ಆಪೋಶನವ ಹಾಕೆ ಒ(ವೈ?) ಯ್ಯಾರಿ ಲೋಕಸುಂದರಿ
ಶ್ರೀಪತಿಯ ಕರದಲ್ಲಿ ಘೃತಧಾರೆ ಲೋ-
ಕಪಿತನಾಗಿದ್ದ ಕಂಸಾರಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಧಾರೆ ಪ
ಕೊಳಲನೂದುತಾಕಳನೆ ಕಾಯುತ್ತ ದಧಿಚೋರನಾಗಿ
ಕಳಲಗಡಿಗೆಯನೊಡೆದು ಪೋಗುತ್ತ
ಸೆಳೆದು ಗೋಪೇರ ಸೀರೆಗಳ ಮರಕೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಕರಕೆ 1
ವಾರಿಜಾಕ್ಷಗೆ ಒಲಿದು ನಲಿಯುತ್ತ ವರ ಮೋಹನಾಂಗಿ
ಸಾರಸಮುಖಿ ಸರಸವಾಡುತ್ತ
ಮಾರಜನಕನ ಮನವ ಮೋಹಿಸುತ ಮುಖನೋಡಿ ನಗುತ2
ನಂದನಂದನ ನರನ ಸಾರಥಿಯೊ ಭೀಮೇಶಕೃಷ್ಣ
ಕೊಂಡಾಪೋಶನ ಕುಳಿತ ಸತಿಜೊತೆಗೆ
ಚೆಂದದಿಂದಲಿ ಬೆಳಗಲಾರತಿಯ ಪಾಡಿ ಕೀರುತಿಯ 3
****
..
ಆಪೋಶನವ ಹಾಕೆ ಒಯ್ಯಾರಿ ಲೋಕಸುಂದರಿ
ಶ್ರೀಪತಿಯ ಕರದಲ್ಲಿ ಘೃತಧಾರೆ ಲೋ-
ಕಪಿತನಾಗಿದ್ದ ಕಂಸಾರಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಧಾರೆ ಪ
ಕೊಳಲನೂದುತಾಕಳನೆ ಕಾಯುತ್ತ ದಧಿಚೋರನಾಗಿ
ಕಳಲಗಡಿಗೆಯನೊಡೆದು ಪೋಗುತ್ತ
ಸೆಳೆದು ಗೋಪೇರ ಸೀರೆಗಳ ಮರಕೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಕರಕೆ 1
ವಾರಿಜಾಕ್ಷಗೆ ಒಲಿದು ನಲಿಯುತ್ತ ವರ ಮೋಹನಾಂಗಿ
ಸಾರಸಮುಖಿ ಸರಸವಾಡುತ್ತ
ಮಾರಜನಕನ ಮನವ ಮೋಹಿಸುತ ಮುಖನೋಡಿ ನಗುತ2
ನಂದನಂದನ ನರನ ಸಾರಥಿಯೊ ಭೀಮೇಶಕೃಷ್ಣ
ಕೊಂಡಾಪೋಶನ ಕುಳಿತ ಸತಿಜೊತೆಗೆ
ಚೆಂದದಿಂದಲಿ ಬೆಳಗಲಾರತಿಯ ಪಾಡಿ ಕೀರುತಿಯ 3
***
Pallavi
Āpōśanava hāke oyyāri lōkasundari |
Śrīpatiya karadalli ghṛtadhāre lō- |
Kapitanāgidda kaṁsāri kaiyalli tridhāre ॥ pa ॥
Charana 1
Koḷalanūdutākaḷane kāyutta dadhicōranāgi |
Kaḷalagaḍigeyanoḍedu pōgutta |
Seḷedu gōpēra sīregaḷa marake kaṭṭidda karake ॥ 1 ॥
Charana 2
Vārijākṣage olidu naliyutta vara mōhanāṅgi |
Sārasamukhi sarasamāḍutta |
Mārajanakana manava mōhisuta mukhanōḍi naguta ॥ 2 ॥
Charana 3
Nandanandana narana sārathiyo bhīmēśakṛṣṇa |
Koṇḍāpōśana kuḷita satijotēge |
Cendadindali beḷagalāraṭiya pāḍi kīrutiya ॥ 3 ॥
***
Key Transliteration & Cultural Terms Explained:
Āpōśana (Aaposhana): A traditional ritual where a small spoonful of water is sipped from the palm of the hand accompanied by mantras before and after partaking in a meal.
