Audio by Mrs. Nandini Sripad
ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಪ್ರಮೇಯ ಸುಳಾದಿ
ಧ್ರುವತಾಳ
ಆನ್ಯಾತರವ ನೈಯ್ಯಾ ಅಲ್ಪ ಅತ್ಯಂತ ನಿರುತ
ಕಾಣೆನಾ ಒಂದಾದರು ನಿನ್ನ ಹೊರತು ದೇವಾ
ರೇಣು ಮಾತ್ರವಾದರು ನಿನ್ನ ಹೊರತು
ಜ್ಞಾನ ಆಜ್ಞಾನ ನಮಗೆ ಆಗುವದೆ
ನಾನೇ ಮಾತ್ರವು ಅಲ್ಲ ಸಿರಿ ಅಜಭವಾದಿಗಳು
ನೀ ನಡೆಸದಿರುವುದು ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟದಿ
ಅನಾದಿ ಕರ್ಮ ಬಂಧನಾಗಿ ಇಪ್ಪುವ ನಾನು
ಏನು ಬಲ್ಲೆನೋ ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯ
ಕಾಣೆ ನಾ ಒಂದಾದರೂ ನಿನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ವಿನಹಾ ಮನದಿ
ನಾನೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರನೆಂದು ಹಿಗ್ಗಿ ಹಿಗ್ಗಿ
ನಾನಾ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಜನಿಸಿ ಬಂದು
ಏನು ಬಟ್ಟ ಬವಣೆ ನೀನರಿಯೇ
ಖೂನ ವರಿಯದಪ್ಪಂದೆ ಒಳಗಿದ್ದು
ನಾನಾ ಚೇಷ್ಟೇಗಳೆಲ್ಲ ನೀನೆ ಮಾಡಿ
ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸುಖದುಃಖ ಉಣಿಸಿ ಒಡನೆ ಇದ್ದು
ನೀನು ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ ನಿತ್ಯವಾಗಿ
ಜಾಣ ಚನ್ನಿಗರಾಯ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಕಾಣದೆ ನಿನ್ನ ನಾ ಬಲು ದಣಿದೆ ॥ 1 ॥
ಮಟ್ಟತಾಳ
ದಾರಿದ್ರವೇ ಸಿರಿಯು ಸಿರಿಯೇ ದಾರಿದ್ರವು
ಆರೋಗ್ಯವೇ ರೋಗ ರೋಗವೇ ಆರೋಗ್ಯ
ಬಾರದ್ದೆ ಬಂದದ್ದು ಬಂದದ್ದೆ ಬಾರದ್ದು
ಸೇರದ್ದೆ ಸೇರಿದ್ದು ಸೇರಿದ್ದೆ ಸೇರದ್ದು
ತೋರದ್ದೆ ತೋರಿದ್ದು ತೋರಿದ್ದೆ ತೋರದ್ದು
ಕಾರಣ ಕಾರಣ ವಾರಣ ಎಲ್ಲವು
ನಾರಾಯಣನು ಒಲಿದ ನರನಿಗೆ
ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಿ ಅನುಭವಕೆ ಇನ್ನು
ತೋರಿ ಗೊಡುತಲಿ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕೆ ಬಿಡದೆ
ಈ ರೀತಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದು ಒಳ ಹೊರಗೆ
ಭಾರಕರ್ತನಾಗಿ ಬಹು ವ್ಯಾಪ್ತ ಸ್ವಾಮಿ
ಆರು ಇದರ ವಿವರ ಅರುವರೋ ಎನಗೆ
ಶ್ರೀರಮಣ ಚಲುವ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ತಾರದವನೆ ಕೆಟ್ಟ ಅನುಭವಕೆ ನಿನ್ನ ॥ 2 ॥
ರೂಪಕತಾಳ
ಕಂಡದ್ದೆ ಕಾಣದ್ದು ಕಾಣದ್ದೆ ಕಂಡದ್ದು
ಉಂಡದ್ದೆ ಉಣ್ಣನೆ ಉಣ್ಣನು ಉಂಡದ್ದು ಮರುಳೆ
ದಂಡಣವೇ ಸುಖವು ಸುಖವೇ ದಂಡಣವು
ಕೆಂಡ ಸೀತವು ಸಮವು ಆಗುವದಲ್ಲದೆ
ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನ ಕಂಡ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನಿನ್ನ
ಮಂಡಿಯವು ಬಾರದು ಮತ್ತೆ ಮನುಜಗೆ
ಪಾಂಡವ ಪ್ರಿಯ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲರೇಯಾ
ಕಂಡದ್ದಲ್ಲದೆ ಪಾರ್ಥಗೊಲಿದ ಮಹಾಮಹಿಮ ॥ 3 ॥
ಝಂಪೆತಾಳ
ಆರನುದ್ಧರಿಸುವೇನೆಂದು ಮನದಿ ಮಾಳ್ಪಿ
ತೋರಿ ಕೊಡುವುವೆ ಸಕಲ ಸಾಧನಗಳವಗೆ
ಬಾರದಿದ್ದರೆ ಮನಕೆ ಅವಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿಜ
ಪ್ರೇರಿಸುವಿ ವಿಧಿಯು ವಿಹಿತಾಚರಣಗಳಿನ್ನು
ಬಾರಿ ಬಾರೀಗೆ ಸ್ಮೃತಿಯು ತಂದಿತ್ತು
ದೂರನೆ ಮಾಳ್ಪಿ ದುರಿತಗಳ ಅಪಾರ ಇದ್ದರನ್ನ
ಕ್ರೂರನರರಿಂದ ಒಂದು ಧರ್ಮವಾದರು ಇನ್ನು
ಪ್ರೇರಿಸಿ ಕೆಡಿಸೆ ಕೊಡುವಿ ಇನ್ನವರಿಗೆ
ಮಾರನಯ್ಯ ಚಲುವ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಬಾರೋ ನಿನಗಿನ್ನು ಈಡಾರೋ ಪ್ರಭುವೆ ॥ 4 ॥
ತ್ರಿವಿಡಿತಾಳ
ಯೋಚನ್ಯಾತಕ್ಕೆ ದೇವಾ ಎನ್ನ ಪೊರೆವದಕ್ಕೆ
ಸೂಚನಾ ತೋರಿ ಸುಮ್ಮನಾಗಲಿ ಬೇಡ
ನೀಚ ನಾನು ನಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮರತು
ಯೋಚನೆ ಮಾಡುವೆ ಕಂಡವರ
ಚ್ಯಾಚಿ ಚ್ಯಾಚಿ ಕರಗಳು ಬೇಸತ್ತವು
ವಾಚಾ ತುತಿಸಿ ವದನವೆಲ್ಲಾ ಕೆಟ್ಟಿತಯ್ಯಾ
ನಾಚಿಕೆ ಇಲ್ಲ ಇನ್ನೆ ಈ ಮನಸಿಗಿನ್ನು
ಮೋಚಕ ಮಾರ್ಗವು ಪಿಡಿಯದಿನ್ನು
ಮೋಚಕ ಮಾರ್ಗವ ವಿಚಿತ್ರ ಮಹಿಮ ನೀ
