Audio by Mrs. Nandini Sripad
ರಚನೆ : ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರು
for saahitya click ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 1 to 32
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ,
ಪಿತೃಗಣ ಸಂಧಿ (ಸಂಧಿ 14)
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ/
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಕೃತಿರಮಣ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ವಸುದೇವತೆಗಳು ಅಹಂಕಾರ ತ್ರಯದೊಳು
ಚತುರವಿಂಶತಿ ರೂಪದಿಂದಲಿ ಭೋಜ್ಯನೆನಿಸುವನು
ಹುತವಹಾಕ್ಷ ಅಂತರ್ಗತ ಜಯಾಪತಿಯು ತಾನೇ ಮೂರಧಿಕ ತ್ರಿಂಶತಿ ಸುರೂಪದಿ
ಭೋಕ್ತ್ರು ಎನಿಸುವ ಭೋಕ್ತ್ರುಗಳೊಳಿದ್ದು||1||
ಆರಧಿಕ ಮೂವತ್ತು ರೂಪದಿ ವಾರಿಜಾಪ್ತನೊಳು ಇರುತಿಹನು
ಮಾಯಾರಮಣ ಶ್ರೀ ವಾಸುದೇವನು ಕಾಲನಾಮದಲಿ
ಮೂರುವಿಧ ಪಿತೃಗಳೊಳು ವಸು ತ್ರಿಪುರಾರಿ ಆದಿತ್ಯಗ ಅನಿರುದ್ಧನು
ತೋರಿಕೊಳ್ಳದೆ ಕರ್ತೃ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯನು ಎನಿಸಿಕೊಂಬ||2||
ಸ್ವವಶ ನಾರಾಯಣನು ತಾ ಷಣ್ಣವತಿ ನಾಮದಿ ಕರೆಸುತಲಿ
ವಸು ಶಿವ ದಿವಾಕರ ಕರ್ತೃ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯೆಗಳೊಳಗಿದ್ದು
ನೆವನವಿಲ್ಲದೆ ನಿತ್ಯದಲಿ ತನ್ನವರು ಮಾಡುವ ಸೇವೆ ಕೈಕೊಂಡು
ಅವರ ಪಿತೃಗಳಿಗೀವ ಅನಂತಾನಂತ ಸುಖಗಳನು||3||
ತಂತು ಪಟದಂದದಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ ಪಂಚಾತ್ಮಕನು ಎನಿಸಿ
ವಸು ಕಂತು ಹರ ರವಿ ಕರ್ತೃಗಳೊಳಿದ್ದು
ಅನವರತ ತನ್ನ ಚಿಂತಿಸುತ ಸಂತರನು ಗುರು ಮಧ್ವಾಂತರಾತ್ಮಕ ಸಂತೈಸುವನು
ಸಂತತ ಅಖಿಳಾರ್ಥಗಳ ಪಾಲಿಸಿ ಇಹ ಪರಂಗಳಲಿ||4||
ತಂದೆ ತಾಯ್ಗಳ ಪ್ರೀತಿಗೋಸುಗ ನಿಂದ್ಯ ಕರ್ಮವ ತೊರೆದು
ವಿಹಿತಗಳು ಒಂದು ಮೀರದೆ ಸಾಂಗ ಕರ್ಮಗಳನು ಆಚರಿಸುವವರು
ವಂದನೀಯರಾಗಿ ಇಳೆಯೊಳಗೆ ದೈನಂದಿನದಿ ದೈಶಿಕ ದೈಹಿಕ ಸುಖದಿಂದ ಬಾಳ್ವರು
ಬಹು ದಿವಸದಲಿ ಕೀರ್ತಿಯುತರಾಗಿ||5||
ಅಂಶಿ ಅಂಶ ಅಂತರ್ಗತತ್ರಯ ಹಂಸವಾಹನ ಮುಖ್ಯ ದಿವಿಜರ ಅಸಂಶಯದಿ ತಿಳಿದು
ಅಂತರಾತ್ಮಕ ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ಧನನ ಸಂಸ್ಮರಣೆ ಪೂರ್ವಕದಿ
ಷಡಾಧಿಕ ತ್ರಿಂಶತಿತ್ರಯ ರೂಪವರಿತು
ವಿಪಾಂಸಗನ ಪೂಜಿಸುವರು ಅವರೇ ಕೃತಾರ್ಥರು ಎನಿಸುವರು||6||
ಮೂರುವರೆ ಸಾವಿರದ ಮೇಲೆ ಅರೆ ನೂರೈದು ರೂಪದಿ ಜನಾರ್ಧನ
ಸೂರಿಗಳು ಮಾಡುವ ಸಮಾರಾಧನೆಗೆ ವಿಘ್ನಗಳು ಬಾರದಂತೆ
ಬಹುಪ್ರಕಾರ ಖರಾರಿ ಕಾಪಾಡುವನು ಸರ್ವ ಶರೀರಗಳೊಳಿದ್ದು
ಅವರವರ ಪೆಸರಿಂದ ಕರೆಸುತಲಿ||7||
ಜಯ ಜಯ ಜಯಾಕಾಂತ ದತ್ತಾತ್ರಯ ಕಪಿಲ ಮಹಿದಾಸ ಭಕ್ತಪ್ರಿಯ
ಪುರಾತನ ಪುರುಷ ಪೂರ್ಣಾನಂದ ಮಾನಘನ
ಹಯವದನ ಹರಿ ಹಂಸ ಲೋಕತ್ರಯ ವಿಲಕ್ಷಣ
ನಿಖಿಳ ಜಗದಾಶ್ರಯ ನಿರಾಮಯ ದಯದಿ ಸಂತೈಸೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವನು||8||
ಷಣ್ಣವತಿಯೆಂಬ ಅಕ್ಷರ ಈಡ್ಯನು ಷಣ್ಣವತಿ ನಾಮದಲಿ ಕರೆಸುತ
ತನ್ನವರು ಸದ್ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕದಿಂದ ಮಾಡುತಿಹ ಪುಣ್ಯ ಕರ್ಮವ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ
ಕಾರುಣ್ಯ ಸಾಗರ ಸಲಹುವನು
ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದೇವ ಭವಾಬ್ಧಿಪೋತ ಬಹು ಪ್ರಕಾರದಲಿ||9||
ದೇಹಗಳ ಕೊಡುವವನು ಅವರವರ ಅಹರಗಳ ಕೊಡದಿಹನೆ
ಸುಮನಸ ಮಹಿತ ಮಂಗಳ ಚರಿತ ಸದ್ಗುಣ ಭರಿತನು
ಅನವರತ ಅಹಿಕ ಪಾರತ್ರಿಕ ಸುಖಪ್ರದ ವಹಿಸಿ ಬೆನ್ನಿಲಿ ಬೆಟ್ಟವ
ಅಮೃತವ ದ್ರುಹಿಣ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಉಣಿಸಿದ ಮುರಿದ ನಹಿತರನ||10||
ದ್ರುಹಿಣ ಮೊದಲಾದ ಅಮರರಿಗೆ ಸನ್ಮಹಿತ ಮಾಯಾರಮಣ
ತಾನೇ ಸ್ವಹನೆನಿಸಿ ಸಂತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ ಸರ್ವಕಾಲದಲಿ
ಪ್ರಹಿತ ಸಂಕರುಷಣನು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಹರನೆನಿಪ ಸ್ವಧಾಖ್ಯರೂಪದಿ
ಮಹಿಜ ಫಲ ತೃಣ ಪೆಸರಿನಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಅನಿರುದ್ಧ||11||
ಅನ್ನನೆನಿಸುವ ನೃಪಶುಗಳಿಗೆ ಹಿರಣ್ಯ ಗರ್ಭಾಂಡದೊಳು
ಸಂತತ ತನ್ನನ ಈಪರಿಯಿಂದ ಉಪಾಸನೆಗೈವ ಭಕ್ತರನ ಬನ್ನಬಡಿಸದೆ
ಭವ ಸಮುದ್ರ ಮಹ ಉನ್ನತಿಯ ದಾಟಿಸಿ
ಚತುರ್ವಿಧ ಅನ್ನಮಯನು ಆತ್ಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸುಖವನೀವ ಹರಿ||12||
ಮನವಚನ ಕಾಯಗಳ ದೆಶೆಯಿಂದ ಅನುದಿನದಿ ಬಿಡದೆ ಆಚರಿಸುತಿಪ್ಪ
ಅನುಚಿತೋಚಿತ ಕರ್ಮಗಳ ಸದ್ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕದಿ ಅನಿಳ ದೇವನೊಳಿಪ್ಪ
ನಾರಾಯಣಗೆ ಇದು ಅನ್ನವೆಂದು ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣವೆನುತ ಕೊಡು
ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಂತೈಪ ಕರುಣಾಳು||13||
ಏಳು ವಿಧ ಅನ್ನ ಪ್ರಕರಣವ ಕೇಳಿ ಕೋವಿದರ ಆಸ್ಯದಿಂದಲಿ
ಆಲಸವ ಮಾಡದಲೆ ಅನಿರುದ್ಧಾದಿ ರೂಪಗಳ
ಕಾಲಕಾಲದಿ ನೆನೆದು ಪೂಜಿಸು ಸ್ಥೂಲ ಮತಿಗಳಿಗೆ ಇದನು ಪೇಳದೆ
ಶ್ರೀ ಲಕುಮಿ ವಲ್ಲಭನೆ ಅನ್ನಾದನ್ನಾದನು||14||
ಎಂದರಿದು ಸಪ್ತಾನ್ನಗಳ ದೈನಂದಿನದಿ ಮರೆಯದೆ
ಸದಾ ಗೋವಿಂದಗೆ ಅರ್ಪಿಸು ನಿರ್ಭಯದಿ ಮಹಾಯಜ್ಞವು ಇದೆಂದು
ಇಂದಿರೇಶನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದಯದಿಂದ ಬೇಡಿಸಿಕೊಳದೆ
ತವಕದಿ ತಂದು ಕೊಡುವನು ಪರಮ ಮಂಗಳ ತನ್ನ ದಾಸರಿಗೆ||15||
ಸೂಜಿ ಕರದಲಿ ಪಿಡಿದು ಸಮರವ ನಾ ಜಯಿಸುವೆನು ಎಂಬ ನರನಂತೆ
ಈ ಜಗತ್ತಿನೊಳು ಉಳ್ಳ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿತ್ಯದಲಿ
ಶ್ರೀ ಜಗತ್ಪತಿ ಚರಣ ಯುಗಳ ಸರೋಜ ಭಕ್ತಿ ಜ್ಞಾನ ಪೂರ್ವಕ ಪೂಜಿಸದೆ
ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಕಾಮವ ಬಯಸಿ ಬಳಲುವರು||16||
ಶಕಟ ಭಂಜನ ಸಕಲ ಜೀವರ ನಿಕಟಗನು ತಾನಾಗಿ
ಲೋಕಕೆ ಪ್ರಕಟನಾಗದೆ ಸಕಲ ಕರ್ಮವ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸುತ
ಅಕುಟಿಲಾತ್ಮಕ ಭಕುತ ಜನರಿಗೆ ಸುಖದನೆನಿಸುವ ಸರ್ವಕಾಲದಿ
ಅಕಟಕಟ ಈತನ ಮಹಾ ಮಹಿಮೆಗಳಿಗೆ ಏನೆಂಬೆ||17||
ಶ್ರೀ ಲಕುಮಿವಲ್ಲಭನು ವೈಕುಂಠ ಆಲಯದಿ ಪ್ರಣವ ಪ್ರಕೃತಿ
ಕೀಲಾಲಜಾಸನ ಮುಖ್ಯ ಚೇತನರೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದು
ಮೂಲ ಕಾರಣಾoಶಿ ನಾಮದಿ ಲೀಲೆಗೈಸುತ ತೋರಿ ಕೊಳ್ಳದೆ
ಪಾಲಿನೊಳು ಘೃತವಿದ್ದ ತೆರದಂತೆ ಇಪ್ಪ ತ್ರಿಸ್ಥಳದಿ||18||
ಮೂರು ಯುಗದಲಿ ಮೂಲ ರೂಪನು ಸೂರಿಗಳ ಸಂತೈಸಿ
ದಿತಿಜ ಕುಮಾರಕರ ಸಂಹರಿಸಿ ಧರ್ಮವನು ಉಳುಹಬೇಕೆಂದು
ಕಾರುಣಿಕ ಭೂಮಿಯೊಳು ನಿಜ ಪರಿವಾರ ಸಹಿತ ಅವತರಿಸಿ
ಬಹು ವಿಧ ತೋರಿದನು ನರವತ್ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಸಕಲ ಚೇತನಕೆ||19||
ಕಾರಣಾಹ್ವಯ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಳಗಿದ್ದು ಆರಧಿಕ ಹದಿನೆಂಟು ತತ್ತ್ವವ
ತಾ ರಚಿಸಿ ತದ್ರೂಪ ತನ್ನಾಮಗಳನೆ ಧರಿಸಿ
ನೀರಜ ಭವಾಂಡವನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕಾರುಣಿಕ ಕಾರ್ಯಾಖ್ಯ ರೂಪದಿ ತೋರುವನು
ಸಹಜಾಹಿತಾಚಲಗಳಲಿ ಪ್ರತಿದಿನದಿ||20||
ಜೀವರಂತರ್ಯಾಮಿ ಅಂಶಿ ಕಳೇವರಗಳೊಳಗೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲಿ
ತಾ ವಿಹಾರವ ಗೈಯುತ ಅನುದಿನ ಅಂಶ ನಾಮದಲಿ
ಈ ವಿಷಯಗಳನುಂಡು ಸುಖಮಯವೀವ ಸುಖ ಸಂಸಾರ ದುಃಖವ
ದೇವ ಮಾನವ ದಾನವರಿಗೆ ಅವಿರತ ಸುಧಾಮ ಸಖ||21||
ದೇಶ ದೇಶವ ಸುತ್ತಿ ದೇಹಾಯಾಸಗೊಳಿಸದೆ ಕಾಮ್ಯ ಕರ್ಮ ದುರಾಶೆಗೊಳಗಾಗದಲೆ
ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಅಖಿಳ ಚೇತನರು
ಭೂ ಸಲಿಲ ಪಾವಕ ಸಮೀರ ಆಕಾಶ ಮೊದಲಾದ ಅಖಿಳ ತತ್ತ್ವ
ಪರೇಶಗೆ ಇವು ಅಧಿಷ್ಠಾನವು ಎಂದರಿತು ಅರ್ಚಿಸು ಅನವರತ||22||
ಎರಡು ವಿಧದಲಿ ಲೋಕದೊಳು ಜೀವರುಗಳು ಇಪ್ಪರು ಸಂತತ
ಕ್ಷರಾಕ್ಷರ ವಿಲಿಂಗ ಸಲಿಂಗ ಸೃಜ್ಯ ಅಸೃಜ್ಯ ಭೇದದಲಿ ಕರೆಸುವದು
ಜಡ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಣವಾಕ್ಷರ ಮಹದಣು ಕಾಲ ನಾಮದಿ
ಹರಿ ಸಹಿತ ಭೇದಗಳ ಪಂಚಕ ಸ್ಮರಿಸು ಸರ್ವತ್ರ||23||
ಜೀವ ಜೀವರ ಭೇದ ಜಡ ಜಡ ಜೀವ ಜಡಗಳ ಭೇದ
ಪರಮನು ಜೀವ ಜಡ ಸುವಿಲಕ್ಷಣನು ಎಂದರಿದು ನಿತ್ಯದಲಿ
ಈ ವಿರಿಂಚಿ ಅಂಡದೊಳು ಎಲ್ಲ ಟಾವಿನಲಿ ತಿಳಿದೈದು ಭೇದ
ಕಳೇವರದೊಳರಿತು ಅಚ್ಯುತನ ಪದವೈದು ಶೀಘ್ರದಲಿ||24||
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಾಖ್ಯ ದ್ವೇಧ ಅಕ್ಷರದೊಳು ರಮಾ ಮಧುಸೂದನರು
ಕ್ಷರಗಳೊಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಣವ ಕಾಲಗಳು ವೇದ ಮುಖ್ಯ ತೃಣಾoತ ಜೀವರ
ಭೇದಗಳನರಿತು ಈ ರಹಸ್ಯವ ಭೋದಿಸದೇ ಮಂದರಿಗೆ
ಸರ್ವತ್ರದಲಿ ಚಿಂತಿಪುದು||25||
ದೀಪದಿಂ ದೀಪಗಳು ಪೊರಮಟ್ಟು ಆಪಣ ಆಲಯಗಳ ತಿಮಿರಗಳ ತಾ ಪರಿಹರಗೈಸಿ
ತದ್ಗತ ಪದಾರ್ಥ ತೋರ್ಪಂತೆ
ಸೌಪರಣಿ ವರವಹನು ತಾ ಬಹು ರೂಪ ನಾಮದಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು
ಯಥೇಷ್ಟ ಮಹಿಮೆಯ ತೋರ್ಪ ತಿಳಿಸದಲೆ||26||
ನಳಿನ ಮಿತ್ರಗೆ ಇಂದ್ರಧನು ಪ್ರತಿ ಫಲಿಸುವಂತೆ
ಜಗತ್ರಯವು ಕಂಗೊಳಿಪುದು ಅಣು ಉಪಾಧಿಯಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಅಹ್ವಯದಿ ಹರಿಗೆ
ತಿಳಿಯೆ ತ್ರಿಕಕುದ್ಧಾಮನ ಅತಿ ಮಂಗಳ ಸುರೂಪವ
ಸರ್ವ ಟಾವಿಲಿ ಪೊಳೆವ ಹೃದಯಕೆ ಪ್ರತಿದಿವಸ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಪೋಷಕನು||27||
ರಸ ವಿಶೇಷದೊಳು ಅತಿ ವಿಮಲಾ ಸಿತವಸನ ತೋಯಿಸಿ ಅಗ್ನಿಯೊಳಗಿಡೆ
ಪಸರಿಸುವುದು ಪ್ರಕಾಶ ನಸಗುಂದದಲೆ ಸರ್ವತ್ರ
ತ್ರಿಶಿರ ದೂಷಣ ವೈರಿ ಭಕ್ತಿ ಸುರಸದಿ ತೋಯ್ದ ಮಹಾತ್ಮರನು
ಬಾಧಿಸವು ಭವದೊಳಗೆ ಇದ್ದರೆಯು ಸರಿ ದುರಿತ ರಾಶಿಗಳು||28||
ವಾರಿನಿಧಿಯೊಳಗುಳ್ಳ ಅಖಿಳ ನದಿಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನಿರಂತರದಿ ವಿಹಾರಗೈಯುತ
ಪರಮ ಮೋದದಲಿಪ್ಪ ತೆರದಂತೆ
ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಮಾನಿನಿಯೆನಿಸುವ ಶ್ರೀ ರಮಾ ರೂಪಗಳು ಹರಿಯಲಿ ತೋರಿತಿಪ್ಪವು
ಸರ್ವ ಕಾಲದಿ ಸಮರಹಿತವೆನಿಸಿ||29||
ಕೋಕನದ ಸಖನ ಉದಯ ಘೋಕಾಲೋಕನಕೆ ಸೊಗಸದಿರೆ
ಭಾಸ್ಕರ ತಾ ಕಳಂಕನೆ? ಈ ಕೃತೀಪತಿ ಜಗನ್ನಾಥನಿರೆ
ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸುಖಪಡಲು ಅರಿಯದ ಅವಿವೇಕಿಗಳು ನಿಂದಿಸಿದರೆ ಏನಹುದು
ಈ ಕವಿತ್ವವ ಕೇಳಿ ಸುಖಪಡದಿಹರೆ ಕೋವಿದರು||30||
ಚೇತನಾಚೇತನಗಳಲಿ ಗುರು ಮಾತರಿಶ್ವಾಂತರ್ಗತ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ
ನಿರಂತರದಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ತಿಳಿಸಿ ಕೊಳ್ಳದಲೇ
ಕಾತರವ ಪುಟ್ಟಿಸಿ ವಿಷಯದಲಿ ಧಾನರ ಮೋಹಿಸುವ
