ಶ್ರೀವಿಜಯಸಾರು ಶ್ರೀರಂಗಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿರುವಂತಹ ಕೃತಿ .
ಇಂದು ಸಾರ್ಥಕವಾಯಿತು ಎನ್ನ ಜನನಾ
ಚಂದ್ರ ಪುಷ್ಕರಣಿಯ ವಾಸ ರಂಗನ್ನ ಕಂಡು llಪll
ಸುತ್ತೇಳು ಪ್ರಾಕಾರಗೋಪುರ ಮಹಾದ್ವಾರ
ರತ್ನದ ಕವಾಟ ತೋರಣಗಳು
ಕತ್ತಲೆ ಹರನಂತೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ತೋರುತಿದೆ
ತುತ್ತಿಸಲಳವೆ ಅನಂತ ಜನುಮಕೆ ll1ll
ಸಾಲು ಬೀದಿಗಳು ಒಂದೊಂದರ ಮಧ್ಯದಲಿ
ಸಾಲು ಮಂಟಪ ಮುತ್ತಿನ ಚಪ್ಪರಾ
ಕೀಲುಮಣಿಗಳಿಂದ ಬಿಗಿದ ಸೊಬಗು ಹೊಂ
ಬಾಳೆಸ್ತಂಭಗಳೆಡಬಲದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಲ್ ll2ll
ಮುಂದೆ ಗರುಡಗಂಭ ಪವಳದ ಗವಾಕ್ಷಿ
ಹಿಂದೆ ನೆರೆದ ಬಲು ಪರಿಯಂಗಡಿ
ಸಂದಣಿಯಿಂದ ಭೂಸುರರು ಸ್ತೋತ್ರವ ಪೇಳೆ
ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವಂದಿಸುವುದು ಕಂಡು ll3ll
ಚಂದನ್ನನಿಂದೆ ಪೋಗಾಡಿದ ಸರೋವರ
ಒಂದು ಸುರವನ್ನೆ ವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿ
ಮಿಂದು ಸಜ್ಜನರು ಕೈಗಳ ಮುಗಿದು ನಮೊ
ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುವರು ವೇಗದಲ್ಲಿ ll4ll
ಪ್ರಣವಾಕಾರವಾದ ವಿಮಾನ ಅದರ ಮೇಲೆ
ಮಿನುಗುವ ಸುದೇವಾದಿಗಳ
ಮನದಣಿಯ ಕೊಂಡಾಡಿ ಮುದದಿಂದ ಪಾಡುತ್ತಾ
ಫಣಿ ತಲ್ಪನಾಥ ಶ್ರೀ ಪರಮಪುರುಷನ ಕಂಡು ll5ll
ಕಮನೆಯ ಮುಕುಟ ಕಸ್ತೂರಿ ತಿಲಕ ನಾಶಿಕ
ಕಮಲಾಕ್ಷ ಕುಳಿರತೆರದಿ ಕದಪು
ಅಮಲಗೂದಲು ಕರ್ಣ ಕುಂಡಲ ಉರದಲ್ಲಿ
ರಮಣಿ ಕೌಸ್ತುಭ ಹಾರ ಪದಕ ಪಾವನ ಪಾದಾ ll6ll
ನಸುನಗೆ ಚತುರ್ದಶ ಲೋಕವ
ಬಿಸಜ ಕರಗಳು ಭೂಷಣದಿಂದಲಿ
ಬಿಸಜ ಭವನ ಪಡೆದು ನಾಭಿ ವಸನಕಟಿ
ಮಿಸುಣಿಪ ವಡ್ಯಾಣ ಸರ್ವ ಲಕ್ಷಣನಾ ll7ll
ಕಾಲ ಕಡಗ ಪೆಂಡೆ ಪೊಂಗೆಜ್ಜೆ ಅಂದಿಗೆ
ವಾಲಾಯ ಪದತಳದಲಿ ರೇಖೆ
ವಾಲಗ ಸಿರಿದೇವಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೆ ಮಾಡೆ
ಕಾಲಕಾಲಕೆ ಸುರರು ಸಮ್ಮುಖದಲಿ ನುತಿಸೆ ll8ll
ಉಭಯ ಕಾವೇರಿ ನಡುವೆಯಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣ
ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಪವಡಿಸಿದ ವಿ
ಭೀಷಣದ ವರದ ರಂಗ ಮಂದಿರ ನಿಲಯಾ
ವಿಬುಧೇಶ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲ ರಂಗನ ಕಂಡು ll9ll
***
Here is the complete Roman transliteration of the Kannada poem, formatted with clear line breaks so you can easily follow along with the pronunciation:
Śrī Raṅgā Kīrtane - Transliteration
Pallavi
Indu sārthakavāyitu enna jananā |
