Audio by Mrs. Nandini Sripad
ರಚನೆ : ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರು
for saahitya click ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 1 to 32
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ
ಅಣುತಾರತಮ್ಯ ಸಂಧಿ 29
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ವಿಷ್ಣು ಸರ್ವೋತ್ತಮನು ಪ್ರಕೃತಿ ಕನಿಷ್ಠಳು ಎನಿಪಳು ಅನಂತ ಗುಣ
ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಪವನರು ಕಡಿಮೆ ವಾಣೀ ಭಾರತಿಗಳು ಅಧಮ
ವಿಷ್ಣು ವಹನ ಫಣೀಂದ್ರ ಮೃಡರಿಗೆ ಕೃಷ್ಣ ಮಹಿಷಿಯರು ಅಧಮರು
ಇವರೊಳು ಶ್ರೇಷ್ಠಳು ಎನಿಪಳು ಜಾಂಬವತಿ ಆವೇಶ ಬಲದಿಂದ||1||
ಪ್ಲವಗ ಪನ್ನಗಪ ಅಹಿ ಭೂಷಣ ಯುವತಿಯರು ಸಮ ತಮ್ಮೊಳಗೆ
ಜಾಂಬವತಿಗಿಂದಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇವರು ಇಂದ್ರ ಕಾಮರಿಗೆ ಅವರ ಪ್ರಾಣನು
ಕಡಿಮೆ ಕಾಮನ ಕುವರ ಶಚಿ ರತಿ ದಕ್ಷ ಗುರು ಮನು
ಪ್ರವಹ ಮಾರುತ ಕೊರತೆಯೆನಿಸುವ ಆರು ಜನರಿಂದ||2||
ಯಮ ದಿವಾಕರ ಚಂದ್ರ ಮಾನವಿ ಸುಮರು ಕೋಣಪ ಪ್ರವಹಗೆ ಅಧಮರು
ದ್ಯುಮಣಿಗಿಂದಲಿ ವರುಣ ನೀಚನು ನಾದದ ಅಧಮನು
ಸುಮನಸಾಸ್ಯ ಪ್ರಸೂತಿ ಭೃಗು ಮುನಿ ಸಮರು ನಾರದಗೆ ಅಧಮರು
ಅತ್ರಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ವೈವಸ್ವತರು ಅನಳಗೆ ಅಧಮ||3||
ಮಿತ್ರ ತಾರಾ ನಿರ್ಋತಿ ಪ್ರವಹಾ ಪತ್ನಿ ಪ್ರಾವಹಿ ಸಮರು
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಗಿಂದಲಿ ಕೊರತೆ
ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನ ಗಣನಾಥ ವಿತ್ತಪತಿ ಅಶ್ವಿನಿಗಳು ಅಧಮರು
ಮಿತ್ರ ಮೊದಲಾದ ಅವರಿಗಿಂದಲಿ ಬಿತ್ತರಿಪೆನು ಶತಸ್ಥ ಮನುಜರ ವ್ಯೂಹ ನಾಮಗಳ||4||
ಮರುತರು ಒಂಭತ್ತು ಅಧಿಕ ನಾಲ್ವತ್ತು ಎರಡು ಅಶ್ವಿನಿ
ವಿಶ್ವೇದೇವರು ಎರಡೈದು ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರು ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯ
ಗುರು ಪಿತೃ ತ್ರಯ ಅಷ್ಟವಸುಗಳು ಭರತ ಭಾರತಿ ಪೃಥ್ವಿ ಋಭುವು
ಎಂದರಿದು ಇವರನು ಸೋಮರಸ ಪಾನಾರ್ಹರು ಅಹುದೆಂದು||5||
ಈ ದಿವೌಕಸರೊಳಗೆ ಉಕ್ತರು ಐದಧಿಕ ದಶ
ಉಳಿದ ಎಂಭತ್ತೈದು ಶೇಷರಿಗೆ ಎಣೆಯೆನಿಸುವರು ಧನಪ ವಿಘ್ನೇಶಾ
ಸಾಧು ವೈವಸ್ವತ ಸ್ವಯಂಭುವ ಶ್ರೀದ ತಾಪಸರುಳಿದು
ಮನು ಎಕಾದಶರು ವಿಘ್ನೇಶಗಿಂತಲಿ ಕೊರತೆಯೆನಿಸುವರು||6||
ಚವನ ನಂದನ ಕವಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಅವರಜ ಉಚಿಥ್ಯಮುನಿ ಪಾವಕ
ಧೃವ ನಹುಷ ಶಶಿಬಿಂದು ಪ್ರಿಯವ್ರತನು ಪ್ರಹ್ಲಾದ
ಕುವಲಯಪರು ಉಕ್ತೇತರಿಂದಲಿ ಅವರ ರೋಹಿಣಿ ಶಾಮಲಾ ಜಾಹ್ನವಿ
ವಿರಾಟ್ ಪರ್ಜನ್ಯ ಸಂಜ್ಞಾ ದೇವಿಯರು ಅಧಮ||7||
ದ್ಯುನದಿಗಿಂತಲಿ ನೀಚರೆನಿಪರು ಅನಭಿಮಾನಿ ದಿವೌಕಸರು
ಕೇಚನ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಸ್ವಾಹಾ ದೇವಿಗೆ ಅಧಮ ಬುಧ
