ಅಡಗಿದೇತಕೊ ರಜತ ಕವಚದೊಳಗೆ
ಅಡಿ ಭಕ್ತರಾಡುವೋ ಬಿಡಿ ನುಡಿಗೆ ಪ.
ಗೇಣು ಪ್ರಮಾಣದಾ ಪ್ರಾಣರಾಯನೆ ಛಿದ್ರ
ಕಾಣುತಿರೆ ಶಿಲೆರೂಪದಲ್ಲಿ ನಲಿದು
ಆನಂದದಿಂ ನುಡಿದ ಆನತರ ವಚನಕ್ಕೆ
ನೀ ನಾಚಿ ಜಗಕಿನ್ನು ಕಾಣಬಾರದು ಎಂದು 1
ದುರುಳ ಸೀತೆಯ ಕದ್ದು ತೆರಳುತಿರೆ ನಿಮ್ಮ ಕಂ
ಡರವಿಂದನಯನೆ ಆಭರಣ ಕಟ್ಟೊಗೆಯೇ
ಸಿರಿಚರಣ ಸ್ಪರ್ಶವೆನಗಿರಲೆಂದು ಪೈಜಣವ
ಮುರಿಸಿ ಕವಚವ ಮಾಡಿ ಮೆರೆವ ವೈಖರಿಯೇ 2
ರಜತಗಿರಿ ವಾಸ ರಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನು
ಭುಜಬಲದಿ ಬಿಡಲು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಮೂದಲಿಸೀ
ನಿಜವಾಸ ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲದಲೆಯಲೆಂದೆನ್ನುತಲಿ
ರಜತಗಿರಿ ಕವಚ ಮಾಡಿರುವ ವೈಭವವೋ 3
ಕುನ್ನಿ ಮತಗಳ ಮುರಿದು ಘನ್ನ ಶಾಸ್ತ್ರವನೊರೆದು
ಚನ್ನಕೃಷ್ಣನ ರಜತ ಪೀಠದಲಿ ನಿಲಿಸೀ
ಎನ್ನೊಡೆಯನಾಸನವು ಎನಗೆ ಭೂಷಣವೆಂದು
ಚನ್ನಾಗಿ ಮೈಗೆ ಸುತ್ತಿರುವ ವಿಸ್ಮøತಿಯೋ 4
ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ವಡಕಿರಲು ಪೂಜಿಸುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿ
ಗಿನ್ನೊಂದು ನುಡಿ ಅಜ್ಞರಿಂ ಬೇಡವೆಂದೂ
ಚನ್ನಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆಡಬಲದಿ ಮೇಲ್ ಕೆಳಗೆ
ಇನ್ನು ತೋರದ ತೆರದಿ ಮರೆಮಾಡಿಕೊಂಡೂ5
ವಡೆಯ ಈರೇಳು ಲೋಕದಿ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿ ನೀ
ನುಡಿದು ಶ್ರೀಮಂತ್ರ ಜೀವರ ಕಾಯೊ ಎನಲೂ
ವಡೆಯಗುತ್ತರ ಪೇಳಲಾರದಲೆ ಬ್ಯಾಸತ್ತು
ಅಡಿಗಿಲ್ಲಿ ಮೈದೋರದಿರುವ ಪರಿ ಏನೋ 6
ಕಂಡವರು ಬಿಡುವರೇ ಆಡದಲೆ ನಿನ ಚರಿತೆ
ಚಂಡ ವಿಕ್ರಮನಹುದೊ ಮುನಿಯದಲೆ ಸಲಹೋ
ಪಾಂಡವರ ಪಾಲ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣವಿಠ್ಠಲನತೊಂಡ
ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನತೀರ್ಥ ಕರ ಪೂಜ್ಯ 7
***
Refrain (Pallavi)
Aḍagidētako rajata kavacadoḷage |
Aḍi bhaktarāḍuvō biḍi nuḍige || Pa ||
Stanza 1
Gēṇu pramāṇadā prāṇarāyane chidra |
Kāṇutire śilerūpadalli nalidu |
Ānandadiṃ nuḍida ānatara vacanakke |
Nī nāci jagakinnu kāṇabāradu endu || 1 ||
Stanza 2
Duruḷa sīteya kaddu teraḷutire nimma kaṃ |
Daravindanayane ābharaṇa kaṭṭogeyē |
Siricaraṇa sparśavenagiraleṃdu paijaṇava |
Murisi kavacava māḍi mereva vaikhariyē || 2 ||
Stanza 3
Rajatagiri vāsa raṇadalli brahmāstravanu |
Bhujabaladi biḍalu lekkisade mūdalasī |
Nijavāsa sthaḷavilladaleleyaleṃdennutali |
Rajatagiri kavaca māḍiruva vaibhavavō || 3 ||
Stanza 4
Kunni matagaḷa muridu ghanna śāstravanoredu |
Cannakr̥ṣṇana rajata pīṭhadali nilisī |
Ennoḍeyanāsanavu enage bhūṣaṇaveṃdu |
Cannāgi maige suttiruva vismr̥tiyō || 4 ||
Stanza 5
Ninnalli vaḍakiralu pūjisuva jñānigaḷi |
Ginnondu nuḍi ajñariṃ bēḍaveṃdū |
Cannāgi hiṃde muṃdeḍabaladi mēl keḷage |
Innu tōrada teradi maremāḍikoṇḍū || 5 ||
Stanza 6
Vaḍeya īrēḷu lōkadi vyāptanāgi nī |
Nuḍidu śrīmaṃtra jīvara kāyo enalū |