Candra puṣkariṇiya vāsa raṅganna kaṇḍu ||
Caraṇa 1
Suttēḷu prākāragōpura mahādvāra |
Ratnada kavāṭa tōraṇagaḷu |
Kattale haranante kaṇṇige tōrutide |
Tuttisaḷaḷave ananta janumake || 1 ||
Caraṇa 2
Sālu bīdigaḷu ondondara madhyadali |
Sālu maṇṭapa muttina capparā |
Kīlumaṇigaḷinda bigida sobagu hoṃ |
Bāḷestaṃbhagaḷeḍabaladalli oppal || 2 ||
Caraṇa 3
Munde garuḍagaṃbha pavaḷada gavākṣi |
Hinde nereda balu pariyangaḍi |
Sandaṇiyinda bhūsuraru stōtrava pēḷe |
Ondandu bageyalli vandisuvudu kaṇḍu || 3 ||
Caraṇa 4
Candannaninde pōgāḍida sarōvara |
Ondu suravanne vr̥kṣadalli |
Mindu sajjanaru kaigaḷa mugidu namo |
Endu koṇḍāduvaru vēgadalli || 4 ||
Caraṇa 5
Praṇvākāravāda vimāna adara mēle |
Minuguva sudēvādigaḷa |
Manadaṇiya koṇḍāḍi mudadinda pāḍuttā |
Phaṇi talpanātha śrī paramapuruṣana kaṇḍu || 5 ||
Caraṇa 6
Kamaneya mukuṭa kastūri tilaka nāśika |
Kamalākṣa kuḷirateradi kadapu |
Amalagūdalu karṇa kuṇḍala uradalli |
Ramaṇi kaustubha hāra padaka pāvana pādā || 6 ||
Caraṇa 7
Nasunage caturdaśa lōkava |
Bisaja karagaḷu bhūṣaṇadinda-li |
Bisaja bhavana paḍedu nābhi vasanakaṭi |
Misuṇipa vaḍyāṇa sarva lakṣaṇanā || 7 ||
Caraṇa 8
Kāla kaḍaga peṇḍe pongejje andige |
Vālāya padataḷadali rēkhe |
Vālaga siridēvi prītiyindale māḍe |
Kālakālake suraru sammukhadali nutise || 8 ||
Caraṇa 9
Ubhaya kāvēri naduveyiddu dakṣiṇa |
Abhimukhavāgi pavaḍisida vi |
Bhīṣaṇada varada raṅga mandira nilayā |
Vibudhēśa vijayaviṭhṭhala raṅgana kaṇḍu || 9 ||
***
Pronunciation Key for Special Symbols:
ś / ṣ: Pronounced like the soft "sh" in shoe (ś) or the deeper "sh" in krishna (ṣ).
ā / ī / ū: Long vowels (hold the sound for two beats, like ah, ee, oo).
ṇ / ḷ / ḍ: Retroflex consonants where your tongue curls back to touch the roof of your mouth (as in the Kannada words Kannaḍa or haḷe).
ṃ: The nasal "am" sound (Anusvara).