ನಿರ್ಭೀತ ನಿತ್ಯಾನಂದಮಯ ನಿರ್ದೋಷ ನಿರವದ್ಯ||31||
***
Invocation Verse
harikathāmr̥tasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve |
parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||
Verse 1
kr̥tiramaṇa pradyumna vasudēvategaḷu ahaṅkāra trayadoḷu |
caturaviṁśati rūpadindali bhōjyanenisuvanu |
hutavahākṣa antargata jayāpatiyu tānē mūradhika triṁśati surūpadi |
bhōktru enisuva bhōktrugaḷoḷiddu ||1||
Verse 2
āradhika mūvattu rūpadi vārijāptanoḷu irutihanu |
māyāramaṇa śrī vāsudēvanu kālanāmadali |
mūruvidha pitr̥gaḷu vasu tripurāri ādityaga aniruddhanu |
tōrikoḷḷade kartr̥ karma kriyanu enisikoṁba ||2||
Verse 3
svavaśa nārāyaṇanu tā ṣaṇṇavati nāmadi karesutali |
vasu śiva divākara kartr̥ karma kriyegaḷoḷagiddu |
nevanavillade nityadali tannavaru māḍuva sēve kaikoṇḍu |
avara pitr̥gaḷigīva anantānanta sukhagaḷanu ||3||
Verse 4
tantu paṭadandadali lakṣmīkānta pañcātmakanu enisi |
vasu kantu hara ravi kartrugaḷoḷagiddu |
anavarata tanna cintisuta santaranu guru madhvāntarātmaka santaisuvanu |
santata akhiḷārthagaḷa pālisi iha paraṅgaḷali ||4||
Verse 5
tande tāygaḷa prītigōsuga nindya karmava toredu |
vihitagaḷu ondu mīrade sāṅga karmagaḷanu ācarisuvavaru |
vandanīyarāgi iḷeyoḷage dainandinadi daiśika daihika sukhadinda bāḷvaru |
bahu divasadali kīrtiyutarāgi ||5||
Verse 6
aṁśi aṁśa antargatatraya haṁsavāhana mukhya divijara asaṁśayadi tiḷidu |
antarātmake śrī janārdhana saṁsmaraṇa pūrvakadi |
ṣaḍādhika triṁśatitraya rūpavaritu |
vipānsagana pūjisuru avarē kr̥tārtharu enisuvaru ||6||
Verse 7
mūruvare sāvirada mēle are nūraidu rūpadi janārdhana |
sūrigaḷu māḍuva samārādhanage vighnagaḷu bāradante |
bahuprakāra kharāri kāpāduvanu sarva śarīragaḷoḷagiddu |
avaravara pesarinda karesutali ||7||
Verse 8
jaya jaya jayākānta dattātraya kapila mahidāsa bhaktapriya |
purātana puruṣa pūrṇānanda māna-ghana |
hayavadana hari haṁsa lōkatraya viḷakṣaṇa |
nikhiḷa jagadāśraya nirāmaya dayadi santaisu endu prārthisuvanu ||8||
Verse 9
ṣaṇṇavatiyeṁba akṣara īḍyanu ṣaṇṇavati nāmadi karesuta |
tannavaru sadbhakti pūrvakadinda māḍutiha puṇya karmava svīkarisi |
kāruṇya sāgara salahuvanu |
brahmaṇyadēva bhavābdhipōta bahu prakāradali ||9||
Verse 10
dēhagaḷa koḍuvavanu avaravara aharagaḷa koḍadihane |
sumanasa mahita maṅgaḷa carita sadguṇa bharitanu |
anavarata ahika pāratrika sukhaprada vahisi bennili beṭṭava |
amrtava druhiṇa modalādavarige uṇisida murida nahitarana ||10||
Verse 11
druhiṇa modalāda amararige sanmahita māyāramaṇa |
tānē svahanenisi santr̥ptipaḍisuva sarvakāladali |
prahita saṅkaruṣaṇanu pitrugaḷige aharanēnipa svadhākhyarūpadi |
mahija phala tr̥ṇa pesarinavali pradyumna aniruddha ||11||
Verse 12
annanenisuva nr̥paśugaḷige hiraṇyagarbhāṇḍadoḷu |
santata tannana īpariyinda upāsanegaiva bhaktarana bannabaḍisade |
bhava samudra maha unnatitya dāṭisi |
caturvidha annamayanu ātma pradarśana sukhavanīva hari ||12||
Verse 13
manavacana kāyagaḷa deśeyinda anudinadi biḍade ācarisutippa |
anucitōcita karmagaḷa sadbhakti pūrvakadi aniḷa dēvanoḷippa |
nārāyaṇage idu annavendu kr̥ṣṇārpaṇavenuta koḍu |
svīkarisi santaipa karuṇāḷu ||13||
Verse 14
ēḷu vidha anna prakaraṇava kēḷi kōvidara āsyadindali |
ālasava māḍadale aniruddhādi rūpagaḷa |
kālakāladi nenedu pūjisu sthūla matigaḷige idanu pēḷade |
śrī lakumi vallabhane annādannādanu ||14||
Verse 15
endaridu saptānnagaḷa dainandinadi mareyade |
sadā gōvindage arpidu nirbhayadi mahāyajñavu idendu |
indirēśanu svīkarisi dayadinda bēḍisikoḷade |
tavakadi tandu koḍuvanu parama maṅgaḷa tanna dāsarige ||15||
Verse 16
sūji karadali piḍidu samarava nā jayisuvenu eṁba naranante |
ī jagattinolu uḷa ajñānigaḷu nityadali |
śrī jagatpati caraṇa yugaḷa sarōja bhakti jñāna pūrvaka pūjisade |
dharmārtha kāmava bayasi baḷaluvaru ||16||
Verse 17
śakaṭa bhañjana sakala jīvara nikaṭaganu tānāgi |
lōkake prakaṭanāgade sakala karmava māḍi māḍisuta |
akuṭilātmaka bhakuta janarige sukhadanenisuva sarvakāladi |
akaṭakaṭa ītana mahā mahimegaḷige ēneṁbe ||17||
Verse 18
śrī lakumivallbhanu vaikuṇṭha ālayadi praṇava prakr̥ti |
kīlālajāsana mukhya cētanaraḷage nelesiddu |
mūla kāraṇāṁśi nāmadi līlegaisuta tōri koḷḷade |
pālinoḷu ghr̥tavidda teradante ippa tristhaḷadi ||18||
Verse 19
mūru yugadali mūla rūpanu sūrigaḷa santaisi |
ditija kumārakara saṁharisi dharmavanu uḷuhabēkendu |
kāruṇika bhūmiyoḷu nija parivāra sahita avatarisi |
bahu vidha tōridanu naravat pravr̥ttiya sakala cētanake ||19||
Verse 20
kāraṇāhvaya prakr̥tiyoḷagiddu āradhika hadineṇṭu tattvava |
tā racisi tadrūpa tannāmagaḷane dharisi |
nīraja bhavāṇḍavanu nirmisi kāruṇika kāryākhya rūpadi tōruvanu |
sahajāhitācalagaḷali pratidinadi ||20||
Verse 21
jīvarantaryāmi aṁśi kaḷēvaragaḷoḷage indriyagaḷali |
tā vihārava gaiyuta anudina aṁśa nāmadi |
ī viṣayagaḷanuṇḍu sukhamayavīva sukha saṁsāra duḥkhava |
dēva mānava dānavarige avirata sudhāma sakha ||21||
Verse 22
dēśa dēśava sutti dēhāyāsagoḷisade kāmya karma durāśegoḷagāgadale |
brahmādi akhiḷa cētanaru |
bhū salila pāvaka samīra ākāśa modalāda akhiḷa tattva |
parēśage ivu adhiṣṭhānavu endaritu arcisu anavarata ||22||
Verse 23
eraḍu vidhadali lōkadoḷu jīvarugaḷu ipparu santata |
kṣarākṣara viliṅga saliṅga sr̥jya asr̥jya bhēdadali karesuvadu |
jaḍa prakr̥ti praṇavākṣara mahadaṇu kāla nāmadi |
hari sahita bhēdagaḷa pañcaka smarisu sarvatra ||23||
Verse 24
jīva jīvara bhēda jaḍa jaḍa jīva jaḍagaḷa bhēda |
paramanu jīva jaḍ suviḷakṣanānu endaridu nityadali |
ī viriñci aṇḍadoḷu ella ṭāvinali tiḷiduidu bhēda |
kaḷēvaradoḷaritu acyutana padavaidu śīghradali ||24||
Verse 25
ādiyali kṣarākṣarākhya dvēdha akṣaradoḷu ramā madhusūdanaru |
kṣaragaḷoḷu prakr̥ti praṇava kālagaḷu vēda mukhya tr̥ṇānta jīvara |
bhēdagaḷanaritu ī rahasyava bhōdisadē mandarige |
sarvatradali cintipudu ||25||
Verse 26
dīpadiṁ dīpagaḷu poramaṭṭu āpaṇa ālayagaḷa timiragaḷa tā pariharagaisi |
tadgata padārtha tōrpante |
sauparaṇi varavahanu tā bahu rūpa nāmadi ella kaḍeyali vyāpisiddu |
yathēṣṭa mahimeya tōrpa tiḷisadale ||26||
Verse 27
naḷina mitrage indradhanu prati phalisuvante |
jagattrayavu kaṅgoḷipudu aṇu upādhiyali pratibiṁba āhvadali harige |
tiḷiye trikakuddhāmana ati maṅgaḷa surūpava |
sarva ṭāvili poḷeva hr̥dayake pratidivasa prahlāda pōṣakanu ||27||
Verse 28
rasa viśēṣadoḷu ati vimalā sitavasana tōyisi agniyoḷagiḍe |
pasarisuvudu prakāśa nasagundanadale sarvatra |
triśira dūṣaṇa vairi bhakti surasadi tōyda mahātmaranu |
bādhisavu bhavadoḷage iddareyu sari durita rāśigaḷu ||28||
Verse 29
vārinidhiyoḷaguḷḷa akhiḷa nadigaḷu bēre bēre nirantaradi vihāragaiyuta |
parama mōdadalippa teradante |
mūru guṇagaḷa māniniyenisuva śrī ramā rūpagaḷu hariyali tōritippavu |
sarva kāladi samarahitavenisi ||29||
Verse 30
kōkanada sakhana udaya ghōkālōkanake sogasadire |
bhāskara tā kaḷaṅkane? ī kr̥tīpati jagannāthanire |
svīkarisi sukhapaḍalu ariyada avivēkigaḷu nindisidare ēnahudu |
ī kavitvava kēḷi sukhapaḍadihare kōvidaru ||30||
Verse 31
cētanācētanagaḷali guru mātariśvāntargata jagannātha viṭhala |
nirantaradi vyāpisi tiḷisi koḷḷadalē |
kātarava puṭṭisi viṣayadali dhānara mōhisuva |
nirbhīta nityānandamaya nirdōṣa niravadya ||31||
***
Pronunciation Guide
Short 'a' / 'e' / 'i' / 'o' / 'u': Pronounced flatly as in "u" in cup, "e" in bet, "i" in pin, "o" in for, and "u" in put.