ಯೋಚಿಸು ಎನಗಾಗಿ ಊಚಗತಿಯ ಸಾಧನ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ
ನೀಚ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ನೀ ಎನ್ನ ಶಳದರೆ
ಯಾಚಕ ಎನ್ನಿಂದ ಲೇನಾಹದೋ
ಖೇಚರವಾಸಿ ನೀ ನೀಚ ಸಾವಾಸಿ ನಾ
ಆಚ್ಯಾರವೇನೋ ನೀ ಅರಿಯದಿದ್ದ
ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಕೇಳೊ
ನೀಚ ಎಂದರೆ ಎನ್ನ ಪೊರೆವರಾರೋ ॥ 5 ॥
ಅಟ್ಟತಾಳ
ನೀನೊಲಿಯಲು ಅಜಭವಾದಿಗಳು ವೊಲಿವರು
ನೀನೊಲಿಯಲು ಅಮರರು ಎಲ್ಲಾ ಕರೆವರು
ನೀನೊಲಿಯಲು ಅವನಿಯರೆಲ್ಲ ವೊಲಿವರು
ನೀನೊಲಿಯಲು ಒಂದು ಬಾರದ್ದು ಎನಗಿಲ್ಲ
ದಿನವೆ ಒಂದು ಯುಗ ನಿನ್ನ ಕಾಣದ
ಘನ ಯುಗ ಒಂದಿನ ನಿನ್ನ ಕಾಣುವನಿಗೆ
ಕನಸೇ ಜಾಗ್ರವು ಮತ್ತೆ ಜಾಗ್ರವೇ ಕನಸಿನ್ನು
ಧನವೇ ನಿಧನವಯ್ಯಾ ಮನವೆರಗಿದವಗೆ
ನೆನೆದರೆ ಆಗೋದು ಸಕಲ ಸುಖವೆಲ್ಲ
ಇನಿತು ಇನಿತು ಎಂದು ವಿವರ ಪೇಳಲಿ ಸಲ್ಲ
ಧನ ವಸನವು ಪಶು ವನುತೆ ಸುತರು ಮತ್ತೆ
ತನು ಆರೋಗ್ಯ ತಂದೆ ಜನನಿ ಸಹಿತಿನ್ನು
ಇನಿತು ಸುಖವು ಎಲ್ಲ ಏಕವಾಗಿದ್ದವಗೆ
ಇನಿತು ಸುಖವು ಉಂಟು ಇನಿತು ಸದೃಶ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪ
ನೆನೆವ ಸುಖದ ಭೋಗ ಅನುಭೋಗ್ಯನೆ ಬಲ್ಲ
ಮನುಜನೇನು ಬಲ್ಲ ಮಂದ ಬುದ್ಧಿಯವ
ಘನ ದಯಾನಿಧೆ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ನಿನಗೆ ನೀ ಕರುಣಿಸಿ ನಿನ್ನವರವನೆನ್ನೊ ॥ 6 ॥
ಆದಿತಾಳ
ಸಾಧನವೆ ಸಾಧ್ಯಾ ಸಾಧ್ಯ ಸಾಧನವು
ಕ್ರೋಧವೆ ಭಕುತಿಯು ಭಕ್ತಿಯು ಕ್ರೋಧವು
ಆದಿಯು ಅಂತ್ಯವು ಅಂತ್ಯವೇ ಆದಿಯು
ಭೇದವೇ ಅಭೇದವು ಅಭೇದವೇ ಭೇದವು
ನಾದದೊಳಗೆ ರೂಪ ರೂಪದೊಳಗೆ ನಾದ
ಸ್ವಾದದೊಳಗೆ ಸ್ವಾದ ಸ್ವಾದದರೊಳಗೆ ಸ್ವಾದ
ಮಾಧೂರ್ಯ ದೊಳಗೆಲ್ಲ ಮಾಧುರ್ಯ ವಸ್ತುವು
ಆದಿ ಮೂರುತಿ ದೇವ ನಿನ್ನನು ಭೋಗಿಸೆ
ಭಾದೆ ಅವರು ತೋರರೊಂದಾದರವಗೆ
ಆದರಿಸುತ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಬಳಿಕ ಸ್ವಾಮಿ
ಕ್ರೋಧ ರಹಿತ ರಾಮ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ
ಹಾದಿ ತೋರಿಸು ಪಥ ಯಾವದು ಸಾಧನ ॥ 7 ॥
ಜತೆ
ದಿನದಿನಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಗಿ ನಿನ್ನಲಿ ಎನಗೆ
ಘನ ಜ್ಞಾನ ಭಕುತಿ ಕೊಡೊ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ॥
***
1. Dhruvatāḷa
Ānyātarava naiyyā alpa atyanta niruta |
Kāṇenā ondādaru ninna horatu dēvā |
Rēṇu mātrādaru ninna horatu |
Jñāna ājñāna namage āguvade |
Nānē mātravu alla siri ajabhavādigaḷu |
Nī naḍesadiruvudu niścēṣṭadi |
Anādi karma bandhanāgi ippuva nānu |
Ēnu ballenō ninna mahimeya |
Kāṇe nā ondādarū ninna svātantra vinahā manadi |
Nāne svātantranendu higgi higgi |
Nānā yōnigaḷalli janisi janisi bandu |
Ēnu baṭṭa bavaṇe nīnariyē |
Khūna variyadappande oḷagiddu |
Nānā cēṣṭēgaḷella nīne māḍi |
Prāṇigaḷige sukhadukha uṇisi oḍane iddu |
Nīnu nirliptanāgi nityavāgi |
Jāṇa cannigarāya gōpālaviṭṭhala |
Kāṇade ninna nā balu daṇide || 1 ||
2. Maṭṭatāḷa
Dāridravē siriyu siriyē dāridravu |
Ārōgyavē rōga rōgavē ārōgya |
Bāraddē bandaddu bandaddē bāraddu |
Sēraddē sēriddu sēriddē sēraddo |
Tōraddē tōriddu tōriddē tōraddu |
Kāraṇa kāraṇa vāraṇa ellavu |
Nārāyaṇanu olida naranige |
Ī rīti māḍi anubhavake innu |
Tōri goḍutali kṣaṇakṣaṇake biḍade |
Ī rīti tiḷisiddu oḷa horage |
Bhārakartanāgi bahu vyāpta svāmi |
Āru idara vivara aruvarō enage |
Śrīramaṇa caluva gōpālaviṭṭhala |