***
ಹರಿದಾಸ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಾಸವರೇಣ್ಯರಾದ ಶ್ರೀ ವಿಜಯದಾಸರ (ಅಂಕಿತನಾಮ: ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲ) ವಿರಚಿತ ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವೋಪೇತವಾದ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಪ್ರಧಾನವಾದ ಕೃತಿ. ಈ ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಸರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈಷ್ಣವ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಶ್ರೀರಂಗಂ (ಶ್ರೀರಂಗಕ್ಷೇತ್ರ) ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಶೇಷಶಾಯಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಧನ್ಯರಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ವಿಜಯದಾಸರು ತಮಗೆ ಲಭಿಸಿದ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನ ದರ್ಶನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. "ಪವಿತ್ರವಾದ ಚಂದ್ರಪುಷ್ಕರಿಣಿ ತೀರ್ಥದ ತಟದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನನ್ನು ಕಂಡು ಇಂದು ನನ್ನ ಮಾನವ ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕವಾಯಿತು" ಎಂದು ಪಲ್ಲವಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದಾಸರು ಶ್ರೀರಂಗಂ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಏಳು ಪ್ರಾಕಾರಗಳು (ಸುತ್ತುಗೋಡೆಗಳು), ರತ್ನಖಚಿತ ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಮುತ್ತಿನ ಚಪ್ಪರಗಳು ಮತ್ತು ಹರಡಿರುವ ಸಾಲು ಬೀದಿಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರದ (ಓಂಕಾರ) ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ರಂಗವಿಮಾನದ ಕೆಳಗೆ, ಉಭಯ ಕಾವೇರಿ (ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಳ್ಳಿಡಂ) ನದಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಆದಿಶೇಷನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪವಡಿಸಿರುವ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನ ನಖಶಿಖಾಂತ ದಿವ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು—ಆತನ ಕಿರೀಟ, ಕಸ್ತೂರಿ ತಿಲಕ, ಕೌಸ್ತುಭ ಹಾರ, ನಾಭಿಕಮಲ ಮತ್ತು ಪಾದಗಳ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ದಾಸರು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಕ್ತ ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ, ಸದಾ ಸಿರಿದೇವಿಯಿಂದ (ಲಕ್ಷ್ಮಿ) ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವ, ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲನೇ ಆದ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಜನ್ಮ ಪಾವನವಾಯಿತು ಎಂದು ದಾಸರು ರೋಮಾಂಚನಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಅರ್ಥ (Paragraph-wise Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ
ಇಂದು ಸಾರ್ಥಕವಾಯಿತು ಎನ್ನ ಜನನಾ |
ಚಂದ್ರ ಪುಷ್ಕರಣಿಯ ವಾಸ ರಂಗನ್ನ ಕಂಡು || ಪ ||
ಅರ್ಥ: ಆಹಾ! ಇಂದು ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಪಾವನವಾಗಿ, ನನ್ನ ಈ ಮಾನವ ಜನ್ಮವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾರ್ಥಕವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, ಪವಿತ್ರವಾದ 'ಚಂದ್ರ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ' ಎಂಬ ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನನ್ನು ನಾನು ಇಂದು ಕಣ್ಣಾರೆ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದೆನು.
೧ನೇ ಚರಣ (ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭವ್ಯ ಗೋಪುರಗಳು)
ಸುತ್ತೇಳು ಪ್ರಾಕಾರಗೋಪುರ ಮಹಾದ್ವಾರ | ರತ್ನದ ಕವಾಟ ತೋರಣಗಳು |
ಕತ್ತಲೆ ಹರನಂತೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ತೋರುತಿದೆ | ತುತ್ತಿಸಲಳವೆ ಅನಂತ ಜನುಮಕೆ || 1 ||
ಅರ್ಥ: ಶ್ರೀರಂಗಂ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಏಳು ಮಹಾ ಪ್ರಾಕಾರಗಳು (ಸುತ್ತುಗೋಡೆಗಳು), ಭವ್ಯವಾದ ರಾಜಗೋಪುರಗಳು, ಮಹಾದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿರುವ ರತ್ನಖಚಿತ ಬಾಗಿಲುಗಳು (ಕವಾಟ) ಹಾಗೂ ತೋರಣಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹರಿಸುವಂತೆ (ಕತ್ತಲೆಹರ) ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಲು (ತುತ್ತಿಸಲು) ಅನಂತ ಜನ್ಮಗಳು ಎತ್ತಿ ಬಂದರೂ ಸಾಲದು!