Long 'ā' / 'ī' / 'ū' / 'ē' / 'ō': Held longer as in "a" in father, "ee" in meet, "oo" in boot, "ay" in say, and "o" in go.
Vocalic 'r̥': Pronounced like a short, rolling "ru" or "ri" sound (e.g., kr̥ti sounds like kriti or kruti).
Dots Below ('ṭ', 'ḍ', 'ṇ', 'ḷ'): Retroflex letters where the tongue curls backward to touch the roof of the mouth.
Anusvara 'ṁ' / 'ṅ': Creates a nasalized humming sound like the "ng" in sing or "m" depending on the following letter.
***
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ ೧೪ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವಾದ 'ಪಿತೃಗಣ ಸಂಧಿ'ಯ (೧ ರಿಂದ ೩೧ ಪದ್ಯಗಳ) ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
೧. ಭೋಗ-ಭೋಕ್ತೃ ಭಾವ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದ ದಿವ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ (ಪದ್ಯ ೧–೪)
ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಈ ಸಂಧಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಹೇಗೆ ಲೌಕಿಕ ಯಜ್ಞದ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೀವಿಯ ಚೇತನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದ್ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು: ಶ್ರೀಹರಿಯು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರೂಪದಿಂದ ನಮ್ಮ ತ್ರಿವಿಧ ಅಹಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ೨೪ ರೂಪಗಳಾಗಿ ನೆಲೆಸಿ, ತಾನೇ 'ಭೋಜ್ಯ' (ಉಣ್ಣಲ್ಪಡುವ ಪದಾರ್ಥ ಅಥವಾ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಅನ್ನ) ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರುದ್ರದೇವನಲ್ಲಿ ಜಯಾಪತಿ ನಾಮದಿಂದ ೩೩ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜೀವಿಗಳೊಳಗೆ 'ಭೋಕ್ತೃ' (ಉಣ್ಣುವವನು) ಆಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಉಣ್ಣುತ್ತಾನೆ.
ಕಾಲ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದ ನಿಯಾಮಕ: ವಾಸುದೇವ ಮತ್ತು ಅನಿರುದ್ಧ ರೂಪಗಳಿಂದ ಆತನು ಪಿತೃದೇವತೆಗಳಾದ ವಸು, ರುದ್ರ, ಆದಿತ್ಯರಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸದೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಮಾಡುವವನು (ಕರ್ತೃ), ಮಾಡಲ್ಪಡುವ ಕ್ರಿಯೆ (ಕರಿಯಾ) ಮತ್ತು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಪಿತೃಗಳು (ಕರ್ಮ) ಆಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.
ಮೂಲ ತತ್ತ್ವ: ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದಂತೆ ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೂಲಿನಂತೆ ಭಗವಂತನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದಾನೆ. ಭಕ್ತರು ಮಾಡುವ ಪಿತೃಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅವರ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅನಂತ ಮುಕ್ತಿ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
೨. ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಣೆ (ಪದ್ಯ ೫–೮)
ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಧರ್ಮ, ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಭಗವಂತನ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಮಾತೃ-ಪಿತೃ ಭಕ್ತಿ: ಯಾರು ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ನಿಂದ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತೊರೆದು, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಗಳಾಗಿ, ಸಕಲ ದೈಹಿಕ-ಮಾನಸಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಕೀರ್ತಿವಂತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ರಕ್ಷಣಾ ರೂಪಗಳು: ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮಾಡುವ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನಗಳು ಬಾರದಂತೆ ಕಾಯಲು ಭಗವಂತನು ೧೦೮ ರೂಪಗಳನ್ನು, ಹಾಗೂ ಮತ್ತೂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ೩,೫೫೫ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿದ್ದು ಅವರವರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಆತನು ಕಾಯುತ್ತಾನೆ.
೩. ಪೋಷಣೆಯ ರಹಸ್ಯ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಾನ್ನ ತತ್ತ್ವ (ಪದ್ಯ ೯–೧೫)
ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ನದ ಮಹಿಮೆ, ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಭಗವದರ್ಪಣೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಜಗತ್ಪೋಷಕ: ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಶರೀರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಭಗವಂತನು ಅವರಿಗೆ ದಿನದ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೊಡದೆ ಇರುತ್ತಾನೆಯೇ? ಖಂಡಿತ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದೆ ಕೂರ್ಮಾವತಾರ ತಾಳಿ ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಮೃತವನ್ನು ಉಣಿಸಿದವನು ಅವನೇ.
ಯಜ್ಞದ ಶಕ್ತಿ: ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆತನು 'ಸ್ವಾಹಾ' ರೂಪದಿಂದಲೂ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಅನ್ನದಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಧಾ' ರೂಪದಿಂದಲೂ ಇದ್ದು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಧಾನ್ಯ, ಹಣ್ಣು, ಹಂಪಲುಗಳಲ್ಲೂ ಅನಿರುದ್ಧ-ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರೂಪಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಸಪ್ತಾನ್ನಗಳು (ಏಳು ವಿಧದ ಅನ್ನ): ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ವೇದಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾದ 'ಏಳು ವಿಧದ ಅನ್ನ'ಗಳ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಅನ್ನವೂ ಹೌದು, ಅನ್ನವನ್ನು ಉಣ್ಣುವವನೂ ಹೌದು. ನಾವು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು, ಉಣ್ಣುವ ಅನ್ನವನ್ನು "ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣಮಸ್ತು" ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ, ನಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನವೇ ಒಂದು ಮಹಾಯಜ್ಞವಾಗುತ್ತದೆ.
೪. ಲೌಕಿಕದ ಭ್ರಮೆ ಮತ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸತ್ಯ (ಪದ್ಯ ೧೬–೨೧)
ಈ ಪದ್ಯಗಳು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ಲೌಕಿಕ ಆಶೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಹೋಲಿಸಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಸೂಜಿಯ ಉಪಮೆ: ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತಿ-ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳ ಬೆನ್ನಟ್ಟುವ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಕೈಯಲ್ಲೊಂದು ಸಣ್ಣ ಸೂಜಿ ಹಿಡಿದು ಮಹಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತೇನೆಂದು ಹೊರಡುವ ಮೂರ್ಖನಂತಿದ್ದಾರೆ.
ಅಡಗಿರುವ ಸತ್ಯ: ಹಾಲಿನ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ತುಪ್ಪವು ಹೇಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದೆ ಅಡಗಿದೆಯೋ, ಹಾಗೆ ಭಗವಂತನು ಜಗತ್ತಿನ ಬಿಂಬ-ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದಾನೆ.
ಕರ್ಮಫಲದಾತ: ಜೀವಿಗಳ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಂಶ ರೂಪಗಳಿಂದ ಇದ್ದುಕೊಂಡು ಆತನೇ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಭೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಸುಖವನ್ನೂ, ಮಾನವರಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ಸಂಸಾರವನ್ನೂ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರಿಗೆ ತಾಮಸ ದುಃಖವನ್ನೂ ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೀಡುವ ಸುಧಾಮ ಸಖ (ಕುಚೇಲನ ಗೆಳೆಯ) ಈತನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
೫. ಪಂಚಭೇದ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಸರ್ವತ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (ಪದ್ಯ ೨೨–೨೫)
ಈ ಭಾಗವು ದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂಲ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ನಿಜವಾದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ: ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ದೇಶ-ದೇಶ ಅಲೆದು ದೇಹವನ್ನು ದಂಡಿಸಬೇಡ. ಪಂಚಭೂತಗಳಾದ ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶಗಳೇ ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನಗಳಾಗಿವೆ (ನೆಲೆಗಳು) ಎಂದು ಅರಿತು ನೀನಿರುವೆಡೆಯೇ ಆರಾಧಿಸು.
ಪಂಚಭೇದಗಳು: ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದ ಬಯಸುವವನು ಈ ೫ ಶಾಶ್ವತ ಭೇದಗಳನ್ನು ನಿರಂತರ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು:
ಜೀವ-ಜೀವ ಭೇದ (ಒಂದು ಜೀವಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಜೀವಿಗೆ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ).
ಜಡ-ಜಡ ಭೇದ (ಒಂದು ಜಡ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ).
ಜೀವ-ಜಡ ಭೇದ.
ಈಶ-ಜೀವ ಭೇದ (ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೂ ಜೀವನಿಗೂ ಇರುವ ಭೇದ).
ಈಶ-ಜಡ ಭೇದ (ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೂ ಜಡಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಇರುವ ಭೇದ).
ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಮಂದಮತಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸದೆ ಮನದಲ್ಲೇ ಮನನ ಮಾಡಬೇಕು.
೬. ಭಗವನ್ಮಹಿಮೆ, ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಯ (ಪದ್ಯ ೨೬–೩೧)
ಕೊನೆಯ ಪದ್ಯಗಳು ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯ ಕೃಪೆಯ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಈ ಗ್ರಂಥದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ.
ರಸಾಯನದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ವಸ್ತ್ರ: ಒಂದು ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷ ರಸದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟರೆ ಅದು ಸುಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ಸಂಸಾರದ ಕಷ್ಟಗಳಾಗಲಿ, ಪಾಪದ ರಾಶಿಗಳಾಗಲಿ ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ: ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ನೀರಿನ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಾಗಿ ಮೂಡುವಂತೆ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದೆ.
ಗೂಬೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ: ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶವು ಗೂಬೆಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕತ್ತಲೆಯಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಅದು ಸೂರ್ಯನ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಗೂಬೆಯ ಕಣ್ಣಿನ ದೋಷ. ಹಾಗೆಯೇ, ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನ ದಿವ್ಯ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿಂದಿಸಿದರೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಹಿರಿಮೆಗೇನೂ ಕುಂದಿಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆನಂದ ಪಟ್ಟೇ ಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಉಪಸಂಹಾರ: ಈ ಸಂಧಿಯು ಭಗವಂತನನ್ನು 'ನಿರ್ದೋಷ' (ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲದವನು), 'ನಿರ್ಭೀತ' ಮತ್ತು 'ನಿತ್ಯಾನಂದಮಯ' ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ, ಆತನು ಜಗನ್ನಾಟಕವನ್ನು ಸೂತ್ರಧಾರನಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸದಾ ಸಲಹುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.:
Meaning
ಮಂಗಳಾಚರಣೆ ಪದ್ಯ
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ/
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಪದ್ಯ ೧
ಕೃತಿರಮಣ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ವಸುದೇವತೆಗಳು ಅಹಂಕಾರ ತ್ರಯದೊಳು
ಚತುರವಿಂಶತಿ ರೂಪದಿಂದಲಿ ಭೋಜ್ಯನೆನಿಸುವನು
ಹುತವಹಾಕ್ಷ ಅಂತರ್ಗತ ಜಯಾಪತಿಯು ತಾನೇ ಮೂರಧಿಕ ತ್ರಿಂಶತಿ ಸುರೂಪದಿ
ಭೋಕ್ತ್ರು ಎನಿಸುವ ಭೋಕ್ತ್ರುಗಳೊಳಿದ್ದು||೧||
ಭಾವಾರ್ಥ: ವೈಕಾರಿಕ, ತೈಜಸ ಮತ್ತು ತಾಮಸ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಧದ ಅಹಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿಪತಿಯಾದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರೂಪದ ಭಗವಂತನು, ೮ ವಸುದೇವತೆಗಳ ಒಳಗೆ ತಲಾ ೩ ರೂಪಗಳಂತೆ ಒಟ್ಟು ೨೪ (ಚತುರವಿಂಶತಿ) ರೂಪಗಳಿಂದ ತಾನೇ 'ಭೋಜ್ಯ' (ಉಣ್ಣಲ್ಪಡುವ ಪದಾರ್ಥ) ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಮುಕ್ಕಣ್ಣನಾದ ರುದ್ರದೇವರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಜಯಾಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ೩೩ (ಮೂರಧಿಕ ತ್ರಿಂಶತಿ) ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಉಣ್ಣುವ ಜೀವರಲ್ಲಿ (ಭೋಕ್ತೃಗಳಲ್ಲಿ) ನಿಂತು ತಾನೇ ನಿಜವಾದ 'ಭೋಕ್ತೃ' (ಉಣ್ಣುವವನು) ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨
ಆರಧಿಕ ಮೂವತ್ತು ರೂಪದಿ ವಾರಿಜಾಪ್ತನೊಳು ಇರುತಿಹನು
ಮಾಯಾರಮಣ ಶ್ರೀ ವಾಸುದೇವನು ಕಾಲನಾಮದಲಿ
ಮೂರುವಿಧ ಪಿತೃಗಳೊಳು ವಸು ತ್ರಿಪುರಾರಿ ಆದಿತ್ಯಗ ಅನಿರುದ್ಧನು
ತೋರಿಕೊಳ್ಳದೆ ಕರ್ತೃ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯನು ಎನಿಸಿಕೊಂಬ||೨||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಮಾಯಾರಮಣನಾದ ಶ್ರೀ ವಾಸುದೇವನು 'ಕಾಲ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ (ವಾರಿಜಾಪ್ತ) ೩೬ (ಆರಧಿಕ ಮೂವತ್ತು) ರೂಪಗಳಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನೇ ಮೂರು ವಿಧದ ಪಿತೃ ದೇವತೆಗಳಾದ ವಸು, ರುದ್ರ (ತ್ರಿಪುರಾರಿ) ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯರಲ್ಲಿ ಅನಿರುದ್ಧ ರೂಪದಿಂದ ಇದ್ದುಕೊಂಡು, ತಾನು ಹೊರಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಆಯಾ ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳ ಕರ್ತೃ (ಮಾಡುವವನು), ಕರ್ಮ (ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ (ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ) ಎಲ್ಲವೂ ತಾನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೩
ಸ್ವವಶ ನಾರಾಯಣನು ತಾ ಷಣ್ಣವತಿ ನಾಮದಿ ಕರೆಸುತಲಿ
ವಸು ಶಿವ ದಿವಾಕರ ಕರ್ತೃ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯೆಗಳೊಳಗಿದ್ದು
ನೆವನವಿಲ್ಲದೆ ನಿತ್ಯದಲಿ ತನ್ನವರು ಮಾಡುವ ಸೇವೆ ಕೈಕೊಂಡು
ಅವರ ಪಿತೃಗಳಿಗೀವ ಅನಂತಾನಂತ ಸುಖಗಳನು||೩||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರನಾದ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣನು ೯೬ (ಷಣ್ಣವತಿ) ರೂಪ ಮತ್ತು ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ವಸು, ಶಿವ, ಸೂರ್ಯರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ಕರ್ತೃ-ಕರ್ಮ-ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದು, ತನ್ನ ಭಕ್ತರು ಯಾವುದೇ ನೆಪ-ವಂಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಆ ಭಕ್ತರ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅನಂತಾನಂತ ಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೪
ತಂತು ಪಟದಂದದಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ ಪಂಚಾತ್ಮಕನು ಎನಿಸಿ
ವಸು ಕಂತು ಹರ ರವಿ ಕರ್ತೃಗಳೊಳಿದ್ದು
ಅನವರತ ತನ್ನ ಚಿಂತಿಸುತ ಸಂತರನು ಗುರು ಮಧ್ವಾಂತರಾತ್ಮಕ ಸಂತೈಸುವನು
ಸಂತತ ಅಖಿಳಾರ್ಥಗಳ ಪಾಲಿಸಿ ಇಹ ಪರಂಗಳಲಿ||೪||
ಭಾವಾರ್ಥ: ನೂಲು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರದೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿರುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತನು ನಾರಾಯಣಾದಿ ಪಂಚರೂಪಗಳಿಂದ (ಪಂಚಾತ್ಮಕ) ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ವಸು, ಮನ್ಮಥ (ಕಂತು), ಶಿವ, ಸೂರ್ಯ ಹಾಗೂ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವ ಕರ್ತೃಗಳ ಒಳಗಿದ್ದುಕೊಂಡು, ತನ್ನನ್ನು ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅವರಿಗೆ ಇಹಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಕಲ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೫
ತಂದೆ ತಾಯ್ಗಳ ಪ್ರೀತಿಗೋಸುಗ ನಿಂದ್ಯ ಕರ್ಮವ ತೊರೆದು
ವಿಹಿತಗಳು ಒಂದು ಮೀರದೆ ಸಾಂಗ ಕರ್ಮಗಳನು ಆಚರಿಸುವವರು
ವಂದನೀಯರಾಗಿ ಇಳೆಯೊಳಗೆ ದೈನಂದಿನದಿ ದೈಶಿಕ ದೈಹಿಕ ಸುಖದಿಂದ ಬಾಳ್ವರು
ಬಹು ದಿವಸದಲಿ ಕೀರ್ತಿಯುತರಾಗಿ||೫||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಯಾರು ತಂದೆ-ತಾಯಂದಿರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆಜ್ಞೆಗಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು (ನಿಂದ್ಯ ಕರ್ಮ) ಬಿಟ್ಟು, ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಧಿಸಿದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು (ವಿಹಿತ) ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಮೀರದಂತೆ ಸಾಂಗವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ (ವಂದನೀಯರು). ಅವರು ದೈನಂದಿನ, ದೇಶಕಾಲ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ, ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿವಂತರಾಗಿ ಬಾಳುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೬
ಅಂಶಿ ಅಂಶ ಅಂತರ್ಗತತ್ರಯ ಹಂಸವಾಹನ ಮುಖ್ಯ ದಿವಿಜರ ಅಸಂಶಯದಿ ತಿಳಿದು
ಅಂತರಾತ್ಮಕ ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ಧನನ ಸಂಸ್ಮರಣೆ ಪೂರ್ವಕದಿ
ಷಡಾಧಿಕ ತ್ರಿಂಶತಿತ್ರಯ ರೂಪವರಿತು
ವಿಪಾಂಸಗನ ಪೂಜಿಸುವರು ಅವರೇ ಕೃತಾರ್ಥರು ಎನಿಸುವರು||೬||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಮೂಲರೂಪಿಯಾದ ಅಂಶಿ (ಶ್ರೀಹರಿ), ಆತನ ಅಂಶರೂಪಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ (ಹಂಸವಾಹನ) ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಮೂರು ರೂಪಗಳು ಇರುವುದನ್ನು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆ ದೇವತೆಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮನಾದ ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಸದಾ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ಆತನ ೧೦೮ (ಷಡಾಧಿಕ ತ್ರಿಂಶತಿತ್ರಯ = ೩೬ × ೩) ರೂಪಗಳ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಪಾಪರಹಿತನಾದ (ವಿಪಾಂಸಗ) ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರೇ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧನ್ಯರು (ಕೃತಾರ್ಥರು).
ಪದ್ಯ ೭
ಮೂರುವರೆ ಸಾವಿರದ ಮೇಲೆ ಅರೆ ನೂರೈದು ರೂಪದಿ ಜನಾರ್ಧನ
ಸೂರಿಗಳು ಮಾಡುವ ಸಮಾರಾಧನೆಗೆ ವಿಘ್ನಗಳು ಬಾರದಂತೆ
ಬಹುಪ್ರಕಾರ ಖರಾರಿ ಕಾಪಾಡುವನು ಸರ್ವ ಶರೀರಗಳೊಳಿದ್ದು
ಅವರವರ ಪೆಸರಿಂದ ಕರೆಸುತಲಿ||೭||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಜ್ಞಾನಿಗಳು (ಸೂರಿಗಳು) ಮಾಡುವ ದೇವತಾರಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಘ್ನಗಳು ಬಾರದಂತೆ, ಭಗವಂತನು ೩,೫೫೫ (ಮೂರುವರೆ ಸಾವಿರದ ಮೇಲೆ ಅರೆ ನೂರೈದು) ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಖರಾಸುರನ ಶತ್ರುವಾದ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯು (ಖರಾರಿ) ಎಲ್ಲರ ಶರೀರಗಳಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ತಾನು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಭಕ್ತರನ್ನು ಬಹುಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೮
ಜಯ ಜಯ ಜಯಾಕಾಂತ ದತ್ತಾತ್ರಯ ಕಪಿಲ ಮಹಿದಾಸ ಭಕ್ತಪ್ರಿಯ
ಪುರಾತನ ಪುರುಷ ಪೂರ್ಣಾನಂದ ಮಾನಘನ
ಹಯವದನ ಹರಿ ಹಂಸ ಲೋಕತ್ರಯ ವಿಲಕ್ಷಣ
ನಿಖಿಳ ಜಗದಾಶ್ರಯ ನಿರಾಮಯ ದಯದಿ ಸಂತೈಸೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವನು||೮||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಜಯಾದೇವಿಯ ಪತಿಯೇ, ದತ್ತಾತ್ರೇಯ, ಕಪಿಲ, ಮಹಿದಾಸ ರೂಪಿಯೇ, ಭಕ್ತಪ್ರಿಯನೇ, ಅನಾದಿ ಪುರುಷನೇ, ಪೂರ್ಣಾನಂದಮಯನೇ, ಜ್ಞಾನದೇವನಾದ ಹಯವದನನೇ, ಹರಿಯೇ, ಹಂಸರೂಪಿಯೇ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ವಿಲಕ್ಷಣನಾದವನೇ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತನೇ, ದೋಷರಹಿತನೇ (ನಿರಾಮಯ), ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ! ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸು ಎಂದು ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೯
ಷಣ್ಣವತಿಯೆಂಬ ಅಕ್ಷರ ಈಡ್ಯನು ಷಣ್ಣವತಿ ನಾಮದಲಿ ಕರೆಸುತ
تನ್ನವರು ಸದ್ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕದಿಂದ ಮಾಡುತಿಹ ಪುಣ್ಯ ಕರ್ಮವ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ
ಕಾರುಣ್ಯ ಸಾಗರ ಸಲಹುವನು
ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದೇವ ಭವಾಬ್ಧಿಪೋತ ಬಹು ಪ್ರಕಾರದಲಿ||೯||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡಲು ಯೋಗ್ಯನಾದ (ಈಡ್ಯನು) ಭಗವಂತನು ೯೬ (ಷಣ್ಣವತಿ) ಅಕ್ಷರಗಳ ಮಂತ್ರಪ್ರತಿಪಾದ್ಯನಾಗಿ, ೯೬ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಭಕ್ತರು ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಪಿತೃಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಆ ಕಾರುಣ್ಯಸಾಗರನು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನಿಗಳ ದೇವನಾದ ಆ ಹರಿಯು ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವ ದೋಣಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ (ಭವಾಬ್ಧಿಪೋತ).
ಪದ್ಯ ೧೦
ದೇಹಗಳ ಕೊಡುವವನು ಅವರವರ ಅಹರಗಳ ಕೊಡದಿಹನೆ
ಸುಮನಸ ಮಹಿತ ಮಂಗಳ ಚರಿತ ಸದ್ಗುಣ ಭರಿತನು
ಅನವರತ ಅಹಿಕ ಪಾರತ್ರಿಕ ಸುಖಪ್ರದ ವಹಿಸಿ ಬೆನ್ನಿಲಿ ಬೆಟ್ಟವ
ಅಮೃತವ ದ್ರುಹಿಣ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಉಣಿಸಿದ ಮುರಿದ ನಹಿತರನ||೧೦||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ದೇಹಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಭಗವಂತನು, ಅವರಿಗೆ ಬದುಕಲು ಬೇಕಾದ ಆಹಾರವನ್ನು (ಅಹರ) ಕೊಡದೇ ಇರುತ್ತಾನೆಯೇ? ಖಂಡಿತ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಕೊಂಡಾಡಲ್ಪಡುವ, ಮಂಗಳಕರ ಚರಿತ್ರೆಯುಳ್ಳ, ಸದ್ಗುಣಭರಿತನಾದ ಆ ಹರಿಯು ಇಹಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಗಳ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಹಿಂದೆ ಕೂರ್ಮರೂಪ ತಾಳಿ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಸಮುದ್ರ ಮಥನ ಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ (ದ್ರುಹಿಣ) ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಮೃತವನ್ನು ಉಣಿಸಿ, ದೈತ್ಯರಾದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು (ನಹಿತರ) ಸಂಹರಿಸಿದ ಕರುಣಾಮಯಿ ಆತ.
