśagaḷu baralu avanu ēke biḍisikoḷa|| 22 ||
Meaning:
Lord Vasudeva alone remains the immutable, absolute Sovereign Ruler (Īśana) of the cosmos across all epochs. Elevated cosmic administrators like Chaturmukha Brahma, Shiva (Rudra), and Indra (Śacīśa) are entirely His humble subordinates and servants (Dāsaru). When a misguided man abandons this righteous path of truth (Sumārga) and arrogantly engages in self-deifying meditations proclaiming "Sōham" (I am God), why is he completely unable to cure himself when struck down by bodily diseases (Dēhaja klēśa) or external calamities (Daiśika klēśa)? If he were truly God, he should easily free himself from suffering.
Verse 23
ā para brahmanali trijagadvyāpakātva niyāmakātva
sthāpakātva vaśātva īśātvādi guṇagaḷige lōpavilla
ēka prakāra svarūpavu enipavu sarva kāladi pōpavallavu
jīvarige dāsātva dupādi|| 23 ||
Meaning:
In that Supreme Brahman, glorious attributes such as His omnipresence across the three worlds (Vyāpakātva), His perfect inner governance over all entities (Niyāmakātva), His role as the stabilizer of creation (Sthāpakātva), His complete mastery over nature (Vaśātva), and His supreme lordship (Īśātva) exist in absolute perfection without the slightest defect. Just as the position of being a servant (Dāsātva) is an unalterable, inherent reality for all living souls, the flawless divine attributes of the Supreme Lord are eternally constant, uniform, and entirely indestructible across all time.
Verse 24
nityanūtana nirvikāra suhr̥ttama praṇavastha
varṇōtpatti kāraṇa vāgmanaḥmaya sāmagānaraata
datta kapila hayāsya rūpadi pr̥th prutag jīvaroḷagiddu pravartisavanu
avaravara yōgyate karmava anusarisi|| 24 ||
Meaning:
The Almighty is ever-fresh and youthful (Nityanūtana), completely immutable (Nirvikāra), the absolute dearest well-wisher of all creation (Suhr̥ttama), and He resides inside the sacred syllable Om (Praṇavastha). He is the primal architect behind the emergence of all letters and sounds, the Lord of speech and mind, and He delights intensely in the singing of the Sama Veda. Manifesting Himself in diverse forms such as Dattatreya, Kapila, and Hayagriva (Hayāsya), He dwells individually and distinctly (Pr̥thak pr̥thak) within every single soul. Operating as their inner compass, He prompts all their actions in perfect alignment with their intrinsic spiritual worth (Yōgyate) and past actions.
Verse 25
śr̥tigaḷu ātana mātu vimalā smr̥tigaḷu ātana śikṣe
jīva pratati prakr̥tigaḷu eraḍu pratimegaḷu enisikoḷutihavu
itara karmagaḷu ella lakṣmī patige pūjegaḷendu smarisuta
catura vidha puruṣārthagaḷa bēḍadiru svapnadali|| 25 ||
Meaning:
The timeless Vedas (Śr̥ti) are the direct breath and speech of the Supreme Lord, and the flawless traditional scriptures (Smr̥ti) represent His sovereign laws and royal decrees for humanity. The collective mass of conscious living souls (Jīva pratati) and unconscious primordial matter (Prakr̥ti) serve as His two cosmic reflections or mirror images. Realizing this profound connection, one must view every single mundane activity of daily life as a direct offering of worship to the Lord of Lakshmi (Lakṣmī pati). Standing in this space of unselfish devotion, one should never beg the Lord for the four standard fruits of life (Catura vidha puruṣārtha—Piety, Wealth, Pleasure, and Liberation) even in one's dreams.
Verse 26
bhūtalaādhipanu ājña dhāraka dūtarige
sēvānusāradi vētanavna koṭṭu avara santōṣisuva teradante
mātariśva priyanu parama prīti pūrvaka
sadguṇangaḷa gādhakara santōṣa paḍisuva iha paraṅgaḷali|| 26 ||
Meaning:
Just as an earthly sovereign ruler (Bhūtalaādhipa) pays out generous salaries and rewards (Vētana) to his messengers and servants who faithfully carry out his decrees, bringing them immense satisfaction based on the quality of their service; the Supreme Lord—who is exceptionally dear to Mukhyaprana (Mātariśva priya)—overflows with profound affection for His devotees who spend their lives singing and glorifying His magnificent divine attributes (Gādhakaru). He blesses them abundantly, filling their hearts with absolute happiness both in this material realm (Iha) and in the eternal spiritual world (Para).