ಎನಿಸುವಳು ಉಷಾದೇವಿ ನೀಚಳು ಶನಿ ಕಡಿಮೆ ಕರ್ಮಾಧಿಪತಿ
ಸದ್ವಿನುತ ಪುಷ್ಕರ ನೀಚನು ಎನಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಂದನಗೆ||8||
ಕೊರತೆಯೆನಿಪರು ಅಶೀತಿ ಋಷಿ ಪುಷ್ಕರಗೆ
ಊರ್ವಶಿ ಮುಖ್ಯ ಶತ ಅಪ್ಸರರು ತುಂಬುರ ಮುಖರು ಅಜಾನಜರು ಎನಿಸುತಿಹರು
ಕರೆಸುವುದು ಅನಳಗಣ ನಾಲ್ವತ್ತು ಅರೆ ಚತುರ್ದಶ ದ್ವಿ ಅಷ್ಟ ಸಾವಿರ
ಹರಿ ಮಡದಿಯರು ಸಮರೆನಿಸುವರು ಪಿಂತೆ ಪೇಳ್ವರಿಗೆ||9||
ತದವರರು ಅನಾಖ್ಯಾತ ಅಪ್ಸರ ಸುದತಿಯರು ಕೃಷ್ಣಾoಗ ಸಂಗಿಗಳು
ಅದರ ತರುವಾಯದಲಿ ಚಿರಪಿತರುಗಳು
ಇವರಿಂದ ತ್ರಿದಶ ಗಂಧರ್ವ ಗಣ ಇವರಿಂದ ಅಧಮ ನರ ಗಂಧರ್ವರು
ಇವರಿಂದ ಉದಧಿ ಮೇಲೆ ಅಖಿಳ ಪತಿಗಳು ಅಧಮರು ನೂರು ಗುಣದಿಂದ||10||
ಪೃಥ್ವಿ ಪತಿಗಳಿಗಿಂದ ಶತ ಮನುಜೋತ್ತಮರು ಕಡಿಮೆ ಎನಿಪರು
ಇವರಿಂದ ಉತ್ತರೋತ್ತರ ನೂರು ಗುಣದಿಂದ ಅಧಿಕರಾದವರ
ನಿತ್ಯದಲಿ ಚಿಂತಿಸುತ ನಮಿಸುತ ಭೃತ್ಯನು ಆನುಹದೆಂಬ
ಭಕ್ತರ ಚಿತ್ತದಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡು ಕರುಣಿಪರು ಅಖಿಳ ಸೌಖ್ಯಗಳ||11||
ದ್ರುಮಲತಾ ತೃಣ ಗುಲ್ಮ ಜೀವರು ಕ್ರಮದಿ ನೀಚರು
ಇವರಿಗಿಂತಧಮರು ನಿತ್ಯ ಬದ್ಧರಿಗಿಂತಲು ಅಜ್ಞಾನಿ
ತಮಸಿಗೆ ಯೋಗ್ಯರ ಭೃತ್ಯರು ಅಧಮರು ಅಮರುಷಾದಿ ಅಭಿಮಾನಿ ದೈತ್ಯರು
ನಮುಚಿ ಮೊದಲಾದ ಅವರಿಗಿಂತಲಿ ವಿಪ್ರಚಿತ ನೀಚ||12||
ಅಲಕುಮಿಯು ತಾ ನೀಚಳೆನಿಪಲು ಕಲಿ ಪರಮ ನೀಚತಮ
ಅವನಿಂದುಳಿದ ಪಾಪಿಗಳಿಲ್ಲ ನೋಡಲು ಈ ಜಗತ್ರಯದಿ
ಮಲವಿಸರ್ಜನ ಕಾಲದಲಿ ಕತ್ತಲೆಯೊಳಗೆ ಕಲ್ಮಶ ಕುಮಾರ್ಗ
ಸ್ಥಳಗಳಲಿ ಚಿಂತನೆಯ ಮಾಳ್ಪುದು ಬಲ್ಲವರು ನಿತ್ಯ||13||
ಸತ್ವ ಜೀವರ ಮಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಿತ್ಯ ಬದ್ಧರೊಳಗೆ ಪುರಂಜನ
ದೈತ್ಯ ಸಮುದಾಯಧಿಪತಿ ಕಲಿಯೆನಿಪ
ಪವಮಾನ ನಿತ್ಯದಲಿ ಅವರೊಳಗೆ ಕರ್ಮ ಪ್ರವರ್ತಕನು ತಾನಾಗಿ
ಶ್ರೀ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಸಂಪ್ರೀತಿಗೋಸುಗ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸುವ||14||
ಪ್ರಾಣದೇವನು ತ್ರಿವಿಧರೊಳಗೆ ಪ್ರವೀಣ ತಾನೆಂದೆನಿಸಿ
ಅಧಿಕಾರ ಅನುಸಾರದಿ ಕರ್ಮಗಳ ತಾ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸುವ
ಜ್ಞಾನ ಭಕ್ತಿ ಸುರರ್ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಜ್ಞಾನ ಮಧ್ಯಮ ಜೀವರಿಗೆ
ಅಜ್ಞಾನ ಮೋಹ ದ್ವೇಷಗಳ ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಕೊಡುತಿಪ್ಪ||15||
ದೇವ ದೈತ್ಯರ ತಾರತಮ್ಯವ ಈ ವಿಧದಿ ತಿಲಿದೆಲ್ಲರೊಳು
ಲಕ್ಷ್ಮೀವರನು ಸರ್ವೋತ್ತಮನೆಂದರಿದು ನಿತ್ಯದಲಿ
ಸೇವಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೊಲಿದು ಸುಖವೀವ ಸರ್ವತ್ರದಲಿ ಸುಖಮಯ
ಶ್ರೀ ವಿರಿಂಚಾದಿ ಅಮರ ವಂದಿತ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನು||16||
***
Dēvatā Tāratamya Sandhi — Sandhi 29
