Audio by Mrs. Nandini Sripad
ರಚನೆ : ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರು
for saahitya click ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 1 to 32
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ
ನೈವೇದ್ಯ ಪ್ರಕರಣ ಸಂಧಿ 31
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಲಕುಮಿಯನು ಬೊಮ್ಮನ ಪೊಕ್ಕಳಿಂದಲಿ ಪಡೆದ
ಪೊಸ ಪೊಂಬಕ್ಕಿದೇರನು ಪಡೆದ ಅವಯವಗಳಿಂದ ದಿವಿಜರನಾ
ಮಕ್ಕಳಂದದಿ ಪೊರೆವ ಸರ್ವದ ರಕ್ಕಸಾಂತಕ
ರಣದೊಳಗೆ ನಿರ್ದುಃಖ ಸುಖಮಯ ಕಾಯ್ದ ಪಾರ್ಥನ ಸೂತನೆಂದೆನಿಸಿ||1||
ದೋಷ ಗಂಧ ವಿದೂರ ನಾನಾ ವೇಷಧಾರಿ ವಿಚಿತ್ರ ಕರ್ಮ
ಮನೀಷಿ ಮಾಯಾ ರಮಣ ಮಧ್ವಾಂತಃಕರಣ ರೂಢ
ಶೇಷಸಾಯಿ ಶರಣ್ಯ ಕೌಸ್ತುಭ ಭೂಷಣ ಸುಕಂಧರ
ಸದಾ ಸಂತೋಷ ಬಲ ಸೌಂದರ್ಯ ಸಾರನ ಮಹಿಮೆಗೆ ಏನೆಂಬೆ||2||
ಸಾಶನಾನ ಶನೇ ಅಭೀಯೆಂಬ ಈ ಶ್ರುತಿ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯನೆನಿಸುವ
ಕೇಶವನ ರೂಪದ್ವಯವ ಚಿದ್ದೇಹದ ಒಳಹೊರಗೆ
ಬೇಸರದೆ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಪಾಸನೆಯಗೈಯುತಲಿ ಬುಧರು
ಹುತಾಶನನಯೊಳಿಪ್ಪನೆಂದು ಅನವರತ ತುತಿಸುವರು||3||
ಸಕಲ ಸದ್ಗುಣ ಪೂರ್ಣ ಜನ್ಮಾದಿ ಅಖಿಳ ದೋಷ ವಿದೂರ
ಪ್ರಕಟಾಪ್ರಕಟ ಸದ್ವ್ಯಾಪಾರಿ ಗತ ಸಂಸಾರಿ ಕಂಸಾರಿ
ನಕುಲ ನಾನಾ ರೂಪ ನಿಯಾಮಕ ನಿಯಮ್ಯ ನಿರಾಮಯ
ರವಿ ಪ್ರಕರ ಸನ್ನಿಭ ಪ್ರಭು ಸದಾ ಮಾಂ ಪಾಹಿ ಪರಮಾತ್ಮ||4||
ಚೇತನಾಚೇತನ ಜಗತ್ತಿನೊಳು ಆತನನು ತಾನಾಗಿ
ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾಥ ಸರ್ವರೊಳಿಪ್ಪ ತತ್ತದ್ರೂಪಗಳ ಧರಿಸಿ
ಜಾತಿಕಾರನ ತೆರದಿ ಎಲ್ಲರ ಮಾತಿನೊಳಗಿದ್ದು
ಅಖಿಳ ಕರ್ಮವ ತಾ ತಿಳಿಸಿ ಕೊಳ್ಳದಲೇ ಮಾಡಿಸಿ ನೋಡಿ ನಗುತಿಪ್ಪ||5||
ವೀತಭಯ ವಿಜ್ಞಾನ ದಾಯಕ ಭೂತ ಭವ್ಯ ಭವತ್ಪ್ರಭು
ಖಳಾರಾತಿ ಖಗ ವರ ವಹನ ಕಮಲಾಕಾಂತ ನಿಶ್ಚಿಂತ
ಮಾತರಿಶ್ವ ಪ್ರಿಯ ಪುರಾತನ ಪೂತನಾ ಪ್ರಾಣಾಪಹಾರಿ
ವಿಧಾತೃ ಜನಕ ವಿಪಶ್ಚಿತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕವಿಗೇಯಾ||6||
ದುಷ್ಟ ಜನ ಸಂಹಾರಿ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಹಿಮ ಸಮೀರನುತ
ಸಕಲ ಇಷ್ಟದಾಯಕ ಸ್ವರತ ಸುಖಮಯ ಮಮ ಕುಲಸ್ವಾಮಿ
ಹೃಷ್ಟ ಪುಷ್ಟ ಕನಿಷ್ಠ ಸೃಷ್ಟಿ ಆದಿ ಅಷ್ಟಕರ್ತ ಕರೀಂದ್ರ ವರದ
ಯಥೇಷ್ಟ ತನು ಉನ್ನತ ಸುಕರ್ಮಾ ನಮಿಪೆನು ಅನವರತ||7||
ಪಾಕಶಾಸನ ಪೂಜ್ಯ ಚರಣ ಪಿನಾಕಿ ಸನ್ನುತ ಮಹಿಮ
ಸೀತಾ ಶೋಕ ನಾಶನ ಸುಲಭ ಸುಮುಖ ಸುವರ್ಣವರ್ಣ ಸುಖಿ
ಮಾಕಳತ್ರ ಮನೀಷಿ ಮಧುರಿಪು ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯ ರೂಪ
ಪ್ರತೀಕ ದೇವಗಣಾಂತರಾತ್ಮಕ ಪಾಲಿಸುವುದೆಮ್ಮ||8||
ಅಪ್ರಮೇಯ ಅನಂತರೂಪ ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖಾಬ್ಜ
ಮುಕ್ತಿ ಸುಖಪ್ರದಾಯಕ ಸುಮನಸ ಆರಾಧಿತ ಪದಾಂಭೋಜ
ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸರ್ವಗ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಫಲದಾಯಕ ಕ್ಷಿತೀಶ
ಯದು ಪ್ರವೀರ ವಿತರ್ಕ್ಯ ವಿಶ್ವಸು ತೈಜಸ ಪ್ರಾಜ್ಞ||9||
ಗಾಳಿ ನಡೆವಂದದಲಿ ನೀಲ ಘನಾಳಿ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ
ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ರಿಶೂಲಧರ ಶಕ್ರಾರ್ಕ ಮೊದಲಾದ ಅಖಿಳ ದೇವಗಣ
ಕಾಲಕರ್ಮ ಗುಣಾಭಿಮಾನಿ ಮಹಾ ಲಕುಮಿ ಅನುಸರಿಸಿ ನಡೆವರು
ಮೂಲ ಕಾರಣ ಮುಕ್ತಿ ದಾಯಕನು ಶ್ರೀಹರಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಬ||10||
ಮೋಡ ಕೈಬೀಸಣಿಕೆಯಿಂದಲಿ ಓಡಿಸುವೆನೆಂಬನ ಪ್ರಯತ್ನವು
ಕೂಡುವುದೆ ಕಲ್ಪಾಂತಕೆ ಆದರು ಲಕುಮಿವಲ್ಲಭನು ಜೋಡು ಕರ್ಮವ ಜೀವರೊಳು
ತಾ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿ ಫಲಗಳುಣಿಸುವ
ಪ್ರೌಢರಾದವರು ಇವನ ಭಜಿಸಿ ಭವಾಬ್ಧಿ ದಾಟುವರು||11||
ಕ್ಷೇಶ ಮೋಹ ಅಜ್ಞಾನ ದೋಷ ವಿನಾಶಕ ವಿರಿಂಚಿ ಅಂಡದೊಳಗೆ
ಆಕಾಶದ ಉಪಾದಿಯಲಿ ತುಂಬಿಹ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ
ಘಾಸಿಗೊಳಿಸದೆ ತನ್ನವರ ಅನಾಯಾಸ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ
ಮಹಾ ಕರುಣಾ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರಸನ್ನ ವದನಾಂಭೋಜ ಸುರರಾಜ ವಿರಾಜ||12||
ಕನ್ನಡಿಯ ಕೈವಿಡಿದು ನೋಳ್ಪನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಂಡಲ್ಲಿಗೆರಗದೆ
ತನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನೆ ಕಾಂಬುವ ದರ್ಪಣವ ಬಿಟ್ಟು
ಧನ್ಯರು ಇಳೆಯೊಳಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲಿ ನಿನ್ನ ರೂಪವ ನೋಡಿ ಸುಖಿಸುತ
ಸನ್ನುತಿಸುತ ಆನಂದ ವಾರಿಧಿಯೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿಹರು||13||
ಅನ್ನ ಮಾನಿ ಶಶಾಂಕನೊಳು ಕಾರುಣ್ಯ ಸಾಗರ ಕೇಶವನು
ಪರಮಾನ್ನದೊಳು ಭಾರತಿಯು ನಾರಾಯಣನು
ಭಕ್ಷ್ಯದೊಳು ಸೊನ್ನಗದಿರನು ಮಾಧವನು
ಶ್ರುತಿ ಸನ್ನುತ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ಘೃತದೊಳು ಮಾನ್ಯ ಗೋವಿಂದ ಅಭಿಧನು ಇರುತಿಪ್ಪ ಎಂದೆಂದು||14||
ಕ್ಷೀರಮಾನಿ ಸರಸ್ವತೀ ಜಗತ್ಸಾರ ವಿಷ್ಣುವ ಚಿಂತಿಸುವುದು
ಸರೋರುಹಾಸನ ಮಂಡಿಗೆಯೊಳು ಇರುತಿಪ್ಪ ಮಧು ವೈರಿ
ಮಾರುತನು ನವನೀತದೊಳು ಸಂಪ್ರೇರಕ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನು
ದಧಿಯೊಳು ವಾರಿನಿಧಿ ಚಂದ್ರಮರೊಳಗೆ ಇರುತಿಪ್ಪ ವಾಮನನು||15||
ಗರುಡ ಸೂಪಕೆ ಮಾನಿ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀಧರನ ಮೂರುತಿ
ಪತ್ರಶಾಖಕೆ ವರನೆನಿಪ ಮಿತ್ರಾಖ್ಯ ಸೂರ್ಯನು ಹೃಶೀಕಪನ ಮೂರ್ತಿ
ಉರಗ ರಾಜನು ಫಲ ಸುಶಾಖಕೆ ವರನೆನಿಸುವನು
ಪದ್ಮನಾಭನ ಸ್ಮರಿಸಿ ಭುಂಜಿಸುತಿಹರು ಬಲ್ಲವರು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ||16||
ಗೌರಿ ಸರ್ವ ಆಮ್ಲಸ್ಥಳು ಎನಿಪಳು ಶೌರಿ ದಾಮೋದರನ ತಿಳಿವುದು
ಗೌರಿಪ ಅನಾಮ್ಲಸ್ಥ ಸಂಕರುಷಣನ ಚಿಂತಿಪುದು
ಸಾರಶರ್ಕರ ಗುಡದೊಳಗೆ ವೃತ್ರಾರಿ ಇರುತಿಹ
ವಾಸುದೇವನ ಸೂರಿಗಳು ಧೇನಿಪರು ಪರಮಾದರದಿ ಸರ್ವತ್ರ||17||
ಸ್ಮರಿಸು ವಾಚಸ್ಪತಿಯ ಸೂಪಸ್ಕರದೊಳಗೆ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಇಪ್ಪನು
ನಿರಯಪತಿ ಯಮಧರ್ಮ ಕಾಟು ದ್ರವ್ಯದೊಳಗೆ ಅನಿರುದ್ಧ
ಸರಷಪ ಶ್ರೀ ರಾಮಠ ಏಳದಿ ಸ್ಮರಣ ಶ್ರೀ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ
ಕರ್ಪೂರದಿ ಚಿಂತಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತಲಿರು ಪರಮ ಭಕುತಿಯಲಿ||18||
ನಾಲಿಗಿಂದಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಪ ರಸಪಾಲು ಮೊದಲಾದ ಅದರೊಳಗೆ
ಘೃತ ತೈಲ ಪಕ್ವ ಪದಾರ್ಥದೊಳಗಿಹ ಚಂದ್ರನಂದನನ
ಪಾಲಿಸುವ ಅಧೋಕ್ಷಜನ ಚಿಂತಿಸು
ಸ್ಥೂಲ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ತಿಲ ಮಾಷಜ ಈ ಲಲಿತ ಭಕ್ಷ್ಯದೊಳು ದಕ್ಷನು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ||19||
ಮನವು ಮಾಷ ಸುಭಕ್ಷ್ಯದೊಳು ಚಿಂತನೆಯ ಮಾಡು ಅಚ್ಯುತನ
ನಿರ್ಋತಿ ಮನೆಯೆನಿಪ ಲವಣದೊಳು ಮರೆಯದೆ ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ಧನನ
ನೆನೆವುತಿರು ಫಲ ರಸಗಳೊಳು ಪ್ರಾಣನ ಉಪೇಂದ್ರನ
ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯೊಳು ದ್ಯುನದಿ ಹರಿ ರೂಪವನೇ ಕೊಂಡಾಡುತಲೆ ಸುಖಿಸುತಿರು||20||
ವೇದ ವಿನುತಗೆ ಬುಧನು ಸುಸ್ವಾದ ಉದಕ ಅಧಿಪನು ಎನಿಸಿಕೊಂಬನು
ಶ್ರೀದ ಕೃಷ್ಣನ ತಿಳಿದು ಪೂಜಿಸುತಿರು ನಿರಂತರದಿ
ಸಾಧು ಕರ್ಮವ ಪುಷ್ಕರನು ಸುನಿವೇದಿತ ಪದಾರ್ಥಗಳ
ಶುದ್ಧಿಯಗೈದ ಗೋಸುಗ ಹಂಸನಾಮಕಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತಲಿಪ್ಪ||21||
ರತಿ ಸಕಲ ಸುಸ್ವಾದು ರಸಗಳ ಪತಿಯೆನಿಸುವಳು ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವನು
ಹುತವಹನ ಚೂಲಿಗಳೊಳಗೆ ಭಾರ್ಗವನ ಚಿಂತಿಪುದು
ಕ್ಷಿತಿಜ ಗೋಮಯಜ ಆದಿಯೊಳು ಸಂಸ್ಥಿತ ವಸಂತನ ಋಷಭ ದೇವನ
ತುತಿಸುತಿರು ಸಂತತ ಸದ್ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕದಿ||22||
ಪಾಕ ಕರ್ತೃಗಳೊಳು ಚತುರ್ದಶ ಲೋಕಮಾತೆ ಮಹಾಲಕುಮಿ
ಗತಶೋಕ ವಿಶ್ವಂಭರನ ಚಿಂತಿಪುದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ
ಚೌಕ ಶುದ್ಧ ಸುಮಂಡಲದಿ ಭೂ ಸೂಕರಾಹ್ವಯ
ಉಪರಿ ಚೈಲಪ ಏಕದಂತ ಸನತ್ಕುಮಾರನ ಧ್ಯಾನಿಪುದು ಬುಧರು||23||
ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಭೋಗ್ಯ ವಸ್ತುವ ಕಾಣಗೊಡದಂದದಲಿ
ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ ಪರಿಖಾ ರೂಪನಾಗಿಹನು ಅಲ್ಲಿ ಪುರುಷಾಖ್ಯ
ತಾನೇ ಪೂಜಕ ಪೂಜ್ಯನೆನಿಸಿ ನಿಜಾನುಗರ ಸಂತೈಪ
ಗುರು ಪವಮಾನ ವಂದಿತ ಸರ್ವ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವತ್ರ||24||
ನೂತನ ಸಮೀಚೀನ ಸುರಸೋಪೇತ ಹೃದ್ಯ ಪದಾರ್ಥದೊಳು
