Audio by Mrs. Nandini Sripad
ರಚನೆ : ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರು
for saahitya click ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 1 to 32
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ
ಆರೋಹಣ ತಾರತಮ್ಯ ಸಂಧಿ 25
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಭಕ್ತರೆನಿಸುವ ದಿವ್ಯ ಪುರುಷರ ಉಕ್ತಿ ಲಾಲಿಸಿ ಪೇಳ್ದ
ಮುಕ್ತಾಮುಕ್ತ ಜೀವರ ತಾರತಮ್ಯವ ಮುನಿಪ ಶಾಂಡಿಲ್ಯ||
ಸ್ಥಾವರರ ನೋಡಲ್ಕೆ ತೃಣ ಕ್ರಿಮಿ ಜೀವರೋತ್ತಮ
ಕ್ರಿಮಿಗಳಿಂದಲಿ ಆವಿ ಗೋ ಗಜ ವ್ಯಾಘ್ರಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರಾದಿ ಮೂವರು ಉತ್ತಮ
ಕರ್ಮಿಕರ ಭೂ ದೇವರು ಉತ್ತಮ ಕರ್ಮಿ ನೋಡಲು ಕೋವಿದ ಉತ್ತಮ
ಕವಿಗಳಿಂದಲಿ ಕ್ಷಿತಿಪರು ಉತ್ತಮರು||1||
ಧರಣಿಪರ ನೋಡಲ್ಕೆ ನರ ಗಂಧರ್ವರು ಉತ್ತಮ
ದೇವ ಗಂಧರ್ವರ ಗುಣೋತ್ತಮರು ಇವರಿಗಿಂತ ಶತೋನಶತಕೋಟಿ ಪರಮ ಋಷಿಗಳು
ಅಪ್ಸರ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಮಾನರು ಇವರಿಗಿಂತಲಿ
ಚಿರಪಿತೃಗಳು ಉತ್ತಮರು ಚಿರನಾಮಕ ಪಿತೃಗಳಿಂದ||2||
ಎರಡೈದು ಎಂಭತ್ತು ಋಷಿ ತುಂಬರ ಶತ ಊರ್ವಶಿ ಅಪ್ಸರ ಸ್ತ್ರೀಯರು
ಶತಾಜನಜರು ಉತ್ತರ ಚಿರ ಪಿತೃಗಳಿಂದ
ಅವರರು ಊರ್ವಶಿಗಿಂತ ವೈಶ್ವಾನರನ ಸುತರು ಈರೆಂಟು ಸಾವಿರ
ಹರದಿಯರೊಳು ಉತ್ತಮ ಕಶೇರು ಎಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಜನ||3||
ಸರಿಯೆನಿಪರು ವ್ರಜೌಕಸ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸುರಾಸ್ಯಾತ್ಮಜರಿಗಿಂ ಪುಷ್ಕರನು
ಕರ್ಮಪ ಪುಷ್ಕರನಿಗೆ ಶನೈಶ್ಚರ ಉತ್ತಮನು
ತರಣಿಜನಿಗೆ ಉತ್ತಮಳು ಉಷ ಅಶ್ವಿನಿ ಸುರಾಸಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಜಲಪ ಬುಧ
ಶರಧಿಜಾತ್ಮಜಗೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ವಹ ದೇವಿಯೆನಿಸುವಳು||4||
ಅನಳ ಭಾರ್ಯಳಿಗಿಂತ ಅನಾಖ್ಯಾತ ಅನಿಮಿಷ ಉತ್ತಮರು
ಇವರಿಗಿಂತಲಿ ಘನಪ ಪರ್ಜನ್ಯ ಅನಿರುದ್ಧನ ಸ್ತ್ರೀ ಉಷಾದೇವಿ
ದ್ಯುನದಿ ಸಂಜ್ಞಾ ಶಾಮಲಾ ರೋಹಿಣಿಗಳು ಆರ್ವರು ಸಮಾನ
ಅನಾಖ್ಯಾತ ಅನಿಮಿಷ ಉತ್ತಮರು ಇವರಿಗಿಂತಲಿ ನೂರು ಕರ್ಮಜರು||5||
ಪೃಥು ನಹುಷ ಶಶಿಬಿಂದು ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಪರೀಕ್ಷಿತ ನೃಪರು
ಭಾಗೀರಥಿಯ ನೋಡಲ್ಕೆ ಅಧಿಕ ಬಲ್ಯಾದಿ ಇಂದ್ರ ಸಪ್ತಕರು
ಪಿತೃಗಳು ಏಳು ಎಂಟಧಿಕ ಅಪ್ಸರ ಸತಿಯರು ಈರೈದೊಂದು ಮನಸುಗಳು
ದಿತಿಜ ಗುರು ಚಾವನ ಉಚಿತ್ಥ್ಯರು ಕರ್ಮಜರು ಸಮಾರು||6||
ಧನಪ ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ ಗಣಪಾ ಅಶ್ವಿನಿಗಳು ಎಂಭತ್ತೈದು ಶೇಷರಿಗೆ
ಎಣೆಯೆನಿಸುವರು ಮಿತ್ರ ತಾರಾ ನಿರ್ಋತಿ ಪ್ರಾವಹಿ ಗುಣಗಳಿಂದ
ಐದಧಿಕ ಎಂಭತ್ತು ಎನಿಪ ಶೇಷರಿಗೆ ಉತ್ತಮರು
ಸನ್ಮುನಿ ಮರೀಚಿ ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಪುಲಹಾ ಕ್ರತು ವಸಿಷ್ಠ ಮುಖ||7||
ಅತ್ರಿ ಅಂಗಿರರು ಏಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು ಇವರಿಗೆ ಸಮರು
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ವೈವಸ್ವತನು ಈಶ ಆವೇಶ ಬಲದಿಂದ
ಮಿತ್ರಗಿಂತ ಉತ್ತಮರು ಸ್ವಾಹಾ ಭರ್ತೃ ಭೃಗುವು ಪ್ರಸೂತಿ
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮೊದಲಾದವರಿಗಿಂತಲಿ ಮೂವರು ಉತ್ತಮರು||8||
ನಾರದ ಉತ್ತಮನು ಅಗ್ನಿಗಿಂತಲಿ ವಾರಿನಿಧಿ ಪಾದ ಉತ್ತಮನು
ಯಮ ತಾರಕ ಈಶ ದಿವಾಕರರು ಶತರೂಪರೋತ್ತಮರು