೨ನೇ ಚರಣ (ರಂಗನ ಬೀದಿಗಳ ಸೊಬಗು)
ಸಾಲು ಬೀದಿಗಳು ಒಂದೊಂದರ ಮಧ್ಯದಲಿ | ಸಾಲು ಮಂಟಪ ಮುತ್ತಿನ ಚಪ್ಪರಾ |
ಕೀಲುಮಣಿಗಳಿಂದ ಬಿಗಿದ ಸೊಬಗು ಹೊಂ | ಬಾಳೆಸ್ತಂಭಗಳೆಡಬಲದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಲ್ || 2 ||
ಅರ್ಥ: ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಾಲು ಸಾಲಾದ ದಿವ್ಯ ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಆ ಬೀದಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಸುಂದರ ಮಂಟಪಗಳು ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಮುತ್ತಿನ ಚಪ್ಪರಗಳನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಕೀಲುಮಣಿಗಳಿಂದ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಮಂಟಪಗಳ ಎಡ ಹಾಗೂ ಬಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಬಾಳೆ ಕಂಬಗಳು (ಹೊಂಬಾಳೆ ಸ್ತಂಭಗಳು) ದಿವ್ಯವಾಗಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿವೆ.
೩ನೇ ಚರಣ (ಭೂಸುರರ ಸ್ತೋತ್ರ ವೈಭವ)
ಮುಂದೆ ಗರುಡಗಂಭ ಪವಳದ ಗವಾಕ್ಷಿ | ಹಿಂದೆ ನೆರೆದ ಬಲು ಪರಿಯಂಗಡಿ |
ಸಂದಣಿಯಿಂದ ಭೂಸುರರು ಸ್ತೋತ್ರವ ಪೇಳೆ | ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವಂದಿಸುವುದು ಕಂಡು || 3 ||
ಅರ್ಥ: ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮುಂದೆ ಭವ್ಯವಾದ ಗರುಡಗಂಭ ಹಾಗೂ ಹವಳದ ಕಿಟಕಿಗಳು (ಪವಳದ ಗವಾಕ್ಷಿ) ಇವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಅಂಗಡಿ ವೀಥಿಗಳಿವೆ. ಇಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು (ಭೂಸುರರು) ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ (ಸಂದಣಿಯಿಂದ) ನಿಂತು ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ, ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಕ್ತರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಂದಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆನು.
೪ನೇ ಚರಣ (ಪುಷ್ಕರಿಣಿ ಮತ್ತು ಪುನ್ನಾಗ ವೃಕ್ಷ)
ಚಂದನ್ನನಿಂದೆ ಪೋಗಾಡಿದ ಸರೋವರ | ಒಂದು ಸುರವನ್ನೆ ವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿ |
ಮಿಂದು ಸಜ್ಜನರು ಕೈಗಳ ಮುಗಿದು ನಮೊ | ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುವರು ವೇಗದಲ್ಲಿ || 4 ||
ಅರ್ಥ: ಶ್ರೀಗಂಧದ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಸಕಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಚಂದ್ರಪುಷ್ಕರಿಣಿ ಸರೋವರದ ತಟದಲ್ಲಿ ದೇವವೃಕ್ಷವಾದ ಪುನ್ನಾಗ ವೃಕ್ಷವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಸತ್ಪುರುಷರು, ಭಕ್ತರು ಆ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ (ಮಿಂದು), ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಗಿದು ಭಗವಂತನಿಗೆ "ನಮೋ ನಮೋ" ಎಂದು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ಭಕ್ತಿಯ ಉದ್ವೇಗದಿಂದ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
೫ನೇ ಚರಣ (ಪ್ರಣವ ವಿಮಾನ ಮತ್ತು ರಂಗನಾಥ)
ಪ್ರಣವಾಕಾರವಾದ ವಿಮಾನ ಅದರ ಮೇಲೆ | ಮಿನುಗುವ ಸುದೇವಾದಿಗಳ |
ಮನದಣಿಯ ಕೊಂಡಾಡಿ ಮುದದಿಂದ ಪಾಡುತ್ತಾ | ಫಣಿ ತಲ್ಪನಾಥ ಶ್ರೀ ಪರಮಪುರುಷನ ಕಂಡು || 5 ||
ಅರ್ಥ: 'ಓಂಕಾರ' ಅಂದರೆ ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಆ ದಿವ್ಯ ರಂಗವಿಮಾನವನ್ನು (ಗೋಪುರ) ನಾನು ಕಂಡೆನು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಮಿನುಗುತ್ತಿರುವ ದೇವತೆಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು, ಮನದಣಿಯ ಆನಂದದಿಂದ ದೇವರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ, ಆದಿಶೇಷನೆಂಬ ಹಾವಿನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ (ಫಣಿತಲ್ಪನಾಥ) ಮಲಗಿರುವ ಆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಮಪುರುಷನಾದ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆನು.