Tāradavane keṭṭa anubhavake ninna || 2 ||
3. Rūpakatāḷa
Kaṇḍaddē kāṇaddu kāṇaddē kaṇḍaddu |
Uṇḍaddē uṇṇane uṇṇanu uṇḍaddu maruḷe |
Daṇḍaṇavē sukhavu sukhavē daṇḍaṇavu |
Keṇḍa sītavu samavu āguvaddalade |
Puṇḍarīkākṣana kaṇḍa mēlakke ninna |
Maṇḍiyavu bāradu matte manujage |
Pāṇḍava priya gōpālaviṭṭhalarēyā |
Kaṇḍaddallade pārthagolida mahāmahhime || 3 ||
4. Jhampetāḷa
Āranuḍdharisuvēnendu manadi māḷpi |
Tōri koḍuvuove sakala sādhanagaḷavage |
Bāradiddare manake avage cennāgi nija |
Prērisuvi vidhiyu vihitācaraṇagaḷinnu |
Bāri bārīge smṛtiyu tandittu |
Dūrane māḷpi duritagaḷa apāra iddaranna |
Krūranararinda ondu dharmavādaru innu |
Prērisi keḍise koḍuvi innavarige |
Māranayya caluva gōpālaviṭṭhala |
Bārō ninaginnu īḍārō prabhuve || 4 ||
5. Trividitāḷa
Yōcanyātakke dēvā enna porevadakke |
Sūcanā tōri summanāgali bēḍa |
Nīca nānu nityadalli ninna maratu |
Yōcane māḍuve kaṇḍavara |
Cyāci cyāci karagaḷu bēsattavu |
Vācā tutisi vadanavellā keṭṭitayyā |
Nāchike illa inne ī manasiginnu |
Mōcaka mārgavu piḍiyadinnu |
Mōcaka mārgava vicitra mahime nī |
Yōcisu enagāgi ūcagatiya sādhana mārgakke |
Nīca viṣayagaḷige nī enna śaḷadre |
Yāchaka enninda lēnāhadō |
Khēcaravāsi nī nīca sāvāsi nā |
Ācyāravēnō nī ariyadidda |
Śrīcakrapāṇi gōpālaviṭṭhala kēḷo |
Nīca endare enna porevarārō || 5 ||
6. Aṭṭatāḷa
Nīnoliyalu ajabhavādigaḷu volivaru |
Nīnoliyalu amararu ellā karevaru |
Nīnoliyalu avaniyarella volivaru |
Nīnoliyalu ondu bāraddu enagilla |
Dinave ondu yuga ninna kāṇada |
Ghana yuga ondina ninna kāṇuvanige |
Kanasē jāgravu matte jāgravē kanasinnu |
Dhanavē nidhanavayyā manaveragidavage |
Nenedare āgōdu sakala sukhavella |
Initu initu endu vivara pēḷali salla |
Dhana vasanavu paśu vanute sutaru matte |
Tanu ārōgya tande janani sahitiṇnu |
Initu sukhavu ella ēkavāgiddavage |
Initu sukhavu uṇṭu initu sadṛśya svalpa |
Neneva sukhada bhōga anubhoggyane balla |
Manujanēnu balla manda buddhiyava |
Ghana dayānidhe gōpālaviṭṭhala |
Ninage nī karuṇisi ninnavaravenenno || 6 ||
7. Āditāḷa
Sādhanave sādhyā sādhya sādhanavu |
Krōdhave bhakutiyu bhaktiyu krōdhavu |
Ādiyu antyavu antyavē ādiyu |
Bhēdavē abhēdavu abhēdavē bhēdavu |
Nādadoḷage rūpa rūpadoḷage nāda |
Svādadoḷage svāda svādadaṟoḷage svāda |
Mādhuryadoḷagella mādhurya vastuvu |
Ādi mūruti dēva ninnanu bhōgise |
Bhāde avaru tōrarondādaravage |
Ādarisuta alli idda baḷika svāmi |
Krōdha rahita rāma gōpālaviṭṭhala |
Hādi tōrisu patha yāvadu sādhana || 7 ||
Jate (Couplet)
Dinadinake abhivṛddhi āgi ninnali enage |
Ghana jñāna bhakuti koḍo gōpālaviṭṭhala ||
***
Key Transliteration & Philosophical Terms:
Pramēya: A foundational truth, essential doctrine, or proven philosophical tenet.