ಪದ್ಯ ೧೧
ದ್ರುಹಿಣ ಮೊದಲಾದ ಅಮರರಿಗೆ ಸನ್ಮಹಿತ ಮಾಯಾರಮಣ
ತಾನೇ ಸ್ವಹನೆನಿಸಿ ಸಂತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ ಸರ್ವಕಾಲದಲಿ
ಪ್ರಹಿತ ಸಂಕರುಷಣನು ಪิตೃಗಳಿಗೆ ಅಹರನೆನಿಪ ಸ್ವಧಾಖ್ಯರೂಪದಿ
ಮಹಿಜ ಫಲ ತೃಣ ಪೆಸರಿನಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಅನಿರುದ್ಧ||೧೧||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಬ್ರಹ್ಮ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಮಾಯಾರಮಣ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ 'ಸ್ವಾಹಾ' (ಸ್ವಹ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸಂಕರ್ಷಣ ದೇವನು ಪಿತೃದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆಹಾರರೂಪನಾಗಿ 'ಸ್ವಧಾ' (ಸ್ವಧಾಖ್ಯ) ಎಂಬ ರೂಪದಿಂದ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಧಾನ್ಯಗಳು (ಮಹಿಜ), ಹಣ್ಣುಗಳು (ಫಲ) ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಅನಿರುದ್ಧ ರೂಪಗಳಿಂದ ಇದ್ದು ಸರ್ವರನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೨
ಅನ್ನನೆನಿಸುವ ನೃಪಶುಗಳಿಗೆ ಹಿರಣ್ಯ ಗರ್ಭಾಂಡದೊಳು
ಸಂತತ ತನ್ನನ ಈಪರಿಯಿಂದ ಉಪಾಸನೆಗೈವ ಭಕ್ತರನ ಬನ್ನಬಡಿಸದೆ
ಭವ ಸಮುದ್ರ ಮಹ ಉನ್ನತಿಯ ದಾಟಿಸಿ
ಚತುರ್ವಿಧ ಅನ್ನಮಯನು ಆತ್ಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸುಖವನೀವ ಹರಿ||೧೨||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೊಳಗಿರುವ ರಾಜರು, ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಶುಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಅನ್ನದಾತನಾಗಿರುವ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಯಾರು ಸದಾ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅಂತಹ ಭಕ್ತರನ್ನು ಭಗವಂತನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಪಡಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ (ಬನ್ನಬಡಿಸದೆ). ಅವರನ್ನು ಭೀಕರ ಸಂಸಾರ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ದಾಟಿಸಿ, ಭಕ್ಷ್ಯ, ಭೋಜ್ಯ, ಚೋಷ್ಯ, ಲೇಹ್ಯ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಅನ್ನದಲ್ಲೂ ತಾನೇ ತುಂಬಿರುವ ಆ ಅನ್ನಮಯ ಹರಿಯು ಅವರಿಗೆ ಅಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವನ್ನು (ಆತ್ಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸುಖ) ನೀಡಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೩
ಮನವಚನ ಕಾಯಗಳ ದೆಶೆಯಿಂದ ಅನುದಿನದಿ ಬಿಡದೆ ಆಚರಿಸುತಿಪ್ಪ
ಅನುಚಿತೋಚಿತ ಕರ್ಮಗಳ ಸದ್ಭಕ್ತಿ ಪೂರ್ವಕದಿ ಅನಿಳ ದೇವನೊಳಿಪ್ಪ
ನಾರಾಯಣಗೆ ಇದು ಅನ್ನವೆಂದು ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣವೆನುತ ಕೊಡು
ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಂತೈಪ ಕರುಣಾಳು||೧೩||
ಭಾವಾರ್ಥ: ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು ಮತ್ತು ಶರೀರದಿಂದ (ಮನವಚನ ಕಾಯ) ದಿನನಿತ್ಯ ಅರಿಯದೇ ಅಥವಾ ಅರಿತು ಮಾಡುವ ಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಯೋಗ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು (ಅನುಚಿತೋಚಿತ ಕರ್ಮ), ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ (ಅನಿಳ ದೇವ) ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣನಿಗೆ "ಇದು ನೈವೇದ್ಯ/ಅನ್ನ" ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ "ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣಮಸ್ತು" ಎಂದು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆ ಕರುಣಾಳುವಾದ ದೇವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂತೈಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೪
ಏಳು ವಿಧ ಅನ್ನ प्रकरणವ ಕೇಳಿ ಕೋವಿದರ ಆಸ್ಯದಿಂದಲಿ
ಆಲಸವ ಮಾಡದಲೆ ಅನಿರುದ್ಧಾದಿ ರೂಪಗಳ
ಕಾಲಕಾಲದಿ ನೆನೆದು ಪೂಜಿಸು ಸ್ಥೂಲ ಮತಿಗಳಿಗೆ ಇದನು ಪೇಳದೆ
ಶ್ರೀ ಲಕುಮಿ ವಲ್ಲಭನೆ ಅನ್ನಾದನ್ನಾದನು||೧೪||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಗುರುಗಳ ಮುಖದಿಂದ (ಕೋವಿದರ ಆಸ್ಯದಿಂದಲಿ) ವೇದೋಕ್ತವಾದ ಏಳು ವಿಧದ ಅನ್ನದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಆಲಸ್ಯ ಮಾಡದೆ ಕೇಳಿ ತಿಳಿ. ಆಯಾ ಅನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ಅನಿರುದ್ಧ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ವಾಸುದೇವ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಪೂಜಿಸು. ಈ ಪರಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಮಂದಮತಿಗಳಿಗೆ (ಸ್ಥೂಲ ಮತಿಗಳಿಗೆ) ಹೇಳಬೇಡ. ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯೇ ಅನ್ನವೂ ಹೌದು, ಅದನ್ನು ಉಣ್ಣುವವನೂ (ಅನ್ನಾದನ್ನಾದನು) ಹೌದು ಎಂದು ತಿಳಿ.
ಪದ್ಯ ೧೫
ಎಂದರಿದು ಸಪ್ತಾನ್ನಗಳ ದೈನಂದಿನದಿ ಮರೆಯದೆ
ಸದಾ ಗೋವಿಂದಗೆ ಅರ್ಪಿಸು ನಿರ್ಭಯದಿ ಮಹಾಯಜ್ಞವು ಇದೆಂದು
ಇಂದಿರೇಶನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ದಯದಿಂದ ಬೇಡಿಸಿಕೊಳದೆ
ತವಕದಿ ತಂದು ಕೊಡುವನು ಪರಮ ಮಂಗಳ ತನ್ನ ದಾಸರಿಗೆ||೧೫||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಈ ಮೇಲಿನಂತೆ ತಿಳಿದು, ನಿತ್ಯವೂ ಏಳು ವಿಧದ ಅನ್ನಗಳನ್ನು ಮರೆಯದೇ ಗೋವಿಂದನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸು. ಈ ಅನುಸಂಧಾನವೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞ (ಮಹಾಯಜ್ಞ) ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಇಂದಿರೇಶನು ಆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ನಮ್ಮಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಅಥವಾ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಯದೇ, ತಾನೇ ಆತುರದಿಂದ (ತವಕದಿ) ಬಂದು ತನ್ನ ದಾಸರಿಗೆ ಪರಮ ಮಂಗಳವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೬
ಸೂಜಿ ಕರದಲಿ ಪಿಡಿದು ಸಮರವ ನಾ ಜಯಿಸುವೆನು ಎಂಬ ನರನಂತೆ
ಈ ಜಗತ್ತಿನೊಳು ಉಳ್ಳ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿತ್ಯದಲಿ
ಶ್ರೀ ಜಗತ್ಪತಿ ಚರಣ ಯುಗಳ ಸರೋಜ ಭಕ್ತಿ ಜ್ಞಾನ ಪೂರ್ವಕ ಪೂಜಿಸದೆ
ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಕಾಮವ ಬಯಸಿ ಬಳಲುವರು||೧೬||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸೂಜಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಮಹಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದು ಬರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೊರಡುವ ಮೂರ್ಖ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಈ ಲೋಕದ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಒಡೆಯನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಕಮಲದಂತಿರುವ ಪಾದಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕವಾದ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮಗಳನ್ನು ಬಯಸಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಾ ಬಳಲುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೧೭
ಶಕಟ ಭಂಜನ ಸಕಲ ಜೀವರ ನಿಕಟಗನು ತಾನಾಗಿ
ಲೋಕಕೆ ಪ್ರಕಟನಾಗದೆ ಸಕಲ ಕರ್ಮವ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸುತ
ಅಕುಟಿಲಾತ್ಮಕ ಭಕುತ ಜನರಿಗೆ ಸುಖದನೆನಿಸುವ ಸರ್ವಕಾಲದಿ
ಅಕಟಕಟ ಈತನ ಮಹಾ ಮಹಿಮೆಗಳಿಗೆ ಏನೆಂಬೆ||೧೭||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಶಕಟಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು (ಶಕಟ ಭಂಜನ) ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ (ನಿಕಟಗನು) ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನು ಲೌಕಿಕ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗದೇ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಪಟವಿಲ್ಲದ ನಿರ್ಮಲ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸದಾ ಮೋಕ್ಷ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವ ಆ ಭಗವಂತನ ಮಹಾ ಮಹಿಮೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಅದ್ಭುತವಾದವುಗಳು! ಅಕಟಕಟಾ, ಆ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಯಾರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ಪದ್ಯ ೧೮
ಶ್ರೀ ಲಕುಮಿವಲ್ಲಭನು ವೈಕುಂಠ ಆಲಯದಿ ಪ್ರಣವ ಪ್ರಕೃತಿ
ಕೀಲಾಲಜಾಸನ ಮುಖ್ಯ ಚೇತನರೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದು
ಮೂಲ ಕಾರಣಾoಶಿ ನಾಮದಿ ಲೀಲೆಗೈಸುತ ತೋರಿ ಕೊಳ್ಳದೆ
ಪಾಲಿನೊಳು ಘೃತವಿದ್ದ ತೆರದಂತೆ ಇಪ್ಪ ತ್ರಿಸ್ಥಳದಿ||೧೮||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯು ತನ್ನ ಪರಮಧಾಮವಾದ ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ದೇವಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಣವ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕಮಲ ಸಂಭವನಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಲ್ಲಿ (ಕೀಲಾಲಜಾಸನ) ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನೇ ಮೂಲ ಕಾರಣನಾದ 'ಅಂಶಿ' ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ತಾನು ಹೊರಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಹಾಲಿನ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ತುಪ್ಪವು (ಘೃತ) ಹೇಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸದೇ ಅಡಗಿದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ಬಿಂಬ, ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ (ತ್ರಿಸ್ಥಳದಿ) ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೯
ಮೂರು ಯುಗದಲಿ ಮೂಲ ರೂಪನು ಸೂರಿಗಳ ಸಂತೈಸಿ
ದಿತಿಜ ಕುಮಾರಕರ ಸಂಹರಿಸಿ ಧರ್ಮವನು ಉಳುಹಬೇಕೆಂದು
ಕಾರುಣಿಕ ಭೂಮಿಯೊಳು ನಿಜ ಪರಿವಾರ ಸಹಿತ ಅವತರಿಸಿ
ಬಹು ವಿಧ ತೋರಿದನು ನರವತ್ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಸಕಲ ಚೇತನಕೆ||೧೯||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ ಮತ್ತು ದ್ವಾಪರ ಎಂಬ ಮೂರು ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು ತನ್ನ ಮೂಲ ರೂಪಗಳಿಂದಲೇ ಬಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು (ಸೂರಿಗಳು) ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ದೈತ್ಯರ ಸಂತತಿಯನ್ನು (ದಿತಿಜ ಕುಮಾರಕರು) ಸಂಹರಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಆ ಕರುಣಾಮಯಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ತನ್ನ ನಿತ್ಯ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ (ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ) ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದನು. ಹಾಗೆ ಅವತರಿಸಿದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾ (ನರವತ್ ಪ್ರವೃತ್ತಿ) ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಬುದ್ಧಿ ಭ್ರಮಣೆಯಾಗುವಂತೆ ಅನೇಕ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ತೋರಿದನು.
ಪದ್ಯ ೨೦
ಕಾರಣಾಹ್ವಯ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಳಗಿದ್ದು ಆರಧಿಕ ಹದಿನೆಂಟು ತತ್ತ್ವವ
ತಾ ರಚಿಸಿ ತದ್ರೂಪ ತನ್ನಾಮಗಳನೆ ಧರಿಸಿ
ನೀರಜ ಭವಾಂಡವನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕಾರುಣಿಕ ಕಾರ್ಯಾಖ್ಯ ರೂಪದಿ ತೋರುವನು
ಸಹಜಾಹಿತಾಚಲಗಳಲಿ ಪ್ರತಿದಿನದಿ||೨೦||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿ ಭಗವಂತನು ಮಹತ್ತತ್ತ್ವ ಮೊದಲಾದ ೨೪ (ಆರಧಿಕ ಹದಿನೆಂಟು) ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆಯಾ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ತಾನೂ ಆಯಾ ಹೆಸರು ಹಾಗೂ ರೂಪಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು (ನೀರಜ ಭವಾಂಡ) ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅಂತಹ ಪರಮ ಕರುಣಾಳುವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ನಂತರ 'ಕಾರ್ಯ' ರೂಪಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ನದಿ, ಪರ್ವತ (ಆಚಲ) ಮುಂತಾದ ಸಕಲ ಚರಾಚರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನಿಯಾಮಕನಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೧
ಜೀವರಂತರ್ಯಾಮಿ ಅಂಶಿ ಕಳೇವರಗಳೊಳಗೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲಿ
ತಾ ವಿಹಾರವ ಗೈಯುತ ಅನುದಿನ ಅಂಶ ನಾಮದಲಿ
ಈ ವಿಷಯಗಳನುಂಡು ಸುಖಮಯವೀವ ಸುಖ ಸಂಸಾರ ದುಃಖವ
ದೇವ ಮಾನವ ದಾನವರಿಗೆ ಅವಿರತ ಸುಧಾಮ ಸಖ||೨೧||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಮೂಲ ಪುರುಷನು (ಅಂಶಿ), ಜೀವಿಗಳ ಶರೀರಗಳ ಒಳಗಿರುವ ದಶೇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ 'ಅಂಶ' ರೂಪಗಳಿಂದ ಇದ್ದುಕೊಂಡು ದಿನವೂ ವಿಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ದ್ವಾರಾ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಭೋಗಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಸುಖವನ್ನೂ, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ಸಂಸಾರವನ್ನೂ ಹಾಗೂ ದೈತ್ಯರಿಗೆ ತಾಮಸ ದುಃಖವನ್ನೂ ಅವರವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಕುಚೇಲನಿಗೆ (ಸುಧಾಮ) ಮಿತ್ರನಾದ ಆ ಹರಿಯು ಸರ್ವರಿಗೂ ಕರ್ಮಫಲದಾತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೨
ದೇಶ ದೇಶವ ಸುತ್ತಿ ದೇಹಾಯಾಸಗೊಳಿಸದೆ ಕಾಮ್ಯ ಕರ್ಮ ದುರಾಶೆಗೊಳಗಾಗದಲೆ
ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಅಖಿಳ ಚೇತನರು
ಭೂ ಸಲಿಲ ಪಾವಕ ಸಮೀರ ಆಕಾಶ ಮೊದಲಾದ ಅಖಿಳ ತತ್ತ್ವ
ಪರೇಶಗೆ ಇವು ಅಧಿಷ್ಠಾನವು ಎಂದರಿತು ಅರ್ಚಿಸು ಅನವರತ||೨೨||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶ-ದೇಶಗಳನ್ನು ಅಲೆದು ಶರೀರವನ್ನು ದಂಡಿಸಬೇಡ. ಹಾಗೆಯೇ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳ ದುರಾಶೆಗೆ ಬೀಳಬೇಡ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಸಕಲ ಚೇತನರು ಹಾಗೂ ಭೂಮಿ, ನೀರು (ಸಲಿಲ), ಅಗ್ನಿ (ಪಾವಕ), ವಾಯು (ಸಮೀರ), ಆಕಾಶ ಎಂಬ ಪಂಚಭೂತಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ನೆಲೆಸಿರುವ ಸ್ಥಾನಗಳು (ಅಧಿಷ್ಠಾನ) ಎಂದು ಮನಗಂಡು, ನೀನಿರುವೆಡೆಯಲ್ಲೇ ಆತನನ್ನು ಸದಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸು.