Verse 27
dīpa divadali kaṇḍarādaḍe lōpagaisuvaru ā kṣaṇa
hari samīpadallire nanda nāma sunandavu enisuvavu
aupacārikavalla sujanara pāpa karmavu puṇyavu enipavu
pāpigaḷa satpuṇya karmavu pāpavu enisuvavu|| 27 ||
Meaning:
Just as people immediately extinguish (Lōpagaisuvaru) a lamp if they see it burning uselessly during the bright daylight (Divadali); when the Supreme Lord is intimately present in a devotee's heart, the very nature of their actions undergoes a dramatic transformation. This is a profound spiritual reality, not a mere figure of speech (Aupacārikavalla). By His divine grace, even the accidental errors or wrong deeds (Pāpa) committed by noble souls (Sujana) are converted into merits (Puṇya). On the other hand, the grand charities or ritualistic merits performed by the devotionless (Pāpi) are reduced to spiritual demerits due to their deep-seated arrogance and hostility toward God.
Verse 28
dhanava saṃpādisuva pradrāvaṇikarandadadi
kōvidara manemanegaḷali sañcarisu śāstra śravaṇa gōsugadi
mananagaidu upadēśisuta durjanara kūḍi āḍadiru svapnadali
praṇata kāmada koḍuva saukhyagaḷa iha paraṅgaḷali|| 28 ||
Meaning:
Just as an intensely greedy miser (Pradrāvaṇika) restlessly wanders from house to house chasing after every single penny to accumulate material wealth (Dhana); you must eagerly visit the doorsteps of the enlightened sages (Kōvidara) to eagerly listen to the sacred scriptures (Śāstra śravaṇa). Contemplate deeply on what you hear, internalize it, share these teachings with other seekers, and do not cross paths with wicked people (Durjana) even in your dreams. When you live this way, the Lord—who is the wish-fulfilling cow to those who bow to Him (Praṇata kāmada)—will shower you with absolute spiritual happiness both in this life and the next.
Verse 29
kāraka kriya dravya vibhrama mūru vidha jīvarige
bahu saṃsārake ivu kāraṇavu enisuvavu ella kāladali dūra ōḍisi
bhrāmakatraya mārige oḷagāgadale
sarvārādhakana cintisutaliru sarvatra mareyadale|| 29 ||
Meaning:
There are three fundamental illusions (Vibhrama) that act as the binding chains holding living souls trapped inside this repetitive cycle of worldly existence (Saṃsāra):
Kāraka Vibhrama: The false pride of believing "I am the independent doer of my actions."
Kriyā Vibhrama: The illusion that mundane physical activities are the ultimate, enduring truth.
Dravya Vibhrama: The misconception that material objects exist solely for one's own independent enjoyment.
These three deluding forces (Bhrāmakatraya) drive the cycle of material life. Cast them completely out of your heart, refuse to succumb to the traps of worldly lust (Māra), and unceasingly meditate upon the Supreme Lord—the object of all universal worship—everywhere and at all times.
Verse 30
karaṇa karmava māḍidare vismaraṇe kāladi mātugaḷige
uttarava koḍadale summanippanu
jāgarāvasthe karuṇisalu vyāpāra māḍuva
baralu nālkavasthegaḷu pariharisi koḷanu ētake? svatantranu tāneyēṃbuvanu|| 30 ||
Meaning:
When a man is fully awake, he proudly assumes that he is the master of his body, carrying out actions through his senses (Karaṇa) by his own strength. Yet, when the same man falls into a state of deep sleep or unconsciousness (Vismaraṇe kāla), he lies completely silent and inert, unable to offer a single response even if spoken to. It is only when the Lord returns him to the waking state (Jāgarāvasthe) that he regains the capacity to handle his daily affairs. If man were truly independent as he claims, why can he not prevent or alter these shifting states of consciousness (waking, dreaming, deep sleep, and unconsciousness) by his own free will?
Verse 31
yukti mātugaḷalla śruti smr̥ti ukta mātugaḷivu
vicārisi mukktigivu sōpānavu enipavu pratiprati padavu
bhaktipūrvaka paṭhisuvarige vyakti koḍuva svarūpa sukha
praviviraktana māḍuvanu bhavabhayadinda bahu rūpa|| 31 ||
Meaning:
These sacred words are not speculative theories built out of human logic or intellectual cleverness (Yukti); they are the supreme spiritual truths directly declared in the eternal Vedas (Śr̥ti) and traditional scriptures (Smr̥ti). If you reflect on them deeply, you will find that every single word of this work functions as a sturdy step on the ladder (Sōpāna) leading to ultimate liberation. To those who sing and study this poem with pure devotion, the Lord of infinite forms (Bahu rūpa) dispels all worldly fears, infuses them with profound detachment (Pravivirakta), and directly reveals (Vyakti) to them the eternal bliss of their own true spiritual nature (Svarūpa sukha).