ವಿಧಿಮಾತೆ ತತ್ತದ್ರಸಗಳೊಳು ರಸ ರೂಪ ತಾನಾಗಿ
ಪ್ರೀತಿ ಪಡಿಸುತ ನಿತ್ಯದಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನ ಕೂಡಿ
ತಾ ನಿರ್ಭೀತಳಾಗಿಹಳು ಎಂದರಿದು ನೀ ಭಜಿಸಿ ಸುಖಿಸುತಿರು||25||
***
Naivedya Prakaraṇa Sandhi — Sandhi 31
Pīṭhikā Padya
Harikathāmṛtasāra gurugala karuṇadiṃdapanitu kēḷuva |
Parama bhāgavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||
Verse 1
Lekkisade lakumiyanu bommana pokkaliṃdali padeda |
Posa pombakkideranu padeda avayavagaḷiṃda divijarana |
Makkaḷaṃdadi poreva sarvadā rakkasaṃtaka |
Raṇadoḷage nirduḥkha sukhamaya kāyda pārthana sutanemdenisi || 1 ||
Verse 2
Dōṣa gaṃdha vidūra nānā vēṣadhāri vicitra karma |
Manīṣi māyā ramaṇa madhvāṃtaḥkaraṇa rūḍha |
Śēṣaśāyi śaraṇya kaustubha bhūṣaṇa sukandhara |
Sadā saṃtōṣa bala saudarya śaraṇa mahimege eneṃbe || 2 ||
Verse 3
Sāśanana śānē abhīyeṃba ī śruti pratipādyanenisuva |
Kēśavana rūpadvayava ciddehada olahorage |
Besarade sadbhaktiyiṃda upāsaneyagaiyutali budharu |
Hutāśananayolippaneṃdu anavarata tutisuvaru || 3 ||
Verse 4
Sakala sadguṇa pūrṇa janmādi akhila dōṣa vidūra |
Prakaṭāprakaṭa sadvyāpāri gata saṃsāri kaṃsāri |
Nakula nānā rūpa niyāmaka niyamya nirāmaya |
Ravi prakara sannibha prabhu sadā māṃ pāhi paramātma || 4 ||
Verse 5
Cētanācētana jagattinoḷu ātanānu tānāgi |
Lakṣmīnātha sarvaroḷippa tattadrūpagaḷa dharisi |
Jātikārana teradi ellara mātinoḷagiddu |
Akhila karmava tā tiliṣi koḷḷadale māḍisi nōḍi nagutippa || 5 ||
Verse 6
Vītabhaya vijñāna dāyaka bhūta bhavya bhavatprabhu |
Khalārāti khaga vara vāhana kamalākāṃta niściṃta |
Mātariśva priya purātana pūtanā prāṇāpahāri |
Vidhatru janaka vipaścita janapriya kavigēya || 6 ||
Verse 7
Duṣṭa jana saṃhāri sarvōtkruṣṭa mahima samīranuta |
Sakala iṣṭadāyaka svarata sukhamaya mama kulasvāmi |
Hruṣṭa puṣṭa kaniṣṭa sruṣṭi ādi aṣṭakarta karīṃdra varada |
Yathēṣṭa tanu unnata sukama namipenu anavarata || 7 ||
Verse 8
Pākāśāsana pūjya caraṇa pināki sannuta mahima |
Sītā śōka nāśana sulabha sumukha suvarṇavarṇa sukhi |
Mākalatra manīṣi madhuripu ēkamēvādvitīya rūpa |
Pratīka dēvagaṇāṃtarātmaka pālisuvudemma || 8 ||
Verse 9
Apramēya anaṃtarūpa sadā prasanna mukhabja |
Mukti sukhapradāyaka sumanasa ārādhita padāmbhōja |
Svaprakāśa svataṃtra sarvaga kṣipra phaladāyaka kṣitīśa |
Yadu pravīravitarkya viśvasu taijasa prājña || 9 ||
Verse 10
Gāli naḍevaṃdali nīla ghanali vartisuvaṃte |
Brahma triśūladhara śakrārka modalāda akhila dēvagaṇa |
Kālakarma guṇābhimāni mahā lakumi anusarisi naḍevaru |
Mūla kāraṇa mukti dāyakanu srīhariyenisikoṃba || 10 ||
Verse 11
Mōda kaibīsaṇikeyimdiṃdali ōḍisuveneṃbana prayatnavu |
Kūḍuvude kalpāṃtake adaru lakumivallabhahu jōḍu karmava jīvaroḷu |
Tā māḍi māḍisi phalagaḷuṇisuva |
Prauḍharādavaru ivana bhajisi bhavābdhi dāṭuvaru || 11 ||
Verse 12
Klēśa mōha ajñāna dōṣa vināśaka viriṃci aṃdadoḷage |
Ākāśada upādiyali tumbiha ellā kāladoḷu |
Ghāsigōlisade tannavara anāyāsa saṃrakṣisuva |
Mahā karuṇā samudra prasanna vadanāmbhōja surarāja virāja || 12 ||
Verse 13
Kannaḍiya kaiviḍidu nōḷpana kanṇugaḷu kaṃdalligeragade |
Tanna pratibiṃbavane kāṇbuvedarpaṇava bittu |
Dhanyaru ileyoḷage ellā kaḍeyali ninna rūpava nōḍi sukhisuta |
Sannutisuta ānanda vāridhiyoḷage muḷugiharu || 13 ||
Verse 14
Anna maṇi śaśāṃkanoḷu kāruṇyā sāgara kēśavanu |
Paramānnadoḷu bhāratiyu nārāyaṇanu |
Bhakṣyadoḷu sonnagadiranu mādhavanu |
Śruti sannuta srīlakṣmi ghṛtadoḷu mānya gōviṃda abhidhānu irutippa eṃdeṃdu || 14 ||
Verse 15
Kṣīramaṇi sarasvatī jagatsāra viṣṇuva ciṃtisuvudu |
Sarōruhāsana maṃḍigeyōḷu irutippa madhu vairi |
Mārutānu navanītadoḷu saṃprēraka trivikramanu |
Dadhiyoḷu vārīnidhi caṃdramaroḷage irutippa vāmananu || 15 ||
Verse 16
Garuda sūpake maṇi srī srīdharana mūruṭi |
Pātraśākhake varanenipa mitrākhya sūryanu hrṛṣīkēśana mūrti |
Uraga rājanu phala suśākhake varanenisuvanu |
Padmanābhana smarisi bhuṃjisutiharu ballavaru ellā kāladoḷu || 16 ||
Verse 17
Gaurī sarva āmlasthalu enipalu śaurī dāmōdarana tiḷivudu |
Gaurīpa anāmlastha saṃkaruṣaṇana ciṃthipudu |
Sarasarkara guḍadoḷage vrutrāri irutiha |
Vāsudēvana sūrigaḷu dhēniparu paramādaradi sarvatra || 17 ||
Verse 18
Smarisu vācaspatiya sūpaskāradoḷage pradyumnanu ippanu |
Nirayapati yamadharma kaṭu dravyadoḷage aniruddha |
Sarasapa srī ramatha ēlādi smaraṇa srī puruṣōttamana |
Karpūrādi ciṃtisipūjisutaliru parama bhakutiyali || 18 ||
Verse 19
Nāligeyimdiṃdala svīkaripa rasapālu modalāda adaroḷage |
Ghṛta taila pakva padārthadoḷagiha caṃdanādanana |
Pālisuva adhōkṣajana ciṃtisu |
Sthūla kūṣmāṃḍa tila māṣaja ī lalita bhakṣyadoḷu dakṣanu lakṣmī narasiṃha || 19 ||
Verse 20
Manavu māṣa subhakṣyadoḷu ciṃtaneya māḍu acyutana |
Nirṛti maneyenipa lavaṇadoḷu mareyade srī janārdhanana |
Nenevutiru phala rasagaḷoḷu prāṇana upēndrana |
Vīlyadelayoḷu dyunadi hari rūpavane koṃdāḍutale sukhisutiru || 20 ||
Verse 21
Vēda vinutage budhanu susvādu udaka adhipanu enisikoṃbanu |
Srīda kṛṣṇana tiḷidu pūjisutiru niraṃtaredi |
Sādhu karmava puṣkaranu sunivēdita padārthagaḷa |
Śuddhiyagaida gōsuga haṃsanāmakage arpisutalippa || 21 ||
Verse 22
Rati sakala susvādu rasagaḷa patiyenisuvalu alli viśvanu |
Hutāvahana cūligaḷoḷage bhārgavana ciṃtipudu |
Kṣitija gōmayaja ādiyoḷu saṃsthita vasaṃtana ṛṣabha dēvana |
Tutisutiru saṃtata sadbhakti pūrvakadi || 22 ||
Verse 23
Pāka kartrugaḷoḷu caturdaśa lōkamāte mahālakumi |
Gataśōka viśvaṃbharana ciṃtipudu ellā kāladoḷu |
Cauka śuddha sumaṃḍalami bhū sūkarāhvaya |
Upari cailapa ēkadaṃta sanātkumārana dhyānipudu budharu || 23 ||
Verse 24
Srīnivāsana bhōgya vastuva kaṇagōḍaṃdaṃdaṃdali |
Viṣvaksēna parikha rūpanāgihanulli puruṣākhya |
Tāne pūjaka pūjyanenisi nijānugara saṃtaipa |
Guru pavamāna vaṃdita sarva kālagaḷali sarvatra || 24 ||
Verse 25
Nūtana samācīna surasōpēta hrudya padārthadoḷu |
Vidhimāmāte tattadrasagaḷoḷu rasa rūpa tānāgi |
Prīti paḍisuta nityadi jagannātha vithalana kūḍi |
Tā nirbhītalāgihalu eṃdaridu nī bhajisi sukhisutiru || 25 ||
|| Iti Srī Naivedya Prakaraṇa Sandhi Saṃpūrṇam ||
|| Srī Kṛṣṇārpaṇamastu ||
***
Key Pronunciation Guide
ā, ī, ū, ē, ō represent long vowel sounds (e.g., ā in "far", ē in "play", ō in "go").
