GAYATHRI TUMKUR VENKATESH and SUVARNA
CHAITRA RAO & team at krishna vrundavana Dallas Tx USA 2022
ರಾಗ ಮೋಹನ
Audio by Vidwan Sumukh Moudgalya
ರಾಗ ಮೋಹನ
GAYATHRI TUMKUR VENKATESH at friend Priya's home in Plano, Texas May 16, 2026
CLICK-> INDEX ದೇವರನಾಮ ಕೇಳಿ ಕಲಿಯಲು ಲಿಂಕ್ LINKS TO LEARN DEVARANAMA
or just scroll down for other devaranama
ತೋರೆ ಬೇಗನೆ ತೋಯಜನಯನೆ ।
ಮದವಾರಣ ಗಮನೆ ॥ಪ॥
ಮಾರನ ತಾಪಕೆ ಸೈರಿಸಲಾರೆನೆ
ನೀರೆ ನಿನಗೆ ಮುತ್ತಿನ್ಹಾರವ ಕೊಡುವೆ ॥ಅ.ಪ॥
ನೀರೊಳು ಮುಳುಮುಳುಗಾಡುತ ಬಂದು।ಮಥಿಸಿದನವ ಸಿಂಧು ।
ಧಾರುಣಿ ಚಿಮ್ಮುತ ಮೇಲಕೆ ತಂದು। ದನುಜನ್ನ ಕೊಂದು।
ಮೂರು ಪಾದವ ಬೇಡುತ ನಿಂದು । ಮುನಿಕುಲದಲಿ ಬಂದು॥
ನಾರಿಬಿಟ್ಟು ಪರನಾರಿಯರಾಳಿದ
ತೋರೆ ರಮಣಿ ಹಯವೇರಿ ಮೆರೆದನ ॥1॥
ಕತ್ತಲೆದೈತ್ಯನೊಡನೆ ಕಾದಿದ ಧೀರ । ಕಡೆದನು ಕೂಪಾರ ।
ಕುತ್ತಿ ಮಣ್ಣಗಿದು ಮೆದ್ದನು ಬೇರ । ದಾನವ ಸಂಹಾರ ।
ಒತ್ತಿ ಬಲಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದನು ಶೂರ । ಕುಜನಕುಠಾರ ॥
ಹತ್ತುಶಿರನ ಕತ್ತರಿಸಿ ಗೋಕುಲದೊಳು
ಬತ್ತಲೆ ರಾಹುತನಾಗಿ ಮೆರೆದನ ॥2॥
ನಿಗಮ ಕದ್ದವನ ನೀಗಿದ ಧಿಟ್ಟ । ನೆಗಹಿದ ಬೆಟ್ಟ ।
ಅಗಿದು ಮಣ್ಣನೆ ಜಠರದಲಿಟ್ಟ । ಘುಡಿಘುಡಿಸುವಸಿಟ್ಟ ।
ಜಗಕೆಲ್ಲ ನೋಡೆ ಎರಡಡಿಯಿಟ್ಟ । ಕೊಡಲಿಯ ಪೆಟ್ಟ ॥
ಮೃಗವ ಕೆಡಹಿ ಕುಂತಿ ಮಗಗೆ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ
ಜಗವ ಮೋಹಿಸಿ ಹಯವೇರ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ॥3॥
***
Pallavi
Tōre bēgane tōyajanayane । madavāraṇa gamane ॥
Anupallavi
Mārana tāpake sairisalārene
Nīre ninage muttinhārava koḍuve ॥
Caraṇa 1
Nīroḷu muḷumuḷugāḍuta baṃdu । mathisidanava siṃdhu ।
Dhāruṇi cimmuta mēlake taṃdu । danujanna koṃdu ।
Mūru pādava bēḍuta niṃdu । munikulali baṃdu ॥
Nāribiṭṭu paranāriyarāḷida
Tōre ramaṇi hayavēri meredana ॥ 1 ॥
Caraṇa 2
Kattaledaityanoḍane kādida dhīra । kaḍedanu kūpāra ।
Kutti maṇṇagidu meddanu bēra । dānava saṃhāra ।
Otti baliyanu kāydanu śūra । kujanakuthāra ॥
Hattusirana kattarisi gōkuladoḷu
Battale rāhutanāgi meredana ॥ 2 ॥
Caraṇa 3
Nigamā kaddavana nīgida dhiṭṭa । negahida beṭṭa ।
Agidu maṇṇane jaṭharadaliṭṭa । ghuḍighuḍisuva siṭṭa ।
Jagakella nōḍe eraḍaḍiyiṭṭa । koḍaliya peṭṭa ॥
Mṛgava keḍahi kuṃti magage sārathiyāgi
Jagava mōhisi hayavērda śrīkṛṣṇana ॥ 3 ॥
***
Phonetic Notes for Chanting and Singing:
Madavāraṇa gamane: Pronounced as Mada-vaa-ra-na ga-ma-ne. Madavarana refers to an elephant in its majestic, high-energy prime; gamane refers to one who walks with that exact grace.