Oyyāri: A Kannada word indicating a woman with a graceful, stylish, and swaying gait.
Ghṛtadhāre: Ghṛta (Clarified butter/Ghee) + Dhāre (Stream).
Kaṁsāri (Kamsari): Kaṁsa (The tyrant King Kamsa) + Ari (Enemy)—The enemy/slayer of Kamsa, i.e., Krishna.
Tridhāre: Three sacred streams or currents of water poured during the ritual.
Dadhicōra: Dadhi (Yogurt/Curd) + Cōra (Thief).
Karake: To the hand / into the hand.
Vārijākṣa: Vārija (Lotus) + Akṣa (Eyes)—The lotus-eyed Lord.
Mārajanaka: Māra (The God of Love, Cupid/Manmatha) + Janaka (Father)—The father of Manmatha, i.e., Vishnu/Krishna.
Narana Sārathi: Nara (Arjuna) + Sārathi (Charioteer)—The charioteer of Arjuna during the Mahabharata war.
***
ಹರಪನಹಳ್ಳಿ ಭೀಮವ್ವನವರು (ಅಂಕಿತ: ಭೀಮೇಶಕೃಷ್ಣ) ವಿರಚಿಸಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಆತನ ಪತ್ನಿಯಾದ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿಯ (ಅಥವಾ ಸತ್ಯಭಾಮೆ/ಲೋಕಸುಂದರಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ) ನಡುವಿನ ಭೋಜನದ ಸಮಯದ ದಿವ್ಯ ಲೀಲೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಆರತಿ ಹಾಡಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವಾಗ ಅಥವಾ ಮದುವೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಲೋಕಸುಂದರಿಯಾದ ದೇವಿಯು (ಲಕ್ಷ್ಮಿ/ರುಕ್ಮಿಣಿ) ಜಗತ್ತಿನ ತಂದೆಯಾದ ಶ್ರೀಪತಿ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ 'ಆಪೋಶನ'ವನ್ನು (ಊಟಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಜಲದ ವಿಧಿ) ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಕೃಷ್ಣನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದ ಧಾರೆ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಮೂರು ಧಾರೆಗಳು ಹರಿಯುತ್ತಿವೆ. ಗೋಪಿಯರ ಸೀರೆಗಳನ್ನೆಳೆದ, ಮೊಸರು-ಬೆಣ್ಣೆಗಳ ಕದ್ದ ಅದೇ ಕೃಷ್ಣನು ಇಂದು ತನ್ನ ಸತಿಯೊಡನೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಊಟಕ್ಕೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ದಿವ್ಯ ದಂಪತಿಗಳ ಭೋಜನದ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಭಕ್ತರು ಆನಂದದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಮಂಗಳ ಆರತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಅರ್ಥ (ಪದಗಳ ವಿವರಣೆ)
ಪಲ್ಲವಿ
ಆಪೋಶನವ ಹಾಕೆ ಒಯ್ಯಾರಿ ಲೋಕಸುಂದರಿ |
ಶ್ರೀಪತಿಯ ಕರದಲ್ಲಿ ಘೃತಧಾರೆ ಲೋ- |
ಕಪಿತನಾಗಿದ್ದ ಕಂಸಾರಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಧಾರೆ ॥ ಪ ॥