ಪದ್ಯ ೨೩
ಎರಡು ವಿಧದಲಿ ಲೋಕದೊಳು ಜೀವರುಗಳು ಇಪ್ಪರು ಸಂತತ
ಕ್ಷರಾಕ್ಷರ ವಿಲಿಂಗ ಸಲಿಂಗ ಸೃಜ್ಯ ಅಸೃಜ್ಯ ಭೇದದಲಿ ಕರೆಸುವದು
ಜಡ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಣವಾಕ್ಷರ ಮಹದಣು ಕಾಲ ನಾಮದಿ
ಹರಿ ಸಹಿತ ಭೇದಗಳ ಪಂಚಕ ಸ್ಮರಿಸು ಸರ್ವತ್ರ||೨೩||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವರುಗಳು ಮೂಲತಃ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದ್ದಾರೆ: ನಾಶವುಳ್ಳವರು (ಕ್ಷರ) ಮತ್ತು ನಾಶವಿಲ್ಲದ ಮುಕ್ತೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ (ಅಕ್ಷರ). ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಥೂಲಶರೀರ ಉಳ್ಳವರು (ಸಲಿಂಗ) ಮತ್ತು ಶರೀರಮುಕ್ತರಾದವರು (ವಿಲಿಂಗ), ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಡುವವರು (ಸೃಜ್ಯ) ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಮುಕ್ತರು (ಅಸೃಜ್ಯ). ಜಡ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಪ್ರಣವ, ಮಹದಣು, ಕಾಲ ಮುಂತಾದ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಪಂಚಭೇದಗಳ ಅನುಸಂಧಾನವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಸದಾ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.
ಪದ್ಯ ೨೪
ಜೀವ ಜೀವರ ಭೇದ ಜಡ ಜಡ ಜೀವ ಜಡಗಳ ಭೇದ
ಪರಮನು ಜೀವ ಜಡ ಸುವಿಲಕ್ಷಣನು ಎಂದರಿದು ನಿತ್ಯದಲಿ
ಈ ವಿರಿಂಚಿ ಅಂಡದೊಳು ಎಲ್ಲ ಟಾವಿನಲಿ ತಿಳಿದೈದು ಭೇದ
ಕಳೇವರದೊಳರಿತು ಅಚ್ಯುತನ ಪದವೈದು ಶೀಘ್ರದಲಿ||೨೪||
ಭಾವಾರ್ಥ: ೧. ಜೀವ-ಜೀವ ಭೇದ, ೨. ಜಡ-ಜಡ ಭೇದ, ೩. ಜೀವ-ಜಡ ಭೇದ, ೪. ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೂ ಜೀವರಿಗೂ ಇರುವ ಭೇದ, ೫. ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೂ ಜಡಪ್ರಕೃತಿಗೂ ಇರುವ ಭೇದ — ಈ ಐದು ಭೇದಗಳು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನು ಜೀವ-ಜಡಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ವಿಲಕ್ಷಣನಾದವನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ (ವಿರಿಂಚಿ ಅಂಡ) ಸಕಲ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೂ ಹಾಗೂ ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶರೀರದಲ್ಲೂ (ಕಳೇವರ) ಈ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು ನಡೆದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಶ್ರೀ ಅಚ್ಯುತನ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು.
ಪದ್ಯ ೨೫
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಾಖ್ಯ ದ್ವೇಧ ಅಕ್ಷರದೊಳು ರಮಾ ಮಧುಸೂದನರು
ಕ್ಷರಗಳೊಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಣವ ಕಾಲಗಳು ವೇದ ಮುಖ್ಯ ತೃಣಾoತ ಜೀವರ
ಭೇದಗಳನರಿತು ಈ ರಹಸ್ಯವ ಭೋದಿಸದೇ ಮಂದರಿಗೆ
ಸರ್ವತ್ರದಲಿ ಚಿಂತಿಪುದು||೨೫||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಚೇತನ ಪ್ರಪಂಚವು ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರ ತತ್ತ್ವದ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ರಮಾದೇವಿಯ ಒಳಗೆ ಶ್ರೀ ಮಧುಸೂದನನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಇನ್ನು ಕ್ಷರ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಜಡ ಪ್ರಕೃತಿ, ಪ್ರಣವ, ಕಾಲ ತತ್ತ್ವಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹುಲ್ಲಿನವರೆಗಿನ (ತೃಣಾಂತ) ಸಕಲ ಜೀವರ ತಾರತಮ್ಯ ಭೇದಗಳಿವೆ. ಈ ಪರಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರವಿಮುಖರಾದ ಮಂದಮತಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸದೇ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸದಾ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.
ಪದ್ಯ ೨೬
ದೀಪದಿಂ ದೀಪಗಳು ಪೊರಮಟ್ಟು ಆಪಣ ಆಲಯಗಳ ತಿಮಿರಗಳ ತಾ ಪರಿಹರಗೈಸಿ
ತದ್ಗತ ಪದಾರ್ಥ ತೋರ್ಪಂತೆ
ಸೌಪರಣಿ ವರವಹನು ತಾ ಬಹು ರೂಪ ನಾಮದಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು
ಯಥೇಷ್ಟ ಮಹಿಮೆಯ ತೋರ್ಪ ತಿಳಿಸದಲೆ||೨೬||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಒಂದು ದೀಪದಿಂದ ಹಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ನೂರಾರು ದೀಪಗಳು ಹೇಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮನೆಗಳ ಕತ್ತಲನ್ನು (ತಿಮಿರ) ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮೂಲರೂಪದ ಶ್ರೀಹರಿಯಿಂದ ಬಂದ ಅನಂತ ಅವತಾರ ರೂಪಗಳು ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿವೆ. ಗರುಡವಾಹನನಾದ ಆ ಪ್ರಭುವು (ಸೌಪರಣಿ ವರವಹನು) ಅನಂತ ನಾಮ-ರೂಪಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸದೇ ತನ್ನಿಚ್ಛೆಯಂತೆ ಜಗನ್ನಾಟಕವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೭
ನಳಿನ ಮಿತ್ರಗೆ ಇಂದ್ರಧನು ಪ್ರತಿ ಫಲಿಸುವಂತೆ
ಜಗತ್ರಯವು ಕಂಗೊಳಿಪುದು ಅಣು ಉಪಾಧಿಯಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಅಹ್ವಯದಿ ಹರಿಗೆ
ತಿಳಿಯೆ ತ್ರಿಕಕುದ್ಧಾಮನ ಅತಿ ಮಂಗಳ ಸುರೂಪವ
ಸರ್ವ ಟಾವಿಲಿ ಪೊಳೆವ ಹೃದಯಕೆ ಪ್ರತಿದಿವಸ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಪೋಷಕನು||೨೭||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಸೂರ್ಯನ (ನಳಿನ ಮಿತ್ರ) ಕಿರಣಗಳು ನೀರಿನ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆ ಇಡೀ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ರೂಪವಾಗಿ ಆತನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತವೆ. ಮೂರು ಧಾಮಗಳ ಒಡೆಯನಾದ (ತ್ರಿಕಕುದ್ಧಾಮ) ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಸುರೂಪವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಆ ನರಸಿಂಹದೇವರು ಭಕ್ತರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೨೮
ರಸ ವಿಶೇಷದೊಳು ಅತಿ ವಿಮಲಾ ಸಿತವಸನ ತೋಯಿಸಿ ಅಗ್ನಿಯೊಳಗಿಡೆ
ಪಸರಿಸುವುದು ಪ್ರಕಾಶ ನಸಗುಂದದಲೆ ಸರ್ವತ್ರ
ತ್ರಿಶಿರ ದೂಷಣ ವೈರಿ ಭಕ್ತಿ ಸುರಸದಿ ತೋಯ್ದ ಮಹಾತ್ಮರನು
ಬಾಧಿಸವು ಭವದೊಳಗೆ ಇದ್ದರೆಯು ಸರಿ ದುರಿತ ರಾಶಿಗಳು||೨೮||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಒಂದು ನಿರ್ಮಲವಾದ ಬಿಳಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು (ಸಿತವಸನ) ವಿಶೇಷವಾದ ರಸಾಯನದಲ್ಲಿ (ಉರಿಯದ ದ್ರವದಲ್ಲಿ) ಅದ್ದಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ, ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಗದೇ ಕೇವಲ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ, ತ್ರಿಶಿರ ಮತ್ತು ದೂಷಣ ಎಂಬ ದೈತ್ಯರ ಶತ್ರುವಾದ ಶ್ರೀರಾಮನ (ತ್ರಿಶಿರ ದೂಷಣ ವೈರಿ) ಭಕ್ತಿ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಸದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಮಹಾತ್ಮರನ್ನು ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿಟ್ಟರೂ ಸಹ, ಯಾವುದೇ ಪಾಪದ ರಾಶಿಗಳು (ದುರಿತ ರಾಶಿಗಳು) ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅವರ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಪದ್ಯ ೨ ೯
ವಾರಿನಿಧಿಯೊಳಗುಳ್ಳ ಅಖಿಳ ನದಿಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನಿರಂತರದಿ ವಿಹಾರಗೈಯುತ
ಪರಮ ಮೋದದಲಿಪ್ಪ ತೆರದಂತೆ
ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಮಾನಿನಿಯೆನಿಸುವ ಶ್ರೀ ರಮಾ ರೂಪಗಳು ಹರಿಯಲಿ ತೋರಿತಿಪ್ಪವು
ಸರ್ವ ಕಾಲದಿ ಸಮರಹಿತವೆನಿಸಿ||೨೯||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಮಹಾಸಮುದ್ರದೊಳು (ವಾರಿನಿಧಿ) ಸೇರುವ ನದಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹೇಗೆ ಆ ಸಮುದ್ರದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲೇ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾ ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಇರುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ಸು, ತಮಸ್ಸು ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಅನಂತ ರೂಪಗಳು ಸದಾ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿರುತ್ತವೆ. ತನಗೆ ಸಮಾನರಿಲ್ಲದ (ಸಮರಹಿತ) ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯಲ್ಲೇ ಆಕೆಯ ಎಲ್ಲಾ ರೂಪಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಲೀಲೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಶೋಭಿಸುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ ೩೦
ಕೋಕನದ ಸಖನ ಉದಯ ಘೋಕಾಲೋಕನಕೆ ಸೊಗಸದಿರೆ
ಭಾಸ್ಕರ ತಾ ಕಳಂಕನೆ? ಈ ಕೃತೀಪತಿ ಜಗನ್ನಾಥನಿರೆ
ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸುಖಪಡಲು ಅರಿಯದ ಅವಿವೇಕಿಗಳು ನಿಂದಿಸಿದರೆ ಏನಹುದು
ಈ ಕವಿತ್ವವ ಕೇಳಿ ಸುಖಪಡದಿಹರೆ ಕೋವಿದರು||೩೦||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಕಮಲದ ಮಿತ್ರನಾದ ಸೂರ್ಯನ (ಕೋಕನದ ಸಖ) ಉದಯವು ಗೂಬೆಗಳ ಕಣ್ಣಿಗೆ (ಘೋಕಾಲೋಕನಕೆ) ಕತ್ತಲೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದು ಇಷ್ಟವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಕಳಂಕ ಬರುವುದೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಅದರಂತೆ, ಈ ಕೃತಿಪತಿಯಾದ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನ ದಿವ್ಯ ಕಾವ್ಯದ ರಸವನ್ನು ಉಂಡು ಆನಂದಿಸಲು ಅರಿಯದ ಅವಿವೇಕಿಗಳು ಇದನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಹಿರಿಮೆಗೇನೂ ಕುಂದಿಲ್ಲ. ಭಗವದ್ಭಕ್ತರಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು (ಕೋವಿದರು) ಈ ಕವಿತ್ವವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸದಾ ಪರಮ ಸುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿಯೇ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೩೧
ಚೇತನಾಚೇತನಗಳಲಿ ಗುರು ಮಾತರಿಶ್ವಾಂತರ್ಗತ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ
ನಿರಂತರದಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ತಿಳಿಸಿ ಕೊಳ್ಳದಲೇ
ಕಾತರವ ಪುಟ್ಟಿಸಿ ವಿಷಯದಲಿ ಧಾನರ ಮೋಹಿಸುವ
ನಿರ್ಭೀತ ನಿತ್ಯಾನಂದಮಯ ನಿರ್ದೋಷ ನಿರವದ್ಯ||೩೧||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಸಕಲ ಚೇತನ ಮತ್ತು ಅಚೇತನ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರ (ಮಾತರಿಶ್ವಾ) ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಾನು ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಆಸೆಯನ್ನು (ಕಾತರವ) ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾವುದೇ ಭಯವಿಲ್ಲದ (ನಿರ್ಭೀತ), ನಿತ್ಯಾನಂದಮಯನಾದ, ಯಾವುದೇ ದೋಷಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರಭು ಅವನು. ಇಂತಹ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸಲಿ.
***
Summary
1. The Divine Anatomy of Consumption and Rituals (Verses 1–4)
Sri Jagannatha Dasa opens the chapter by explaining how the Supreme Lord permeates both the material elements of rituals and the consciousness of the performer.
The Dual Roles: Lord Sri Hari manifests in 24 forms within our ego (Ahamkara) to become the Bhojya (the sacred food or offering). Simultaneously, He assumes 33 forms within Lord Rudra to act as the Bhoktru (the ultimate enjoyer or consumer) inside all living beings.
The Controller of Time and Space: As Lord Vasudeva and Aniruddha, He resides invisibly within the ancestral deities (Vasus, Rudras, and Adityas). He handles every aspect of ancestral rites by personally acting as the performer (Kartru), the ritual action (Kriya), and the ancestors being honored (Karma).
The Core Philosophy: The Lord is intricately woven into the universe like threads in a cloth (Tantu Pata). When a devotee performs ancestral rituals (Shraddha) with pure devotion, the Lord accepts them and grants boundless liberation to the departed souls.
2. Righteous Living and the Protection of Devotees (Verses 5–8)
This section shifts focus toward practical ethics and the divine armor provided to the righteous.
Filial Piety: Those who honor their parents, renounce sinful deeds, and flawlessly carry out their scriptural duties are promised a long life filled with physical health, peace, and universal respect.
The Multitudes of Protective Forms: To ensure that the sacred ceremonies of the wise face no spiritual obstacles, the Lord expands into a complex network of 108 forms, and further into 3,555 specialized protective forms. He lives inside all entities, answering to their personal names and guarding them against demonic disruptions.
3. The Mystery of Sustenance and the Seven Foods (Verses 9–15)
Here, the text explores the philosophy of food, nourishment, and surrender.
The Ultimate Sustainer: The author poses a rhetorical question: Will the Lord who crafts our physical bodies ever fail to provide our daily bread? He reminds us of the Kurma (tortoise) avatar, where the Lord bore a mountain to churn the ocean and feed nectar to the gods.
The Sacrificial Energies: The Lord manifests as Svaha to satisfy the gods in fire sacrifices and as Svadha to satisfy the ancestors. He also rules within crops, fruits, and vegetation to sustain earthly life.