ವಾರಿಜಾಪ್ತನಿಗಿಂತ ಪ್ರವಹಾ ಮಾರುತೋತ್ತಮ
ಪ್ರವಹಗಿಂತಲಿ ಮಾರಪುತ್ರ ಅನಿರುದ್ಧ ಗುರುಮನುದಕ್ಷ ಶಚಿ ರತಿಯು||9||
ಆರು ಜನರುಗಳಿಂದಲಿ ಅಹಂಕಾರಿಕ ಪ್ರಾಣ ಉತ್ತಮ
ಅಖಿಳ ಶರೀರಮಾಣಿ ಪ್ರಾಣಗಿಂತಲಿ ಕಾಮ
ಇಂದ್ರರಿಗೆ ಗೌರಿ ವಾರುಣಿ ಖಗಪ ರಾಣಿಗೆ ಶೌರಿ ಮಹಿಷಿಯರೊಳಗೆ
ಜಾಂಬವತೀ ರಮಾಯುತಳು ಆದ ಕಾರಣ ಅಧಿಕಲು ಎನಿಸುವಳು||10||
ಹರ ಫಣಿಪ ವಿಹಗ ಇಂದ್ರ ಮೂವರು ಹರಿ ಮಡದಿಯರಿಗುತ್ತಮ
ಸೌಪರಣಿ ಪತಿಗುತ್ತಮರು ಭಾರತಿ ವಾಣಿ ಈರ್ವರಿಗೆ
ಮರುತ ಬ್ರಹ್ಮರು ಉತ್ತಮರು ಇಂದಿರೆಯು ಪರಮ ಉತ್ತಮಳು
ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಸರಿಯೆನಿಸುವರು ಇಲ್ಲವು ಎಂದಿಗು ದೇಶ ಕಾಲದೊಳು||11||
ಶ್ರೀ ಮುಕುಂದನ ಮಹಿಳೆ ಲಕುಮಿ ಮಹಾ ಮಹಿಮೆಗೆ ಏನೆಂಬೆ
ಬ್ರಹ್ಮ ಈಶ ಅಮರೇಂದ್ರರ ಸೃಷ್ಟಿ ಸ್ಥಿತಿ ಲಯಗೈಸಿ
ಅವರವರ ಧಾಮಗಳ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕೊಡುವಳು ಅಜರಾಮರಣಳಾಗಿದ್ದು
ಸರ್ವ ಸ್ವಾಮಿ ಮಮ ಗುರುವೆಂದು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಳ್ಪಳು ಅಚ್ಯುತನ||12||
ಈಸು ಮಹಿಮೆಗಳುಳ್ಳ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪರೇಶನ ಅನಂತಾನಂತ ಗುಣದೊಳು
ಲೇಶ ಲೇಶಕೆ ಸರಿಯೆನಿಸುವಳು ಅವಾವ ಕಾಲದಲಿ
ದೇಶ ಕಾಲಾತೀತ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಕೇಶವನ ವಕ್ಷ ಸ್ಥಳವೆ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು
ಇವನ ಮಹಿಮೆಗೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಎಣೆಯುಂಟೆ||13||
ಒಂದು ರೂಪದೊಳು ಒಂದು ಅವಯವದೊಳು ಒಂದು ರೋಮದೊಳು
ಒಂದು ದೇಶದಿ ಪೊಂದಿಕೊಂಡಿಹರು ಅಜಭವಾದಿ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಗಣ
ಸಿಂಧು ಸಪ್ತ ದ್ವೀಪ ಮೇರು ಸುಮಂದರಾದಿ ಆದ್ರಿಗಳು
ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಂದರಾದಿ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕ ಪರಾಲಯಗಳೆಲ್ಲ||14||
ಸರ್ವ ದೇವೋತ್ತಮನು ಸರ್ವಗ ಸರ್ವಗುಣ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರ್ವದ
ಸರ್ವ ತಂತ್ರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸರ್ವಾಧಾರ ಸರ್ವಾತ್ಮ
ಸರ್ವತೋಮುಖ ಸರ್ವನಾಮಕ ಸರ್ವಜನ ಸಂಪೂಜ್ಯ ಶಾಶ್ವತ
ಸರ್ವ ಕಾಮದ ಸರ್ವ ಸಾಕ್ಷಿಗ ಸರ್ವಜಿತ್ಸರ್ವ||15||
ತಾರತಮ್ಯ ಆರೋಹಣವ ಬರೆದು ಆರು ಪಠಿಸುವರೋ ಅವರ
ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಾರಸಿಂಹ ಸಮಸ್ತ ದೇವ ಗಣ ಅಂತರಾತ್ಮಕನು
ಪೂರೈಸುವ ಮನೋರಥಂಗಳ ಕಾರುಣಿಕ ಕೈವಲ್ಯ ದಾಯಕ
ದೂರಗೈಪ ಸಮಸ್ತ ದುರಿತವ ವೀತ ಶೋಕ ಸುಖ||16||
ಪ್ರಣತ ಕಾಮದನ ಅಂಘ್ರಿ ಸಂದರ್ಶನದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯ ಉಳ್ಳವಗೆ
ನಿಚ್ಚಣಿಕೆಯೆನಿಪುದು ಜಡ ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ತರತಮವು
ಮನವಚನದಿಂ ಸ್ಮರಿಸುವರ ಭವವನಧಿ ಶೋಷಿಸಿ ಪೋಗುವುದು
ಕಾರಣವು ಎನಿಸುವುದು ಜ್ಞಾನ ಭಕ್ತಿ ವಿರಕ್ತಿ ಸಂಪದಕೆ||17||
ಅನಳನೊಳು ಹೋಮಿಸುವ ಹರಿಚಂದನವೆ ಮೊದಲಾದ ಅದರ ಸುವಾಸನೆಯು
ಪ್ರತ್ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತೋರ್ಪುದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ
ದನುಜ ಮಾನವ ದಿವಿಜರ ಅವರವರ ಅನುಚಿತೋಚಿತ ಕರ್ಮ
ವೃಜಿನ ಅರ್ದನನು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾಳ್ಪ ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ ವಿಖ್ಯಾತ||18||
ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಭಾಗ್ಯ ಪುರುಷ ವಿವಿಕ್ತ ವಿಶ್ವಾಧಾರ
ಸರ್ವೋದೃಕ್ತ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟ ದುರ್ಗಮ ದುರ್ವಿಭಾವ್ಯ ಸ್ವಹಿ
ಶಕ್ತ ಶಾಶ್ವಿತ ಸಕಲ ವೇದೈಕ ಉಕ್ತ ಮಾನದ ಮಾನ್ಯ ಮಾಧವ
ಸೂಕ್ತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥೂಲ ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನು||19||
***
Srī Jagannātha Dāsārya Virachita Harikathāmṛtasāra
Ārōhaṇa Tāratamya Saṃdhi — Saṃdhi 25
Pīṭhikā
Harikathāmṛtasāra gurugala karuṇadiṃdāpanitu kēḷuve |
Parama bhāgavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||
1. Sthāvarara nōḍalke tṛṇa krimi jīvarōttama |
Krimigaḷindali āvi gō gaja vyāghragaḷinda śūdrādi mūvaru uttama |
Karmikara bhū dēvaru uttama karmi nōḍalu kōvida uttama |
Kavigaḷindali kṣitiparu uttamaru || 1 ||
2. Dharaṇipara nōḍalke nara gaṃdharvaru uttama |
Dēva gaṃdharvara guṇōttamaru ivariginta śatōnaśatakōṭi parama ṛṣigaḷu |
Apsara striyaru samāṇaru ivarigintali |
Cirapitṛgaḷu uttamaru ciranāmaka pitṛgaḷinda || 2 ||
3. Eraḍaidu eṃbhattu ṛṣi tuṃbara śata ūrvaśi apsara striyaru |
Śatājanajaru uttara cira pitṛgaḷinda |
Avararu ūrvaśiginta vaiśvānara na sutaru īreṇṭu sāvira |
Haradiyaroḷu uttama kaśēru eppattanālku jana || 3 ||
4. Saryenipa vrajaukasa striyaru surāsyātmajarigiṃ puṣkaranu |
Karmapa puṣkaranige śanaiścara uttamanu |
Taraṇijanige uttamaru uṣa aśvini surāsige uttama jalapa budha |
Śaradhijātmajage uttama svaha dēviyenisuvaḷu || 4 ||
5. Aṇaḷa bhāryaḷiginta anākhyāta animiṣa uttamaru |
Ivarigintali ghanapa parjanya aniruddhana stri uṣādēvi |
Dyunadi saṃjñā śāmalā rōhiṇigaḷu āruvaru samāṇa |
Anākhyāta animiṣa uttamaru ivarigintali nūru karmajaru || 5 ||
6. Pṛthu nahuṣa śaśibiṃdu priyavrata parīkṣita nṛparu |
Bhāgīrathiya nōḍalke adhika balyādi iṃdra saptakaru |
Pitṛgaḷu ēḷu eṇṭadhika apsara satiyaru īraidoṃdu manasugaḷu |
Ditija guru cāvana ucithyaru karmajaru samāru || 6 ||
7. Dhanapa viṣvaksēna gaṇapā aśvinigaḷu eṃbhattaidu śēṣarige |
Eṇeyenisuvaru mitra tārā nirṛti prāvahi guṇagaḷinda |
Aidadhika eṃbhattu enipa śēṣarige uttamaru |
Sanmuni marīci pulastya pulahā kratu vasiṣṭha mukha || 7 ||
8. Atri aṅgiraru ēḷu brahmana putraru ivarige samaru |
Viśvāmitra vaivasvatanu īśa āvēśa baladinda |
Mitraginta uttamaru svāhā bhartṛ bhṛguvu prasūti |
Viśvāmitra modalādavarigintali mūvaru uttamaru || 8 ||
9. Nārada uttamanu agniginta vari nidhi pāda uttama |