Kūpāra: Pronounced as Koo-paa-ra. A grand, classical Sanskrit term used here by Sri Vyasaraya to denote the boundless ocean.
Ghuḍighuḍisuva siṭṭa: Pronounced as Ghu-ḍi-ghu-ḍi-su-va siṭ-ṭa. An onomatopoeic Kannada phrase used to phonetically recreate the deep, rumbling, thunderous roar of the Man-Lion incarnation.
Kujanakuthāra: Pronounced as Ku-ja-na-ku-thaa-ra. A compound word where Kujana means wicked/corrupt people, and Kuthara means a heavy axe; describing Parashurama as the axe that fells the wicked.
***
ಶ್ರೀ ಮಧ್ವ ಮತದ ಮಹಾಚಾರ್ಯರೂ, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಗುರುಗಳೂ ಆದ ಶ್ರೀ ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥರು (ಶ್ರೀ ವ್ಯಾಸರಾಯರು) ವಿರಚಿಸಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದಾಗಿದೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಒಬ್ಬ ವಿರಹಿಯಾದ ನಾಯಕನು ತನ್ನ ನಾಯಿಕೆಯನ್ನು (ಪ್ರೇಯಸಿಯನ್ನು) ಕುರಿತು ಹಾಡುವ ಶೃಂಗಾರ ಗೀತೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಇದು ದಶಾವತಾರಗಳ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾಯಕನು ಜೀವಾತ್ಮ, ನಾಯಿಕೆ (ತೋಯಜನಯನೆ) ಎಂದರೆ ಬುದ್ಧಿ ಅಥವಾ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ.
ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಚಮತ್ಕಾರವೆಂದರೆ, ಈ ಕೃತಿಯ ಮೂರು ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ದಶಾವತಾರಗಳನ್ನು (ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳನ್ನು) ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ:
೧ನೇ ಚರಣ: ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ (ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೂರ್ಮ, ವರಾಹ, ವಾಮನ, ಪರಶುರಾಮ, ರಾಮ, ಕೃಷ್ಣ, ಕಲ್ಕಿ).
೨ನೇ ಚರಣ: ಅವತಾರಗಳ ಗಾತ್ರ/ಶಕ್ತಿಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ.