೬ನೇ ಚರಣ (ನಖಶಿಖಾಂತ ರೂಪ ವರ್ಣನೆ - ೧)
ಕಮನೆಯ ಮುಕುಟ ಕಸ್ತೂರಿ ತಿಲಕ ನಾಶಿಕ | ಕಮಲಾಕ್ಷ ಕುಳಿರತೆರದಿ ಕದಪು |
ಅಮಲಗೂದಲು ಕರ್ಣ ಕುಂಡಲ ಉರದಲ್ಲಿ | ರಮಣಿ ಕೌಸ್ತುಭ ಹಾರ ಪದಕ ಪಾವನ ಪಾದಾ || 6 ||
ಅರ್ಥ: ರಂಗನಾಥನ ದಿವ್ಯ ಸುಂದರ ಮುಖವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ: ಆತನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ರಮಣೀಯವಾದ ಕಿರೀಟ (ಮುಕುಟ), ಹಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಸ್ತೂರಿ ತಿಲಕ, ತೀಡಿದಂತಿರುವ ಮೂಗು (ನಾಶಿಕ), ಕಮಲದ ದಳದಂತಿರುವ ಕಣ್ಣುಗಳು (ಕಮಲಾಕ್ಷ) ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕೆನ್ನೆಗಳು (ಕದಪು) ಅದ್ಭುತವಾಗಿವೆ. ಆತನ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣದ ಮುಂಗೂದಲು, ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಕುಂಡಲಗಳು, ಎದೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಉರದಲ್ಲಿ) ನೆಲೆಸಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ (ರಮಣಿ), ಹೊಳೆಯುವ ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿ, ದಿವ್ಯ ಹಾರಗಳು, ಪದಕಗಳು ಹಾಗೂ ಸಕಲ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವ ಆತನ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆನು.
೭ನೇ ಚರಣ (ನಖಶಿಖಾಂತ ರೂಪ ವರ್ಣನೆ - ೨)
ನಸುನಗೆ ಚತುರ್ದಶ ಲೋಕವ | ಬಿಸಜ ಕರಗಳು ಭೂಷಣದಿಂದಲಿ |
ಬಿಸಜ ಭವನ ಪಡೆದು ನಾಭಿ ವಸನಕಟಿ | ಮಿಸುಣಿಪ ವಡ್ಯಾಣ ಸರ್ವ ಲಕ್ಷಣನಾ || 7 ||
ಅರ್ಥ: ಆತನ ಮುಖದಲ್ಲಿರುವ ನಸುನಗು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸಲಹುವಂತಿದೆ. ತಾವರೆಯಂತಿರುವ ಆತನ ಹಸ್ತಗಳು (ಬಿಸಜ ಕರಗಳು) ದಿವ್ಯ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವನನ್ನು (ಬಿಸಜ ಭವನ) ಪಡೆದ ಆತನ ನಾಭಿ ಕಮಲ, ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆತನ ಕಟಿಭಾಗ (ಸೊಂಟ) ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮಿನುಗುತ್ತಿರುವ ಬಂಗಾರದ ಒಡ್ಯಾಣ (ಮಿಸುಣಿಪ ವಡ್ಯಾಣ)—ಹೀಗೆ ಸಕಲ ಸಾಮುದ್ರಿಕಾ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಆ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣ ಸಂಪನ್ನನನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದೆನು.