ṭ, ḍ, ḷ, ṇ are retroflex consonants, pronounced by curling the tip of the tongue back against the roof of the mouth.
ś and ṣ are similar to the English "sh" sound, with ṣ having a deeper, tongue-curled pronunciation.
ch is always pronounced softly as in "chair" or "chip," never as a hard "k" sound.
ḥ indicates a brief, echoed breathy after-sound, while ṃ or n/m at the end of syllables represents a soft nasal tone.
***
ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ ೩೧ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವಾದ 'ನೈವೇದ್ಯ ಪ್ರಕರಣ ಸಂಧಿ'ಯ ಸಮಗ್ರ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಪದ್ಯದ ವಿವರವಾದ ಅರ್ಥ.
ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಮಗ್ರ ಸಾರಾಂಶ
'ನೈವೇದ್ಯ ಪ್ರಕರಣ ಸಂಧಿ'ಯು ಸಾಧಕರು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಆಹಾರ, ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಈ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರು ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳಿದ್ದು, ಅವರ ಒಳಗೆ ಭಗವಂತನ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ನಾವು ತಿನ್ನುವ ಅನ್ನ, ತುಪ್ಪ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಬೇಳೆ ಸಾರು, ಉಪ್ಪು, ಕಾಯಿಪಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ತಾಂಬೂಲದವರೆಗಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಹರಿಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಉಣ್ಣುವವನು ಮತ್ತು ಉಣ್ಣಿಸುವವನು ಎಂಬ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಅರ್ಜುನನ ಸಾರಥಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನೇ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿದ್ದು, ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೊಡಗೂಡಿ ಸಕಲ ರಸಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಜೀವರನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ರೀತಿಯ 'ನೈವೇದ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ'ಯ ಅನುಸಂಧಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅನ್ನವು ಕೇವಲ ಶಾರೀರಿಕ ಪೋಷಣೆಯಾಗದೆ, ಭವಾಬ್ದಿಯನ್ನು ದಾಟಿಸುವ ಪರಮ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ದಾಸಾರ್ಯರು ಈ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅರ್ಥ ವಿವರಣೆ
ಪೀಠಿಕಾ ಪದ್ಯ
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಅರ್ಥ: ನನ್ನ ಪರಮ ಗುರುಗಳ ಅಪಾರ ಕರುಣೆಯಿಂದ ನನಗೆ ತಿಳಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆದರ ಹಾಗೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೇಳಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ.
೧. ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಯಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮಹಿಮೆ
ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಲಕುಮಿಯನು ಬೊಮ್ಮನ ಪೊಕ್ಕಳಿಂದಲಿ ಪಡೆದ
ಪೊಸ ಪೊಂಬಕ್ಕಿದೇರನು ಪಡೆದ ಅವಯವಗಳಿಂದ ದಿವಿಜರನಾ
ಮಕ್ಕಳಂದದಿ ಪೊರೆವ ಸರ್ವದ ರಕ್ಕಸಾಂತಕ
ರಣದೊಳಗೆ ನಿರ್ದುಃಖ ಸುಖಮಯ ಕಾಯ್ದ ಪಾರ್ಥನ ಸೂತನೆಂದೆನಿಸಿ||೧||
ಅರ್ಥ: ತನ್ನ ಅರ್ಧಾಂಗಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ (ಆಕೆಯ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ) ತನ್ನ ನಾಭಿಕಮಲದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನು, ನೂತನ ಚಿನ್ನದ ಗರುಡಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ವಾಹನವಾಗಿ ಪಡೆದವನು, ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಅವಯವಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಸಲಹುವವನು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು ಆದ ಶ್ರೀಹರಿಯು, ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದುಃಖವಿಲ್ಲದ ಆನಂದಮಯ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಸಾರಥಿ (ಪಾರ್ಥನ ಸೂತ) ಎನಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಂಡವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು.
೨. ದೋಷರಹಿತ ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯ ರೂಪ
ದೋಷ ಗಂಧ ವಿದೂರ ನಾನಾ ವೇಷಧಾರಿ ವಿಚಿತ್ರ ಕರ್ಮ
ಮನೀಷಿ ಮಾಯಾ ರಮಣ ಮಧ್ವಾಂತಃಕರಣ ರೂಢ
ಶೇಷಸಾಯಿ ಶರಣ್ಯ ಕೌಸ್ತುಭ ಭೂಷಣ ಸುಕಂಧರ
ಸದಾ ಸಂತೋಷ ಬಲ ಸೌಂದರ್ಯ ಸಾರನ ಮಹಿಮೆಗೆ ಏನೆಂಬೆ||೨||
ಅರ್ಥ: ಯಾವುದೇ ದೋಷದ ಲೇಶವೂ ಇಲ್ಲದವನು (ದೋಷಗಂಧ ವಿದೂರ), ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ಸ್ಯ-ಕೂರ್ಮಾದಿ ನಾನಾ ವೇಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ಸರ್ವಜ್ಞನೂ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯೂ ಆದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಶೇಷಶಾಯಿಯಾಗಿಯೂ, ಶರಣಾಗತರ ರಕ್ಷಕನಾಗಿಯೂ, ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಸುಂದರ ಕಂಠವುಳ್ಳವನಾಗಿಯೂ ಇರುವ, ಸದಾ ಆನಂದ, ಬಲ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಾರವಾಗಿರುವ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.
೩. ಅನ್ನಾದ ಮತ್ತು ಅನ್ನ ರೂಪಗಳ ಉಪಾಸನೆ
ಸಾಶನಾನ ಶನೇ ಅಭೀಯೆಂಬ ಈ ಶ್ರುತಿ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯನೆನಿಸುವ
ಕೇಶವನ ರೂಪದ್ವಯವ ಚಿದ್ದೇಹದ ಒಳಹೊರಗೆ
ಬೇಸರದೆ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಪಾಸನೆಯಗೈಯುತಲಿ ಬುಧರು
ಹುತಾಶನನಯೊಳಿಪ್ಪನೆಂದು ಅನವರತ ತುತಿಸುವರು||೩||
ಅರ್ಥ: "ಸಾಶನಾನ ಶನೇ..." ಎಂಬ ಶ್ರುತಿ (ವೇದ) ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಡುವ, ಉಣ್ಣುವವನು (ಅನ್ನಾದ) ಮತ್ತು ಉಣ್ಣಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುವೂ (ಅನ್ನ) ತಾನೇ ಆಗಿರುವ ಕೇಶವನ ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನದೇಹದ ಒಳಗೂ ಮತ್ತು ಹೊರಗೂ ಬೇಸರವಿಲ್ಲದೆ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅಗ್ನಿದೇವನ (ಹುತಾಶನ) ಒಳಗೂ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
೪. ಕಂಸಾರಿಯಾದ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
ಸಕಲ ಸದ್ಗುಣ ಪೂರ್ಣ ಜನ್ಮಾದಿ ಅಖಿಳ ದೋಷ ವಿದೂರ
ಪ್ರಕಟಾಪ್ರಕಟ ಸದ್ವ್ಯಾಪಾರಿ ಗತ ಸಂಸಾರಿ ಕಂಸಾರಿ
ನಕುಲ ನಾನಾ ರೂಪ ನಿಯಾಮಕ ನಿಯಮ್ಯ ನಿರಾಮಯ
ರವಿ ಪ್ರಕರ ಸನ್ನಿಭ ಪ್ರಭು ಸದಾ ಮಾಂ ಪಾಹಿ ಪರಮಾತ್ಮ||೪||
ಅರ್ಥ: ಸಮಸ್ತ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದವನು, ಜನನ-ಮರಣ ಮುಂತಾದ ಸಂಸಾರದ ದೋಷಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವವನು, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಕಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟವಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಕಟವಾಗಿಯೂ ನಡೆಸುವವನು, ಸಂಸಾರ ಬಂಧನವಿಲ್ಲದವನು, ಕಂಸನ ಶತ್ರುವು (ಕಂಸಾರಿ) ಆದ ಭಗವಂತನೇ, ನೀನು ನಕುಲ (ಯಾರೂ ತನಗೆ ಸಮನಿಲ್ಲದವನು) ಹಾಗೂ ನಾನಾ ರೂಪಗಳಿಂದ ನಿಯಮಿಸುವವನೂ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿಸಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಇರುವವನೂ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ. ಯಾವ ರೋಗವೂ ಇಲ್ಲದ (ನಿರಾಮಯ), ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರ ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರಭುವಾದ ಪರಮಾತ್ಮನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸು.