Verse 32
śrīnivāsana suguna maṇigaḷa prāṇanātha vayunākhya sūtradi pōṇisida mālikeya
vāgmayage samarapisida
jñānigaḷa dr̥k viṣayavuhuda ajñānigaḷe asahya tōrpudu
māṇikava markaṭana kaiyali koṭṭa teradante|| 32 ||
Meaning:
I have gathered the precious gemstones of Lord Srinivasa's divine attributes and strung them together using the thread (Sūtra) of spiritual wisdom (Vayunākhya) belonging to Mukhyaprana (Prāṇanātha). This completed literary garland, the Harikathāmṛtasāra, I reverently offer to Chaturmukha Brahma (Vāgmaya, the lord of speech). To enlightened souls, this work is a source of supreme spiritual vision, whereas to the ignorant and hostile, it may appear worthless or distasteful. It is exactly like placing a priceless ruby (Māṇika) into the hands of a wild monkey (Markaṭa), who, unaware of its value, simply bites it and throws it away in frustration.
Verse 33
śrīvidhi īra vipāhipa īśa śacī varātmabhava arka śaśi
digdēva r̥ṣi gandharva kinnara siddha sādhya gaṇa sēvita padāṃbuja
tvatpādālavambigaḷu āda bhaktara kāva
karuṇā sāndra lakṣmī hr̥tkumuda candra|| 33 ||
Meaning:
O Almighty! Thy holy lotus feet (Padāmbuja) are eternally adored and served by Goddess Lakshmi, Chaturmukha Brahma (Vidhi), Lord Shiva (Īra), Garuda (Vipāhipa), Indra (Śacīvara), Kamadeva (Ātmabhava), the Sun (Arka), the Moon (Śaśi), the directional guardians, great seers, celestial musicians, and the assembly of perfect beings. Thou art the dense ocean of compassion (Karuṇā sāndra), always protecting the devotees who anchor themselves completely to Thy feet. Thou art like the radiant full moon that brings boundless joy to the heart of Goddess Lakshmi, which opens beautifully like a white night-lotus (Hr̥tkumuda) in Thy presence.
Verse 34
ādariśa agatākṣa bhāṣā bhēdadindali kareyalu adanu
niṣēdhagaidu avalōkisade biḍuvare vivēkigaḷu
mādhavana guṇa pēḷva prākr̥tavu ādareyu sari
kēḷi parama āhlādabaḍadippare? nirantara balla kōvidaru|| 34 ||
Meaning:
If an uneducated person, unable to pronounce the correct Sanskrit words, asks for a mirror using the broken word 'Ādariśa' instead of 'Ādarśa', or refers to a serpent as 'Agatākṣa' instead of 'Ahigatālōcana', would wise and sensible people (Vivēkigaḷu) mock his dialect and refuse to give him what he needs? Certainly not; they look at his true intent. Similarly, even though the divine attributes of Lord Madhava are sung here in the local spoken language (Prākr̥tavu / Kannada) rather than in classical Sanskrit, the wise scholars who know the spiritual truths will bypass grammatical biases and feel absolute spiritual ecstasy (Āhlāda) upon hearing it.
Verse 35
bhāskarana maṇḍalava kaṇḍu namaskarisi mōdisade
dvēṣadi taskaranu nindisalu kuṇdahudē divākarage
saṃskr̥tavu idalla endu kuhaka tiraskarisalu ēnahudu?
bhakti puraskaradi kēḷvarigolivanu puṣkarākṣa sadā|| 35 ||
Meaning:
Noble people rejoice and bow down in reverence upon seeing the brilliant orb of the rising sun (Bhāskara). If a thief (Taskara), who loves the dark cover of night for his crimes, hates the daylight and hurls curses at the sun, does his spite diminish the blazing glory of the sun god (Divākara) in the slightest? Not at all. In the exact same way, if cynical critics (Kuhaka) dismiss this great work simply because it is composed in a local language rather than classical Sanskrit, its spiritual majesty remains entirely untouched. The lotus-eyed Lord (Puṣkarākṣa) always showers His grace upon those who approach this work with pure devotion (Bhakti puraskara).