Pīṭhikā Padyagaḷu
Harikathāmṛtasāra gurugala karuṇadiṃdāpanitu kēḷuve |
Parama bhāgavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||
Verse 1
Viṣṇu sarvōttamanu prakṛti kaniṣṭhaḷu enipaḷu ananta guṇa |
Paramēṣṭhi pavanaru kaḍime vāṇī bhāratigaḷu adhamā |
Viṣṇu vahana phaṇīndra mṛḍarige kṛṣṇa mahiṣiyaru adhamaru |
Ivaroḷu śrēṣṭhaḷu enipaḷu jāmbavati āvēśa baladiṃda || 1 ||
Verse 2
Plavaga pannagapa ahi bhūṣaṇa yuvatiyaru sama tammoḷage |
Jāmbavatigiṃdali kaḍime ivaru iṃdra kāmarige avara prāṇānu |
Kaḍime kāmana kuvara śaci rati dakṣa guru manu |
Pravaha māruta korateyenisuva āru janariṃda || 2 ||
Verse 3
Yama divākara caṃdra mānavi sumaru kōṇapa pravahage adhamaru |
Dyumaṇigiṃdali varuṇa nīcanu nādada adhamānu |
Sumanasāsya prasūti bhṛgu muni samaru nāradage adhamaru |
Atri pramukha viśvāmitra vaivasvataru anaḷage adhamā || 3 ||
Verse 4
Mitra tārā nirṛti pravahā patni prāvahi samarū |
Viśvāmitragiṃdali korate |
Viṣvaksēna gaṇanātha vittapati aśvinigaḷu adhamaru |
Mitra modalāda avarigiṃdali bittaripe nu śatastā manujara vyūha nāmagala || 4 ||
Verse 5
Marutaru oṃbattu adhika nālvattu eraḍu aśvini |
Viśvēdēvaru eraḍaidu hannoṃdu rudraru dvādaśāditya |
Guru pitṛ traya aṣṭavasugaḷu bharata bhāratī pṛthvī ṛbhuvu |
Eṃdaridu ivaranu sōmarasa pānārharu ahudeṃdu || 5 ||
Verse 6
Ī divaukasaroḷage uktaru aidadhika daśa |
Uḷida eṃbhattaindu śēṣarige eṇeyenisuvaru dhanapa vighnēśā |
Sādhu vaivasvata svayaṃbhuva srīda tāpasar uḷidu |
Manu ekādaśaru vighnēśagiṃtali korateyenisuvaru || 6 ||
Verse 7
Cavana naṃdana kavi bṛhaspati avaraja ucithyamuni pāvaka |
Dhṛva nahuṣa śaśibiṃdu priyavratānu prahlāda |
Kuvalayaparu uktētarindali avara rōhiṇī śāmalā jāhnavī |
Virāṭ parjanya saṃjñā dēviyaru adhamā || 7 ||
Verse 8
Dyunadigintaḷi nīcareniparu anabhimāni divaukasaru |
Kēcana munigaḷige kaḍime svāhā dēvige adhama budhā |
Enisuvaḷu uṣādēvi nīcaḷu śani kaḍime karmādhipati |
Sadvinuta puṣkarā nīcanu enisuva sūryananda nage || 8 ||
Verse 9