೫. ಭಗವಂತನ ಸಾಕ್ಷಿ ಭೂತ ಲೀಲೆ
ಚೇತನಾಚೇತನ ಜಗತ್ತಿನೊಳು ಆತನನು ತಾನಾಗಿ
ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾಥ ಸರ್ವರೊಳಿಪ್ಪ ತತ್ತದ್ರೂಪಗಳ ಧರಿಸಿ
ಜಾತಿಕಾರನ ತೆರದಿ ಎಲ್ಲರ ಮಾತಿನೊಳಗಿದ್ದು
ಅಖಿಳ ಕರ್ಮವ ತಾ ತಿಳಿಸಿ ಕೊಳ್ಳದಲೇ ಮಾಡಿಸಿ ನೋಡಿ ನಗುತಿಪ್ಪ||೫||
ಅರ್ಥ: ಚೇತನ ಮತ್ತು ಅಚೇತನ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾಥನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಆಯಾ ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪವನ್ನು ತಾನೇ ಧರಿಸಿ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಒಬ್ಬ ನಾಟಕಕಾರನು ಸೂತ್ರಧಾರನಾಗಿ ನಾಟಕ ಆಡಿಸುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾತಿನ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ತಾನು ಮಾತ್ರ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ (ಕರ್ಮದ ಲೇಪವಿಲ್ಲದೆ) ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾ, ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
೬. ಭಕ್ತಪ್ರಿಯನಾದ ಹರಿಯ ಸ್ತುತಿ
ವೀತಭಯ ವಿಜ್ಞಾನ ದಾಯಕ ಭೂತ ಭವ್ಯ ಭವತ್ಪ್ರಭು
ಖಳಾರಾತಿ ಖಗ ವರ ವಹನ ಕಮಲಾಕಾಂತ ನಿಶ್ಚಿಂತ
ಮಾತರಿಶ್ವ ಪ್ರಿಯ ಪುರಾತನ ಪೂತನಾ ಪ್ರಾಣಾಪಹಾರಿ
ವಿಧಾತೃ ಜನಕ ವಿಪಶ್ಚಿತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕವಿಗೇಯಾ||೬||
ಅರ್ಥ: ಭಕ್ತರ ಭಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವವನು, ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯತ್-ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲಗಳಿಗೆ ಪ್ರಭುವಾದವನು, ದುಷ್ಟರ ಶತ್ರುವು, ಗರುಡ ವಾಹನನು, ಕಮಲಾಕಾಂತನೂ, ಯಾವುದೇ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದವನೂ ಆದ ಹರಿಯೇ! ನೀನು ವಾಯುದೇವನಿಗೆ (ಮಾತರಿಶ್ವ) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದವನು, ಸನಾತನನು, ಪೂತನಿಯ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಹೀರಿದವನು, ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ (ವಿಧಾತೃ) ತಂದೆಯು, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರನು ಹಾಗೂ ವೇದಕೋವಿದರಾದ ಕವಿಗಳಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಲ್ಪಡುವವನು.
೭. ಕುಲಸ್ವಾಮಿಗೆ ಅನವರತ ನಮನ
ದುಷ್ಟ ಜನ ಸಂಹಾರಿ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಹಿಮ ಸಮೀರನುತ
ಸಕಲ ಇಷ್ಟದಾಯಕ ಸ್ವರತ ಸುಖಮಯ ಮಮ ಕುಲಸ್ವಾಮಿ
ಹೃಷ್ಟ ಪುಷ್ಟ ಕನಿಷ್ಠ ಸೃಷ್ಟಿ ಆದಿ ಅಷ್ಟಕರ್ತ ಕರೀಂದ್ರ ವರದ
ಯಥೇಷ್ಟ ತನು ಉನ್ನತ ಸುಕರ್ಮಾ ನಮಿಪೆನು ಅನವರತ||೭||
ಅರ್ಥ: ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು, ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳವನು, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರಿಂದ (ಸಮೀರ) ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವವನು, ಸಕಲ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು, ತನ್ನಲ್ಲೇ ತಾನು ರಮಿಸುವ ಆನಂದಮಯನಾದ ನನ್ನ ಕುಲಸ್ವಾಮಿಯೇ! ನೀನು ದೇವತೆಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳವರೆಗಿನ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯ ಮುಂತಾದ ಅಷ್ಟಕರ್ತೃವಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಗಜೇಂದ್ರನಿಗೆ ವರವಿತ್ತವನೇ, ಇಚ್ಛಾಮಾತ್ರದಿಂದ ಅನಂತ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕರ್ಮಗಳುಳ್ಳ ನಿನಗೆ ನಾನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ.
೮. ಸಕಲ ದೇವತಾ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಹರಿ
ಪಾಕಶಾಸನ ಪೂಜ್ಯ ಚರಣ ಪಿನಾಕಿ ಸನ್ನುತ ಮಹಿಮ
ಸೀತಾ ಶೋಕ ನಾಶನ ಸುಲಭ ಸುಮುಖ ಸುವರ್ಣವರ್ಣ ಸುಖಿ
ಮಾಕಳತ್ರ ಮನೀಷಿ ಮಧುರಿಪು ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯ ರೂಪ
ಪ್ರತೀಕ ದೇವಗಣಾಂತರಾತ್ಮಕ ಪಾಲಿಸುವುದೆಮ್ಮ||೮||
ಅರ್ಥ: ಇಂದ್ರನಿಂದ (ಪಾಕಶಾಸನ) ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾದಗಳುಳ್ಳವನೇ, ಶಿವನಿಂದ (ಪಿನಾಕಿ) ಕೊಂಡಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳವನೇ, ಸೀತಾದೇವಿಯ ದುಃಖವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವನೇ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಲಭನೂ, ಮಂಗಳ ಮುಖವುಳ್ಳವನೂ, ಸುವರ್ಣ ವರ್ಣದವನೂ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯೂ ಆದ ಮಧುಸೂದನನೇ! ನೀನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯನಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ (ಪ್ರತೀಕಗಳಲ್ಲಿ) ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ದೇವನೇ, ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.
೯. ಭಗವಂತನ ತ್ರಿರೂಪಗಳ ಚಿಂತನೆ
ಅಪ್ರಮೇಯ ಅನಂತರೂಪ ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖಾಬ್ಜ
ಮುಕ್ತಿ ಸುಖಪ್ರದಾಯಕ ಸುಮನಸ ಆರಾಧಿತ ಪದಾಂಭೋಜ
ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸರ್ವಗ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಫಲದಾಯಕ ಕ್ಷಿತೀಶ
ಯದು ಪ್ರವೀರ ವಿತರ್ಕ್ಯ ವಿಶ್ವಸು ತೈಜಸ ಪ್ರಾಜ್ಞ||೯||
ಅರ್ಥ: ಅಳತೆಗೆ ಸಿಗದವನು, ಅನಂತ ರೂಪವುಳ್ಳವನು, ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನವಾದ ಮುಖಕಮಲವುಳ್ಳವನು, ಮುಕ್ತಿಯ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾದಪದ್ಮಗಳುಳ್ಳವನು, ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶಕನು, ಸ್ವತಂತ್ರನು, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯೂ, ಬೇಗನೆ ಫಲಕೊಡುವ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೂ ಆದ ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಮಾಂಡೂಕ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಾದ ವಿಶ್ವ, ತೈಜಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಜ್ಞ ರೂಪಗಳಿಂದ ಒಪ್ಪುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
೧೦. ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ದೇವಗಣ
ಗಾಳಿ ನಡೆವಂದದಲಿ ನೀಲ ಘನಾಳಿ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ
ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ರಿಶೂಲಧರ ಶಕ್ರಾರ್ಕ ಮೊದಲಾದ ಅಖಿಳ ದೇವಗಣ
ಕಾಲಕರ್ಮ ಗುಣಾಭಿಮಾನಿ ಮಹಾ ಲಕುಮಿ ಅನುಸರಿಸಿ ನಡೆವರು
ಮೂಲ ಕಾರಣ ಮುಕ್ತಿ ದಾಯಕನು ಶ್ರೀಹರಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಬ||೧೦||
ಅರ್ಥ: ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೇ ಕಪ್ಪನೆಯ ಮೋಡಗಳ ಸಮೂಹವು ಚಲಿಸುವಂತೆ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವ, ತ್ರಿಶೂಲಧರನಾದ ಶಿವ, ಇಂದ್ರ (ಶಕ್ರ), ಸೂರ್ಯ (ಅರ್ಕ) ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲ, ಕರ್ಮ, ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮೂಲಕಾರಣನೂ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿದಾಯಕನೂ ಆದವನು ಆ ಶ್ರೀಹರಿ ಒಬ್ಬನೇ.
೧೧. ಶ್ರೀಹರಿಯ ಸರ್ವಕರ್ತೃತ್ವ
ಮೋಡ ಕೈಬೀಸಣಿಕೆಯಿಂದಲಿ ಓಡಿಸುವೆನೆಂಬನ ಪ್ರಯತ್ನವು
ಕೂಡುವುದೆ ಕಲ್ಪಾಂತಕೆ ಆದರು ಲಕುಮಿವಲ್ಲಭನು ಜೋಡು ಕರ್ಮವ ಜೀವರೊಳು
ತಾ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿ ಫಲಗಳುಣಿಸುವ
ಪ್ರೌಢರಾದವರು ಇವನ ಭಜಿಸಿ ಭವಾಬ್ಧಿ ದಾಟುವರು||೧೧||
ಅರ್ಥ: ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಬೃಹತ್ ಮೋಡವನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಕೈಬೀಸಣಿಕೆಯಿಂದ ಬೀಸಿ ಓಡಿಸುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುವವನ ಪ್ರಯತ್ನವು ಕಲ್ಪಾಂತದವರೆಗೂ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆ ಭಗವಂತನ ಸಂಕಲ್ಪವಿಲ್ಲದೆ ಏನೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಲಕ್ಷ್ಮೀವಲ್ಲಭನಾದ ಹರಿಯು ಜೀವರಲ್ಲಿ ನೆಲೆತು ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪವೆಂಬ ಜೋಡು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತಾನೇ ನಿಂತು ಮಾಡಿಸಿ, ಅದರ ಫಲಗಳನ್ನು ಉಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಪ್ರೌಢರು ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನರಿತು ಆತನನ್ನು ಭಜಿಸಿ ಸಂಸಾರ ಸಮುದ್ರವನ್ನು (ಭವಾಬ್ಧಿ) ದಾಟುತ್ತಾರೆ.
೧೨. ಕರುಣಾಸಮುದ್ರನಾದ ಭಗವಂತ
ಕ್ಲೇಶ ಮೋಹ ಅಜ್ಞಾನ ದೋಷ ವಿನಾಶಕ ವಿರಿಂಚಿ ಅಂಡದೊಳಗೆ
ಆಕಾಶದ ಉಪಾದಿಯಲಿ ತುಂಬಿಹ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ
ಘಾಸಿಗೊಳಿಸದೆ ತನ್ನವರ ಅನಾಯಾಸ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ
ಮಹಾ ಕರುಣಾ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರಸನ್ನ ವದನಾಂಭೋಜ ಸುರರಾಜ ವಿರಾಜ||೧೨||
ಅರ್ಥ: ಜೀವರ ಕ್ಲೇಶ, ಮೋಹ, ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಭಗವಂತನು ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ತುಂಬ ಆಕಾಶದಂತೆ ಸರ್ವತ್ರ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಷ್ಟಗಳು (ಘಾಸಿ) ಬಾರದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ (ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ) ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮಹಾ ಕರುಣಾಸಮುದ್ರನಾದ, ಪ್ರಸನ್ನ ಮುಖವುಳ್ಳ, ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
೧೩. ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಭಗವದ್ದರ್ಶನ
ಕನ್ನಡಿಯ ಕೈವಿಡಿದು ನೋಳ್ಪನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಂಡಲ್ಲಿಗೆರಗದೆ
ತನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನೆ ಕಾಂಬುವ ದರ್ಪಣವ ಬಿಟ್ಟು
ಧನ್ಯರು ಇಳೆಯೊಳಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲಿ ನಿನ್ನ ರೂಪವ ನೋಡಿ ಸುಖಿಸುತ
ಸನ್ನುತಿಸುತ ಆನಂದ ವಾರಿಧಿಯೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿಹರು||೧೩||
ಅರ್ಥ: ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದು ನೋಡುವವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕನ್ನಡಿಯ ಗಾಜನ್ನು ನೋಡದೆ ಅದರೊಳಗಿರುವ ತನ್ನದೇ ಮುಖದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧನ್ಯರಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡದೆ, ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಸಾರವಾಗಿರುವ ನಿನ್ನ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನೇ ಕಂಡು ಸುಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಆನಂದದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತಾರೆ.