ಅರ್ಥ: ಒಯ್ಯಾರದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಲೋಕಸುಂದರಿಯಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ (ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿಯೇ), ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ಶ್ರೀಪತಿ ಕೃಷ್ಣನ ಕೈಗೆ 'ಆಪೋಶನ'ದ ನೀರನ್ನು ಹಾಕು. ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತಂದೆಯಾದ, ಕಂಸನ ಶತ್ರುವಾದ ಆ ಕೃಷ್ಣನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹಾಕಿದ ತುಪ್ಪದ ಧಾರೆ (ಘೃತಧಾರೆ) ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಮೂರು ಧಾರೆಗಳು (ತ್ರಿಧಾರೆ) ಶೋಭಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಮೊದಲನೆಯ ನುಡಿ
ಕೊಳಲನೂದುತಾಕಳನೆ ಕಾಯುತ್ತ ದಧಿಚೋರನಾಗಿ |
ಕಳಲಗಡಿಗೆಯನೊಡೆದು ಪೋಗುತ್ತ |
ಸೆಳೆದು ಗೋಪೇರ ಸೀರೆಗಳ ಮರಕೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಕರಕೆ ॥ 1 ॥
ಅರ್ಥ: (ಯಾವ ಕೈಗೆ ಆಪೋಶನ ಹಾಕಬೇಕು?) ಬೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ ಮುದ್ದಾಗಿ ಕೊಳಲನ್ನು ಊದುತ್ತಾ, ಆಕಳುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುತ್ತಾ, ಮೊಸರನ್ನು ಕದಿಯುವ ಕಳ್ಳನಾಗಿ (ದಧಿಚೋರ), ಗೋಪಿಕೆಯರ ಮೊಸರಿನ ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಕೃಷ್ಣನ ಕೈಗೆ; ಹಾಗೂ ಯಮುನಾ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಗೋಪಿಯರ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ (ಸೀರೆಗಳ ಸೆಳೆದು) ಕದಂಬ ವೃಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಆ ಲೀಲಾಮಯವಾದ 'ಕರಕೆ' (ಕೈಗೆ) ನೀರನ್ನು ಹಾಕು.
ಎರಡನೆಯ ನುಡಿ
ವಾರಿಜಾಕ್ಷಗೆ ಒಲಿದು ನಲಿಯುತ್ತ ವರ ಮೋಹನಾಂಗಿ |
ಸಾರಸಮುಖಿ ಸರಸವಾಡುತ್ತ |
ಮಾರಜನಕನ ಮನವ ಮೋಹಿಸುತ ಮುಖನೋಡಿ ನಗುತ ॥ 2 ॥
ಅರ್ಥ: ಕಮಲದಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಆ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ (ವಾರಿಜಾಕ್ಷಗೆ) ಒಲಿದು, ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರಿಯಾದ, ತಾವರೆ ಮುಖದ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿಯು ಆತನೊಂದಿಗೆ ಸರಸವಾಡುತ್ತಾ, ಪ್ರೀತಿಯ ಲೀಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಳೆ. ಮನ್ಮಥನ ತಂದೆಯಾದ ಆ ಕೃಷ್ಣನ (ಮಾರಜನಕನ) ಮನಸ್ಸನ್ನೇ ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಮೋಹಿಸುತ್ತಾ, ಆತನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ ಮಂದಹಾಸ ಬೀರುತ್ತಾ ಆಪೋಶನವನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.
ಮೂರನೆಯ ನುಡಿ
ನಂದನಂದನ ನರನ ಸಾರಥಿಯೊ ಭೀಮೇಶಕೃಷ್ಣ |
ಕೊಂಡಾಪೋಶನ ಕುಳಿತ ಸತಿಜೊತೆಗೆ |
ಚೆಂದದಿಂದಲಿ ಬೆಳಗಲಾರತಿಯ ಪಾಡಿ ಕೀರುತಿಯ ॥ 3 ॥
ಅರ್ಥ: ನಂದರಾಜನ ಮಗನಾದ, ಅರ್ಜುನನಿಗೆ (ನರನಿಗೆ) ಸಾರಥಿಯಾಗಿದ್ದ ನಮ್ಮ ಭೀಮೇಶಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಸತಿಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಆಪೋಶನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಈ ದಿವ್ಯ ದಂಪತಿಗಳ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಮನಸಾರೆ ಹಾಡುತ್ತಾ, ಭಕ್ತರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಂದದಿಂದ ಇವರಿಗೆ ಮಂಗಳಕರವಾದ 'ಆರತಿ'ಯನ್ನು ಬೆಳಗೋಣ.