Korateyeniṣuvaru aśīti ṛṣi puṣkarage |
Ūrvaśi mukhya śata apsararu tuṃbura mukharu ajānajaru enisutiharu |
Karesuvudu anaḷagaṇa nālvattu are caturdaśa dvi aṣṭa sāvira |
Hari maḍadiyaru samarenisuvaru piṃte pēḷvarige || 9 ||
Verse 10
Tadavararu anākhyāta apsara sudatiyaru kṛṣṇāṅga saṃgigaḷu |
Adara taruvāyadali cirapitarugaḷu |
Ivariṃda tridaśa gaṃdhārva gaṇa ivariṃda adhama nara gaṃdhārvaru |
Ivariṃda udadhi mēle akhila patigaḷu adhamaru nūru guṇadiṃda || 10 ||
Verse 11
Pṛthvī patigaḷigiṃda śata manujōttamaru kaḍime eniparu |
Ivariṃda uttarōttara nūru guṇadiṃda adhikarādavara |
Nityadali ciṃtisuta namisuta bhṛtyānu ānuhadeṃba |
Bhaktara cittadali nelagoṃḍu karuṇiparu akhila saukhyagaḷa || 11 ||
Verse 12
Drumalatā tṛṇa gulma jīvaru kramadi nīcaru |
Ivarigintadhamaru nitya baddharigintalu ajñāni |
Tamasige yōgyara bhṛtyaru adhamaru amaruṣādi abhimāni daityaru |
Namuci modalāda avarigiṃtali vipracita nīcā || 12 ||
Verse 13
Alakumiya tā nīcaḷenipaḷu kali parama nīcatamā |
Avaninduḷida pāpigaḷilla nōḍalu ī jagatrayadi |
Malavisarjana kāladali kattaleyoḷage kalmaśa kumārga |
Sthaḷagaḷali ciṃtaneya māḷpudu ballavaru nitya || 13 ||
Verse 14
Satva jīvara māni brahma nitya baddharoḷage puraṃjana |
Daitya samudāyādhipati kaliyenipa |
Pavamāna nityadali avaroḷage karma pravartakānu tānāgi |
Srī puruṣōttamana saṃprītigōsuga māḍi māḍisuva || 14 ||
Verse 15
Prāṇadēvanu trividharoḷage pravīṇa tāneṃdenisi |
Adhikāra anusāradi karmagaḷa tā māḍi māḍisuva |
Jñāna bhakti surarige miśra jñāna madhyama jīvarige |
Ajñāna mōha dvēṣagaḷa daityarige koḍutippā || 15 ||
Verse 16
Dēva daityara tāratamyava ī vidhadi tiḷidellaroḷu |
Lakṣmīvarānu sarvōttamaneṃdaridu nityadali |
Sēvisuva bhaktarigolidu sukhavīva sarvatra dadi sukhamaya |
Srī viriṃcādi amara vaṃdita jagannātha viṭhaḷānu || 16 ||
|| Iti Srī Dēvatā Tāratamya Saṃdhi Saṃpūrṇam ||
|| Srī Kṛṣṇārpaṇamastu ||
***
Pronunciation Guide
ā, ī, ū, ē, ō represent long vowels held for double the duration of short vowels.