Rēṇu / Paramāṇu: A microscopic particle or atom.
Ajabhavādigaḷu: Aja (Brahma) + Bhava (Shiva) + Ādi (and the rest of the celestial deities).
Nirlipta: Completely untouched, unattached, or untainted by the material actions occurring around or through oneself.
Vāraṇa: Referring to the giant elephant, specifically Gajendra, whom Lord Narayana rushed to save.
Pundarīkākṣa: The lotus-eyed Lord Vishnu.
Mōcaka Mārga: The direct pathway that leads a soul to Moksha (ultimate liberation from worldly existence).
Khēcaravāsi: One who dwells in the vast, spiritual skies or higher cosmic realms (referring to the omnipresent Lord).
***
ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲದಾಸರು (ಅಂಕಿತ: ಗೋಪಾಲವಿಠಲ) ವಿರಚಿಸಿರುವ ಈ 'ಪ್ರಮೇಯ ಸುಳಾದಿ'ಯು ಭಗವಂತನ ಪರಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಜಗತ್ತಿನ ವಿಚಿತ್ರ ಮಾಯೆ ಹಾಗೂ ಜೀವರ ಪಾರತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಿಗೂಢ ಹಾಗೂ ತಾತ್ವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸುಳಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅನೇಕ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಸಾಲುಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ದಾರಿದ್ರವೇ ಸಿರಿಯು, ಆರೋಗ್ಯವೇ ರೋಗ) ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಒಗಟಿನಂತೆ ಕಂಡರೂ ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸತ್ಯಗಳು ಅಡಗಿವೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಸುಳಾದಿಯ ಮುಖ್ಯ ತತ್ವವೇನೆಂದರೆ, ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಣುಮಾತ್ರವೂ ಚಲಿಸದು. ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಬ್ರಹ್ಮ, ರುದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳೂ ಸಹ ಭಗವಂತನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟರಾಗುತ್ತಾರೆ (ಏನೂ ಮಾಡಲಾರರು). ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹವಾದಾಗ ಲೌಕಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯ ಕಷ್ಟಗಳೆಲ್ಲವೂ (ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ರೋಗ) ಸಾಧನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ; ಅನುಗ್ರಹವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸಂಪತ್ತೂ ದಾರಿದ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. ಜೀವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಾಧನಾ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುವವನೂ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುವವನೂ ಆತನೇ. ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಶರಣಾಗುವುದೊಂದೇ ಜೀವಿಗಿರುವ ದಾರಿ ಎಂದು ದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಭಾಗಶಃ ಅರ್ಥ (ತಾಳಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿವರಣೆ)
1. ಧ್ರುವತಾಳ (ಹರಿಯ ಸರ್ವಕರ್ತೃತ್ವ):
ಆನ್ಯಾತರವ ನೈಯ್ಯಾ ಅಲ್ಪ ಅತ್ಯಂತ ನಿರುತ...
...ಜಾಣ ಚನ್ನಿಗರಾಯ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಕಾಣದೆ ನಿನ್ನ ನಾ ಬಲು ದಣಿದೆ ॥ 1 ॥
ಅರ್ಥ: ಎಲೈ ದೇವನೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ನಾನು ಆಶ್ರಯಿಸಲಾರೆ. ನಿನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಣುಮಾತ್ರವಾದರೂ (ರೇಣು ಮಾತ್ರ) ನಮಗೆ ಜ್ಞಾನವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನವಾಗಲಿ ಉಂಟಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಕೇವಲ ನಾನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳೂ ಸಹ ನೀನು ನಡೆಸದಿದ್ದರೆ ಅಲುಗಾಡಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅನಾದಿ ಕರ್ಮಗಳ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ಅಲ್ಪನಾದ ನಾನು ನಿನ್ನ ಅಪಾರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತಾನೇ ಅರಿಯಬಲ್ಲೆ? ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ "ನಾನೇ ಸ್ವತಂತ್ರ" ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸಿ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಹಿಗ್ಗಿ, ನಾನಾ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ (ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ) ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದು ನಾನು ಪಟ್ಟ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೀನು ಅರಿಯದವನೇನಲ್ಲ. ನನ್ನ ಒಳಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ನಾನಾ ಚೇಷ್ಟೆಗಳನ್ನು (ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು) ನೀನೇ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಉಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ. ಆದರೂ ನೀನು ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮಕ್ಕೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದೆ (ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ) ನಿತ್ಯ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಚತುರನಾದ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನೇ, ನಿನ್ನ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಾಣದೆ ನಾನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಬಸವಳಿದು ಹೋಗಿದ್ದೇನೆ.