Vaḍeyaguttara pēḷalāradale byāsattu |
Aḍigilli maidōradiruva pari ēnō || 6 ||
Stanza 7
Kaṇḍavaru biḍuvarē āḍadale nina carite |
Caṇḍa vikramanahudo muniyadale salahō |
Pāṇḍavara pāla gōpālakr̥ṣṇaviṭṭhalanatoṇḍa |
Pradyumnatīrtha kara pūjya || 7 ||
***
Pronunciation Guide:
ś (Sha): Soft 'sh' as in Shiva.
ṣ (Sha): Harder 'sh' with tongue to the roof of the mouth, as in Krishna.
ḷ (La): Retroflex 'L' (common in Kannada/Sanskrit).
ṃ / n (Nasal): Anusvara, often a soft 'm' or 'n' depending on the following letter.
ā, ē, ī, ō, ū: Long vowels—hold for two beats.
***
ಹರಿದಾಸಿ ಅಂಬಾಬಾಯಿ (ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ವಿಠಲ ಅಂಕಿತ) ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯು ಉಡುಪಿಯ ಶ್ರೀ ಅನಂತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ, ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕವಚವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ (ಹನುಮಂತ) ದೇವರನ್ನು ಕುರಿತಾದದ್ದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ಆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕವಚದೊಳಗೆ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತಿರುವುದಕ್ಕೆ ದಾಸರು ವಿಭಿನ್ನ ಹಾಗೂ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಪದದ ಮೂಲ ಆಶಯವೆಂದರೆ ಹನುಮಂತನ ಅಪ್ರತಿಮ ಭಕ್ತಿ, ವಿನಯ ಮತ್ತು ನಮ್ರತೆಯ ಚಿತ್ರಣ. ಲೋಕದ ಜನರು ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ ನಿನಗೆ ನಾಚಿಕೆಯಾಯಿತೇ? ಅಥವಾ ಸೀತಾದೇವಿಯ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶವಾದ ಒಡವೆಯನ್ನು ಕವಚವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೀಯಾ? ಎಂದು ದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ತರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹನುಮಂತನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಭಕ್ತರನ್ನು ಕಾಯುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಭಾವಾರ್ಥ (Parawise Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ: ಅಡಗಿದ ರಹಸ್ಯ
ಅಡಗಿದೇತಕೊ ರಜತ ಕವಚದೊಳಗೆ
ಅಡಿ ಭಕ್ತರಾಡುವೋ ಬಿಡಿ ನುಡಿಗೆ
ಭಾವಾರ್ಥ: ಎಲೈ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣನೇ, ನೀನು ಈ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕವಚದ (ರಜತ ಕವಚ) ಒಳಗೆ ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದೀಯೆ? ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರು ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಗಳುತ್ತಾರಲ್ಲವೇ, ಅಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಂಕೋಚಪಟ್ಟು ನೀನು ಮರೆಯಾಗಿದ್ದೀಯಾ?
1. ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಮರೆಯಾದ ಹನುಮ
ಗೇಣು ಪ್ರಮಾಣದಾ ಪ್ರಾಣರಾಯನೆ ಛಿದ್ರ ಕಾಣುತಿರೆ ಶಿಲೆರೂಪದಲ್ಲಿ ನಲಿದು...