ṭ, ḍ, ṇ, ḷ are retroflex sounds; curl the tongue tip back to touch the hard palate.
ś (soft 'sh') and ṣ (deeper, tongue-curled 'sh') distinguish different sh-articulations.
ch is a soft singular sound as in "chair," never hard like "k" or "sh."
ḥ (visarga) is a faint, breathy aspiration after the vowel; ṃ (anusvara) is a soft nasal hum.
***
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ ೨೯ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವಾದ 'ದೇವತಾರತಮ್ಯ ಸಂಧಿ'ಯು ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಶ್ರೇಣಿ (Hierarchy) ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಮಗ್ರ ಸಾರಾಂಶ
ಈ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಸೃಷ್ಟಿಯ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಎಳೆಎಳೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಷ್ಣು ಸರ್ವೋತ್ತಮನೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾ, ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯು ಅವನಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠಳಾದವಳು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮ-ವಾಯುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗಂಧರ್ವರು, ಪಿತೃಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅತೀ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ತಮೋ ಯೋಗ್ಯರಾದ ದೈತ್ಯರವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಭಗವಂತನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಿಗೆ ಅವರವರ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನದ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮನೆಂದು ತಿಳಿದು ಭಜಿಸುವವರೇ ನಿಜವಾದ ಸುಖಿಗಳು ಎಂಬುದು ಈ ಸಂಧಿಯ ತಿರುಳು.
ಅರ್ಥ ವಿವರಣೆ
೧. ಸರ್ವೋತ್ತಮತ್ವದ ಸ್ಥಾಪನೆ:
ವಿಷ್ಣುವೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ. ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯು ಅವನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನಂತ ಗುಣಗಳಿದ್ದರೂ ಕನಿಷ್ಠಳು. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಾಯುದೇವರು ಅವರಿಗಿಂತ ಕನಿಷ್ಠ, ನಂತರ ವಾಣೀ-ಭಾರತೀ ದೇವರು. ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಹನನಾದ ಆದಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಶಿವನಿಗಿಂತಲೂ ಕೃಷ್ಣನ ಮಹಿಷಿಯರು (ಪತ್ನಿಯರು) ಕನಿಷ್ಠರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಜಾಂಬವತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳು.
೨. ಅಪ್ಸರಸ್ತ್ರೀಯರ ಯೋಗ್ಯತೆ:
ಜಾಂಬವತಿಗಿಂತ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಮದೇವನ ಪತ್ನಿಯರು ಕಡಿಮೆ. ಕಾಮನಿಗಿಂತ ಕುವರರು, ಶಚಿ, ರತಿ, ದಕ್ಷ, ಗುರು, ಮನು, ಪ್ರವಹ ಮಾರುತರು ಹೀಗೆ ಆರು ಜನರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರ ಯೋಗ್ಯತೆ ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
೩-೪. ಋಷಿ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿ:
ಯಮ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಮಾನವ, ಪ್ರವಹ, ವರುಣ, ನಾರದ, ಭೃಗು, ಅತ್ರಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ವೈವಸ್ವತ, ಅಗ್ನಿ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಿರಿಯ-ಕಿರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ನಂತರ ವಿಷ್ವಕ್ಸೇನ, ಗಣನಾಥ (ಗಣೇಶ), ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
೫. ದೇವತೆಗಳ ವಿವಿಧ ಗಣಗಳು:
ಮರುತ್ತುಗಳು (೪೯), ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳು (೪೨), ವಿಶ್ವೇದೇವರು (೧೦), ರುದ್ರರು (೧೧), ಆದಿತ್ಯರು (೧೨), ವಸುಗಳು (೮), ಪೃಥ್ವಿ, ಋಭು ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸೋಮರಸ ಪಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದ ದೇವತೆಗಳು.