The Seven Foods (Sapta Anna): Devotees are urged to learn the Vedic secret of the seven types of food from enlightened masters. Sri Hari is both the food and the eater. By offering all daily actions and meals to Him with the prayer "Krishnarpanamastu" (offered to Krishna), life itself becomes a flawless, fearless sacrifice (Maha Yajna).
4. The Illusion of Materialism vs. Spiritual Reality (Verses 16–21)
These verses contrast the blindness of worldly desires with the subtle, pervasive reality of God.
The Needle Metaphor: Chasing worldly wealth and temporary pleasures while ignoring the Lord is compared to a foolish soldier trying to win a massive war using nothing but a tiny sewing needle.
The Hidden Essence: The Lord resides in everyone's heart but remains completely hidden from material sight, much like butter dissolved invisibly throughout milk.
The Dispenser of Destiny: Pervading our sensory organs, He experiences the world through us and deals out destinies based on inherent nature—granting spiritual bliss to the godly, mixed experiences to humans, and sorrow to the dark-hearted.
5. The Five-Fold Differences and Omnipresence (Verses 22–25)
This section covers the core philosophical tenets of Dvaita (dualistic) philosophy.
True Pilgrimage: Devotees are advised not to exhaust their bodies wandering endlessly to distant lands. Instead, they must realize that the five elements (earth, water, fire, wind, space) right where they stand are the living altars (Adhisthana) of God.
The Five-Fold Truth (Pancha Bheda): To attain salvation, a soul must deeply understand the five eternal distinctions:
Between individual souls.
Between different inert matters.
Between soul and matter.
Between God and souls.
Between God and matter.
6. Divine Glory, Grace, and Conclusion (Verses 26–31)
The chapter concludes with beautiful metaphors of divine grace and a defense of spiritual literature.
The Fireproof Cloth: A cloth soaked in a specialized chemical solution does not burn when thrown into a fire; it only glows brighter. Similarly, a soul deeply drenched in devotion to God can live in this turbulent material world completely untouched by sin or misery.
The Rainbow Reflection: The universe is merely a dependent reflection (Pratibimba) of the glorious reality of Sri Hari.
The Owl and the Sun: If an owl finds the morning sun blinding and unpleasant, it is the owl's defect, not the sun's. Likewise, if worldly critics mock this spiritual poetry, its value remains untouched. Enlightened souls will always read it and find absolute bliss.
Final Thought: The sandhi closes by praising the Lord as Nirdosha (completely flawless) and Nityanandamaya (eternally blissful), who silently directs the cosmic play while granting ultimate protection to His surrenderd servants.
Meaning Verse by Versi
Invocation Verse
harikathāmr̥tasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve |
parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||
Verse 1
kr̥tiramaṇa pradyumna vasudēvategaḷu ahaṅkāra trayadoḷu
caturaviṁśati rūpadindali bhōjyanenisuvanu
hutavahākṣa antargata jayāpatiyu tānē mūradhika triṁśati surūpadi
bhōktru enisuva bhōktrugaḷoḷiddu ||1||
Meaning: Lord Sri Hari, in His form as Pradyumna (the consort of Kr̥ti), resides within the three types of ego (Ahamkara: Vaikarika, Taijasa, and Tamasa) through the 8 Vasus, expanding into 24 (Caturavimshati) distinct forms. In this aspect, He is the Bhojya—the sacred food/object to be experienced. Simultaneously, as Jayapati residing within the three-eyed Lord Rudra (Hutavahaksha), He assumes 33 (Muradhika Trimshati) forms to dwell inside all living beings (the consumers), acting as the true Bhoktru—the ultimate enjoyer who experiences everything.
Verse 2
āradhika mūvattu rūpadi vārijāptanoḷu irutihanu
māyāramaṇa śrī vāsudēvanu kālanāmadali
mūruvidha pitr̥gaḷoḷu vasu tripurāri ādityaga aniruddhanu
tōrikoḷḷade kartr̥ karma kriyanu enisikoṁba ||2||
Meaning: Sri Vasudeva, the consort of Maya, pervades the Sun god (Varijapta) under the name of 'Kala' (Time) in 36 (Aradhika Muvattu) brilliant forms. Furthermore, He resides invisibly within the three classes of ancestral deities—the Vasus, Rudras (Tripurari), and Adityas—in His form as Aniruddha. Without revealing Himself outwardly, He performs all ancestral rituals by manifesting as the Kartru (the doer/performer), the Karma (the object of worship/ancestors), and the Kriya (the ritual action itself).
Verse 3
svavaśa nārāyaṇanu tā ṣaṇṇavati nāmadi karesutali
vasu śiva divākara kartr̥ karma kriyegaḷoḷagiddu
nevanavillade nityadali tannavaru māḍuva sēve kaikoṇḍu
avara pitr̥gaḷigīva anantānanta sukhagaḷanu ||3||
Meaning: The completely independent Lord Narayana (Svavasha) is praised through 96 (Shannavati) sacred names and forms. Pervading the inner beings of the Vasus, Shiva, and the Sun, He commands the entire spectrum of Kartru-Karma-Kriya. When His devoted followers perform sacred ancestral rites (Shraddha) without excuses or pretexts, He accepts their offerings with great affection and bestows infinite, everlasting bliss (Anantananta Sukha) upon their departed ancestors in liberation.
Verse 4
tantu paṭadandadali lakṣmīkānta pañcātmakanu enisi
vasu kantu hara ravi kartrugaḷoḷagiddu
anavarata tanna cintisuta santaranu guru madhvāntarātmaka santaisuvanu
santata akhiḷārthagaḷa pālisi iha paraṅgaḷali ||4||
Meaning: Just as threads and a woven cloth are inseparable, intricately bound together (Tantu Pata), the Lord of Lakshmi pervades the entire universe in His five-fold forms (Panchatmaka: Narayana, Vasudeva, Sankarshana, Pradyumna, and Aniruddha). Residing inside the Vasus, Manmatha (Kantu), Shiva, the Sun, and the performer of the rituals, He constantly guards the righteous. Operating as the indwelling soul of Guru Sri Madhvacharya (Madhvantaratmaka), He continuously grants all worldly desires and spiritual blessings in this life and the next.
Verse 5
tande tāygaḷa prītigōsuga nindya karmava toredu
vihitagaḷu ondu mīrade sāṅga karmagaḷanu ācarisuvavaru
vandanīyarāgi iḷeyoḷage dainandinadi daiśika daihika sukhadinda bāḷvaru
bahu divasadali kīrtiyutarāgi ||5||
Meaning: Those who completely abandon forbidden, sinful actions (Nindya Karma) purely out of love and reverence for their parents, and flawlessly execute their scriptural duties (Vihita) without missing a single requirement, become worthy of universal respect (Vandaniya). On this earth, they are blessed daily with ideal environmental, circumstantial, and physical health, living a long life enriched with stellar reputation and honor.
Verse 6
aṁśi aṁśa antargatatraya haṁsavāhana mukhya divijara asaṁśayadi tiḷidu
antarātmake śrī janārdhana saṁsmaraṇa pūrvakadi
ṣaḍādhika triṁśatitraya rūpavaritu
vipānsagana pūjisuru avarē kr̥tārtharu enisuvaru ||6||
Meaning: One must understand without a shadow of a doubt (Asamshayadi) the relationship between the original Lord (Amshi), His direct expansions (Amsha), and the three internal forms regulating the celestial deities led by Lord Brahma (Hamsavahana). Those who constantly meditate on Sri Janardana as the ultimate indwelling controller, comprehending His 108 (Shadadhika Trimshatitraya = 36 × 3) unique forms, and worship the sinless Almighty (Vipamsaga), are the truly fulfilled and liberated souls on this earth.
Verse 7
mūruvare sāvirada mēle are nūraidu rūpadi janārdhana
sūrigaḷu māḍuva samārādhanage vighnagaḷu bāradante
bahuprakāra kharāri kāpāduvanu sarva śarīragaḷoḷagiddu
avaravara pesarinda karesutali ||7||
Meaning: To ensure that no obstacles disrupt the sacred rituals and worship performed by wise devotees (Surigaḷu), Lord Janardana assumes 3,555 (Muruvare Savirada Mele Are Nuraidu) protective forms. The slayer of the demon Khara (Kharari) lives within the bodies of all living beings, responding to their individual names and guarding them in countless, multifaceted ways.
Verse 8
jaya jaya jayākānta dattātraya kapila mahidāsa bhaktapriya
purātana puruṣa pūrṇānanda māna-ghana
hayavadana hari haṁsa lōkatraya viḷakṣaṇa
nikhiḷa jagadāśraya nirāmaya dayadi santaisu endu prārthisuvanu ||8||
Meaning: "Victory, victory to You, O Consort of Goddess Jaya! You who appeared as Dattatreya, Kapila, and Mahidasa, the beloved protector of devotees! You are the Primeval Soul (Puratana Purusha), the embodiment of absolute bliss and boundless knowledge. O Hayavadana, Hari, and Hamsa, You transcend all three worlds (Lokatraya Vilakshana). You are the shelter of the entire cosmos and are completely untouched by any disease or decay (Niramaya). Shower Your grace and protect me!"—thus prays Sri Jagannatha Dasa.
Verse 9
ṣaṇṇavatiyeṁba akṣara īḍyanu ṣaṇṇavati nāmadi karesuta
tannavaru sadbhakti pūrvakadinda māḍutiha puṇya karmava svīkarisi
kāruṇya sāgara salahuvanu
brahmaṇyadēva bhavābdhipōta bahu prakāradali ||9||
Meaning: The Lord, who is highly adorable and worthy of praise (Idya), is represented by the 96-syllable sacred mantras and is called by 96 (Shannavati) divine names. He lovingly accepts every virtuous deed and ancestral ritual performed with genuine devotion by His followers. As an ocean of compassion (Karunya Sagara), this Deity of the wise (Brahmanya Deva) acts as a reliable vessel (Bhavabdhipota) to ferry souls safely across the turbulent ocean of worldly existence.
Verse 10
dēhagaḷa koḍuvavanu avaravara aharagaḷa koḍadihane
sumanasa mahita maṅgaḷa carita sadguṇa bharitanu
anavarata ahika pāratrika sukhaprada vahisi bennili beṭṭava
amrtava druhiṇa modalādavarige uṇisida murida nahitarana ||10||
Meaning: Will the Supreme Lord, who generously crafts and grants physical bodies to all souls based on their past actions, ever fail to provide them with daily food and sustenance (Ahara)? He never fails. He is adored by the pure-minded, possesses an auspicious history, and is replete with perfect attributes. He constantly grants both earthly pleasures and heavenly joy. It was He who once assumed the Kurma (tortoise) avatar, bore the massive Mandara mountain on His back, defeated the demonic enemies (Nahitarana), and served the nectar of immortality to Brahma (Druhina) and the other gods.
Verse 11
druhiṇa modalāda amararige sanmahita māyāramaṇa
tānē svahanenisi santr̥ptipaḍisuva sarvakāladali
prahita saṅkaruṣaṇanu pitrugaḷige aharanēnipa svadhākhyarūpadi
mahija phala tr̥ṇa pesarinavali pradyumna aniruddha ||11||
Meaning: The Lord of Maya, deeply loved by Brahma and the immortals, personally manifests as the 'Svaha' energy in sacrificial fires to satisfy the deities during Vedic rituals. Similarly, the glorious Lord Sankarshana presents Himself as the 'Svadha' energy to serve as the divine food source that satisfies the departed ancestors. Furthermore, manifesting as Pradyumna and Aniruddha, He resides within earth-born grains (Mahija), fruits, and vegetation, sustaining all life forms.
Verse 12
annanenisuva nr̥paśugaḷige hiraṇyagarbhāṇḍadoḷu
santata tannana īpariyinda upāsanegaiva bhaktarana bannabaḍisade
bhava samudra maha unnatitya dāṭisi
caturvidha annamayanu ātma pradarśana sukhavanīva hari ||12||
Meaning: Within this vast universe (Hiranyagarbhanda), Sri Hari stands as the ultimate nourishment for kings, ordinary men, and animals alike. He ensures that devotees who consistently worship Him with this profound understanding never suffer or face spiritual downfall (Bannabadisade). He ferries them safely across the high waves of the worldly ocean, and as the Lord pervading the four types of food (Chaturvidha Annamaya), He rewards them with the supreme bliss of self-realization and God-vision (Atma Pradarsana).
Verse 13
manavacana kāyagaḷa deśeyinda anudinadi biḍade ācarisutippa
anucitōcita karmagaḷa sadbhakti pūrvakadi aniḷa dēvanoḷippa
nārāyaṇage idu annavendu kr̥ṣṇārpaṇavenuta koḍu
svīkarisi santaipa karuṇāḷu ||13||
Meaning: Every single day, through our thoughts, words, and physical body (Mana-Vachana-Kaya), we inevitably perform various appropriate and inappropriate actions (Anuchitochita Karma). One should offer all these actions with deep devotion to Lord Narayana, who sits inside the wind-god Mukhya Prana (Anila Deva), saying: "This is my offering and sustenance to You, Krishna." The merciful Lord accepts it gladly and purifies the soul.
Verse 14
ēḷu vidha anna prakaraṇava kēḷi kōvidara āsyadindali
ālasava māḍadale aniruddhādi rūpagaḷa
kālakāladi nenedu pūjisu sthūla matigaḷige idanu pēḷade
śrī lakumi vallabhane annādannādanu ||14||
Meaning: Without giving in to laziness, listen attentively to the teachings directly from the lips of enlightened masters (Kovidara Asyadindali) to understand the Vedic secret of the seven types of food (Elu Vidha Anna). Learn to meditate on and worship the forms of Aniruddha, Pradyumna, Sankarshana, and Vasudeva present within those foods at all times. Do not reveal this esoteric knowledge to materialistic or shallow-minded people (Sthula Matigalige). Realize that Lakshmi's consort is both the food itself and the consumer of that food (Annadannadanu).
Verse 15
endaridu saptānnagaḷa dainandinadi mareyade
sadā gōvindage arpidu nirbhayadi mahāyajñavu idendu
indirēśanu svīkarisi dayadinda bēḍisikoḷade
tavakadi tandu koḍuvanu parama maṅgaḷa tanna dāsarige ||15||
Meaning: Armed with this spiritual insight, remember to offer all seven kinds of nourishment daily to Lord Govinda. Perform your routine actions fearlessly, viewing this mindful dedication as a great spiritual sacrifice (Maha Yajna). Lord Indiresh (the Master of Lakshmi) will accept this worship gracefully. Without waiting to be begged or petitioned, He will rush eagerly (Tavakadi) to bestow supreme auspiciousness, protection, and liberation upon His loyal servants.