Yama tāraka īśa divākararu śatarūparōttamaru |
Vārijāptaniginta pravahā mārutōttama |
Pravahaginta māraputra aniruddha gurumanudakṣa śaci ratiyu || 9 ||
10. Āru janarugaḷindali ahaṃkārika prāṇa uttama |
Akhila śarīramāṇi prāṇaginta kāma |
Indrarige gaurī vāruṇi khagapa rāṇige śauri mahiṣiyarḷoḷage |
Jāṃbavatī ramāyutaḷu āda kāraṇa adhikalu enisuvaḷu || 10 ||
11. Hara phaṇipa vihagindra mūvaru hari maḍadiyariguttama |
Sauparaṇi patiguttamaru bhārati vāṇī īrvarige |
Maruta brahmaru uttamaru iṃdireyu parama uttamaḷu |
Lakṣmige saryenisuvaru illavu eṃdigu dēśa kāladoḷu || 11 ||
12. Srī mukundana mahiḷe lakumi mahā mahige ēneṃbe |
Brahma īśa amarēndrara sṛṣṭi sthiti layagaisi |
Avaravara dhāmaghaḷa kalpisi koḍuvaḷu ajarāmaraḷāgiddū |
Sarva svāmi mama guruveṃdu upāsane māḷpaḷu acyutana || 12 ||
13. Īsu mahimegaḷuḷḷa lakṣmi parēśana anantānanta guṇadoḷu |
Lēśa lēśake saryenisuvaḷu avāvā kāladoḷu |
Dēśa kālātīta lakṣmige kēśavana vakṣa sthaḷave avakāśavāyitu |
Ivana mahimege vyāptige eṇeyuṇṭē || 13 ||
14. Oṃdu rūpadoḷu oṃdu avayavadoḷu oṃdu rōmadoḷu |
Oṃdu dēśadi poṃdikōṃḍiharu ajabhavādi samasta jīvagaṇa |
Siṃdhu sapta dvīpa mēru sumandarādi ādṛigaḷu |
Brahma puraṃdarādi samasta lōka parālayagaḷella || 14 ||
15. Sarva dēvōttamanu sarvaga sarvaguṇa saṃpūrṇa sarvada |
Sarva taṃtra svataṃtra sarvādhāra sarvātma |
Sarvatōmukha sarvanāmaka sarvajana saṃpūjya śāśvata |
Sarva kāmada sarva sākṣiga sarvajitsarva || 15 ||
16. Tāratamya ārōhaṇava baṛedu āru paṭhisuvurō avarā |
Lakṣmī narasinha samasta dēva gaṇa antarātmakana |
Pūraisū manōrathagaḷa kāruṇika kaivalya dāyaka |
Dūragāipa samasta duritava vīta śōka sukha || 16 ||
17. Praṇata kāmadana aṅghri saṃdarśanada apēkṣeya uḷḷavage |
Nicchaṇikeyenipudu jaḍa modalū brahmāṇḍa taratamavu |
Manavacana diṃ smarisuvara bhavavanadhi śōṣisi pōguvudu |
Kāraṇavu enisuvudu jñāna bhakti virakti saṃpadake || 17 ||
18. Aṇaḷanoḷu hōmisuva haricaṃdanave modalāda adara suvāsaneyu |
Pratpratyēka tōrpudu ella kāladali |
Danuja mānava divijara avaravara anucitōcita karma |
Vṛjina ardananu vyaktiya māḷpa triguṇātīta vikyāta || 18 ||
19. Bhaktavatsala bhāgya puruṣa vivikta viśvādhāra |
Sarvōdṛkta dṛṣṭā-dṛṣṭa durgama durvibhāvya svahi |
Śakta śāśvita sakala vēdaika ukta mānada mānya mādhava |
Sūkta sūkṣma sthūla śrī jagannātha viṭhalanu || 19 ||
***
Pronunciation Guide
ā, ī, ū, ē, ō represent long vowels held for double the duration of short vowels.