೮ನೇ ಚರಣ (ಪಾದಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೇವೆ)
ಕಾಲ ಕಡಗ ಪೆಂಡೆ ಪೊಂಗೆಜ್ಜೆ ಅಂದಿಗೆ | ವಾಲಾಯ ಪದತಳದಲಿ ರೇಖೆ |
ವಾಲಗ ಸಿರಿದೇವಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೆ ಮಾಡೆ | ಕಾಲಕಾಲಕೆ ಸುರರು ಸಮ್ಮುಖದಲಿ ನುತಿಸೆ || 8 ||
ಅರ್ಥ: ಆತನ ದಿವ್ಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವ ಕಾಲಿನ ಕಡಗ, ಗೆಜ್ಜೆಗಳು, ಅಂದಿಗೆಗಳು ಸುಂದರ ನಾದ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆತನ ಪಾದದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಧ್ವಜ, ವಜ್ರ, ಪದ್ಮ ಮುಂತಾದ ದಿವ್ಯ ರೇಖೆಗಳು (ಪದತಳದಲಿ ರೇಖೆ) ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯು (ಸಿರಿದೇವಿ) ಆತನ ಪಾದಗಳ ಬಳಿ ಕುಳಿತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಾಲಗವನ್ನು (ಸೇವೆಯನ್ನು) ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ದೇವತೆಗಳು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಆತನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
೯ನೇ ಚರಣ (ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಂಕಿತ ಮುದ್ರೆ)
ಉಭಯ ಕಾವೇರಿ ನಡುವೆಯಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣ | ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಪವಡಿಸಿದ ವಿ |
ಭೀಷಣದ ವರದ ರಂಗ ಮಂದಿರ ನಿಲಯಾ | ವಿಬುಧೇಶ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲ ರಂಗನ ಕಂಡು || 9 ||
ಅರ್ಥ: ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಳ್ಳಿಡಂ ಎಂಬ ಎರಡು ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳ (ಉಭಯ ಕಾವೇರಿ) ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಲಂಕೆಯತ್ತ ಅಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ (ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ) ಪವಡಿಸಿರುವವನೂ, ಭಕ್ತ ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ಲಂಕಾಧಿಪತ್ಯದ ವರವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿದವನೂ ಆದ ಆ ಶ್ರೀರಂಗ ಮಹಾ ಮಂದಿರದ ಒಡೆಯನನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆನು. ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಡೆಯನಾದ (ವಿಬುಧೇಶ), ನನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ದೈವವಾದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶ್ರೀ ವಿಜಯವಿಠ್ಠಲನೇ ಈ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತನನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ನನ್ನ ಜನ್ಮ ಧನ್ಯವಾಯಿತು.
***
summary and paragraph-wise meaning for this magnificent composition by Sri Vijayadasaru (c. 18th century), one of the foundational pillars of the Haridasa spiritual tradition. His signature phrase (ankita nama) is Vijajavitthala.
In this work, the poet captures the sheer ecstasy of visiting Srirangam (Srirangakshetra), the foremost of the eight self-manifested (Swayamvyakta) shrines of Lord Vishnu, and beautifully describes the cosmic layout of the temple alongside the enchanting form of Lord Ranganatha.
Summary
In this song, Sri Vijayadasaru celebrates the ultimate spiritual fulfillment of his life. He declares in the refrain (Pallavi) that his human birth has finally achieved its true purpose because his eyes have feasted upon Lord Ranganatha, who slumbers peacefully by the sacred waters of the Chandra Pushkarini tank.
The poet provides a vivid, cinematic walkthrough of Srirangam. He describes the vastness of the sacred island nestled between the two branches of the Kaveri River (Ubhaya Kaveri). He guides us through the seven concentric protective walls (Prakaras), the monumental gateways (Gopurams), and the bustling gemstone-studded streets filled with Vedic scholars chanting hymns.