Verse 36
patitana kapāladoḷu bhāgīrathiya jalavire pēyavu enipude?
itara kavi nirmita kukāvya aśrāvya budharinda
kr̥ti patikathānvita vu enipa prākr̥tave tā saṃskr̥tavu enisi
sadgatiyanīvudu bhakti pūrvaka kēḷi pēḷvarige|| 36 ||
Meaning:
If the most sacred water of the river Ganges (Bhāgīrathi) is collected and kept inside a skull cup (Kapāla) belonging to an outcast, does that holy water remain fit for drinking? No, the vessel defiles it. Similarly, grand poems composed by worldly poets in sophisticated Sanskrit are entirely unfit to be heard (Aśrāvya) by enlightened souls if they lack the virtues of the Almighty and sing only the praises of mortal men. Conversely, a work written in the local tongue (Prākr̥te) that is thoroughly saturated with the stories of the Lord of creation (Kr̥ti pati) surpasses classical Sanskrit in purity. It grants ultimate liberation (Sadgati) to all those who share and listen to it with a devout heart.
Verse 37
śāstra sayukti granthagaḷu ōdi kēḷdavanalla
saṃtata sādhugaḷa sahavāsa sallāpagaḷu modalilla
mōda tīrtha āryara matānugaru ādavara karuṇadali pēḷde
ramādhava jagannātha viṭhala tilisidadaroḷage|| 37 ||
Meaning:
In this concluding verse, Shri Jagannatha Dasa humbly declares: I am not a scholar who has mastered the intricate scriptures or studied profound volumes of philosophical debate (Sayukti grantha). I have not spent lifetimes in close discussions (Sallāpa) or continuous association with great saints. It is solely through the unearned grace and mercy of the spiritual masters who follow the authentic dualistic philosophy of Sri Madhvacharya (Mōda tīrtha āryara matānugaru) that I have been inspired to write this work. My beloved inner controller, Lord Ramadhava Shri Jagannatha Vitthala, has stood within my heart and used my voice to reveal these eternal truths to the world.
***
harikathAmRutasAra gurugaLa karuNadindApanitu kELuve|
parama BagavadBaktaru idanAdaradi kELuvudu||
kAruNika hari tannoLippa apAra svAtantrya guNava nAnUru tegedu
sapAda Arondadhika aravattu nArigitta
dvi ShODaSa adhika nUru pAdatrayava tanna SarIradoLage
Ipari viBAgava mADi tripadAhva||1||
satya lOkAdhipanoLage aivattereDu pavamAnanoLu nAlvattu mEleMTu
adhika SivanoLagiTTanippattu cittaja indraroLu aidadhika daSa
tatvamAnigaLu enipa suraroLu hattu
Iraidu aKiLa jIvaroLiTTa niravadya||2||
kali modalugonDa aKiLa dAnavaroLage nAlvattaidu
I pari tiLidu upAsane mADu mareyade parama Bakutiyali
iLeyoLage sancarisu lakShmI nilayana ALAnendu
sarva sthaLagaLali santaisutippanu geLeyanandadali||3||
avanipa svAmitva dharmava svavaSa mAtyarigittu
tA mattavara muKadali rAja kAryAva mADisuva teradi
kaviBirIDita tanna kaLegaLa divija dAnava mAnavaroLiTTu
avirata guNatrayaja karmava mADi mADisuva||4||
puNya pApagaLu I teradi kAruNya sAgara dEvadAnava mAnavaroLiTTu
avara Pala vyatyAsavane mADi
banna baDisuva BaktihInara sannuta sukarma Palategedu
prapannarige koTTu avara suKapaDisuvanu suBujAhva||5||
mANikava konDu angaDiyoLu ajivAna koTTu A puruShana
samAdhAna mADuva teradi daityaru nityadali mALpa