೩ನೇ ಚರಣ: ಕಾಲದ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿಯ ಜಾವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪಕವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ವ್ಯಾಸರಾಯರು ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುವ ಭಕ್ತನ ತಳಮಳವನ್ನು ಶೃಂಗಾರ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ರಸಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. "ಓ ಕಮಲಾಕ್ಷಿ, ಮನ್ಮಥನ ತಾಪವನ್ನು ತಡೆಯಲಾರೆ, ನನಗೆ ಬೇಗನೆ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸು, ನಿನಗೆ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವೆ" ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾ, ಶ್ರೀಹರಿಯು ಮತ್ಸ್ಯನಾಗಿ ವೇದ ರಕ್ಷಿಸಿದ, ಕೂರ್ಮನಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಥಿಸಿದ, ವರಾಹನಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಂದ, ನರಸಿಂಹನಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವನ್ನು ಕೊಂದ, ವಾಮನನಾಗಿ ಮೂರಡಿ ಬೇಡಿದ, ಪರಶುರಾಮನಾಗಿ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ, ರಾಮನಾಗಿ ರಾವಣನ ತಲೆ ಉರುಳಿಸಿದ, ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಲೀಲೆಗಳನ್ನಾಡಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಸಾರಥಿಯಾದ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕಿಯಾಗಿ ಕುದುರೆಯನ್ನೇರಿ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವ ದಿವ್ಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅರ್ಥ (Meaning Parawise)
ಪಲ್ಲವಿ - ಅನುಪಲ್ಲವಿ (ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಗೆ ದೈನ್ಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ)
ತೋರೆ ಬೇಗನೆ ತೋಯಜನಯನೆ । ಮದವಾರಣ ಗಮನೆ ॥
ಮಾರನ ತಾಪಕೆ ಸೈರಿಸಲಾರೆನೆ ನೀರೆ ನಿನಗೆ ಮುತ್ತಿನ್ಹಾರವ ಕೊಡುವೆ ॥
ಅರ್ಥ: ತಾವರೆ ಎಸಳಿನಂತಹ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವಳೇ (ತೋಯಜನಯನೆ - ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ), ಮದ್ದಾನೆಯಂತೆ ಗಂಭೀರವಾದ ನಡಿಗೆಯುಳ್ಳವಳೇ, ನನಗೆ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಮಾಡಿಸು (ತೋರೆ ಬೇಗನೆ). ಸಂಸಾರದ ಅಥವಾ ಮನ್ಮಥನ ತಾಪವನ್ನು (ಮಾರನ ತಾಪಕೆ) ನನ್ನಿಂದ ಇನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಓ ಸುಂದರಿ (ನೀರೆ), ನೀನು ನನಗೆ ಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದರೆ ನಿನಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯವಾದ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವೆನು.
೧. ಒಂದನೇ ಚರಣ (ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅವತಾರಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಮ)
ನೀರೊಳು ಮುಳುಮುಳುಗಾಡುತ ಬಂದು । ಮಥಿಸಿದನವ ಸಿಂಧು ।
ಧಾರುಣಿ ಚಿಮ್ಮುತ ಮೇಲಕೆ ತಂದು । ದನುಜನ್ನ ಕೊಂದು ।
ಮೂರು ಪಾದವ ಬೇಡುತ ನಿಂದು । ಮುನಿಕುಲದಲಿ ಬಂದು ॥
ನಾರಿಬಿಟ್ಟು ಪರನಾರಿಯರಾಳಿದ ತೋರೆ ರಮಣಿ ಹಯವೇರಿ ಮೆರೆದನ ॥
ಅರ್ಥ: (ಇಲ್ಲಿ ಅವತಾರಗಳ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ):
ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರ: ಪ್ರಳಯದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಮುಳುಗಾಡುತ್ತಾ ಬಂದು ವೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವನು.
ಕೂರ್ಮಾವತಾರ: ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಮುದ್ರವನ್ನು (ಸಿಂಧು) ಮಥಿಸಿದವನು.
ವರಾಹಾವತಾರ: ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದ್ದ ಭೂಮಿಯನ್ನು (ಧಾರುಣಿ) ತನ್ನ ದಾಡೆಗಳಿಂದ ಚಿಮ್ಮುತ್ತಾ ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಂದವನು.
ನರಸಿಂಹಾವತಾರ: ಕಂಬದಿಂದ ಬಂದು ದನುಜನ್ನ (ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವನ್ನು) ಸೀಳಿ ಕೊಂದವನು.
ವಾಮನಾವತಾರ: ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಬಳಿ ಬಂದು ಕೇವಲ ಮೂರು ಪಾದ (ಅಡಿ) ಜಾಗವನ್ನು ಭಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಬೇಡುತ್ತಾ ನಿಂತವನು.