ṭ, ḍ, ṇ, ḷ are retroflex sounds; curl your tongue tip back to touch the roof of the mouth.
ś (as in "shoe") and ṣ (deeper "sh" sound with curled tongue) are distinct.
ch is always a soft, singular sound (as in "chair"), never hard like "k" or "sh."
ḥ (visarga) is a faint, breathy aspiration after the vowel, and ṃ (anusvara) is a soft nasal hum.
***
ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ರಚಿಸಿರುವ 'ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ'ದ ೨೫ನೆಯ ಸಂಧಿಯಾದ 'ಆರೋಹಣ ತಾರತಮ್ಯ ಸಂಧಿ'ಯು ದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.
ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಮಗ್ರ ಸಾರಾಂಶ
ಈ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ದಾಸರು ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ಚೇತನಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು (ತಾರತಮ್ಯ - Hierarchy) ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಾವರ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮನುಷ್ಯರು, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಅಪ್ಸರೆಯರು, ಪಿತೃಗಳು, ರುದ್ರ, ವಾಯು, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಿಯವರೆಗೆ ಇರುವ ಜೀವರ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ದಾಸರು ದೃಢೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗೂ ಭಗವಂತನೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯದಾತ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಈ ಸಂಧಿ ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಅರ್ಥ ವಿವರಣೆ
ಪದ್ಯ ೧-೨ (ಸ್ಥಾವರದಿಂದ ಗಂಧರ್ವರವರೆಗೆ):
ಪದ್ಯ ೧: ಸ್ಥಾವರ ಜೀವಿಗಳು, ತೃಣ, ಕ್ರಿಮಿ, ಕೀಟಗಳು, ಆವಿ, ಹಸು, ಗಜ, ವ್ಯಾಘ್ರ, ಶೂದ್ರರು, ಕರ್ಮಿಗಳು, ದೇವ ಭಕ್ತರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜರು - ಹೀಗೆ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಜೀವಿಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪದ್ಯ ೨: ರಾಜರಿಗಿಂತ ನರಗಂಧರ್ವರು, ಅವರಿಗಿಂತ ದೇವಗಂಧರ್ವರು, ಅವರಿಗಿಂತ ನೂರು ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಪರಮ ಋಷಿಗಳು, ಅಪ್ಸರ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಹಾಗೂ ಅವರಿಗಿಂತ ಚಿರಪಿತೃಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠರು.
ಪದ್ಯ ೩-೪ (ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು):
ಪದ್ಯ ೩: ಎಂಬತ್ತೈದು ಋಷಿಗಳು, ಊರ್ವಶಿ ಮೊದಲಾದ ಅಪ್ಸರ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಅಜಾನಜರು ಮತ್ತು ಚಿರಪಿತೃಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ಇವರಿಗಿಂತ ವೈಶ್ವಾನರನ ಸುತರು ಮತ್ತು ಕಶೇರುಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠರು.
ಪದ್ಯ ೪: ಪುಷ್ಕರ ಮತ್ತು ಶನೈಶ್ಚರ, ಸೂರ್ಯಪುತ್ರ, ಉಷಾ, ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳು, ಬುಧ ಮತ್ತು ಸ್ವಹ ದೇವಿಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಂದು ಹಂತದ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೫-೬ (ಪರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು):
ಪದ್ಯ ೫: ಅನಿಮಿಷರು, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಅನಿರುದ್ಧನ ಪತ್ನಿ ಉಷಾದೇವಿ, ದ್ಯುನದಿ, ಸಂಜ್ಞಾ, ಶಾಮಲಾ, ರೋಹಿಣಿ ಇವರು ಸಮಾನರು. ಅವರಿಗಿಂತ ನೂರು ಕರ್ಮಜರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು.
ಪದ್ಯ ೬: ಪೃಥು, ನಹುಷ, ಶಶಿಬಿಂದು ಮುಂತಾದವರು, ಗಂಗಾದೇವಿ, ಏಳು ಮಂದಿ ಇಂದ್ರರು, ಪಿತೃಗಳು, ಅಪ್ಸರ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ದಿತಿಜ ಗುರುಗಳಾದವರು ಕರ್ಮಜರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾನರು.