೧೪. ಅನ್ನ, ಭಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಘೃತದಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ರೂಪಗಳು
ಅನ್ನ ಮಾನಿ ಶಶಾಂಕನೊಳು ಕಾರುಣ್ಯ ಸಾಗರ ಕೇಶವನು
ಪರಮಾನ್ನದೊಳು ಭಾರತಿಯು ನಾರಾಯಣನು
ಭಕ್ಷ್ಯದೊಳು ಸೊನ್ನಗದಿರನು ಮಾಧವನು
ಶ್ರುತಿ ಸನ್ನುತ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀ ಘೃತದೊಳು ಮಾನ್ಯ ಗೋವಿಂದ ಅಭಿಧನು ಇರುತಿಪ್ಪ ಎಂದೆಂದು||೧೪||
ಅರ್ಥ: ನಾವು ಉಣ್ಣುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನ್ನಕ್ಕೆ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ಚಂದ್ರನೊಳಗೆ (ಶಶಾಂಕ) ಕಾರುಣ್ಯ ಸಾಗರನಾದ ಕೇಶವನು, ಪರಮಾನ್ನದಲ್ಲಿ (ಪಾಯಸ) ಭಾರತಿಯೊಡಗೂಡಿದ ನಾರಾಯಣನು, ಕರಿದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ (ಸೊನ್ನಗದಿರ) ಮಾಧವನು, ಹಾಗೂ ವೇದಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಅಭಿಮಾನವಿರುವ ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ (ಘೃತ) ಗೌರವಾನ್ವಿತನಾದ ಗೋವಿಂದನು ಯಾವಾಗಲೂ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ.
೧೫. ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಮಂಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ರೂಪಗಳು
ಕ್ಷೀರಮಾನಿ ಸರಸ್ವತೀ ಜಗತ್ಸಾರ ವಿಷ್ಣುವ ಚಿಂತಿಸುವುದು
ಸರೋರುಹಾಸನ ಮಂಡಿಗೆಯೊಳು ಇರುತಿಪ್ಪ ಮಧು ವೈರಿ
ಮಾರುತನು ನವನೀತದೊಳು ಸಂಪ್ರೇರಕ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನು
ದಧಿಯೊಳು ವಾರಿನಿಧಿ ಚಂದ್ರಮರೊಳಗೆ ಇರುತಿಪ್ಪ ವಾಮನನು||೧೫||
ಅರ್ಥ: ಹಾಲಿಗೆ (ಕ್ಷೀರ) ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯೊಳಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾರನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ಮಂಡಿಗೆಯೆಂಬ (ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಿಹಿಭಕ್ಷ್ಯ) ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನೊಂದಿಗೆ (ಸರೋರುಹಾಸನ) ನೆಲೆಸಿರುವ ಮಧುಸೂದನನನ್ನು (ಮಧುವೈರಿ), ಬೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ (ನವನೀತ) ವಾಯುದೇವನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇರಕನಾದ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನನ್ನು ಹಾಗೂ ಮೊಸರಿನಲ್ಲಿ (ದಧಿ) ಸಮುದ್ರರಾಜ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ವಾಮನನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.
೧೬. ಬೇಳೆ ಸಾರು, ಪಲ್ಯ, ತಾಂಬೂಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ
ಗರುಡ ಸೂಪಕೆ ಮಾನಿ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀಧರನ ಮೂರುತಿ
ಪತ್ರಶಾಖಕೆ ವರನೆನಿಪ ಮಿತ್ರಾಖ್ಯ ಸೂರ್ಯನು ಹೃಶೀಕಪನ ಮೂರ್ತಿ
ಉರಗ ರಾಜನು ಫಲ ಸುಶಾಖಕೆ ವರನೆನಿಸುವನು
ಪದ್ಮನಾಭನ ಸ್ಮರಿಸಿ ಭುಂಜಿಸುತಿಹರು ಬಲ್ಲವರು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ||೧೬||
ಅರ್ಥ: ಬೇಳೆ ಸಾರಿಗೆ (ಸೂಪ) ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ಗರುಡದೇವನೊಳಗೆ ಶ್ರೀಧರನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲೆ ಪಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಪತ್ರಶಾಖ) ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ (ಮಿತ್ರಾಖ್ಯ) ಹೃಷೀಕೇಶನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು, ಕಾಯಿ ಪಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಫಲಶಾಖ) ಶೇಷದೇವನೊಂದಿಗೆ (ಉರಗರಾಜ) ಪದ್ಮನಾಭನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸದಾ ಸ್ಮರಿಸಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
೧೭. ಹುಳಿ, ಬೆಲ್ಲ, ಸಕ್ಕರೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ
ಗೌರಿ ಸರ್ವ ಆಮ್ಲಸ್ಥಳು ಎನಿಪಳು ಶೌರಿ ದಾಮೋದರನ ತಿಳಿವುದು
ಗೌರಿಪ ಅನಾಮ್ಲಸ್ಥ ಸಂಕರುಷಣನ ಚಿಂತಿಪುದು
ಸಾರಶರ್ಕರ ಗುಡದೊಳಗೆ ವೃತ್ರಾರಿ ಇರುತಿಹ
ವಾಸುದೇವನ ಸೂರಿಗಳು ಧೇನಿಪರು ಪರಮಾದರದಿ ಸರ್ವತ್ರ||೧೭||
ಅರ್ಥ: ಹುಳಿಯಾದ (ಆಮ್ಲ) ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ (ಗೌರಿ) ನೆಲೆಸಿರುವ ದಾಮೋದರನನ್ನು, ಹುಳಿಯಲ್ಲದ (ಅನಾಮ್ಲ - ಒಗರು/ಕಹಿ) ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ (ಗೌರಿಪ) ನೆಲೆಸಿರುವ ಸಂಕರ್ಷಣನನ್ನು, ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ (ವೃತ್ರಾರಿ) ನೆಲೆಸಿರುವ ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು (ಸೂರಿಗಳು) ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅತ್ಯಂತ ಆದರದಿಂದ ಧ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
೧೮. ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ
ಸ್ಮರಿಸು ವಾಚಸ್ಪತಿಯ ಸೂಪಸ್ಕರದೊಳಗೆ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಇಪ್ಪನು
ನಿರಯಪತಿ ಯಮಧರ್ಮ ಕಾಟು ದ್ರವ್ಯದೊಳಗೆ ಅನಿರುದ್ಧ
ಸರಷಪ ಶ್ರೀ ರಾಮಠ ಏಳದಿ ಸ್ಮರಣ ಶ್ರೀ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ
ಕರ್ಪೂರದಿ ಚಿಂತಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತಲಿರು ಪರಮ ಭಕುತಿಯಲಿ||೧೮||
ಅರ್ಥ: ಸಾಂಬಾರು ಪದಾರ್ಥ ಒಗ್ಗರಣೆಗಳಲ್ಲಿ (ಸೂಪಸ್ಕರ) ಬೃಹಸ್ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ (ವಾಚಸ್ಪತಿ) ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು, ಕಾರವಾದ (ಕಾಟು) ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಯಮಧರ್ಮನೊಂದಿಗೆ (ನಿರಯಪತಿ) ಅನಿರುದ್ಧನನ್ನು, ಸಾಸಿವೆ (ಸರಷಪ), ಇಂಗು (ರಾಮಠ), ಏಲಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ (ಏಳದಿ) ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನು ಮತ್ತು ಕರ್ಪೂರದ ಸುವಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಿಂತಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.
೧೯. ರಸಾಯನ, ಎಣ್ಣೆ ಪದಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ತರಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿ
ನಾಲಿಗಿಂದಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಪ ರಸಪಾಲು ಮೊದಲಾದ ಅದರೊಳಗೆ
ಘೃತ ತೈಲ ಪಕ್ವ ಪದಾರ್ಥದೊಳಗಿಹ ಚಂದ್ರನಂದನನ
ಪಾಲಿಸುವ ಅಧೋಕ್ಷಜನ ಚಿಂತಿಸು
ಸ್ಥೂಲ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ ತಿಲ ಮಾಷಜ ಈ ಲಲಿತ ಭಕ್ಷ್ಯದೊಳು ದಕ್ಷನು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ||೧೯||
ಅರ್ಥ: ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಸವಿಯುವ ರಸಾಯನ, ಪಾನಕಗಳಲ್ಲೂ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಪಕ್ವವಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಬುಧನೊಂದಿಗೆ (ಚಂದ್ರನಂದನ) ನೆಲೆಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಅಧೋಕ್ಷಜನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ದೊಡ್ಡ ಬೂದುಗುಂಬಳಕಾಯಿ (ಕೂಷ್ಮಾಂಡ), ಎಳ್ಳು, ಉದ್ದಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸುಂದರ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಪ್ರಜಾಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹನನ್ನು ನೆನೆಯಬೇಕು.
೨೦. ಉದ್ದಿನ ವಡೆ, ಉಪ್ಪು, ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿ
ಮನವು ಮಾಷ ಸುಭಕ್ಷ್ಯದೊಳು ಚಿಂತನೆಯ ಮಾಡು ಅಚ್ಯುತನ
ನಿರ್ಋತಿ ಮನೆಯೆನಿಪ ಲವಣದೊಳು ಮರೆಯದೆ ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ಧನನ
ನೆನೆವುತಿರು ಫಲ ರಸಗಳೊಳು ಪ್ರಾಣನ ಉಪೇಂದ್ರನ
ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯೊಳು ದ್ಯುನದಿ ಹರಿ ರೂಪವನೇ ಕೊಂಡಾಡುತಲೆ ಸುಖಿಸುತಿರು||೨೦||
ಅರ್ಥ: ಉದ್ದಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಡೆ ಮುಂತಾದ ಸುಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಯುತನನ್ನು, ನಿರ್ಋತಿ ದೇವನ ಸ್ಥಾನವಾದ ಉಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ (ಲವಣ) ಮರೆಯದೆ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು, ಹಣ್ಣಿನ ರಸಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣನೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಉಪೇಂದ್ರನನ್ನು ಮತ್ತು ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯೊಂದಿಗೆ (ದ್ಯುನದಿ) ನೆಲೆಸಿರುವ ಶ್ರೀಹರಿಯ ರೂಪವನ್ನೇ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ಆನಂದಿಸು.