ಪರಶುರಾಮಾವತಾರ: ಮುನಿಕುಲದಲ್ಲಿ ಜಮದಗ್ನಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮಗನಾಗಿ ಬಂದು ದುಷ್ಟ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಸದೆಬಡಿದವನು.
ರಾಮಾವತಾರ: ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯ ನಾರಿಯಾದ ಸೀತಾದೇವಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು (ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಅಥವಾ ಸೀತೆಯ ವಿರಹ ಅನುಭವಿಸಿ) ಧರ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದವನು.
ಕೃಷ್ಣಾವತಾರ: ಅಷ್ಟಮಹಿಷಿಯರನ್ನೂ ಮತ್ತು ಪರನಾರಿಯರಾದ ಗೋಪಿಕಾರನ್ನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಆಳಿದವನು.
ಕಲ್ಕ್ಯಾವತಾರ: ಕಲ್ಕಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಕುದುರೆಯನ್ನು (ಹಯವೇರಿ) ಏರಿ ಧರ್ಮದ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿ ಮೆರೆಯುವ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು, ಓ ರಮಣಿಯೇ (ಲಕ್ಷ್ಮಿ), ನನಗೆ ಬೇಗನೆ ತೋರಿಸು.
೨. ಎರಡನೇ ಚರಣ (ಅವತಾರಗಳ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲೀಲೆಗಳ ಕ್ರಮ)
ಕತ್ತಲೆದೈತ್ಯನೊಡನೆ ಕಾದಿದ ಧೀರ । ಕಡೆದನು ಕೂಪಾರ ।
ಕುತ್ತಿ ಮಣ್ಣಗಿದು ಮೆದ್ದನು ಬೇರ । ದಾನವ ಸಂಹಾರ ।
ಒತ್ತಿ ಬಲಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದನು ಶೂರ । ಕುಜನಕುಠಾರ ॥
ಹತ್ತುಶಿರನ ಕತ್ತರಿಸಿ ಗೋಕುಲದೊಳು ಬತ್ತಲೆ ರಾಹುತನಾಗಿ ಮೆರೆದನ ॥
ಅರ್ಥ: * ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಶಂಖಾಸುರನೊಡನೆ ಹೋರಾಡಿ ಜಯಿಸಿದ ಧೀರ ಆತನೇ (ಮತ್ಸ್ಯ). ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರವನ್ನು (ಕೂಪಾರ) ಕಡೆದವನು ಆತನೇ (ಕೂರ್ಮ).
ಭೂಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ದಾಡೆಯಿಂದ ಕುತ್ತಿ, ರಕ್ಕಸರನ್ನು ಮಣ್ಣುಮುಕ್ಕಿಸಿ, ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಬೇರನ್ನೇ ಜಠರದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಮೆದ್ದವನು ಆತನೇ (ವರಾಹ). ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವೆಂಬ ದಾನವನ ಸಂಹಾರ ಮಾಡಿದ ಉಗ್ರಮೂರ್ತಿ ಆತನೇ (ನರಸಿಂಹ).
ತಾನೇ ವಾಮನನಾಗಿ ಬಂದು ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಾದವನ್ನಿಟ್ಟು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿ, ನಂತರ ಆತನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಆತನ ದ್ವಾರಪಾಲಕನಾಗಿ ಕಾಯ್ದ ಶೂರ ಆತನೇ (ವಾಮನ). ದುಷ್ಟ ಜನರಿಗೆ ಕೊಡಲಿಯಂತಿದ್ದ (ಕುಜನಕುಠಾರ) ಪರಶುರಾಮ ಆತನೇ.
ಹತ್ತು ತಲೆಯ ರಾವಣನನ್ನು (ಹತ್ತುಶಿರನ) ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದ ಶ್ರೀರಾಮ ಆತನೇ. ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಬಾಲಕನಾಗಿ, ವಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದೆ (ಬತ್ತಲೆ) ಮಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತಾ, ಕುದುರೆ ಸವಾರನಂತೆ (ರಾಹುತನಾಗಿ) ಆಟವಾಡುತ್ತಾ ಲೀಲೆ ಮೆರೆದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸು.