೬-೯. ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರೆಯರ ಶ್ರೇಣಿ:
ಧನಪತಿ (ಕುಬೇರ), ವಿಘ್ನೇಶ (ಗಣೇಶ), ವೈವಸ್ವತ ಮನು, ಚ್ಯವನ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮೊದಲಾದವರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರದ ಅನುಸಾರ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ದ್ಯುನದಿ (ಗಂಗೆ)ಗಿಂತಲೂ ಕೆಳಗೆ ಅಗ್ನಿ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳು, ಉಷಾದೇವಿ, ಶನಿ ಇವರ ಶ್ರೇಣಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ೮೦ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರೆಯರ ವಿವರವಿದೆ.
೧೦. ಗಂಧರ್ವ ಮತ್ತು ಪತಿಗಳ ಶ್ರೇಣಿ:
ಗಂಧರ್ವರು, ನರ ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಅವರ ನಂತರ ಅಖಿಲ ಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗುಣಾತಿಶಯದಿಂದ ಅಧಮರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
೧೧. ಮನುಷ್ಯೋತ್ತಮರು:
ಭೂಪತಿಗಳಿಗಿಂತ ಮನುಷ್ಯೋತ್ತಮರು (ಸಾತ್ವಿಕರು) ಕಡಿಮೆ. ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಭಗವಂತನ ಭೃತ್ಯರಾಗಿ ಬಾಳುವ ಭಕ್ತರ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿ ನೆಲೆಸಿ ಸುಖ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
೧೨. ಜೀವರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಂತ್ಯ:
ಮರ, ಲತೆ, ಹುಲ್ಲು ಮುಂತಾದ ಜೀವರು ನೀಚರು. ಇವರಿಗಿಂತಲೂ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು, ತಮೋ ಯೋಗ್ಯರು ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರು ಅಧಮರು. ಅಸುರರಲ್ಲಿ ನಮುಚಿ ಮೊದಲಾದವರಿಗಿಂತ ವಿಪ್ರಚಿತ್ತಿ ಅಧಮ.
೧೩. ಕಲಿಯ ಪಾಪ:
ಅಲಕ್ಷ್ಮೀ ನೀಚಳು. ಕಲಿಪುರುಷ ಪರಮ ನೀಚ. ಇವರಿಗಿಂತ ಪಾಪಿಗಳು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಮಲವಿಸರ್ಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
೧೪-೧೫. ವಾಯುದೇವರ ಪ್ರೇರಣೆ:
ಸತ್ವ ಜೀವರ ನಿಯಾಮಕ ಬ್ರಹ್ಮ. ಬದ್ಧ ಜೀವರಲ್ಲಿ ಪುರಂಜನ, ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಕಲಿ ನಿಯಾಮಕ. ವಾಯುದೇವರು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುವವರು. ಅವರು ಸುರರಿಗೆ ಜ್ಞಾನ-ಭಕ್ತಿ, ಮಧ್ಯಮರಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ಜ್ಞಾನ, ದೈತ್ಯರಿಗೆ ಅಜ್ಞಾನ-ದ್ವೇಷಗಳನ್ನು ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
೧೬. ಮುಕ್ತಾಯ:
ಈ ದೇವ-ದೈತ್ಯ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮನೆಂದು ನಂಬಿ ಸೇವಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಹರಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ವಂದಿತನಾದವನು.
|| ಇತಿ ಶ್ರೀ ದೇವತಾರತಮ್ಯ ಸಂಧಿ ಸಂಪೂರ್ಣಂ ||
|| ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣಮಸ್ತು ||
***
The 29th chapter of the Harikathamritasara, known as the 'Devata Taratamya Sandhi,' provides a systematic, hierarchical classification of all living beings in creation according to their inherent capacity (Yogyata) and proximity to the Supreme Lord.
Comprehensive Summary
This chapter outlines the scale of souls within the universe. It establishes that Lord Vishnu is the Supreme (Sarvottama). Following Him is Goddess Lakshmi, who, despite possessing infinite auspicious qualities, is subordinate to Him. The hierarchy descends from Brahma and Vayu down through celestial beings, sages, humans, and finally to those destined for the deepest darkness (Tamasa), known as the Daityas.