***
This beautiful devotional song is composed by the famous 19th-century female Haridasa saint, Harapanahalli Bheemavva (under her ankita or signature Bheemesha Krishna).
This song is structured as an Aarati song (a song sung while waving traditional lamps), typically performed during festivals when offering food (Naivedya) to the deity or during traditional wedding rituals to celebrate a divine couple's feast. It beautifully captures a domestic, loving scene where Lord Krishna is sitting down to eat, and His consort, Rukmini (the Goddess of Fortune, Lakshmi), is serving Him.
Summary
The song centers on the ritual of 'Aaposhana'—a sacred purificatory water ritual performed right before and after eating a meal in traditional Indian culture. The poetess calls upon the gorgeous, enchanting Goddess of the Universe (Loka Sundari) to pour the ceremonial water and pure ghee into the hands of Lord Krishna (Shripati), the ultimate creator of the cosmos. Bheemavva colorfully contrasts His supreme divinity with His playful childhood exploits—like stealing butter and hiding the clothes of the Gopis. The song concludes with devotees singing the couple's glories and waving a beautiful Aarati lamp over the divine husband and wife as they dine together.
Section-wise Meaning (Verse by Verse)
Pallavi (The Chorus)
Aapōshanava hāke oyyāri lōkasundari |
Śrīpatiya karadalli ghṛtadhāre lō- |
Kapitanāgidda kaṁsāri kaiyalli tridhāre ||
Meaning: "O stylish, swaying Enchantress, the ultimate Beauty of the Universe (Oyyari Loka Sundari—Goddess Rukmini/Lakshmi)! Come forward and pour the Aaposhana water into the hands of the Lord of Fortune (Shripati). Look how beautifully the stream of pure clarified butter (Ghrutadhare) and the three sacred streams of water (Tridhare) cascade into the hands of the Enemy of Kamsa (Kamsari), who is none other than the ultimate Father of the Universe (Lokapita)."
Charana 1 (The Playful Hands of the Lord)
Koḷalanūdutākaḷane kāyutta dadhichōranāgi |
Kaḷalagaḍigeyanoḍedu pōgutta |
Seledu gōpēra sīregaḷa marake kaṭṭidda karake || 1 ||
Meaning: "(Into whose hands are you pouring this water?) Pour it into those very hands (Karake) that skillfully played the divine flute and tended to the cows in Vrindavan; those hands that became a notorious yogurt thief (Dadhichora), smashing the earthen pots of the milkmaids before running away. Pour the water into those same mischievous hands that pulled away the garments (Sarees) of the Gopis and tied them high up in the branches of the Kadamba tree."
Charana 2 (The Romance of the Divine Couple)
Vārijākṣage olidu naliyutta vara mōhanāṅgi |
Sārasamukhi sarasamāḍutta |
Mārajanakana manava mōhisuta mukhanōḍi naguta || 2 ||
Meaning: "Exuding deep love for her lotus-eyed Lord (Varijaksha), the exquisitely beautiful Goddess (Mohanangi), whose face is as radiant as a fresh lotus (Sarasamukhi), engages in sweet, playful banter with Him. Looking intently into His face and smiling softly, she completely captivates the mind of Krishna—who is the father of the God of Love, Manmatha (Marajanaka)—as she serves Him."
Charana 3 (The Concluding Aarati)
Nandanandana narana sārathiyo bhīmēśakṛṣṇa |
Koṇḍāpōshana kuḷita satijotēge |
Chendadindali beḷagalāraṭiya pāḍi kīrutiya || 3 ||
Meaning: "The joy of King Nanda (Nandanandana), who also served as the humble charioteer to Arjuna (Narana Sarathi), is our beloved Lord Bheemesha Krishna. Having accepted the Aaposhana water, He sits happily right next to His devoted wife to enjoy the feast. Witnessing this gorgeous sight, let us all gather together, sing their eternal glories, and wave the beautiful Aarati lamps over them with absolute devotion."
***
No comments:
Post a Comment