೨೧. ನೀರು ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯ ಶುದ್ಧಿ
ವೇದ ವಿನುತಗೆ ಬುಧನು ಸುಸ್ವಾದ ಉದಕ ಅಧಿಪನು ಎನಿಸಿಕೊಂಬನು
ಶ್ರೀದ ಕೃಷ್ಣನ ತಿಳಿದು ಪೂಜಿಸುತಿರು ನಿರಂತರದಿ
ಸಾಧು ಕರ್ಮವ ಪುಷ್ಕರನು ಸುನಿವೇದಿತ ಪದಾರ್ಥಗಳ
ಶುದ್ಧಿಯಗೈದ ಗೋಸುಗ ಹಂಸನಾಮಕಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತಲಿಪ್ಪ||೨೧||
ಅರ್ಥ: ವೇದಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಬುಧದೇವನು ಸವಿಯಾದ ನೀರಿನ (ಸುಸ್ವಾದ ಉದಕ) ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪ್ರದನಾದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಅರಿತು ನಿರಂತರ ಪೂಜಿಸು. ಪುಷ್ಕರ ದೇವನು ನಾವು ಮಾಡುವ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಹಂಸನಾಮಕ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
೨೨. ಷಡ್ರಸಗಳು ಮತ್ತು ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ
ರತಿ ಸಕಲ ಸುಸ್ವಾದು ರಸಗಳ ಪತಿಯೆನಿಸುವಳು ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವನು
ಹುತವಹನ ಚೂಲಿಗಳೊಳಗೆ ಭಾರ್ಗವನ ಚಿಂತಿಪುದು
ಕ್ಷಿತಿಜ ಗೋಮಯಜ ಆದಿಯೊಳು ಸಂಸ್ಥಿತ ವಸಂತನ ಋಷಭ ದೇವನ
ತುತಿಸುತಿರು ಸಂತತ ಸದ್ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕದಿ||೨೨||
ಅರ್ಥ: ರತಿದೇವಿಯು ಸಕಲ ಮಧುರ ರಸಗಳಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ವಿಶ್ವ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಅಗ್ನಿಯ ಒಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ಚೂಲಿಗಳು) ಪರಶುರಾಮನನ್ನು (ಭಾರ್ಗವ), ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಗೋಮಯದ (ಬರcondition/ಬೆರಣಿ) ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ವಸಂತನೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಋಷಭದೇವನನ್ನು ಸದಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸು.
೨೩. ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಮತ್ತು ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ
ಪಾಕ ಕರ್ತೃಗಳೊಳು ಚತುರ್ದಶ ಲೋಕಮಾತೆ ಮಹಾಲಕುಮಿ
ಗತಶೋಕ ವಿಶ್ವಂಭರನ ಚಿಂತಿಪುದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ
ಚೌಕ ಶುದ್ಧ ಸುಮಂಡಲದಿ ಭೂ ಸೂಕರಾಹ್ವಯ
ಉಪರಿ ಚೈಲಪ ಏಕದಂತ ಸನತ್ಕುಮಾರನ ಧ್ಯಾನಿಪುದು ಬುಧರು||೨೩||
ಅರ್ಥ: ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ (ಪಾಕ ಕರ್ತೃಗಳು) ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ತಾಯಿಯಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಆಕೆಯ ಒಳಗೆ ದುಃಖರಹಿತನಾದ ವಿಶ್ವಂಭರ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು. ಊಟಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಹಾಕುವ ಶುದ್ಧವಾದ ಚೌಕಾಕಾರದ ಮಂಡಲದ ಕೆಳಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ, ವರಾಹದೇವರನ್ನೂ (ಸೂಕರಾಹ್ವಯ), ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ (ಏಕದಂತ) ಮತ್ತು ಸನತ್ಕುಮಾರರನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಧರ್ಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.
೨೪. ನೈವೇದ್ಯದ ಕಾವಲುಗಾರ ಮತ್ತು ನಿಜ ಪೂಜಕ
ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ಭೋಗ್ಯ ವಸ್ತುವ ಕಾಣಗೊಡದಂದದಲಿ
ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ ಪರಿಖಾ ರೂಪನಾಗಿಹನು ಅಲ್ಲಿ ಪುರುಷಾಖ್ಯ
ತಾನೇ ಪೂಜಕ ಪೂಜ್ಯನೆನಿಸಿ ನಿಜಾನುಗರ ಸಂತೈಪ
ಗುರು ಪವಮಾನ ವಂದಿತ ಸರ್ವ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವತ್ರ||೨೪||
ಅರ್ಥ: ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ನೈವೇದ್ಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲದವರು ನೋಡದಂತೆ ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನನು ಕೋಟೆಯ ಕಂದಕದಂತೆ (ಪರಿಖಾ ರೂಪ) ಕಾವಲಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಪುರುಷ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಾನೇ ಪೂಜಿಸುವವನೂ (ಪೂಜಕ) ಮತ್ತು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನೂ (ಪೂಜ್ಯ) ಆಗಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣನಿಂದ (ಗುರು ಪವಮಾನ) ಸರ್ವಕಾಲದಲ್ಲೂ ವಂದಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
೨೫. ನೈವೇದ್ಯ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯ
ನೂತನ ಸಮೀಚೀನ ಸುರಸೋಪೇತ ಹೃದ್ಯ ಪದಾರ್ಥದೊಳು
ವಿಧಿಮಾತೆ ತತ್ತದ್ರಸಗಳೊಳು ರಸ ರೂಪ ತಾನಾಗಿ
ಪ್ರೀತಿ ಪಡಿಸುತ ನಿತ್ಯದಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನ ಕೂಡಿ
ತಾ ನಿರ್ಭೀತಳಾಗಿಹಳು ಎಂದರಿದು ನೀ ಭಜಿಸಿ ಸುಖಿಸುತಿರು||೨೫||
ಅರ್ಥ: ಹೊಸದಾದ, ಯೋಗ್ಯವಾದ, ಷಡ್ರಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮನೋಹರವಾದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ತಾಯಿಯಾದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯು (ವಿಧಿಮಾತೆ) ತಾನೇ ರಸರೂಪಳಾಗಿ ನಿಂತು, ತನ್ನ ಪತಿಯಾದ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಪಡಿಸುತ್ತಾ ತಾನು ಭಯರಹಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಈ ಪರಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು ನೀನು ಭಗವಂತನನ್ನು ಭಜಿಸಿ ಆನಂದದಿಂದ ಸುಖಿಯಾಗಿರು.
|| ಇತಿ ಶ್ರೀ ನೈವೇದ್ಯ ಪ್ರಕರಣ ಸಂಧಿ ಸಂಪೂರ್ಣಂ ||
|| ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣಮಸ್ತು ||
***
Comprehensive Summary
The 31st chapter of the Harikathamritasara, titled 'Naivedya Prakarana Sandhi,' provides a profound exposition on the spiritual and esoteric science of offering food (naivedya) and honoring it as a sacred ritual. Shri Jagannatha Dasa reveals that the food we consume is not merely material substance for physical sustenance, but a complex spiritual matrix. Every dietary component—ranging from staples like rice, ghee, milk, and curd to flavorings like salt, mustard, asafoetida, and the post-meal betel leaf—is governed by a specific celestial deity (Abhimani Devata). Crucially, inside each deity resides a distinct, localized form of the Supreme Lord Hari.
The chapter emphasizes that Lord Purushottama is both the Ultimate Consumer (Annada) and the Essence of the food consumed (Anna). Guided by the cosmic blueprint, supreme deities like Goddess Mahalakshmi, Lord Brahma, and Lord Vayu execute their roles perfectly under His silent will. By conceptualizing the precise divine pairings within our daily meals, a seeker transforms the mundane act of eating into a continuous sacrificial worship (Prana Agnihotra). This systematic meditation purifies the internal senses, burns away accumulated material contamination, and effortlessly floats the devotee across the treacherous ocean of worldly existence (Bhavabdhi).
Verse-by-Verse Meaning
Introduction Verse
Harikathamritasara gurugala karunadimdapanitu keluva
Parama bhagavadbhaktaru idanadaradi keluvudu||
Meaning: By the divine grace of my supreme preceptors, I am setting forth to compose this Harikathamritasara to the best of my intellectual capacity. May the supreme devotees of the Lord listen to this work with deep affection and reverence.
1. The Majestic Glories of Lord Krishna as the Cosmic Charioteer
Lekkisade lakumiyanu bommana pokkalimdali padeda
Posa pombakkideranu padeda avayavamgalimda divijarana
Makkalamdadi poreva sarvada rakkasamtaka
Ranadolage nirduhkha sukhamaya kayda parthana sutanemdenisi||1||
Meaning: Without depending on the assistance of His eternal consort Goddess Lakshmi, the Supreme Lord independently created Lord Brahma from His navel-lotus. He commands the magnificent golden-hued Garuda as His personal vehicle, and from His own divine limbs, He manifested the demigods, nurturing them with the absolute tenderness of a father looking after his children. As the perpetual destroyer of demonic forces, He remained a flawless embodiment of absolute, untainted bliss on the battlefield, protecting the Pandavas while acting in the humble role of Arjuna’s charioteer (Partha Sarathi).
2. The Faultless Divine Form Formulated in the Heart of Madhva
Dosha gamdha vidoora nana veshadhari vichitra karma
Maneeshi maya ramana madhvamtaḥkarana roodha
Sheshasayi sharanya kaustubha bhooshana sukandhara
Sada samtosha bala saudarya sarana mahimege enembe||2||
Meaning: Completely untouched by even the slightest scent of material imperfection (Dosha-gandha-vidoora), the Lord assumes diverse incarnations to execute His wondrous cosmic pastimes. This omniscient Master of Illusion (Maya-Ramana) is permanently enthroned within the pure heart of Shri Madhvacharya. Reclining grandly upon the serpent Shesha, He is the ultimate refuge of the surrendered, adorned with the radiant Kaustubha gem around His beautiful neck. How can anyone possibly find words to describe the boundless majesty of Him who is the concentrated essence of eternal bliss, infinite strength, and supreme beauty?
3. The Dual Contemplation of the Lord as Food and the Consumer
Sashanana shane abheeyemba ee shruti pratipadyanenisuva
Keshavana roopadvayava chiddehada olahorage
Besarade sadbhaktiyimda upasaneyagaiyutali budharu
Hutashananayolippanemdu anavarata tutisuveru||3||
Meaning: Vindicated by the sacred Vedic declarations of "Sashanana Shane...", the Supreme Lord Keshava simultaneously manifests in two distinct aspects: as the ultimate Consumer (Annada) and as the food essence being consumed (Anna). Wise seekers tirelessly meditate upon these dual forms operating both within and outside their spiritualized consciousness (Chid-deha). Recognizing His supreme presence acting through the sacred medium of the digestive fire-god (Hutashana), they worship Him without intermission.
4. A Fervent Prayer to the Sovereign Destroyer of Kamsa
Sakala sadguna poorna janmadi akhila dosha vidoora
Prakataprakata sadvyapari gata samsari kamsari
Nakula nana roopa niyamaka niyamya niramaya
Ravi prakara sannibha prabhu sada mam pahi paramatma||4||
Meaning: O Supreme Soul, You are infinitely complete with all perfect attributes and entirely free from the material mutations of birth, decay, and death! You execute the administration of the universe through both visible and invisible operations. You are entirely free from transmigratory worldly bondage, O Slayer of Kamsa! You possess unmatched forms (Nakula), serving simultaneously as the absolute Controller (Niyamaka) and the inner essence of the controlled entities (Niyamya). O flawless Lord, radiant like a collection of millions of suns, protect me always.
5. The Sovereign Witness of All Human Actions
Chetanachetana jagattinolu atananu tanagi
Lakshmeenatha sarvarolippa tattadroopagala dharisi
Jatikarana teradi ellara matinolagiddu
Akhila karmava ta tilisi kolladale madisi nodi nagutippa||5||
Meaning: Within the vast spectrum of living beings and insentient matter, the Lord of Goddess Lakshmi resides directly, matching the outer form of every entity. Functioning exactly like an invisible puppeteer behind a curtain (Jatikara), He stays hidden within the speech and expressions of all human beings. He prompts and executes every single action across the cosmos, yet completely avoids the binding contamination of karma, silently observing the worldly drama as the supreme joyful Witness.
6. Exalted Hymn to the Maker of Brahma and the Slayer of Putana
Veetabhaya vijnana dayaka bhoota bhavya bhavatprabhu
Khalarati khaga vara vahana kamalakanta nishchinta
Matarishva priya puratana pootana pranapahari
Vidhatru janaka vipashchita janapriya kavigeya||6||
Meaning: You dispel all existential fears and bestow pure experiential wisdom, O Master of the past, present, and future! You are the natural adversary of the wicked, the rider of the king of birds (Garuda), the beloved consort of Lakshmi, and the one entirely free from anxieties. You are intensely dear to the wind-god (Matarishva/Vayu), the ancient primeval Being, and the infant who extracted the life-breath of the demoness Putana. As the divine Father of Brahma (Vidhatru), You are treasured by enlightened souls and glorified by wise poets.