2. ಮಟ್ಟತಾಳ (ಭಗವದನುಗ್ರಹದ ವಿಚಿತ್ರ ಲೀಲೆ):
ದಾರಿದ್ರವೇ ಸಿರಿಯು ಸಿರಿಯೇ ದಾರಿದ್ರವು...
...ಶ್ರೀರಮಣ ಚಲುವ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ತಾರದವನೆ ಕೆಟ್ಟ ಅನುಭವಕೆ ನಿನ್ನ ॥ 2 ॥
ಅರ್ಥ: ನಾರಾಯಣನು ಯಾವ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಒಲಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಲೌಕಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯ ದಾರಿದ್ರ್ಯವೂ ಸಹ ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ತರುವುದರಿಂದ ಸಂಪತ್ತೇ (ಸಿರಿ) ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯಿಲ್ಲದ ಲೌಕಿಕ ಸಂಪತ್ತು ದಾರಿದ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. ರೋಗ ಬಂದಾಗ ದೇವರ ನೆನಪಾದರೆ ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಆರೋಗ್ಯ; ದೇವರನ್ನು ಮರೆಸುವ ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯವೇ ಒಂದು ರೋಗ. ಬರಬಾರದ್ದು ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ಬಂದದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ಹೊಂದದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ಕಂಡದ್ದು ಕಾಣದಂತೆ ಮಾಡುವುದು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆ ಭಗವಂತನ ಇಚ್ಛೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಗಜೇಂದ್ರನನ್ನು (ವಾರಣ) ರಕ್ಷಿಸಿದ ನಾರಾಯಣನು ತನ್ನ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಒಲಿದಾಗ, ಈ ನಿಗೂಢ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಅವನ ಒಳಹೊರಗೆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತವನೂ (ಭಾರಕರ್ತ), ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯೂ ಆದ ಸ್ವಾಮಿಯ ಲೀಲೆಯ ವಿವರವನ್ನು ಅರಿಯುವವರು ಯಾರು? ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣನಾದ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನೇ, ನಿನ್ನ ಈ ದಿವ್ಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳದವನೇ ಕೆಟ್ಟವನು (ದುರ್ದೈವಿ).
3. ರೂಪಕತಾಳ (ಪರಮ ಸುಖದ ದರ್ಶನ):
ಕಂಡದ್ದೆ ಕಾಣದ್ದು ಕಾಣದ್ದೆ ಕಂಡದ್ದು...
...ಪಾಂಡವ ಪ್ರಿಯ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲರೇಯಾ ಕಂಡದ್ದಲ್ಲದೆ ಪಾರ್ಥಗೊಲಿದ ಮಹಾಮಹಿಮ ॥ 3 ॥
ಅರ್ಥ: ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದ ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಪಂಚವು ಕಂಡರೂ ಕಾಣದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಲೌಕಿಕ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಭಗವಂತನೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಉಣ್ಣುವ ಉಟವೆಲ್ಲವೂ ಭಗವಂತನ ನೈವೇದ್ಯದ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಅವನು ಲೌಕಿಕ ಉಟ ಉಣ್ಣುವುದಿಲ್ಲ). ಭಗವಂತನಿಗಾಗಿ ಪಡುವ ಕಷ್ಟಗಳೇ (ದಂಡಣ) ಅವನಿಗೆ ಪರಮ ಸುಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿಯ ಕೆಂಡವೂ ಅವನಿಗೆ ತಂಪಾದ ಶೀತಲತೆಯಂತೆ ಸಮಭಾವವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಕಮಲಾಕ್ಷನಾದ (ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ) ಆ ಭಗವಂತನನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಕಂಡ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಈ ಸಂಸಾರದ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ (ಮಂಡಿಯವು - ಅಂದರೆ ಜನ್ಮದ ತೊಂದರೆಗಳು) ಹುಟ್ಟಿ ಬರುವ ಪ್ರಮೇಯವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾಂಡವ ಪ್ರಿಯನಾದ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನೇ, ಅರ್ಜುನನಿಗೆ (ಪಾರ್ಥ) ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ನಿಂತು ತನ್ನ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ಮಹಾಮಹಿಮ ನೀನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
4. ಝಂಪೆತಾಳ (ಸಾಧನಾ ಪ್ರೇರಕ ಹರಿ):
ಆರನುದ್ಧರಿಸುವೇನೆಂದು ಮನದಿ ಮಾಳ್ಪಿ...
...ಮಾರನಯ್ಯ ಚಲುವ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಬಾರೋ ನಿನಗಿನ್ನು ಈಡಾರೋ ಪ್ರಭುವೆ ॥ 4 ॥
ಅರ್ಥ: ಯಾರನ್ನು ಉದ್ದರಿಸಬೇಕೆಂದು ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುತ್ತೀಯೋ, ಅವರಿಗೆ ನೀನೇ ಸಕಲ ಸಾಧನಾ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಯೋಚನೆಗಳು ಬರದಿದ್ದರೆ, ನೀನೇ ಒಳಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತವಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಆಗಾಗ ಅವರಿಗೆ ನಿನ್ನ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತೀಯೆ. ಅವರ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಅಪಾರ ಪಾಪಗಳನ್ನು (ದುರಿತಗಳು) ದೂರ ಮಾಡುತ್ತೀಯೆ. ಆದರೆ, ಯಾರನ್ನು ನೀನು ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅಂಥ ಕ್ರೂರ ಜನರಿಂದ ಒಂದು ಸತ್ಕರ್ಮವೂ ಆಗದಂತೆ ನೀನೇ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಕೆಡಿಸುತ್ತೀಯೆ (ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆಸುತ್ತೀಯೆ). ಮನ್ಮಥನ ತಂದೆಯಾದ ಚಲುವ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ಬಾರೋ; ನಿನಗೆ ಸಮನಾದ ಪ್ರಭು ಇನ್ಯಾರಿದ್ದಾರೆ?