ಪದ್ಯ ೭-೯ (ಶೇಷ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು):
ಪದ್ಯ ೭: ಧನಪ (ಕುಬೇರ), ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನ, ಗಣಪತಿ, ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳು ಶೇಷನಿಗೆ ಸಮೀಪದವರು. ಅವರಿಗಿಂತ ಮರೀಚಿ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹಾ, ಕ್ರತು, ವಸಿಷ್ಠರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು.
ಪದ್ಯ ೮: ಅತ್ರಿ, ಅಂಗಿರಸ ಮುಂತಾದ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರರು ಸಮಾನರು. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ವೈವಸ್ವತ ಮನು ಮತ್ತು ಭೃಗು ಮುನಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೯: ನಾರದ, ಅಗ್ನಿ, ವಾರಿಧಿ, ಯಮ, ತಾರಕ, ದಿವಾಕರ ಮುಂತಾದವರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ಇವರಿಗಿಂತ ಪ್ರವಹ, ಮಾರುತ (ವಾಯು), ಅನಿರುದ್ಧ, ಗುರು, ಮನು, ದಕ್ಷ, ಶಚಿ ಮತ್ತು ರತಿಯರು ಉನ್ನತರು.
ಪದ್ಯ ೧೦-೧೧ (ಪ್ರಾಣದೇವ ಮತ್ತು ಹರಿ ಪತ್ನಿಯರು):
ಪದ್ಯ ೧೦: ಅಹಂಕಾರಿಕ ಪ್ರಾಣದೇವರು (ವಾಯು) ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ಅವರಿಗಿಂತ ಶೌರಿ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಮಹಿಷಿಯರಾದ ಜಾಂಬವತಿ ಮೊದಲಾದವರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು.
ಪದ್ಯ ೧೧: ರುದ್ರ, ಗರುಡ, ಇಂದ್ರರು ಹರಿ ಮಡದಿಯರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ಅವರಿಗಿಂತ ಭಾರತಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಯರು, ಅವರಿಗಿಂತ ವಾಯು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೇವ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಿಯೇ ಪರಮ ಶ್ರೇಷ್ಠಳು.
ಪದ್ಯ ೧೨-೧೩ (ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯ ವೈಭವ):
ಪದ್ಯ ೧೨: ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಿ ಬ್ರಹ್ಮ-ರುದ್ರಾದಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣಳು. ಅವಳು ಅಜರಾಮರಳು ಮತ್ತು ಅಚ್ಯುತನನ್ನು ಸದಾ ಉಪಾಸಿಸುವವಳು.
ಪದ್ಯ ೧೩: ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮಹಿಮೆ ಅನಂತ. ಅವಳು ದೇಶ-ಕಾಲಾತೀತಳು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.
ಪದ್ಯ ೧೪-೧೫ (ಭಗವಂತನ ಸರ್ವೋತ್ತಮತ್ವ):
ಪದ್ಯ ೧೪: ಭಗವಂತನ ಒಂದು ರೋಮದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಜೀವಗಣಗಳು, ಲೋಕಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳು ಅಡಕವಾಗಿವೆ.
ಪದ್ಯ ೧೫: ಭಗವಂತನು ಸಕಲ ದೇವೋತ್ತಮ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿತವನು.
ಪದ್ಯ ೧೬-೧೭ (ಫಲಶ್ರುತಿ):
ಪದ್ಯ ೧೬: ಈ ತಾರತಮ್ಯದ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಭಗವಂತನು ಮನೋರಥಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ದುರಿತಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೭: ಇದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿರಕ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ ೧೮-೧೯ (ದಾಸರ ಅಂತಿಮ ಸ್ತುತಿ):
ಪದ್ಯ ೧೮-೧೯: ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠ್ಠಲನು ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲ, ಸಕಲ ವೇದಗಳಿಂದ ಸ್ತುತ್ಯನಾದವನು. ಇವನೇ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಮೂಲ.
|| ಇತಿ ಶ್ರೀ ಆರೋಹಣ ತಾರತಮ್ಯ ಸಂಧಿ ಸಂಪೂರ್ಣಂ ||
|| ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣಮಸ್ತು ||
***
he 'Ārōhaṇa Tāratamya Saṃdhi' (Chapter 25) of the Harikathāmṛtasāra, composed by Sri Jagannatha Dasa, is of paramount importance in Dwaita philosophy as it systematically outlines the hierarchical order (Tāratamya) of all sentient beings.
Comprehensive Summary
In this chapter, the Dasa provides a disciplined explanation of the hierarchy of souls, starting from inert matter, plants, animals, and humans, and ascending through the various levels of celestial beings, ancestors, sages, and higher deities, culminating in Brahma, Vayu, and Goddess Lakshmi. The chapter asserts that while souls are hierarchical, Lord Narayana remains the Supreme Sovereign over all, and remembering this hierarchy is essential for spiritual growth and devotion.
Paragraph-wise Meaning
For paragraphs 1–2: From Inert Matter to Celestial Gandharvas
Para 1: This describes the ascending order of beings starting from inert matter, grass, insects, and animals, moving up to humans, those dedicated to Vedic duties, scholars, poets, and finally, kings.