ಭಾವಾರ್ಥ: ಕೇವಲ ಒಂದು ಗೇಣು ಅಳತೆಯ ಸಣ್ಣ ಶಿಲಾ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣದೇವರೇ, ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆನಂದದಿಂದ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿರಲು, ಆ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ನಾಚಿ ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದೆಂದು ನೀನು ಈ ಕವಚ ಧರಿಸಿದ್ದೀಯಾ?
2. ಸೀತೆಯ ಪೈಜಣದ ಕವಚ
ದುರುಳ ಸೀತೆಯ ಕದ್ದು ತೆರಳುತಿರೆ ನಿಮ್ಮ ಕಂಡರವಿಂದನಯನೆ ಆಭರಣ ಕಟ್ಟೊಗೆಯೇ...
ಭಾವಾರ್ಥ: ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ, ಅವಳು ತನ್ನ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಎಸೆದಿದ್ದಳು. ಆ ಪೈಜಣವು (ಗೆಜ್ಜೆ) ನಿನಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸ್ವರೂಪಳಾದ ಸೀತೆಯ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶವಾದ ಆ ಪೈಜಣವನ್ನೇ ನೀನು ಕರಗಿಸಿ ಕವಚವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮೈಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದೀಯಾ?
3. ರಜತಗಿರಿಯ ವೈಭವ
ರಜತಗಿರಿ ವಾಸ ರಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನು ಭುಜಬಲದಿ ಬಿಡಲು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಮೂದಲಿಸೀ...
ಭಾವಾರ್ಥ: ಇಂದ್ರಜಿತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಾಗ, ಆ ಅಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಮರ್ಯಾದೆ ಕೊಟ್ಟು ನೀನು ಸುಮ್ಮನಾದೆ. ಆಗ ಉಂಟಾದ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರದ ಗುರುತನ್ನು ಲೋಕಕ್ಕೆ ತೋರಿಸಬಾರದೆಂದು ಈ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕವಚವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೀಯಾ?
4. ಒಡೆಯನ ಆಸನವೇ ಭೂಷಣ
ಕುನ್ನಿ ಮತಗಳ ಮುರಿದು ಘನ್ನ ಶಾಸ್ತ್ರವನೊರೆದು ಚನ್ನಕೃಷ್ಣನ ರಜತ ಪೀಠದಲಿ ನಿಲಿಸೀ...
ಭಾವಾರ್ಥ: ನೀನು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ ದುರ್ಮತಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿ, ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದೆ. ನಿನ್ನ ಒಡೆಯನಾದ ಆ ಕೃಷ್ಣನ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಆಸನವೇ ನಿನಗೂ ಅಲಂಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅದನ್ನು ನಿನ್ನ ಮೈಗೆ ಸುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ?
5. ಅಜ್ಞರಿಗಾಗಿ ಮರೆಮಾಚುವಿಕೆ
ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ವಡಕಿರಲು ಪೂಜಿಸುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗಿನ್ನೊಂದು ನುಡಿ ಅಜ್ಞರಿಂ ಬೇಡವೆಂದೂ...
ಭಾವಾರ್ಥ: ನಿನ್ನ ಶಿಲಾಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಬಿರುಕು (ವಡಕು) ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬಾರದೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಸುತ್ತಲೂ ಏನೂ ಕಾಣದಂತೆ ನೀನು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಹೊದಿಕೆಯೊಳಗೆ ಮರೆಯಾಗಿದ್ದೀಯಾ?
6. ಲೋಕವ್ಯಾಪಿ ಹನುಮ
ವಡೆಯ ಈರೇಳು ಲೋಕದಿ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿ ನೀ ನುಡಿದು ಶ್ರೀಮಂತ್ರ ಜೀವರ ಕಾಯೊ ಎನಲೂ...
ಭಾವಾರ್ಥ: ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಸಕಲ ಜೀವರನ್ನು ಉಸಿರಾಗಿ ಕಾಪಾಡುತ್ತಿರುವ ಪರಾಕ್ರಮಿ ನೀನು. ಭಗವಂತನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡಲಾಗದಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಮಗ್ನನಾಗಿ ಅಥವಾ ಸುಸ್ತಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತಿರುವೆಯಾ?
7. ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳ
ಕಂಡವರು ಬಿಡುವರೇ ಆಡದಲೆ ನಿನ ಚರಿತೆ ಚಂಡ ವಿಕ್ರಮನಹುದೊ ಮುನಿಯದಲೆ ಸಲಹೋ...