5. ತ್ರಿವಿಡಿತಾಳ (ಮೋಕ್ಷ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ):
ಯೋಚನ್ಯಾತಕ್ಕೆ ದೇವಾ ಎನ್ನ ಪೊರೆವದಕ್ಕೆ...
...ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಕೇಳೊ ನೀಚ ಎಂದರೆ ಎನ್ನ ಪೊರೆವರಾರೋ ॥ 5 ॥
ಅರ್ಥ: ಎಲೈ ದೇವನೇ, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿನ್ನದಾಗಿರುವಾಗ ನನಗೇಕೆ ವ್ಯರ್ಥ ಚಿಂತೆ? ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿ ನೀನು ಸುಮ್ಮನಾಗಬೇಡ. ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಮರೆತು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಂಡ ಮಾನವರನ್ನು ನಂಬಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುವ ನೀಚನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಅವರ ಮುಂದೆ ಕೈ ಚಾಚಿ ಚಾಚಿ ನನ್ನ ಕೈಗಳು ಬೇಸತ್ತಿವೆ; ಲೌಕಿಕ ಜನರನ್ನು ಹೊಗಳಿ ಹೊಗಳಿ ನನ್ನ ಮುಖ ಮತ್ತು ನಾಲಿಗೆ (ವಾಚಾ) ಕೆಟ್ಟುಹೋಗಿವೆ. ಆದರೂ ಈ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲ, ಇದು ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ವಿಚಿತ್ರ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳವನೇ, ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಾಧನಾ ಮಾರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ನೀನೇ ನನಗೋಸ್ಕರ ಯೋಚಿಸು. ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯ ಸುಖಗಳ ಕಡೆಗೆ ಎಳೆದರೆ, ಅಲ್ಪನಾದ ನನ್ನಿಂದ ಏನು ತಾನೇ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ? ನೀನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ (ಹೃದಯಾಕಾಶ ಅಥವಾ ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ) ವಾಸಿಸುವವನು, ನಾನು ಈ ನೀಚ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು. ನಾನು ತಿಳಿಯದೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ ನೀನು ಅರಿಯದವನೇ? ಶ್ರೀಚಕ್ರವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನೇ ಕೇಳು, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು 'ನೀಚ' ಎಂದು ಕೈಬಿಟ್ಟರೆ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಯುವವರು ಇನ್ಯಾರಿದ್ದಾರೆ?
6. ಅಟ್ಟತಾಳ (ಭಗವದನುಗ್ರಹದ ಮಹಿಮೆ):
ನೀನೊಲಿಯಲು ಅಜಭವಾದಿಗಳು ವೊಲಿವರು...
...ಘನ ದಯಾನಿಧೆ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ನಿನಗೆ ನೀ ಕರುಣಿಸಿ ನಿನ್ನವರವನೆನ್ನೊ ॥ 6 ॥
ಅರ್ಥ: ಶ್ರೀಹರಿಯೇ, ನೀನು ಒಬ್ಬ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಒಲಿದರೆ (ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದರೆ) ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಮೊದಲಾದ ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಅವನಿಗೆ ಒಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ರಾಜರೆಲ್ಲರೂ ಅವನಿಗೆ ವಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಒಲಿದ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವಿಲ್ಲದ ದಿನವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಒಂದು ಮಹಾಯುಗದಂತೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ; ಅದೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಣುವ ಒಂದು ಮಹಾಯುಗವೂ ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಕನಸೇ ಜಾಗ್ರದಂತೆ (ಸತ್ಯದಂತೆ) ಅನಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಜಾಗ್ರದ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಕನಸಿನಂತೆ ಮಿಥ್ಯೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಿನಗೆ ಶರಣಾದವನಿಗೆ ಐಶ್ವರ್ಯವೇ ನಾಶದಂತೆ (ಅಶಾಶ್ವತವಾಗಿ) ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ನೆನೆದರೆ ಸಕಲ ಸುಖಗಳೂ ತಾನಾಗಿಯೇ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ, ಅದನ್ನು ಇಷ್ಟೇ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಂಪತ್ತು, ವಸ್ತ್ರ, ಪಶುಗಳು, ಹೆಂಡತಿ, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಶರೀರದ ಆರೋಗ್ಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರೊಂದಿಗೆ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಶರಣಾದವನಿಗೆ ಒಂದೇ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಈ ಭಗವತ್ಚಿಂತನೆಯ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಜ್ಞಾನಿಯೇ ಬಲ್ಲನು; ಮಂದಬುದ್ಧಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಇದು ಹೇಗೆ ತಾನೇ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ? ಮಹಾ ದಯಾನಿಧಿಯಾದ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನೇ, ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ತೋರಿ ನನ್ನನ್ನು "ನಿನ್ನವನು" ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸು.