೩. ಮೂರನೇ ಚರಣ (ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಜಗನ್ಮೋಹಕ ಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆ)
ನಿಗಮ ಕದ್ದವನ ನೀಗಿದ ಧಿಟ್ಟ । ನೆಗಹಿದ ಬೆಟ್ಟ ।
ಅಗಿದು ಮಣ್ಣನೆ ಜಠರದಲಿಟ್ಟ । ಘುಡಿಘುಡಿಸುವಸಿಟ್ಟ ।
ಜಗಕೆಲ್ಲ ನೋಡೆ ಎರಡಡಿಯಿಟ್ಟ । ಕೊಡಲಿಯ ಪೆಟ್ಟ ॥
ಮೃಗವ ಕೆಡಹಿ ಕುಂತಿ ಮಗಗೆ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಜಗವ ಮೋಹಿಸಿ ಹಯವೇರ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ॥
ಅರ್ಥ: * ವೇದಗಳನ್ನು (ನಿಗಮ) ಕದ್ದುಕೊಂಡು ಹೋದ ಸೋಮಕಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ (ನೀಗಿದ) ಧೀರ ಆತನೇ. ಗೋವರ್ಧನ ಗಿರಿಯನ್ನು (ಬೆಟ್ಟ) ತನ್ನ ಕಿರುಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದವನು ಆತನೇ.
ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ತಿಂದು, ಯಶೋದೆಯು ಬಾಯಿ ಬಿಡಿಸಿದಾಗ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೇ ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ (ಜಠರದಲಿಟ್ಟ) ತೋರಿಸಿದವನು ಆತನೇ. ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಮೇಲೆ ಘುಡಿಘುಡಿಸುವ ಭೀಕರ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿದ ನರಸಿಂಹ ಆತನೇ.
ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ಬೆರಗಾಗಿ ನೋಡುವಂತೆ ಕೇವಲ ಎರಡೇ ಅಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ-ಆಕಾಶಗಳನ್ನು ಅಳೆದವನು ಆತನೇ. ಕೊಡಲಿಯ ಪೆಟ್ಟಿನಿಂದ ದುಷ್ಟ ರಾಜರ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮುರಿದ ಪರಶುರಾಮ ಆತನೇ.
ಮಾರೀಚನೆಂಬ ಮಾಯಾಮೃಗವನ್ನು (ಮೃಗವ ಕೆಡಹಿ) ಬಾಣದಿಂದ ಉರುಳಿಸಿದ ಶ್ರೀರಾಮ ಆತನೇ. ಮಹಾಭಾರತದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಂತಿಪುತ್ರನಾದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ರಥದ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ (ಸಾರಥಿಯಾಗಿ) ಗೀತೋಪದೇಶ ಮಾಡಿದವನು ಆತನೇ.
ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ, ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯನ್ನೇರಿ (ಹಯವೇರ್ದ) ಬರುವ ಸಕಲ ಜಗದೊಡೆಯನಾದ ಆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ (ವ್ಯಾಸವಿಠಲನ) ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು, ಓ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೇ, ನನಗೆ ಬೇಗನೆ ತೋರೆ.
***
This extraordinarily brilliant composition by Sri Vyasathirtharu (Sri Vyasaraya), the great philosopher-saint of the Madhva lineage and the royal preceptor (Rajaguru) of the Vijayanagara Empire, is a lyrical marvel. On the surface, it mimics a traditional Shringara (romantic/erotic) poem where a longing lover pleads with a beautiful woman to reveal his beloved. However, its inner core is an advanced, multi-layered theological tribute to the Dashavatara (the ten incarnations of Vishnu).
In the deeper allegorical layout, the longing lover is the individual soul (Jivatma), and the beautiful woman being addressed is Goddess Mahalakshmi (or the purified spiritual intellect, Buddhi), who alone holds the key to revealing the Supreme Lord.