The central theme is that the Supreme Lord acts as the inner controller (Antaryami) who motivates every soul to act according to their inherent nature. He grants knowledge and devotion to the righteous, mixed knowledge to the middling, and deepens the ignorance and hatred of the demonic. The chapter concludes that those who understand this order and worship the Supreme Lord as the master of all are the truly fortunate.
Meaning Verse-by-Verse
1. The Supreme Order:
Lord Vishnu is the Supreme. Goddess Lakshmi follows Him, and though infinite, she is subordinate. Lord Brahma and Vayu follow, then Vani and Bharati. Compared to the Lord, even the great Adi-Shesha and Shiva are subordinate. Among the consorts of Lord Krishna, Jambavati is considered the most superior by the power of her divine inspiration.
2. The Apsaras and Celestial Hierarchy:
The wives of Indra and Kama are lower than Jambavati. The degrees of difference in their life force and spiritual standing are measured against Kama, Shachi, Rati, Daksha, Guru, Manu, and the Prerana Vayu, creating a precise hierarchical rank for these celestial beings.
3-4. Sages and Demigods:
Yama, the Sun, the Moon, Manu, Pravaha, Varuna, Narada, Bhrigu, Atri, Vishvamitra, Vivasvata, and Agni are ranked by their respective merits. Following them is the hierarchy of Vishvaksena, Ganapathi (Ganesha), and the Ashvini twins.
5. The Divine Orders:
The 49 Maruts, 42 Ashvini groups, 10 Vishvedevas, 11 Rudras, 12 Adityas, 8 Vasus, and deities like Bharata, Bharati, Prithvi, and Ribhu are defined by their authority and their eligibility for the Soma sacrifice.
6-9. Sages and Apsaras:
Kubera, Ganesha, Vivasvata Manu, Chyavana, Brihaspati, and Prahlada are ranked based on their roles. Below them are the celestial deities of fire, Usha, and Shani. The chapter details the ranks of 80 great sages and the 100 celestial Apsaras, followed by the 16,000 wives of the Lord.
10. The Gandharvas:
The Gandharvas, Nara-Gandharvas, and the various lords of the oceans follow, each ranked lower than the previous according to their specific degrees of divine merit.
11. Human Souls:
Those souls who are "best among humans" (Manujottama) are described. The Lord dwells in the hearts of those devotees who constantly contemplate this order and bow to Him, granting them all forms of happiness.
12. Lower Life Forms and the Demonic:
Life forms like trees, creepers, and grasses are lower still. Even lower are those caught in the cycle of eternal bondage (Nityabaddha), the ignorant, and those destined for darkness. Among the demons, those like Namuchi and finally Viprachitti represent the lowest states.
13. The Depravity of Kali:
Alakshmi is low, and Kali Purusha is the absolute lowest of all. There are no greater sinners in the three worlds. The wise are advised to avoid contemplating evil thoughts, especially in impure places or during unclean times.
14-15. Vayu's Role as Motivator:
Brahma manages the Sattvic souls. In the realm of the eternally bound, the Lord manages the demonic. Vayu serves as the executor of karma for all. He inspires devotion and knowledge in the divine, mixed results in the middling, and drives the demonic toward hatred and ignorance.
16. Conclusion:
One who understands this hierarchy of gods and demons, and realizes that the Lord of Lakshmi is the Supreme, will be blessed by the Lord. Jagannatha Vitthala, who is worshipped by Brahma and all other divine beings, grants happiness to such devotees in every situation.