7. ಆದಿತಾಳ (ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳ ಸಮನ್ವಯ):
ಸಾಧನವೆ ಸಾಧ್ಯಾ ಸಾಧ್ಯ ಸಾಧನವು...
...ಕ್ರೋಧ ರಹಿತ ರಾಮ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ಹಾದಿ ತೋರಿಸು ಪಥ ಯಾವದು ಸಾಧನ ॥ 7 ॥
ಅರ್ಥ: ಭಗವಂತನ ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವನಿಗೆ ಮಾಡುವ ಸಾಧನೆಯೇ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿ (ಪರಮ ಗುರಿಯಾಗಿ) ಕಾಣುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಾದ ಭಗವಂತನೇ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ದೇವರ ಮೇಲಿನ ತೀವ್ರ ಅಳಲು ಮತ್ತು ಆತುರವೇ ಕ್ರೋಧದಂತೆ ಕಂಡರೂ ಅದು ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯೂ ಅವನೇ, ಅಂತ್ಯವೂ ಅವನೇ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಭೇದಗಳೂ ಅವನೇ, ಅಭೇದಗಳೂ ಅವನೇ (ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ಅಧೀನ). ನಾದದೊಳಗೆ ರೂಪವಾಗಿ, ರೂಪದೊಳಗೆ ನಾದವಾಗಿ, ಸಕಲ ರುಚಿಗಳ ಒಳಗೆ ಮಹಾ ಮಧುರವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು ಆ ಆದಿಮೂರ್ತಿಯಾದ ದೇವನೇ. ಅಂತಹ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆನಂದಿಸುವ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಸಂಸಾರದ ಯಾವುದೇ ಬಾಧೆಗಳು ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮಿ, ಅಂತಹವರನ್ನು ಆದರಿಸಿ ನೀನು ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತೀಯೆ. ಕ್ರೋಧವಿಲ್ಲದ ಶಾಂತಮೂರ್ತಿಯಾದ ರಾಮರೂಪಿ ಗೋಪಾಲವಿಠಲನೇ, ನನಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಸರಿಯಾದ ಸಾಧನ ಮಾರ್ಗ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸು.
8. ಜತೆ (ಮುಕ್ತಾಯದ ನುಡಿ):
ದಿನದಿನಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಗಿ ನಿನ್ನಲಿ ಎನಗೆ |
ಘನ ಜ್ಞಾನ ಭಕುತಿ ಕೊಡೊ ಗೋಪಾಲವಿಟ್ಠಲ ॥
ಅರ್ಥ: ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಂತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸು. ನನಗೆ ನಿನ್ನ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಮಹಾ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಮತ್ತು ಅನನ್ಯವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕರುಣಿಸು ಗೋಪಾಲವಿಠಲ ಪ್ರಭುವೇ.
***
This Prameya Suladi (A Composition of Core Philosophical Truths) is written by the venerable Haridasa saint Sri Gopala Dasaru (under his ankita or signature Gopala Vithala).
This composition is famous for its deliberate use of paradoxes and contradictions (e.g., "Poverty is wealth," "Disease is health"). While these phrases sound like riddles on the surface, they contain the deepest psychological and spiritual truths of Dvaita philosophy regarding the absolute supremacy of God and the complete dependence of the human soul.
Summary
The foundational premise (Prameya) of this Suladi is that not a single atom moves in this universe without the will of Lord Hari. Even supreme cosmic deities like Lakshmi, Brahma, and Shiva are completely powerless unless catalyzed by His energy.
The poet explains that when God's grace falls upon a seeker, what ordinary people call "misfortune" (poverty, illness, or hardship) transforms into spiritual wealth because it forces the mind to remember God. Conversely, material riches that make a person forget the Divine are the truest form of spiritual poverty. Ultimately, the Lord acts as the inner controller who prompts souls to perform actions and experience joys or sorrows according to their inherent nature, and only He can guide the soul toward liberation.
Section-wise Meaning (According to Tala/Meters)
1. Dhruva Tala (The Absolute Sovereignty of Hari):
Anyatarava naiyya alpa atyanta niruta...
...jana channigaraya gopalavitthala kanade ninna na balu danide || 1 ||
Meaning: "O Lord, I know no other refuge besides You. Without Your explicit command, can even a speck of dust (Renu) move, or can knowledge or ignorance happen to us? It is not just me; even Goddess Lakshmi, Brahma, and Shiva sit completely motionless (Nishcheshta) if You do not drive them. Bound by beginningless karma (Anadi Karma), how can a microscopic soul like me ever comprehend Your boundless majesty?
Whenever my mind foolishly rejoiced in the ego of 'I am independent,' I was cast into endless cycles of births, suffering through various wombs. You are fully aware of the sheer exhaustion I have faced. Remaining hidden within, You direct all our movements and make living beings experience joy and sorrow, while You remain completely untainted (Nirlipta) and eternally free. O clever, beautiful Prince Gopala Vithala! Having failed to see Your true nature, I am utterly exhausted by this world."
2. Matta Tala (The Paradox of Divine Grace):
Daridrave siriyu siriye daridravu...
...shriramana chaluva gopalavitthala taradavane ketta anubhavake ninna || 2 ||
Meaning: "When Lord Narayana blesses a devotee, their material poverty becomes their greatest wealth (Siri), because it keeps them anchored in divine remembrance. Conversely, material wealth that breeds arrogance and causes one to forget God is the truest form of poverty.