7. Continuous Salutations to the Master of Cosmic Functions
Dushta jana samhari sarvotkrushta mahima sameeranuta
Sakala ishtadayaka svarata sukhamaya mama kulasvami
Hrushta pushta kanishta srushti adi ashtakarta kareemdra varada
Yatheshta tanu unnata sukarma namipenu anavarata||7||
Meaning: O Consumer of the wicked, whose absolute supremacy is perpetually sung by Lord Vayu (Sameera)! You are the fulfiller of all righteous desires, perfectly content within Your own blissful nature, and my personal ancestral Deity. You govern the eight cosmic operations (creation, sustenance, dissolution, etc.) over all tiers of souls—from the highly exalted to the intermediate and the lowest. O Granter of boons to the elephant king Gajeendra, You assume infinite forms at Your absolute will and perform flawless actions; I bow down to You continuously.
8. The All-Pervading Soul Inner-Governing the Host of Deities
Pakashasana poojya charana pinaki sannuta mahima
Seeta shoka nashana sulabha sumukha suvarnavarna sukhi
Makalatra maneeshi madhuripu ekamevadviteeya roopa
Prateeka devaganamtaratmaka palisuvudemma||8||
Meaning: Your divine feet are reverently worshiped by Indra (Pakashasana), and Your vast majesty is praised by Shiva (Pinaki). You are the dispeller of Mother Seeta's intense grief, easily accessible to true devotees, pleasantly disposed, golden-complexioned, and eternally blissful. O Spouse of Goddess Lakshmi (Ma-kalatra), omniscient Enemy of Madhu, You are the singular supreme reality without a second, operating as the core Inner-Soul (Antaratmaka) inside the representations and forms of all the demigods; please protect us.
9. The Manifestation of the Lord Across the Three States of Consciousness
Aprameya amamtaroopa sada prasanna mukhabja
Mukti sukhapradayaka sumanasa aradhita padambhoja
Svaprakashasvatantra sarvaga kshipra phaladayaka kshitisha
Yadu praveeravitarkya vishvasu taijasa prajna||9||
Meaning: Immeasurable and possessing infinite forms, Your lotus-like face shines with perpetual grace. You grant the unalloyed bliss of liberation, and Your lotus feet are continuously worshiped by pure-minded demigods. Self-luminous, independent, omnipresent, swift in bestowing the fruits of devotion, and Lord of the earth—You are the heroic champion of the Yadu dynasty. Beyond human speculation, You manifest as Vishwa, Taijasa, and Prajna, governing the states of waking, dreaming, and deep sleep.
10. The Cosmic Assembly Following the Sovereign Track of Hari
Gali nadevandalali neela ghanali vartisuvamte
Brahma trishooladhara shakrarka modalada akhila devagana
Kalakarma gunabhimani maha lakumi anusarisi nadevaru
Moola karana mukti dayakanu sreehariyenisikomba||10||
Meaning: Just as heavy, dark rain-clouds are compelled to drift in the exact direction dictated by a powerful wind, so do Lord Brahma, the trident-bearing Shiva, Indra (Shakra), Surya (Arka), and the entire hierarchy of administrative demigods follow the Lord's track. Even Goddess Mahalakshmi, the presiding deity over time, karma, and the material modes, acts in perfect alignment with His supreme will. Shri Hari alone is the primordial Cause of causes and the unique dispenser of final liberation.
11. The Futility of Human Ego and the Real Operator of Gained Fruits
Moda kaibeesanikeyimdali odisuvenembana prayatnavu
Kooduvude kalpamtake adaru lakumivallabhanu jodu karmava jeevarolu
Ta madi madisi phalagalunisuva
Praudharadavaru ivana bhajisi bhavabdhi datuvaru||11||
Meaning: If a person attempts to blow away a massive storm-cloud spanning the horizon using a tiny hand-fan, could such an effort ever succeed even if continued until the end of a cosmic age? It is impossible. In the same manner, nothing moves without the Lord. The Beloved of Lakshmi resides deep within all souls, executing the dual tracks of action—righteousness and unrighteousness—causing them to perform actions and distributing the exact fruits of their karma. Wise, mature souls understand this reality, worshiping Him to cross the ocean of material rebirth.
12. The Vast Ocean of Mercy Pervading the Cosmic Egg
Klesha moha ajnana dosha vinashaka virimchi amdadolage
Akashada upadiyali tumbiha ella kaladali
Ghasigolisade tannavara anayasa samrakshisuva
Maha karuna samudra prasanna vadanambhoja suraraja viraja||12||
Meaning: As the absolute destroyer of sorrow, delusion, ignorance, and spiritual flaws, the Supreme Lord completely fills the entire cosmic egg (Virinchi Anda) across all dimensions of time, just like all-pervading space. Without allowing His dedicated devotees to undergo real harm (Ghasi), He safeguards them with effortless ease. He is a boundless ocean of profound compassion, possessing a beautifully radiant lotus face, shining gloriously as the Sovereign of the celestial gods.
13. The Spiritual Vision of the Fully Realized Souls
Kannadiya kaivididu nolpana kannugalu kamdalligeragade
Tanna pratibimbavane kambuvedarpanava bittu
Dhanyaru ileyolage ella kadeyali ninna roopava nodi sukhisuta
Sannutisuta anamda varidhiyolage mulugiharu||13||
Meaning: When a man holds up a polished mirror, his eyes do not focus on the physical glass material itself; instead, passing right through it, they behold the clear reflection of his own face. Similarly, the highly blessed, realized saints on this earth look past the outer material layer of the universe. In every direction and within every object, they visualize Your divine inner form, celebrating Your attributes while remaining deeply submerged in an ocean of absolute ecstasy.
14. Divine Forms Residing in Rice, Sweet Rice, Fried Delicacies, and Ghee
Anna mani shashamkanolu karunya sagara keshavanu
Paramannadolu bharatiyu narayananu
Bhakshyadolu sonnagadiranu madhavanu
Shruti sannuta sreelakshmi ghritadolu manya govinda abhidhanu irutippa emdemdu||14||
Meaning: Within the standard cooked rice presided over by the moon-god (Shashanka), sits Lord Keshava, the vast ocean of mercy. Within the rich sweet rice (Paramanna), sits Lord Narayana alongside Goddess Bharati. Within deep-fried delicacies, sits Lord Madhava alongside the bright sun-god (Sonnagadiru). Within the pure clarified butter (Ghee), which is presided over by Vedic-praised Goddess Lakshmi, sits the highly esteemed Lord Govinda for all eternity.
15. Divine Forms Residing in Milk, Curd, Shrikhand, and Butter
Ksheeramani sarasvatee jagatsara vishnuva chintisuvudu
Saroruhasana mamdigeyolu irutippa madhu vairi
Marutanu navaneetadolu sampraeraka trivikramanu
Dadhiyolu varinidhi chandramarolage irutippa vamananu||15||
Meaning: One must contemplate Lord Vishnu, the concentrated essence of the universe, within milk presided over by Goddess Saraswati. Within the layered sweet pastry (Mandige), sits Lord Madhusudana (Madhu-vairi) along with the lotus-born Brahma. Within fresh butter (Navaneeta), sits the ultimate Motivator, Lord Trivikrama, along with Lord Vayu (Maruta). Within the rich curd (Dadhi), sits Lord Vamana, accompanied by the ocean-god and the moon-god.
16. Divine Forms Residing in Lentil Soup, Leafy Greens, and Fresh Vegetables
Garuda soopake mani sree sreedharana mooruti
Patrashakhake varanenipa mitrakhya sooryanu hrishkeepana moorti
Uraga rajanu phala sushakhake varanenisuvanu
Padmanabhana smarisi bhunjisutiharu ballavaru ella kaladali||16||
Meaning: Consecrated within the nutrient-rich lentil soup (Supa) presided over by Lord Garuda, sits the divine form of Lord Sridhara. Within the preparations of leafy greens (Patra-shakha) presided over by the solar deity Surya (Mitra), sits the beautiful form of Lord Hrishikesha. Within the fresh vegetable dishes (Phala-shakha) presided over by the serpent-king Shesha (Uraga-raja), sits Lord Padmanabha. Knowing these pairings, enlightened souls honor their food with deep remembrance at all times.
17. Divine Forms Residing in Sour Preparations, Bitter Dishes, Sugar, and Jaggery
Gauri sarva amlasthalu enipalu shauri damodarana tilivudu
Gauripa anamlastha samkarushanana chinthipudu
Sarasharkara gudadolage vrutrari irutiha
Vasudevana soorigalu dheniparu paramadaradi sarvatra||17||
Meaning: Goddess Gauri presides over all sour and acidic items (Amla), within which sits Lord Damodara (Shauri). Lord Shiva (Gauripa) presides over non-sour, bitter, and astringent items (Anamla), within which sits Lord Sankarshana. Within pure refined sugar and sweet jaggery, presided over by Lord Indra (Vrutrari), sits Lord Vasudeva. Exalted scholars meditate upon these forms with profound reverence everywhere.
18. Divine Forms Residing in Seasoning Spices, Pungent Items, and Aromatic Herbs
Smarisu vachaspatiya soopaskaradolage pradyumnanu ippanu
Nirayapati yamadharma katu dravyadolage aniruddha
Sarasapa sree ramatha eladi smarana sree purushottamana
Karpooradi chintisipujisutaliru parama bhakutiyali||18||
Meaning: Remember that within the seasoned spices and tempering (Supaskara) presided over by Brihaspati (Vachaspati), sits Lord Pradyumna. Within pungent, spicy, and sharp ingredients (Katu) presided over by Yamadharma (Nirayapati), sits Lord Aniruddha. Within tiny mustard seeds (Sarsapa), pungent asafoetida (Ramatha), and aromatic cardamom (Eladi), sits Lord Purushottama. Contemplate Him within the refreshing essence of camphor, offering worship with absolute devotion.
19. Divine Forms Residing in Fruit Juices, Fried Savories, and Dense Squash
Naligimdala sveekaripa rasapalu modalada adarolage
Ghrita taila pakva padarthadolagiha chamdanamdanana
Palisuva adhokshajana chintisu
Sthoola kooshmamda tila mashaja ee lalita bhakshyadolu dakshanu lakshmee narasimha||19||
Meaning: Within liquid delicacies and fruit juices tasted by the tongue, and within savory items deep-fried in ghee or oil presided over by Budha (Chandra-nandana), one must contemplate Lord Adhokshaja, the protector of the universe. Within dense ash-gourd (Kooshmanda), sesame seeds (Tila), and black-gram preparations (Masha) presided over by Daksha Prajapati, sits Lord Lakshmi Narasimha.
20. Divine Forms Residing in Urad Vada, Salt, Juicy Fruits, and Betel Leaf
Manavu masha subhakshyadolu chintaneya madu achyutana
Nirruti maneyenipa lavanadolu mareyade sree janardhanana
Nenevutiru phala rasagalolu pranana upemdmana
Veelyadelayolu dyunadi hari roopavane komdadutale sukhisutiru||20||
Meaning: Fix your mind upon Lord Achyuta within the delicious vadas made of black-gram (Masha). Within the essential element of salt (Lavana), which is considered the mystical residence of the deity Nirruti, remember without fail the form of Lord Janardhana. Within the natural juices of sweet fruits, contemplate Lord Upendra alongside the principal life-breath Vayu. Within the refreshing betel leaf (Tambula) presided over by the heavenly river-goddess Ganga (Dyunadi), celebrate the form of Hari, remaining in a state of continuous joy.