ಭಾವಾರ್ಥ: ನಿನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡವರು ಸುಮ್ಮನೆ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ನೀನು 'ಚಂಡವಿಕ್ರಮ' ಅಂದರೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಬಲಶಾಲಿ. ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಾಗದೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಲಹು. ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ವಿಠಲನ ಭಕ್ತನಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನತೀರ್ಥರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಹನುಮಂತನೇ ನಮಗೆ ರಕ್ಷಕನಾಗು.
***
This composition by Haridasi Ambabai (under the pen name Gopalakrishna Vitthala) is a beautiful tribute to the deity Mukhyaprana (Hanuman) located in the Sri Anantheshwara temple complex in Udupi. This specific idol is famous for being covered in a silver casing (Rajata Kavacha), and the poetess playfully and devotionally questions why the mighty Hanuman is hiding inside it.
Summary
The core theme of the poem is Hanuman’s unparalleled humility and devotion. Ambabai wonders if the "Son of Vayu" is hiding because he is shy of the immense praise from his devotees, or if he is wearing the silver as a badge of honor from his service to Rama and Krishna. It beautifully blends historical references to Udupi (the silver pedestal of Krishna) with mythological feats of Hanuman.
Stanza-wise Meaning
Refrain (Pallavi): The Hidden Mystery
Aḍagidētako rajata kavacadoḷage
Aḍi bhaktarāḍuvō biḍi nuḍige
Meaning: O Mukhyaprana! Why have you hidden yourself inside this silver casing? Are you retreating because of the bold and constant praise offered by the devotees who surrender at your feet? Are you too shy to hear your own glories?
1. The Shyness of the Great Vayu
Gēṇu pramāṇadā prāṇarāyane chidra kāṇutire śilerūpadalli nalidu...
Meaning: You are present here in a small stone form, barely a span (Gēṇu) in size. When wise devotees joyfully describe the divine features and even the tiny fissures in your stone form, do you feel so bashful that you decided to hide from the world’s gaze behind this silver?
2. The Ornament of Sita
Duruḷa sīteya kaddu teraḷutire nimma kaṇḍaravindanayane ābharaṇa kaṭṭogeyē...
Meaning: When the wicked Ravana was abducting Sita, she dropped her ornaments to leave a trail. You found her anklet (Paijana). Out of pure devotion for the touch of the Divine Mother’s feet, have you melted that very ornament to create this silver armor for yourself?
3. The Mark of the Brahma-Astra
Rajatagiri vāsa raṇadalli brahmāstravanu bhujabaladi biḍalu lekkisade mūdalasī...
Meaning: During the war, when Indrajit launched the Brahma-astra at you, you stood firm and mocked its power with your shoulder strength, accepting it only to honor Lord Brahma. To hide the scars or the marks left by that ultimate weapon, have you donned this glorious silver shield?
4. The Seat of Lord Krishna
Kunni matagaḷa muridu ghanna śāstravanoredu channakr̥ṣṇana rajata pīṭhadali nilisī...
Meaning: You descended as Madhvacharya, defeated false doctrines, and established Lord Krishna on a silver pedestal (Rajata Peetha) in Udupi. Do you feel that your Master’s seat is your greatest ornament, and thus you have wrapped that same silver glory around your own body?
5. Shielding from the Ignorant
Ninnalli vaḍakiralu pūjisuva jñānigaliginnondu nuḍi ajñarim bēḍavendū...
Meaning: If there is a crack (Vadaku) in your ancient stone idol, the wise will meditate upon it, but the ignorant might mock it. To prevent the "small-minded" from speaking ill and to keep your true form sacred for the enlightened, have you concealed yourself from all sides—top, bottom, left, and right?
6. The Busy Protector of Worlds
Vaḍeya īrēḷu lōkadi vyāptanāgi nī nuḍidu śrīmantra jīvara kāyo enalū...
Meaning: You are omnipresent across the fourteen worlds, protecting all living beings as their very life-breath (Prana). Are you so exhausted from answering the prayers of your Master (Rama) or the needs of the universe that you have retired here, refusing to show your face?
7. Prayer for Protection
Kaṇḍavaru biḍuvarē āḍadale nina charite chaṇḍa vikramanahudo muniyadale salahō...
Meaning: Can anyone who has witnessed your glory remain silent without singing your history? You are Chanda Vikrama—the one of fierce valor. Please do not be angry with us; instead, protect us. O servant of Gopalakrishna Vittala (who protected the Pandavas), you who are worshipped by the hands of Pradyumna Tirtha, bless us.
***
No comments:
Post a Comment