dAna yaj~jAdigaLa Pala pavamAna pitanu apaharisi
asamIcIna suKagaLa koTTu asurara mattaranu mALpa||6||
ENa lAnCanana amala kiraNa kramENa vRuddhiyanu aidi
lOgara kANagoDadiha kattaleya Bangisuva teradante
vainatEyAngasana mUrti dhyAnavuLLa mahAtmarige
suj~jAna BaktyAdigaLu vardhisi suKavE koDutiharu||7||
janapana arikeya cOra poLaloLu dhanava kaddoyda Iyalu
avana avaguNagaLu eNisade poreva koDadire SikShisuva teradi
anucitOcita karma kRuShNArpaNavenalu
kaikonDu tannaramaneyoLiTTu Ananda baDisuva mAdhavAnatara||8||
annada annAda anna nAmaka munna pELda prakAra
jIvaroLu anna rUpa pravESagaidu avaravara vyApAra
bannabaDadale mADi mADisi dhanyarivaru ahudu endenisi
traiguNya varjita tattadAhvayanu Agi karesuvanu||9||
salilabindu payAbdhiyoLu bILalu vikAravanu aida ballade
jalavu tadrUpavane aiduvudu ella kAladali
kalilamalApahana arcisuva satkulajara kukarmagaLu
tAniShkaluSha karmagaLAgi puruShArthagaLa koDutiharu||10||
mogadoLage mogaviTTu muddisi maguvinaM bigidappi raMbisi
nEhadi tegedu tannaya stanagaLu uNisuva jananiyandadali
agaNitAtmanu tanna pAdAbjagaLa dhEnipa Bakta janarige
praGaTakanu tAnAgi sauKyagaLu Eva sarvatra||11||
tOTiganu BUmiyoLu bIjava nATabEkendenuta
hitadali mOTeyiM nIretti sasigaLa santaisuvante
pATubaDadale jagadi jIvara GOTakAsyanu sRujisi
yOgyate dATagoDadale salahutippanu sarva kAladali||12||
BUmiyoLu jalavire tRuShArtanu tA maredu
mogavetti eNdesevyOma manDaladoLage kANade miDukuvandadali
SrI manOrama sarvara antaryAmiyu Agire tiLiyalariyade
BrAmakaru Bajisuvaru Bakutiyali anya dEvateya||13||
muKya Pala vaikuMTha muKyAmuKya Pala mahadAdi lOkA
amuKya Pala vaiShayikavu endaridu ati Bakutiyinda
rakkasa ariya Bajisutali nirduHKanAgu
nirantaradi more pokkavara biDa BRutyavatsala BAratISa pita||14||
vyAdhiyiM pIDita SiSuvige guDOdakava neredu adake auShadha tEdu
kuDisuva tAyiya upAdiyali
sarvaj~ja bAdarAyaNa Bakta janake prasAda rUpakanAgi
BAgavatAdiyali pELidanu dharmAdigaLE PalaveMdu||15||
dUradalliha parvata GanAkAra tOrpudu nOLpa janarige
sAragaiyalu sarva vyAGragaLinda Bayavihudu
GOratara saMsAra sauKya asArataravendu aritu
nitya ramAramaNana ArAdhisuvaru adarinda ballavaru||16||
kesara GaTagaLa mADi bEsige bisiloLage iTTu oNagisidaru adu
Gana rasavu tuMbalu bahudE? sarva svAtantra nAneMba
paSupa naranu EnEnu mALpa anaSana dAna snAna karmagaLu
osari pOpavu baride dEha AyAsavane koTTu||17||
eraDu dIkShegaLihavu bAhyAntaravu enipa nAmadali
budharindaritu dIkShitanu Agu dIrGa dvEShagaLa biTTu
hariyE sarvOttama kSharAkShara puruSha pUjita pAda
janmAdi aravi dUra suKAtma sarvaganu endu smarisutiru||18||
hEyavastugaLillavu upAdEya vastugaLilla
nyAyAnyAya dharmagaLilla dvESha asUye modalilla
tAyi tandegaLilla kamaladaLAyata akShageyenalu
Isuva kAyiyandadi muLagagoDade BavAbdhi dATisuva||19||
mandanAdaru sariye gOpIcandana SrI mudregaLa nalivinda dharisuta
SrI tuLasi padumAkShi saragaLanu kandharada madhyadali dharisi
mukunda SrI BUramaNa trijagadvandya
sarva svAmi mama kuladaivavu ene poreva||20||
prAya dhana madadinda janarige nAyaka praBuveMbi
pUrvadi tAyi poTTeyoLiralu praBuvendEke kareyaralai?