The climax of the composition is a breathtaking, head-to-toe (Nakha-shikha-anta) description of the deity. Resting under the sacred Pranava (Omkara-shaped) dome upon the coils of the serpent Adisesha, the Lord is adorned with a brilliant crown, a musk (Kasturi) mark on His forehead, and the Kaustubha gem across His chest. Smiling gently and facing South toward Lanka to fulfill His promise to King Vibhishana, the Lord is continuously served by Goddess Lakshmi (Siridevi). Vijayadasaru concludes by realizing that this supreme ruler of Srirangam is none other than his own heart's deity, Vijajavitthala.
Paragraph-wise Meaning
Pallavi (The Refrain)
Indu sārthakavāyitu enna jananā |
Candra puṣkaraṇiya vāsa raṅganna kaṇḍu ||
Meaning: Today, my human birth has truly become meaningful, and my life's purpose is entirely fulfilled! For I have cast my eyes upon Lord Ranganatha, who makes His divine home on the banks of the sacred Chandra Pushkarini holy water tank.
Stanza 1 (The Monumental Gateways)
Suttēḷu prākāragōpura mahādvāra | ratnada kavāṭa tōraṇagaḷu |
Kattale haranante kaṇṇige tōrutide | tuttisaḷaḷave ananta janumake || 1 ||
Meaning: The temple is surrounded by seven concentric enclosure walls (Prakaras), massive gateways (Gopurams), and grand main entrances. Its doors (Kavata) are encrusted with precious gemstones and decorated with beautiful festoons. To my eyes, this magnificent architecture blazes brilliantly, dispelling the darkness of spiritual ignorance just like the morning sun. Even if I were to take an infinite number of lifetimes (Ananta januma), I would still lack the capacity to fully praise and glorify this grandeur.
Stanza 2 (The Streets of Srirangam)
Sālu bīdigaḷu ondondara madhyadali | sālu maṇṭapa muttina capparā |
Kīlumaṇigaḷinda bigida sobagu hoṃ | bāḷestaṃbhagaḷeḍabaladalli oppal || 2 ||
Meaning: I see the long, orderly rows of avenues running through the complex. In the middle of each street stand elegant pavilions (Mantapas) shaded under canopies crafted from pure pearls (Muttina cappara). These structures are flawlessly bound together with intricate inlaid gemstones (Kilumanigalu), and their left and right sides are splendidly flanked by ceremonial golden banana-leaf pillars (Hombaale stambha).
Stanza 3 (The Gathering of Devotees)
Munde garuḍagaṃbha pavaḷada gavākṣi | kinde nereda balu pariyangaḍi |
Sandaṇiyinda bhūsuraru stōtrava pēḷe | ondandu bageyalli vandisuvudu kaṇḍu || 3 ||
Meaning: In front of the sanctum stands the towering Garudagambha (monumental pillar) alongside exquisite windows carved out of coral (Pavalada gavaksi). Behind them lies a vibrant, bustling marketplace with rows of shops. I witness crowds of elite Brahmins (Bhusuraru) gathered together, chanting Vedic hymns and prayers in unison, while waves of diverse devotees offer their salutations, each expressing their deep piety in their own unique way.
Stanza 4 (The Holy Tank and Sacred Tree)
Candannaninde pōgāḍida sarōvara | ondu suravanne vr̥kṣadalli |
Mindu sajjanaru kaigaḷa mugidu namo | endu koṇḍāduvaru vēgadalli || 4 ||
Meaning: The sacred temple tank (Chandra Pushkarini) flows with pristine waters that possess the refreshing fragrance of sandalwood and the power to wash away all sins. Right beside it stands a divine, wish-fulfilling celestial tree (Punnaga Vrksha). Righteous devotees and saintly people (Sajjanaru) submerge themselves in these waters to bathe (Mindu), join their palms in deep reverence, and call out "Namo, Namo!" with urgent, emotional devotion.