The structural masterpiece of this song lies in how Sri Vyasaraya weaves the ten incarnations across the three stanzas in three entirely distinct philosophical arrangements:
Stanza 1: Follows the chronological order of cosmic evolution and creation.
Stanza 2: Follows the order of the physical scale, raw power, and distinct weapons of the incarnations.
Stanza 3: Blends the avatars with specific pastimes of Krishna, linking them structurally to the stages of cosmic time.
Summary
In this song, Sri Vyasaraya captures the intense spiritual agony of a devotee yearning for the direct vision (Darshana) of Sri Hari. Addressing Goddess Lakshmi as the one with eyes like lotus petals and a majestic gait, the poet cries, "I can no longer endure the scorching torment of material existence and worldly passions. O Divine Lady, show Him to me, and I shall offer you a necklace of the finest pearls."
The composition then systematically praises the Lord through His cosmic play: diving into the primeval deluge as the Fish (Matsya), churning the ocean as the Tortoise (Kurma), uplifting the earth as the Boar (Varaha), tearing open the demon as the Man-Lion (Narasimha), measuring the cosmos in three steps as the Dwarf-Friar (Vamana), wielding the axe as Parashurama, enduring the exile of his queen as Rama, governing the hearts of the cowherd maidens as Krishna, and finally, mounting the divine steed to restore cosmic order as the future warrior Kalki.
Section-wise Meaning
Pallavi & Anupallavi (The Supplication to Goddess Lakshmi)
tōre bēgane tōyajanayane । madavāraṇa gamane ॥
mārana tāpake sairisalārene nīre ninage muttinhārava koḍuve ॥
Meaning: O Goddess Lakshmi, you whose eyes radiate the elegant beauty of lotus petals (Tōyajanayane), and whose gait is as majestic and graceful as an elephant in its prime (Madavāraṇa gamane)! Please, reveal Him to me without delay (Tōre bēgane).
I am entirely broken and can no longer endure the scorching, tormenting fever of worldly passions and material illusions (Mārana tāpake). O divine, beautiful lady (Nīre), if you bless me with the sight of my Lord, I will present to you a magnificent necklace wrought of the purest pearls (Muttinhārava) as a token of my eternal gratitude.
Stanza 1 (The Chronological Sequence of Evolution)
nīroḷu muḷumuḷugāḍuta baṃdu । mathisidanava siṃdhu ।
dhāruṇi cimuta mēlake taṃdu । danujanna koṃdu ।
mūru pādava bēḍuta niṃdu । munikulali baṃdu ॥
nāribiṭṭu paranāriyarāḷida tōre ramaṇi hayavēri meredana ॥
Meaning: (The poet maps out the avatars in chronological sequence):
Matsya: He who plunged deep, swimming and diving within the chaotic waters of the cosmic deluge to rescue the sacred Vedas.
Kurma: He who stabilized the spinning Mount Mandara on His back and masterfully churned the deep, milky ocean (Siṃdhu).
Varaha: He who dove into the dark abyss, scooped up the sinking Earth (Dhāruṇi) upon His tusks, and hurled it back safely to the surface.
Narasimha: He who burst forth from the pillar and violently tore the demon (Danujanna—Hiranyakashipu) apart.
Vamana: He who stood before King Bali as a dwarf-mendicant, humbly requesting a mere three paces (Mūru pādava) of land.
Parashurama: He who emerged into the lineage of sages (Munikulali) as the son of Jamadagni to discipline the tyrannical warrior caste.
Rama: He who accepted the painful, earthly destiny of separation from his beloved lady (Nāribiṭṭu—Sita), walking the path of absolute righteousness.
Krishna: He who governed and protected the cowherd maidens (Paranāriyarāḷida—the Gopis) through the power of divine, unadulterated love.
Kalki: O beautiful consort of the Lord (Ramaṇi)! Show me that supreme entity who will eventually gallop across the horizon on a white stallion (Hayavēri) to destroy wickedness and rule the world.