Para 2: Kings are surpassed by celestial Gandharvas, who in turn are surpassed by divine Gandharvas. These are surpassed by great Sages, who are equal to Apsaras (celestial nymphs), and these are further surpassed by the eternal Pitrus (ancestors).
For paragraphs 3–4: Sages, Ancestors, and Deities
Para 3: Eighty-five sages, Apsaras like Urvashi, and the eternal ancestors are superior in sequence. Higher than these are the children of Vaishvanara and the seventy-four Kasherus.
Para 4: The wives of the inhabitants of Vraja, Pushkara, Shanaishchara (Saturn), the Sun's son, Usha, Ashwini deities, Budha, and Svaha Devi follow in the hierarchical order.
For paragraphs 5–6: Deities and the Karmic Order
Para 5: The Animishas (deities), Parjanya, Usha Devi (consort of Aniruddha), Dyunadi, Samjna, Shamala, and Rohini are equal. Higher than these are a hundred Karmajas.
Para 6: Figures like Prithu, Nahusha, Shashibindu, and others, along with Ganga, the seven Indras, ancestors, Apsaras, and the preceptors of the demons are all considered equal in the Karmaja order.
For paragraphs 7–9: The High Sages and Deities
Para 7: Kubera, Vishvaksena, Ganesha, and the Ashwini deities are near the level of Shesha. Superior to Shesha are the great sages like Marichi, Pulastya, Pulaha, Kratu, and Vashistha.
Para 8: The sons of Brahma like Atri and Angiras are equal. Vishvamitra, Vaivasvata Manu, and Bhrigu Muni are superior in succession due to their inherent divine power.
Para 9: Narada, Agni, Varidhi, Yama, Taraka, and Divakara (Sun) are superior. Superior to them are Prahava, Maruta (Vayu), Aniruddha, Guru, Manu, Daksha, Shachi, and Rati.
For paragraphs 10–11: The Peak of the Hierarchy
Para 10: The Ahankarika Prana (Vayu) is the most superior among souls. Surpassing him are the principal consorts of Hari, with Jambavati being especially glorious.
Para 11: Rudra, Garuda, and Indra are superior to the consorts. Superior to them are Bharati and Vani, and superior to them are Vayu and Brahma. Above all these, Goddess Lakshmi is the supreme.
For paragraphs 12–13: The Glory of Goddess Lakshmi
Para 12: Goddess Lakshmi is the cause behind the creation, sustenance, and dissolution of the universe by Brahma, Shiva, and Indra. She is eternal and is the supreme devotee of Lord Achyuta.
Para 13: The glory of Lakshmi is infinite; she transcends time and space and dwells eternally in the heart of the Lord. She reflects a portion of the Lord's infinite qualities.
For paragraphs 14–15: The Absolute Supremacy of the Lord
Para 14: In just one pore of the Lord reside all the multitudes of souls, worlds, mountains, rivers, and the entire universe.
Para 15: The Lord is the best of all beings, omnipresent, perfect in all qualities, independent, the support of all, the inner soul of all, and the granter of all desires.
For paragraphs 16–17: The Fruits of Contemplation
Para 16: Whoever writes and reads this hierarchy will have their desires fulfilled by the Lord, who dwells within all, and will be freed from sorrow.
Para 17: This hierarchy acts as a ladder for those desiring to see the Lord's feet. Meditating on this order purifies the ocean of worldly existence and fosters true knowledge, devotion, and detachment.
For paragraphs 18–19: Final Praise of Jagannatha Vitthala
Para 18–19: The Lord is beyond the three modes of nature (Trigunas), beloved of his devotees, the support of the universe, and the essence of all Vedas. He is the ultimate reality, Sri Jagannatha Vitthala.