Stanza 5 (The Serpent Bed and Omkara Dome)
Praṇavākāravāda vimāna adara mēle | minuguva sudēvādigaḷa |
Manadaṇiya koṇḍāḍi mudadinda pāḍuttā | phaṇi talpanātha śrī paramapuruṣana kaṇḍu || 5 ||
Meaning: I beheld the sacred Ranga-Vimana (the dome atop the sanctum) which is structurally shaped like the primordial sound 'OM' (Pranava-akara). Above it, the sculpted figures of radiant deities glisten beautifully. Singing praises with joyful hearts to our minds' absolute content, we look inside to gaze upon the Supreme Cosmic Being (Parama-purusha), resting majestically as the Lord of the Serpent Bed (Phani-talpa-natha) upon the coils of Adisesha.
Stanza 6 (Physical Beauty: Face and Torso)
Kamaneya mukuṭa kastūri tilaka nāśika | kamalākṣa kuḷirateradi kadapu |
Amalagūdalu karṇa kuṇḍala uradalli | ramaṇi kaustubha hāra padaka pāvana pādā || 6 ||
Meaning: The poet describes the Lord's mesmerizing facial features: He wears an incredibly attractive crown (Mukuta), a sacred mark of musk (Kasturi Tilaka) on his forehead, a sharp, prominent nose (Nashika), and eyes as expansive as lotus petals (Kamalaksha). His cheeks (Kadapu) are smooth and reflective like mirrors, framed by flawless, dark curly hair locks (Amala-gudalu) and swinging earrings (Karna Kundala). Upon His broad chest (Uradalli) resides Goddess Lakshmi (Ramani) alongside the mystical Kaustubha gem, exquisite necklaces, and dense medallions, leading down to His world-sanctifying feet (Pavana Pada).
Stanza 7 (Physical Beauty: The Cosmic Stature)
Nasunage caturdaśa lōkava | bisaja karagaḷu bhūṣaṇadinda-li |
Bisaja bhavana paḍedu nābhi vasanakaṭi | misuṇipa vaḍyāṇa sarva lakṣaṇanā || 7 ||
Meaning: His gentle, subtle smile (Nasunage) possesses the grace to sustain all the fourteen planetary realms (Chaturdasa Loka). His lotus-like hands (Bisaja kara) flash with rich ornaments. From His navel (Nabhi) emerges the lotus that gave birth to Lord Brahma (Bisaja Bhavana). His waist (Kati) is draped in rich silk garments, clasped together by a brilliant, shimmering gold waist-belt (Misuṇipa Vadyana). He is the absolute personification of every auspicious cosmic trait (Sarva Lakshana).
Stanza 8 (The Footmarks and Divine Attendance)
Kāla kaḍaga peṇḍe pongejje andige | vālāya padataḷadali rēkhe |
Vālaga siridēvi prītiyindale māḍe | kālakālake suraru sammukhadali nutise || 8 ||
Meaning: His holy feet are adorned with heavy anklets, leg-bands (Pende), and tinkling golden bells (Pongejje) that create a divine sound. On the soles of His feet (Padataḷadali), the permanent cosmic lines of the lotus, flag, and thunderbolt are clearly etched. Goddess Mahalakshmi Herself (Siridevi) sits by His feet, serving Him continuously with boundless love, while the administrative gods of the cosmos (Suraru) stand before His presence to chant hymns at every appointed hour.
Stanza 9 (The Master of the Universe: Vijayavitthala)
Ubhaya kāvēri naduveyiddu dakṣiṇa | abhimukhhavāgi pavaḍisida vi |
Bhīṣaṇada varada raṅga mandira nilayā | vibudhēśa vijayaviṭhṭhala raṅgana kaṇḍu || 9 ||
Meaning: Resting right in the cradle between the two rivers of Kaveri, He reclines peacefully while facing South (Dakshina-abhimukha) toward Lanka—maintaining His eternal promise to guard and bless His devotee, King Vibhishana. This resident of the grand Srirangam temple is the Lord of all enlightened seers and gods (Vibudhesa). By gazing upon this beautiful Ranganatha, I have directly seen my own inner Lord—Vijajavitthala. My life is eternally blessed.
***
No comments:
Post a Comment