Stanza 2 (The Order of Magnitude, Power, and Weapons)
kattaledaityanoḍane kādida dhīra । kaḍedanu kūpāra ।
kutti maṇṇagidu meddanu bēra । dānava saṃhāra ।
otti baliyanu kāydanu śūra । kujanakuthāra ॥
hattusirana kattarisi gōkuladoḷu battale rāhutanāgi meredana ॥
Meaning: (The poet arranges the avatars based on their specific style of battle and unique weapons):
Matsya & Kurma: He is the courageous hero (Dhīra) who fought the demon of darkness and ignorance (Somakasura) in the pitch-black ocean depths, and He is the one who churned the massive, deep sea (Kūpāra).
Varaha & Narasimha: He is the massive Boar who struck the earth with His tusks, crushed the demons into the dirt, and swallowed the very roots (Bēra) of creation into His stomach during the dissolution. He is the terrifying form who executed the ultimate slaughter of the demon (Dānava saṃhāra) Hiranyakashipu.
Vamana & Parashurama: He is the brave warrior (Śūra) who placed his foot upon King Bali, gently pressing (Otti) him down to the underworld, only to watch over and guard him as his personal gatekeeper. He is the sharp axe that cuts down wicked people (Kujanakuthāra).
Rama & Krishna: He is the king who severed the ten heads (Hattusirana) of Ravana, and the very same lord who played as a completely unclad, innocent toddler (Battale) in the dusty streets of Gokula, mimicking a master equestrian rider (Rāhutanāgi) as he played. Show me this majestic being!
Stanza 3 (The Cosmic Vision and the Master Charioteer)
nigama kaddavana nīgida dhiṭṭa । negahida beṭṭa ।
agidu maṇṇane jaṭharadaliṭṭa । ghuḍighuḍisuva siṭṭa ।
jagakella nōḍe eraḍaḍiyiṭṭa । koḍaliya peṭṭa ॥
mṛgava keḍahi kuṃti magage sārathiyāgi jagava mōhisi hayavērda śrīkṛṣṇana ॥
Meaning: (The poet resolves the song by identifying all these cosmic forms directly within the personality of Sri Krishna):
He is the resolute, daring lord (Dhiṭṭa) who slew the thief who stole the holy Vedas (Nigama). He is the exact same youth who lifted the massive Govardhana mountain (Beṭṭa) on his little finger.
He is the child who scooped up and ate dirt in Gokula, only to open His mouth and reveal that He held the entire cosmos safely inside His abdomen (Jaṭharadaliṭṭa). He is the same entity who roared with trembling, earth-shaking rage (Ghuḍighuḍisuva siṭṭa) as the Man-Lion.
He is the giant who, to the astonishment of the entire universe (Jagakella nōḍe), claimed the lower and upper worlds in just two massive strides (Eraḍaḍiyiṭṭa), and He is the warrior who broke the pride of kings with the strike of his heavy battle-axe (Koḍaliya peṭṭa).
He is the marksman who brought down the golden illusory deer (Mṛgava keḍahi—Maricha) in the forest of Dandaka, and the loyal, divine companion who sat as the humble charioteer (Sārathiyāgi) to the son of Kunti (Arjuna) on the battlefield of Kurukshetra, enchanting the entire world (Jagava mōhisi) with His Bhagavad Gita.
O Goddess Lakshmi, show me that glorious, multi-formed Sri Krishna (the lord of Vyasa Vittala), who rides the white horse of destiny!