|| Thus concludes the Ārōhaṇa Tāratamya Saṃdhi ||
|| Sri Krishnarpanamastu ||
***
harikathAmRutasAra gurugaLa karuNadindApanitu kELuve
parama BagavadBaktaru idanAdaradi kELuvudu||
Baktarenisuva divya puruShara ukti lAlisi pELda
muktAmukta jIvara tAratamyava munipa SAnDilya||
sthAvarara nODalke tRuNa krimi jIvarOttama
krimigaLiMdali Avi gO gaja vyAGragaLinda SUdrAdi mUvaru uttama
karmikara BU dEvaru uttama karmi nODalu kOvida uttama
kavigaLindali kShitiparu uttamaru||1||
dharaNipara nODalke nara gandharvaru uttama
dEva gaMdharvara guNOttamaru ivariginta SatOnaSatakOTi parama RuShigaLu
apsara strIyaru samAnaru ivarigintali
cirapitRugaLu uttamaru ciranAmaka pitRugaLinda||2||
eraDaidu eMBattu RuShi tuMbara Sata UrvaSi apsara strIyaru
SatAjanajaru uttara cira pitRugaLinda
avararu UrvaSiginta vaiSvAnarana sutaru IrenTu sAvira
haradiyaroLu uttama kaSEru eppattanAlku jana||3||
sariyeniparu vrajaukasa strIyaru surAsyAtmajarigiM puShkaranu
karmapa puShkaranige SanaiScara uttamanu
taraNijanige uttamaLu uSha aSvini surAsige uttama jalapa budha
SaradhijAtmajage uttama svaha dEviyenisuvaLu||4||
anaLa BAryaLiginta anAKyAta animiSha uttamaru
ivarigintali Ganapa parjanya aniruddhana strI uShAdEvi
dyunadi sanj~jA SAmalA rOhiNigaLu Arvaru samAna
anAKyAta animiSha uttamaru ivarigintali nUru karmajaru||5||
pRuthu nahuSha SaSibindu priyavrata parIkShita nRuparu
BAgIrathiya nODalke adhika balyAdi indra saptakaru
pitRugaLu ELu enTadhika apsara satiyaru Iraidondu manasugaLu
ditija guru cAvana ucitthyaru karmajaru samAru||6||
dhanapa viSvaksEna gaNapA aSvinigaLu eMBattaidu SESharige
eNeyenisuvaru mitra tArA nir^^Ruti prAvahi guNagaLinda
aidadhika eMBattu enipa SESharige uttamaru
sanmuni marIci pulastya pulahA kratu vasiShTha muKa||7||
atri angiraru ELu brahmana putraru ivarige samaru
viSvAmitra vaivasvatanu ISa AvESa baladinda
mitragiMta uttamaru svAhA BartRu BRuguvu prasUti
viSvAmitra modalAdavarigintali mUvaru uttamaru||8||
nArada uttamanu agnigintali vArinidhi pAda uttamanu
yama tAraka ISa divAkararu SatarUparOttamaru
vArijAptaniginta pravahA mArutOttama
pravahagintali mAraputra aniruddha gurumanudakSha Saci ratiyu||9||
Aru janarugaLindali ahankArika prANa uttama
aKiLa SarIramANi prANagintali kAma
indrarige gauri vAruNi Kagapa rANige Sauri mahiShiyaroLage
jAMbavatI ramAyutaLu Ada kAraNa adhikalu enisuvaLu||10||
hara PaNipa vihaga indra mUvaru hari maDadiyariguttama
sauparaNi patiguttamaru BArati vANi Irvarige
maruta brahmaru uttamaru indireyu parama uttamaLu
lakShmige sariyenisuvaru illavu endigu dESa kAladoLu||11||
SrI mukundana mahiLe lakumi mahA mahimege EneMbe
brahma ISa amarEndrara sRuShTi sthiti layagaisi
avaravara dhAmagaLa kalpisi koDuvaLu ajarAmaraNaLAgiddu
sarva svAmi mama guruveMdu upAsane mALpaLu acyutana||12||
Isu mahimegaLuLLa lakShmi parESana anantAnanta guNadoLu
lESa lESake sariyenisuvaLu avAva kAladali
dESa kAlAtIta lakShmige kESavana vakSha sthaLave avakASavAyitu
ivana mahimege vyAptige eNeyunTe||13||
ondu rUpadoLu ondu avayavadoLu ondu rOmadoLu
ondu dESadi poMdikonDiharu ajaBavAdi samasta jIvagaNa
sindhu sapta dvIpa mEru sumandarAdi AdrigaLu
brahma purandarAdi samasta lOka parAlayagaLella||14||
sarva dEvOttamanu sarvaga sarvaguNa saMpUrNa sarvada
sarva taMtra svataMtra sarvAdhAra sarvAtma
sarvatOmuKa sarvanAmaka sarvajana saMpUjya SASvata
sarva kAmada sarva sAkShiga sarvajitsarva||15||
tAratamya ArOhaNava baredu Aru paThisuvarO avara
lakShmI nArasiMha samasta dEva gaNa antarAtmakanu
pUraisuva manOrathangaLa kAruNika kaivalya dAyaka
dUragaipa samasta duritava vIta SOka suKa||16||
praNata kAmadana anGri saMdarSanada apEkSheya uLLavage
niccaNikeyenipudu jaDa modalu brahmAnDa taratamavu
manavacanadiM smarisuvara Bavavanadhi SOShisi pOguvudu
kAraNavu enisuvudu j~jAna Bakti virakti saMpadake||17||
anaLanoLu hOmisuva harichandanave modalAda adara suvAsaneyu
pratpratyEka tOrpudu ella kAladali
danuja mAnava divijara avaravara anucitOcita karma
vRujina ardananu vyaktiya mALpa triguNAtIta viKyAta||18||
Baktavatsala BAgya puruSha vivikta viSvAdhAra
sarvOdRukta dRuShTAdRuShTa durgama durviBAvya svahi
Sakta SASvita sakala vEdaika ukta mAnada mAnya mAdhava
sUkta sUkShma sthUla SrI jagannAtha viThalanu||19||
*********
No comments:
Post a Comment