21. Divine Forms Residing in Pure Drinking Water and Food Consecration
Veda vinutage budhanu susvadu udaka adhipanu enisikombanu
Sreeda krishnana tilidu poojisutiru niramtaredi
Sadhu karmava pushkaranu sunivedita padarthagala
Shuddhiyagaida gosuga hamsanamakage arpisutalippa||21||
Meaning: The celestial deity Budha is the sovereign lord over sweet, pure drinking water which is offered to the Lord praised by the Vedas. Within that water, recognize and worship Lord Krishna, the bestower of spiritual wealth. Furthermore, the deity Pushkara continuously takes up our offered food items and virtuous deeds, surrendering them directly to the Lord manifesting as Hamsa for complete purificatory consecration.
22. Divine Forms Residing in the Six Tastes and the Kitchen Hearth
Rati sakala susvadu rasagala patiyenisuvalu alli vishvanu
Hutavahana chooligalolage bhargavana chintipudu
Kshitija gomayaja adiyolu samsthita vasamtana rishabha devana
Tutisutiru samtata sadbhakti poorvakadi||22||
Meaning: Goddess Rati is the presiding authority over the collection of all delicious, savored tastes, within which the Lord resides in His cosmic form as Vishwa. Within the burning hearths and stoves (Chooli) of the kitchen presided over by the fire-god (Hutavahana), look upon Lord Parashurama (Bhargava). Within the firewood harvested from the earth and the natural fuel of cow-dung cakes, praise Lord Rishabhadeva along with the deity of spring (Vasanta), with unbroken, pure devotion.
23. Divine Forms Residing in Cooking, the Dining Square, and Textiles
Paka kartrugalolu chaturdasha lokamate mahalakumi
Gatashoka vishambhambharana chintipudu ella kaladali
Chauka shuddha sumamdalami bho sookarāhvaya
Upari chailapa ekadamta sanatkumara na dhyanipudu budharu||23||
Meaning: Operating through the persons who cook the food (Paka-kartru), Goddess Mahalakshmi, the Mother of the fourteen worlds, is directly present; within her, one should always meditate upon the sorrowless Lord Vishwambhara. Prior to seating oneself, wise scholars draw a clean, purified square layout (Mandala), visualizing the Earth-goddess and Lord Varaha (Sookara) at its base, while meditating upon Ganapati (Ekadanta), Sanatkumara, and the deity of clean textiles (Chailapa) at its upper perimeter.
24. Lord Vishvaksena as the Guardian and the Lord as the True Worshiper
Sreenivasana bhogya vastuva kanagodamdandandali
Vishvaksena parikha roopanagihanul alli purushakhya
Tane poojaka poojyanenisi nijanu gara samtaipa
Guru pavamana vamdita sarva kalagallali sarvatra||24||
Meaning: To ensure that the sacred food items intended for Lord Srinivasa are never cast upon by the eyes of the unrighteous or impure, Lord Vishvaksena stands guard around the offering like a defensive protective trench (Parikha). Within that space, the Lord assuming the name Purusha acts simultaneously as the Worshiper (Poojaka) and the Object of worship (Poojya), blessing His true followers. He is forever adored across all locations by our spiritual guide, Lord Vayu (Pavamana).
25. The Eternal Delight of Mother Lakshmi and Final Liberation
Nootana samacheena surasopeta hrudya padarthadolu
Vidhimamate tattadrasagalolu rasa roopa tanagi
Preeti padisuta nityadi jagannatha vithalana koodi
Ta nirbheetalagihalu emdaridu nee bhajisi sukhisutiru||25||
Meaning: Within fresh, flawless, and delicious food preparations that satisfy the heart, the divine Mother of Brahma, Goddess Lakshmi (Vidhi-mate), manifests directly as the very essence of taste (Rasa-roopa). By offering these flavors, she perpetually delights her eternal Master, Lord Jagannatha Vitthala, staying completely free from all cosmic fear. Understanding this ultimate spiritual reality, worship the Lord with an enlightened heart and reside in a state of perpetual liberation.
|| Iti Shri Naivedya Prakarana Sandhi Sampurnam ||
|| Shri Krishnarpanamastu ||
***
CharikathAmRutasAra gurugaLa karuNadiMdApanitu kELuve
parama BagavadBaktaru idanAdaradi kELuvudu||
lekkisade lakumiyanu bommana pokkaLiMdali paDeda
posa poMbakkidEranu paDeda avayavagaLiMda divijaranA
makkaLaMdadi poreva sarvada rakkasAMtaka
raNadoLage nirduHKa suKamaya kAyda pArthana sUtaneMdenisi||1||
dOSha gaMdha vidUra nAnA vEShadhAri vicitra karma
manIShi mAyA ramaNa madhvAMtaHkaraNa rUDha
SEShasAyi SaraNya kaustuBa BUShaNa sukaMdhara
sadA saMtOSha bala sauMdarya sArana mahimege EneMbe||2||
sASanAna SanE aBIyeMba I Sruti pratipAdyanenisuva
kESavana rUpadvayava ciddEhada oLahorage
bEsarade sadBaktiyiMda upAsaneyagaiyutali budharu
hutASananayoLippaneMdu anavarata tutisuvaru||3||
sakala sadguNa pUrNa janmAdi aKiLa dOSha vidUra
prakaTAprakaTa sadvyApAri gata saMsAri kaMsAri
nakula nAnA rUpa niyAmaka niyamya nirAmaya
ravi prakara sanniBa praBu sadA mAM pAhi paramAtma||4||
cEtanAcEtana jagattinoLu Atananu tAnAgi
lakShmInAtha sarvaroLippa tattadrUpagaLa dharisi
jAtikArana teradi ellara mAtinoLagiddu
aKiLa karmava tA tiLisi koLLadalE mADisi nODi nagutippa||5||
vItaBaya vij~jAna dAyaka BUta Bavya BavatpraBu
KaLArAti Kaga vara vahana kamalAkAMta niSciMta
mAtariSva priya purAtana pUtanA prANApahAri
vidhAtRu janaka vipaScita janapriya kavigEyA||6||
duShTa jana saMhAri sarvOtkRuShTa mahima samIranuta
sakala iShTadAyaka svarata suKamaya mama kulasvAmi
hRuShTa puShTa kaniShTha sRuShTi Adi aShTakarta karIndra varada
yathEShTa tanu unnata sukarmA namipenu anavarata||7||
pAkaSAsana pUjya caraNa pinAki sannuta mahima
sItA SOka nASana sulaBa sumuKa suvarNavarNa suKi
mAkaLatra manIShi madhuripu EkamEvAdvitIya rUpa
pratIka dEvagaNAntarAtmaka pAlisuvudemma||8||
apramEya anantarUpa sadA prasanna muKAbja
mukti suKapradAyaka sumanasa ArAdhita padAMBOja
svaprakASa svatantra sarvaga kShipra PaladAyaka kShitISa
yadu pravIra vitarkya viSvasu taijasa prAj~ja||9||
gALi naDevandadali nIla GanALi vartisuvante
brahma triSUladhara SakrArka modalAda aKiLa dEvagaNa
kAlakarma guNABimAni mahA lakumi anusarisi naDevaru
mUla kAraNa mukti dAyakanu SrIhariyenisikoMba||10||
mODa kaibIsaNikeyindali ODisuveneMbana prayatnavu
kUDuvude kalpAntake Adaru lakumivallaBanu jODu karmava jIvaroLu
tA mADi mADisi PalagaLuNisuva
prauDharAdavaru ivana Bajisi BavAbdhi dATuvaru||11||
kShESa mOha aj~jAna dOSha vinASaka virinci anDadoLage
AkASada upAdiyali tuMbiha ella kAladali
GAsigoLisade tannavara anAyAsa saMrakShisuva
mahA karuNA samudra prasanna vadanAMBOja surarAja virAja||12||
kannaDiya kaiviDidu nOLpana kaNNugaLu kanDalligeragade
tanna pratibiMbavane kAMbuva darpaNava biTTu
dhanyaru iLeyoLage ella kaDeyali ninna rUpava nODi suKisuta
sannutisuta Ananda vAridhiyoLage muLugiharu||13||
anna mAni SaSAnkanoLu kAruNya sAgara kESavanu
paramAnnadoLu BAratiyu nArAyaNanu
BakShyadoLu sonnagadiranu mAdhavanu
Sruti sannuta SrIlakShmI GRutadoLu mAnya gOviMda aBidhanu irutippa endendu||14||
kShIramAni sarasvatI jagatsAra viShNuva cintisuvudu
sarOruhAsana manDigeyoLu irutippa madhu vairi
mArutanu navanItadoLu saMprEraka trivikramanu
dadhiyoLu vArinidhi candramaroLage irutippa vAmananu||15||
garuDa sUpake mAni SrI SrIdharana mUruti
patraSAKake varanenipa mitrAKya sUryanu hRuSIkapana mUrti
uraga rAjanu Pala suSAKake varanenisuvanu
padmanABana smarisi Bunjisutiharu ballavaru ella kAladali||16||
gauri sarva AmlasthaLu enipaLu Sauri dAmOdarana tiLivudu
gauripa anAmlastha sankaruShaNana cintipudu
sAraSarkara guDadoLage vRutrAri irutiha
vAsudEvana sUrigaLu dhEniparu paramAdaradi sarvatra||17||
smarisu vAcaspatiya sUpaskaradoLage pradyumnanu ippanu
nirayapati yamadharma kATu dravyadoLage aniruddha
saraShapa SrI rAmaTha ELadi smaraNa SrI puruShOttamana
karpUradi cintisi pUjisutaliru parama Bakutiyali||18||
nAligindali svIkaripa rasapAlu modalAda adaroLage
GRuta taila pakva padArthadoLagiha candranandanana
pAlisuva adhOkShajana cintisu
sthUla kUShmAnDa tila mAShaja I lalita BakShyadoLu dakShanu lakShmI narasiMha||19||
manavu mASha suBakShyadoLu cintaneya mADu acyutana
nir^^Ruti maneyenipa lavaNadoLu mareyade SrI janArdhanana
nenevutiru Pala rasagaLoLu prANana upEndrana
vILyadeleyoLu dyunadi hari rUpavanE konDADutale suKisutiru||20||
vEda vinutage budhanu susvAda udaka adhipanu enisikoMbanu
SrIda kRuShNana tiLidu pUjisutiru nirantaradi
sAdhu karmava puShkaranu sunivEdita padArthagaLa
Suddhiyagaida gOsuga haMsanAmakage arpisutalippa||21||
rati sakala susvAdu rasagaLa patiyenisuvaLu alli viSvanu
hutavahana cUligaLoLage BArgavana cintipudu
kShitija gOmayaja AdiyoLu saMsthita vasaMtana RuShaBa dEvana
tutisutiru saMtata sadBakti pUrvakadi||22||
pAka kartRugaLoLu caturdaSa lOkamAte mahAlakumi
gataSOka viSvaMBarana cintipudu ella kAladali
cauka Suddha sumanDaladi BU sUkarAhvaya
upari cailapa Ekadanta sanatkumArana dhyAnipudu budharu||23||
SrInivAsana BOgya vastuva kANagoDadaMdadali
viSvaksEna pariKA rUpanAgihanu alli puruShAKya
tAnE pUjaka pUjyanenisi nijAnugara santaipa
guru pavamAna vandita sarva kAlagaLalli sarvatra||24||
nUtana samIcIna surasOpEta hRudya padArthadoLu
vidhimAte tattadrasagaLoLu rasa rUpa tAnAgi
prIti paDisuta nityadi jagannAtha viThalana kUDi
tA nirBItaLAgihaLu endaridu nI Bajisi suKisutiru||25||
*********
No comments:
Post a Comment