kAya ninnanu biTTu pOgalu rAyA nIneMbuva praButva
palAyanavanaiditu samIpadaliddare adu tOru||21||
vAsudEva Eka prakAradi ISanenisuva
brahma rudra Saci ISa modalAda amararellaru dAsarenisuvaru
I sumArgava biTTu sOhamupAsaneyagaiva nara
dEhaja daiSika klESagaLu baralu avanu Eke biDisikoLa||22||
A para brahmanali trijagadvyApakAtva niyAmakAtva
sthApakAtva vaSAtva ISAtvAdi guNagaLige lOpavilla
Eka prakAra svarUpavu enipavu sarva kAladi pOpavallavu
jIvarige dAsAtvadupAdi||23||
nityanUtana nirvikAra suhRuttama praNavastha
varNOtpatti kAraNa vAgmanaHmaya sAmagAnarata
datta kapila hayAsya rUpadi pRuth prutag jIvaroLagiddu pravartisuvanu
avaravara yOgyate karmava anusarisi||24||
SRutigaLu Atana mAtu vimalA smRutigaLu Atana SikShe
jIva pratati prakRutigaLu eraDu pratimegaLu enisikoLutihavu
itara karmagaLu ella lakShmI patige pUjegaLendu smarisuta
catura vidha puruShArthagaLa bEDadiru svapnadali||25||
BUtaLAdhipanu Aj~ja dhAraka dUtarige
sEvAnusAradi vEtanava koTTu avara santOShisuva teradante
mAtariSva priyanu parama prIti pUrvaka
sadguNangaLa gAdhakara santOSha paDisuva iha parangaLali||26||
dIpa divadali kanDarAdaDe lOpagaisuvaru A kShaNa
hari samIpadallire nanda nAma sunandavu enisuvavu
aupacArikavalla sujanara pApa karmavu puNyavu enipavu
pApigaLa satpuNya karmavu pApavu enisuvavu||27||
dhanava saMpAdisuva pradrAvaNikarandadadi
kOvidara manemanegaLali sancarisu SAstra SravaNa gOsugadi
mananagaidu upadESisuta durjanara kUDi ADadiru svapnadi
praNata kAmada koDuva sauKyagaLa iha parangaLali||28||
kAraka kriya dravya viBrama mUru vidha jIvarige
bahu saMsArake ivu kAraNavu enisuvavu ella kAladali dUra ODisi
BrAmakatraya mArige oLagAgadale
sarvArAdhakana cintisutaliru sarvatra mareyadale||29||
karaNa karmava mADidare vismaraNe kAladi mAtugaLige
uttarava koDadale summanippanu
jAgarAvasthe karuNisalu vyApAra mADuva
baralu nAlkavasthegaLu pariharisi koLanu Etake? svatantranu tAneyeMbuvanu||30||
yukti mAtugaLalla Sruti smRuti ukta mAtugaLivu
vicArisi muktigivu sOpAnavu enipavu pratiprati padavu
BaktipUrvaka paThisuvavarige vyakti koDuva svarUpa suKa
praviviraktana mADuvanu BavaBayadinda bahu rUpa||31||
SrInivAsana suguNa maNigaLa prANamAta vayunAKya sUtradi pONisida mAlikeya
vAgmayage samarpisida
j~jAnigaLa dRuk viShayavuhuda aj~jAnigaLige asahya tOrpudu
mANikava markaTana kaiyali koTTa teradante||32||
SrIvidhi Ira vipAhipa ISa SacI varAtmaBava arka SaSi
digdEva RuShi gandharva kinnara siddha sAdhya gaNa sEvita padAMbuja
tvatpAdAlavaMbigaLu Ada Baktara kAva
karuNA sAMdra lakShmI hRutkumuda chandra||33||
AdariSa agatAkSha BAShA BEdadiMdali kareyalu adanu
niShEdhagaidu avalOkisade biDuvare vivEkigaLu
mAdhavana guNa pELva prAkRutavu Adareyu sari
kELi parama AhlAdabaDadippare? nirantara balla kOvidaru||34||
BAskarana manDalava kanDu namaskarisi mOdisade
dvEShadi taskaranu nindisalu kundahudE divAkarage
saMskRutavu idalla endu kuhaka tiraskarisalu Enahudu?
Bakti puraskaradi kELvarigolivanu puShkarAkSha sadA||35||
patitana kapAladoLu BAgIrathiya jalavire pEyavu enipude?
itara kavi nirmita kukAvya aSrAvya budhariMda
kRuti patikathAnvitavu enipa prAkRutave tA saMskRutavu enisi
sadgatiyanIvudu Bakti pUrvaka kELi pELvarige||36||
SAstra sayukti granthagaLu Odi kELdavanalla
santata sAdhugaLa sahavAsa sallApagaLu modalilla
mOda tIrtha Aryara matAnugaru Adavara karuNadali pELde
ramAdhava jagannAtha viThala tiLisidadaroLage||37||
********* *
No comments:
Post a Comment