|| Iti Shri Devata Taratamya Sandhi Sampurnam ||
|| Shri Krishnarpanamastu ||
***
harikathAmRutasAra gurugaLa karuNadindApanitu kELuve
parama BagavadBaktaru idanAdaradi kELuvudu||
viShNu sarvOttamanu prakRuti kaniShThaLu enipaLu ananta guNa
paramEShThi pavanaru kaDime vANI BAratigaLu adhama
viShNu vahana PaNIndra mRuDarige kRuShNa mahiShiyaru adhamaru
ivaroLu SrEShThaLu enipaLu jAMbavati AvESa baladiMda||1||
plavaga pannagapa ahi BUShaNa yuvatiyaru sama tammoLage
jAMbavatigindali kaDime ivaru indra kAmarige avara prANanu
kaDime kAmana kuvara Saci rati dakSha guru manu
pravaha mAruta korateyenisuva Aru janarinda||2||
yama divAkara candra mAnavi sumaru kONapa pravahage adhamaru
dyumaNigindali varuNa nIcanu nAdada adhamanu
sumanasAsya prasUti BRugu muni samaru nAradage adhamaru
atri pramuKa viSvAmitra vaivasvataru anaLage adhama||3||
mitra tArA nir^^Ruti pravahA patni prAvahi samaru
viSvAmitragindali korate
viShvaksEna gaNanAtha vittapati aSvinigaLu adhamaru
mitra modalAda avarigindali bittaripenu Satastha manujara vyUha nAmagaLa||4||
marutaru oMBattu adhika nAlvattu eraDu aSvini
viSvEdEvaru eraDaidu hannondu rudraru dvAdaSAditya
guru pitRu traya aShTavasugaLu Barata BArati pRuthvi RuBuvu
eMdaridu ivaranu sOmarasa pAnArharu ahudendu||5||
I divaukasaroLage uktaru aidadhika daSa
uLida eMBattaidu SESharige eNeyenisuvaru dhanapa viGnESA
sAdhu vaivasvata svayaMBuva SrIda tApasaruLidu
manu ekAdaSaru viGnESagintali korateyenisuvaru||6||
cavana naMdana kavi bRuhaspati avaraja ucithyamuni pAvaka
dhRuva nahuSha SaSibindu priyavratanu prahlAda
kuvalayaparu uktEtarindali avara rOhiNi SAmalA jAhnavi
virAT parjanya saMj~jA dEviyaru adhama||7||
dyunadigintali nIcareniparu anaBimAni divaukasaru
kEcana munigaLige kaDime svAhA dEvige adhama budha
enisuvaLu uShAdEvi nIcaLu Sani kaDime karmAdhipati
sadvinuta puShkara nIcanu enisuva sUryanandanage||8||
korateyeniparu aSIti RuShi puShkarage
UrvaSi muKya Sata apsararu tuMbura muKaru ajAnajaru enisutiharu
karesuvudu anaLagaNa nAlvattu are caturdaSa dvi aShTa sAvira
hari maDadiyaru samarenisuvaru pinte pELvarige||9||
tadavararu anAKyAta apsara sudatiyaru kRuShNAoga sangigaLu
adara taruvAyadali cirapitarugaLu
ivarinda tridaSa gandharva gaNa ivarinda adhama nara gandharvaru
ivarinda udadhi mEle aKiLa patigaLu adhamaru nUru guNadinda||10||
pRuthvi patigaLiginda Sata manujOttamaru kaDime eniparu
ivariMda uttarOttara nUru guNadinda adhikarAdavara
nityadali cintisuta namisuta BRutyanu AnuhadeMba
Baktara cittadali nelegonDu karuNiparu aKiLa sauKyagaLa||11||
drumalatA tRuNa gulma jIvaru kramadi nIcaru
ivarigiMtadhamaru nitya baddharigiMtalu aj~jAni
tamasige yOgyara BRutyaru adhamaru amaruShAdi aBimAni daityaru
namuci modalAda avarigiMtali vipracita nIca||12||
alakumiyu tA nIcaLenipalu kali parama nIcatama
avaninduLida pApigaLilla nODalu I jagatrayadi
malavisarjana kAladali kattaleyoLage kalmaSa kumArga
sthaLagaLali cintaneya mALpudu ballavaru nitya||13||
satva jIvara mAni brahmanu nitya baddharoLage puranjana
daitya samudAyadhipati kaliyenipa
pavamAna nityadali avaroLage karma pravartakanu tAnAgi
SrI puruShOttamana saMprItigOsuga mADi mADisuva||14||
prANadEvanu trividharoLage pravINa tAnendenisi
adhikAra anusAradi karmagaLa tA mADi mADisuva
j~jAna Bakti surarge miSra j~jAna madhyama jIvarige
aj~jAna mOha dvEShagaLa daityarige koDutippa||15||
dEva daityara tAratamyava I vidhadi tilidellaroLu
lakShmIvaranu sarvOttamanendaridu nityadali
sEvisuva Baktarigolidu suKavIva sarvatradali suKamaya
SrI virincAdi amara vandita jagannAtha viThalanu||16||
*********
No comments:
Post a Comment