***
by vyasaraja
ವ್ಯಾಸರಾಯರು
ತೋರೆ ಬೇಗನೆ ತೋಯಜನಯನೆ
ಮದವಾರಣ ಗಮನೆ ಪ
ಮದವಾರಣ ಗಮನೆ ಪ
ಮಾರನ ತಾಪವ ಸೈರಿಸಲಾರೆನೆನೀರೆ
ನಿನಗೆ ಮುತ್ತಿನ್ಹಾರವ ಕೊಡುವೆನೆ ಅ.ಪ
ನಿನಗೆ ಮುತ್ತಿನ್ಹಾರವ ಕೊಡುವೆನೆ ಅ.ಪ
ನೀರೊಳು ಮುಳು ಮುಳುಗಾಡುತ
ಬಂದುಮಥಿಸಿದ ಪಯ ಸಿಂಧುಧಾರುಣಿ
ಚಿಮ್ಮುತ ಮೇಲಕೆ ತಂದುದನುಜನ್ನ
ಕೊಂದುಮೂರುಪಾದವ ಬೇಡುತ
ನಿಂದುಮುನಿಕುಲದಲಿ ಬಂದುನಾರಿಬಿಟ್ಟು
ಪರನಾರಿಯರಾಳಿದತೋರೆರಮಣಿ ಹಯವೇರಿ ಮೆರೆದನ 1
ಬಂದುಮಥಿಸಿದ ಪಯ ಸಿಂಧುಧಾರುಣಿ
ಚಿಮ್ಮುತ ಮೇಲಕೆ ತಂದುದನುಜನ್ನ
ಕೊಂದುಮೂರುಪಾದವ ಬೇಡುತ
ನಿಂದುಮುನಿಕುಲದಲಿ ಬಂದುನಾರಿಬಿಟ್ಟು
ಪರನಾರಿಯರಾಳಿದತೋರೆರಮಣಿ ಹಯವೇರಿ ಮೆರೆದನ 1
ಕತ್ತಲೆ(ತಾಮಸ ದೈತ್ಯ)ನೊಡನೆ ಕಾದಿದನು
ಧೀರಕಡೆದನು ಕೂಪಾರಕುತ್ತಿ ಮಣ್ಣಗಿದು
ಮೆದ್ದನು ಬೇರದಾನವ ಸಂಹಾರ ಒತ್ತಿ ಬಲಿಯನು
ಕಾಯ್ದನು ಶೂರಕುಜನ ಕುಠಾರ
ಹತ್ತು ಶಿರನ ಕತ್ತರಿಸಿ ಗೋಕುಲದೊಳು
ಬತ್ತಲೆ ರಾಹುತನಾಗಿ ಮೆರೆದನ 2
ಧೀರಕಡೆದನು ಕೂಪಾರಕುತ್ತಿ ಮಣ್ಣಗಿದು
ಮೆದ್ದನು ಬೇರದಾನವ ಸಂಹಾರ ಒತ್ತಿ ಬಲಿಯನು
ಕಾಯ್ದನು ಶೂರಕುಜನ ಕುಠಾರ
ಹತ್ತು ಶಿರನ ಕತ್ತರಿಸಿ ಗೋಕುಲದೊಳು
ಬತ್ತಲೆ ರಾಹುತನಾಗಿ ಮೆರೆದನ 2
ನಿಗಮ ಕದ್ದವನ ನೀಗಿದ ಧಿಟ್ಟನೆಗಹಿದ
ಬೆಟ್ಟಅಗಿದು ಮಣ್ಣನೆ ಜಠರದಲ್ಲಿಟ್ಟಘುಡಿ
ಘುಡಿಸುವಸಿಟ್ಟಜಗಕೆಲ್ಲ ನೋಡೆ ಎರಡಡಿಯಿಟ್ಟ
ಕೊಡಲಿಯ ಪೆಟ್ಟಮೃಗವ ಕೆಡಹಿ ಕುಂತಿಮಗಗೆ
ಸಾರಥಿಯಾಗಿಜಗವ ಮೋಹಿಸಿ
ಹಯವೇರ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ 3
ಬೆಟ್ಟಅಗಿದು ಮಣ್ಣನೆ ಜಠರದಲ್ಲಿಟ್ಟಘುಡಿ
ಘುಡಿಸುವಸಿಟ್ಟಜಗಕೆಲ್ಲ ನೋಡೆ ಎರಡಡಿಯಿಟ್ಟ
ಕೊಡಲಿಯ ಪೆಟ್ಟಮೃಗವ ಕೆಡಹಿ ಕುಂತಿಮಗಗೆ
ಸಾರಥಿಯಾಗಿಜಗವ ಮೋಹಿಸಿ
ಹಯವೇರ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ 3
***
No comments:
Post a Comment