If an illness leads a soul back to God, that disease is true health; if physical health makes one drunk with ego and distances them from spirituality, that health is a disease! Bringing the unexpected, vanishing the established, connecting what seems distant, and making the visible disappear—all of these are the mysterious workings of the Lord. When Narayana favors a soul, He reveals these profound paradoxes to their inner and outer consciousness second by second. Who can possibly decipher the details of this Master who carries the weight of the cosmos? O beautiful Gopala Vithala, consort of Lakshmi! Unfortunate is the soul who has not tasted this divine realization."
3. Rupaka Tala (The Transcendental Vision):
Kandadde kanaddu kanadde kandaddu...
...pandava priya gopalavitthalareya kandaddallade parthagolida mahamahime || 3 ||
Meaning: "To an enlightened soul (Jnani), the material world—though visible—disappears into insignificance, while the invisible Lord becomes an uninterrupted reality before their eyes. Whatever they consume is no longer worldly food, but the sacred remnants of His offering. The hardships they endure for the sake of the Divine become their supreme bliss; even a bed of hot coals feels as cool as ice.
Once a human being catches a true glimpse of the Lotus-Eyed Lord (Pundarikaksha), they are permanently liberated from returning to the painful joints of the worldly womb (Mandiyavu—meaning the agonizing cycle of rebirth). O Gopala Vithala, the beloved of the Pandavas! You are that great entity who stood as the charioteer and revealed this ultimate vision to Arjuna (Partha)."
4. Jhampita Tala (The Inner Impeller of Action):
Aranuddharisuvenendu manadi malpi...
...maranayya chaluva gopalavitthala baro ninaginnu idaro prabhuve || 4 ||
Meaning: "Whomever You resolve in Your heart to elevate, You automatically grant them all the spiritual means (Sadhanas) to achieve it. If their mind falters, You sit within them and beautifully prompt them toward righteous, scriptural actions, bringing holy thoughts back to their memory time and again, and dissolving away their mountain of sins.
On the other hand, if You do not intend to save a cruel person, You ensure that they cannot execute a single virtuous deed, prompting their corrupted intellect to destroy itself. O beautiful Gopala Vithala, father of Manmatha! Come to me; who can ever equal You as a sovereign Lord?"
5. Trividi Tala (The Prayer for the Path of Liberation):
Yochanyatakke deva enna porevadakke...
...shrichakrapani gopalavitthala kelo nicha andare enna porevararo || 5 ||
Meaning: "O Lord, why should I worry about my protection when that responsibility belongs to You? Do not merely show me a sign of Your grace and then fall silent. I am a fallen soul who forgets You daily and anxiously depends on mortal men. Stretching my hands out to beg them has left me weary; praising worldly people has corrupted my speech. Yet, this shameless mind refuses to naturally grasp the path of liberation (Mochaka Marga).
O Master of wondrous mysteries, plan a path of higher spiritual evolution for me! If You leave me to be dragged away by cheap, base sensory pleasures, what can a beggar like me achieve on my own? You dwell in the highest spiritual skies (Khechara), while I wallow in the lowest company of this material world. Even if I commit errors out of ignorance, are You not aware of it? Listen, O Gopala Vithala, who holds the divine Sudarshana disc! If You discard me by labeling me 'vile,' who else is there to save me?"
6. Atta Tala (The Magnitude of Divine Favor):
Ninoliyalu ajabhavadigaḷu volivaru...
...ghana dayanidhe gopalavitthala ninage ni karunisi ninnavaravanenno || 6 ||
Meaning: "When You are pleased with a soul, Brahma, Shiva, and all the celestial gods naturally favor them. The rulers of the earth bow down, and nothing remains impossible. To a devotee, a single day spent without Your vision feels as long as an entire cosmic epoch (Yuga); yet, a whole epoch spent in Your presence passes like a fleeting moment.
To Your devotee, the dreams of the night carry spiritual reality, while the waking state of this material world appears as an illusion. Wealth looks like a hazard to a mind surrendered to You. Remembering You brings every form of true happiness—joys so profound that they cannot be measured or described. Wealth, fine clothing, cattle, a virtuous spouse, children, physical health, and the affection of parents—all these comforts converge in one place for the person who is united with God. Only a realized master knows the ecstasy of meditating on You; what can a dull-witted, ordinary mortal understand of it? O massive Ocean of Mercy, Gopala Vithala! Out of Your own compassion, accept me and call me Your own."
7. Adi Tala (The Harmonization of Opposites):
Sadhanave sadhya sadhya sadhanavu...
...krodha rahita rama gopalavitthala hadi torisu patha yavadu sadhana || 7 ||
Meaning: "To the person fully absorbed in the Divine, the very process of spiritual practice (Sadhanave) becomes the ultimate goal (Sadhya), and the Goal Himself acts as the fuel for their practice. Their intense, agonizing yearning for God might look like anger (Krodha) to the world, but it is actually the highest form of pure devotion. You are the absolute beginning (Adi) and the ultimate end (Antya) of everything. The differences (Bheda) and non-differences (Abheda) in this universe are all completely subordinate to Your will.
You reside as the form within cosmic sound (Nada), and as the sound within form; You are the inner sweetness within every layer of taste. When a soul learns to experience that Primordial Being, no worldly affliction can ever touch them again. You protect such seekers and establish Your residence in their hearts. O tranquil Lord Rama, free from all anger, Gopala Vithala! Show me the clear path; guide me on the precise journey of spiritual practice."
8. Jate (Concluding Couplet):
Dinadinake abhivriddhi agi ninnali enage |
Ghana jnana bhakuti kodo gopalavitthala ||
Meaning: "Let my love and attachment toward You increase exponentially day by day. Bestow upon me the highest spiritual wisdom (Jnana) and unswerving, intense devotion (Bhakti), O my Lord Gopala Vithala!"
***
No comments:
Post a Comment