Invocation Verse
harikathāmr̥tasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve |
parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||
Verse 1
kr̥tiramaṇa pradyumna vasudēvategaḷu ahaṅkāra trayadoḷu
caturaviṁśati rūpadindali bhōjyanenisuvanu
hutavahākṣa antargata jayāpatiyu tānē mūradhika triṁśati surūpadi
bhōktru enisuva bhōktrugaḷoḷiddu ||1||
Meaning: Lord Sri Hari, in His form as Pradyumna (the consort of Kr̥ti), resides within the three types of ego (Ahamkara: Vaikarika, Taijasa, and Tamasa) through the 8 Vasus, expanding into 24 (Caturavimshati) distinct forms. In this aspect, He is the Bhojya—the sacred food/object to be experienced. Simultaneously, as Jayapati residing within the three-eyed Lord Rudra (Hutavahaksha), He assumes 33 (Muradhika Trimshati) forms to dwell inside all living beings (the consumers), acting as the true Bhoktru—the ultimate enjoyer who experiences everything.
Verse 2
āradhika mūvattu rūpadi vārijāptanoḷu irutihanu
māyāramaṇa śrī vāsudēvanu kālanāmadali
mūruvidha pitr̥gaḷoḷu vasu tripurāri ādityaga aniruddhanu
tōrikoḷḷade kartr̥ karma kriyanu enisikoṁba ||2||
Meaning: Sri Vasudeva, the consort of Maya, pervades the Sun god (Varijapta) under the name of 'Kala' (Time) in 36 (Aradhika Muvattu) brilliant forms. Furthermore, He resides invisibly within the three classes of ancestral deities—the Vasus, Rudras (Tripurari), and Adityas—in His form as Aniruddha. Without revealing Himself outwardly, He performs all ancestral rituals by manifesting as the Kartru (the doer/performer), the Karma (the object of worship/ancestors), and the Kriya (the ritual action itself).
Verse 3
svavaśa nārāyaṇanu tā ṣaṇṇavati nāmadi karesutali
vasu śiva divākara kartr̥ karma kriyegaḷoḷagiddu
nevanavillade nityadali tannavaru māḍuva sēve kaikoṇḍu
avara pitr̥gaḷigīva anantānanta sukhagaḷanu ||3||
Meaning: The completely independent Lord Narayana (Svavasha) is praised through 96 (Shannavati) sacred names and forms. Pervading the inner beings of the Vasus, Shiva, and the Sun, He commands the entire spectrum of Kartru-Karma-Kriya. When His devoted followers perform sacred ancestral rites (Shraddha) without excuses or pretexts, He accepts their offerings with great affection and bestows infinite, everlasting bliss (Anantananta Sukha) upon their departed ancestors in liberation.
Verse 4
tantu paṭadandadali lakṣmīkānta pañcātmakanu enisi
vasu kantu hara ravi kartrugaḷoḷagiddu
anavarata tanna cintisuta santaranu guru madhvāntarātmaka santaisuvanu
santata akhiḷārthagaḷa pālisi iha paraṅgaḷali ||4||
Meaning: Just as threads and a woven cloth are inseparable, intricately bound together (Tantu Pata), the Lord of Lakshmi pervades the entire universe in His five-fold forms (Panchatmaka: Narayana, Vasudeva, Sankarshana, Pradyumna, and Aniruddha). Residing inside the Vasus, Manmatha (Kantu), Shiva, the Sun, and the performer of the rituals, He constantly guards the righteous. Operating as the indwelling soul of Guru Sri Madhvacharya (Madhvantaratmaka), He continuously grants all worldly desires and spiritual blessings in this life and the next.
Verse 5
tande tāygaḷa prītigōsuga nindya karmava toredu
vihitagaḷu ondu mīrade sāṅga karmagaḷanu ācarisuvavaru
vandanīyarāgi iḷeyoḷage dainandinadi daiśika daihika sukhadinda bāḷvaru
bahu divasadali kīrtiyutarāgi ||5||
Meaning: Those who completely abandon forbidden, sinful actions (Nindya Karma) purely out of love and reverence for their parents, and flawlessly execute their scriptural duties (Vihita) without missing a single requirement, become worthy of universal respect (Vandaniya). On this earth, they are blessed daily with ideal environmental, circumstantial, and physical health, living a long life enriched with stellar reputation and honor.
Verse 6
aṁśi aṁśa antargatatraya haṁsavāhana mukhya divijara asaṁśayadi tiḷidu
antarātmake śrī janārdhana saṁsmaraṇa pūrvakadi
ṣaḍādhika triṁśatitraya rūpavaritu
vipānsagana pūjisuru avarē kr̥tārtharu enisuvaru ||6||
Meaning: One must understand without a shadow of a doubt (Asamshayadi) the relationship between the original Lord (Amshi), His direct expansions (Amsha), and the three internal forms regulating the celestial deities led by Lord Brahma (Hamsavahana). Those who constantly meditate on Sri Janardana as the ultimate indwelling controller, comprehending His 108 (Shadadhika Trimshatitraya = 36 × 3) unique forms, and worship the sinless Almighty (Vipamsaga), are the truly fulfilled and liberated souls on this earth.
Verse 7
mūruvare sāvirada mēle are nūraidu rūpadi janārdhana
sūrigaḷu māḍuva samārādhanage vighnagaḷu bāradante
bahuprakāra kharāri kāpāduvanu sarva śarīragaḷoḷagiddu
avaravara pesarinda karesutali ||7||
Meaning: To ensure that no obstacles disrupt the sacred rituals and worship performed by wise devotees (Surigaḷu), Lord Janardana assumes 3,555 (Muruvare Savirada Mele Are Nuraidu) protective forms. The slayer of the demon Khara (Kharari) lives within the bodies of all living beings, responding to their individual names and guarding them in countless, multifaceted ways.
Verse 8
jaya jaya jayākānta dattātraya kapila mahidāsa bhaktapriya
purātana puruṣa pūrṇānanda māna-ghana
hayavadana hari haṁsa lōkatraya viḷakṣaṇa
nikhiḷa jagadāśraya nirāmaya dayadi santaisu endu prārthisuvanu ||8||
Meaning: "Victory, victory to You, O Consort of Goddess Jaya! You who appeared as Dattatreya, Kapila, and Mahidasa, the beloved protector of devotees! You are the Primeval Soul (Puratana Purusha), the embodiment of absolute bliss and boundless knowledge. O Hayavadana, Hari, and Hamsa, You transcend all three worlds (Lokatraya Vilakshana). You are the shelter of the entire cosmos and are completely untouched by any disease or decay (Niramaya). Shower Your grace and protect me!"—thus prays Sri Jagannatha Dasa.
Verse 9
ṣaṇṇavatiyeṁba akṣara īḍyanu ṣaṇṇavati nāmadi karesuta
tannavaru sadbhakti pūrvakadinda māḍutiha puṇya karmava svīkarisi
kāruṇya sāgara salahuvanu
brahmaṇyadēva bhavābdhipōta bahu prakāradali ||9||
Meaning: The Lord, who is highly adorable and worthy of praise (Idya), is represented by the 96-syllable sacred mantras and is called by 96 (Shannavati) divine names. He lovingly accepts every virtuous deed and ancestral ritual performed with genuine devotion by His followers. As an ocean of compassion (Karunya Sagara), this Deity of the wise (Brahmanya Deva) acts as a reliable vessel (Bhavabdhipota) to ferry souls safely across the turbulent ocean of worldly existence.
Verse 10
dēhagaḷa koḍuvavanu avaravara aharagaḷa koḍadihane
sumanasa mahita maṅgaḷa carita sadguṇa bharitanu
anavarata ahika pāratrika sukhaprada vahisi bennili beṭṭava
amrtava druhiṇa modalādavarige uṇisida murida nahitarana ||10||
Meaning: Will the Supreme Lord, who generously crafts and grants physical bodies to all souls based on their past actions, ever fail to provide them with daily food and sustenance (Ahara)? He never fails. He is adored by the pure-minded, possesses an auspicious history, and is replete with perfect attributes. He constantly grants both earthly pleasures and heavenly joy. It was He who once assumed the Kurma (tortoise) avatar, bore the massive Mandara mountain on His back, defeated the demonic enemies (Nahitarana), and served the nectar of immortality to Brahma (Druhina) and the other gods.
Verse 11
druhiṇa modalāda amararige sanmahita māyāramaṇa
tānē svahanenisi santr̥ptipaḍisuva sarvakāladali
prahita saṅkaruṣaṇanu pitrugaḷige aharanēnipa svadhākhyarūpadi
mahija phala tr̥ṇa pesarinavali pradyumna aniruddha ||11||
Meaning: The Lord of Maya, deeply loved by Brahma and the immortals, personally manifests as the 'Svaha' energy in sacrificial fires to satisfy the deities during Vedic rituals. Similarly, the glorious Lord Sankarshana presents Himself as the 'Svadha' energy to serve as the divine food source that satisfies the departed ancestors. Furthermore, manifesting as Pradyumna and Aniruddha, He resides within earth-born grains (Mahija), fruits, and vegetation, sustaining all life forms.
Verse 12
annanenisuva nr̥paśugaḷige hiraṇyagarbhāṇḍadoḷu
santata tannana īpariyinda upāsanegaiva bhaktarana bannabaḍisade
bhava samudra maha unnatitya dāṭisi
caturvidha annamayanu ātma pradarśana sukhavanīva hari ||12||
Meaning: Within this vast universe (Hiranyagarbhanda), Sri Hari stands as the ultimate nourishment for kings, ordinary men, and animals alike. He ensures that devotees who consistently worship Him with this profound understanding never suffer or face spiritual downfall (Bannabadisade). He ferries them safely across the high waves of the worldly ocean, and as the Lord pervading the four types of food (Chaturvidha Annamaya), He rewards them with the supreme bliss of self-realization and God-vision (Atma Pradarsana).
Verse 13
manavacana kāyagaḷa deśeyinda anudinadi biḍade ācarisutippa
anucitōcita karmagaḷa sadbhakti pūrvakadi aniḷa dēvanoḷippa
nārāyaṇage idu annavendu kr̥ṣṇārpaṇavenuta koḍu
svīkarisi santaipa karuṇāḷu ||13||
Meaning: Every single day, through our thoughts, words, and physical body (Mana-Vachana-Kaya), we inevitably perform various appropriate and inappropriate actions (Anuchitochita Karma). One should offer all these actions with deep devotion to Lord Narayana, who sits inside the wind-god Mukhya Prana (Anila Deva), saying: "This is my offering and sustenance to You, Krishna." The merciful Lord accepts it gladly and purifies the soul.
Verse 14
ēḷu vidha anna prakaraṇava kēḷi kōvidara āsyadindali
ālasava māḍadale aniruddhādi rūpagaḷa
kālakāladi nenedu pūjisu sthūla matigaḷige idanu pēḷade
śrī lakumi vallabhane annādannādanu ||14||
Meaning: Without giving in to laziness, listen attentively to the teachings directly from the lips of enlightened masters (Kovidara Asyadindali) to understand the Vedic secret of the seven types of food (Elu Vidha Anna). Learn to meditate on and worship the forms of Aniruddha, Pradyumna, Sankarshana, and Vasudeva present within those foods at all times. Do not reveal this esoteric knowledge to materialistic or shallow-minded people (Sthula Matigalige). Realize that Lakshmi's consort is both the food itself and the consumer of that food (Annadannadanu).
Verse 15
endaridu saptānnagaḷa dainandinadi mareyade
sadā gōvindage arpidu nirbhayadi mahāyajñavu idendu
indirēśanu svīkarisi dayadinda bēḍisikoḷade
tavakadi tandu koḍuvanu parama maṅgaḷa tanna dāsarige ||15||
Meaning: Armed with this spiritual insight, remember to offer all seven kinds of nourishment daily to Lord Govinda. Perform your routine actions fearlessly, viewing this mindful dedication as a great spiritual sacrifice (Maha Yajna). Lord Indiresh (the Master of Lakshmi) will accept this worship gracefully. Without waiting to be begged or petitioned, He will rush eagerly (Tavakadi) to bestow supreme auspiciousness, protection, and liberation upon His loyal servants.
***
harikathAmRutasAra gurugaLa karuNadindApanitu kELuve
parama BagavadBaktaru idanAdaradi kELuvudu||
kRutiramaNa pradyumna vasudEvategaLu ahankAra trayadoLu
caturaviMSati rUpadindali BOjyanenisuvanu
hutavahAkSha antargata jayApatiyu tAnE mUradhika triMSati surUpadi
BOktru enisuva BOktrugaLoLiddu||1||
Aradhika mUvattu rUpadi vArijAptanoLu irutihanu
mAyAramaNa SrI vAsudEvanu kAlanAmadali
mUruvidha pitRugaLoLu vasu tripurAri Adityaga aniruddhanu
tOrikoLLade kartRu karma kriyanu enisikoMba||2||
svavaSa nArAyaNanu tA ShaNNavati nAmadi karesutali
vasu Siva divAkara kartRu karma kriyegaLoLagiddu
nevanavillade nityadali tannavaru mADuva sEve kaikonDu
avara pitRugaLigIva anantAnanta suKagaLanu||3||
taMtu paTadandadali lakShmIkAnta pancAtmakanu enisi
vasu kantu hara ravi kartRugaLoLiddu
anavarata tanna ciMtisuta santaranu guru madhvAntarAtmaka santaisuvanu
santata aKiLArthagaLa pAlisi iha paraMgaLali||4||
tande tAygaLa prItigOsuga nindya karmava toredu
vihitagaLu ondu mIrade sAnga karmagaLanu Acarisuvavaru
vandanIyarAgi iLeyoLage dainandinadi daiSika daihika suKadinda bALvaru
bahu divasadali kIrtiyutarAgi||5||
aMSi aMSa antargatatraya haMsavAhana muKya divijara asaMSayadi tiLidu
antarAtmaka SrI janArdhanana saMsmaraNe pUrvakadi
ShaDAdhika triMSatitraya rUpavaritu
vipAMsagana pUjisuvaru avarE kRutArtharu enisuvaru||6||
mUruvare sAvirada mEle are nUraidu rUpadi janArdhana
sUrigaLu mADuva samArAdhanege viGnagaLu bAradante
bahuprakAra KarAri kApADuvanu sarva SarIragaLoLiddu
avaravara pesarinda karesutali||7||
jaya jaya jayAkAnta dattAtraya kapila mahidAsa Baktapriya
purAtana puruSha pUrNAnaMda mAnaGana
hayavadana hari haMsa lOkatraya vilakShaNa
niKiLa jagadASraya nirAmaya dayadi santaisendu prArthisuvanu||8||
ShaNNavatiyeMba akShara IDyanu ShaNNavati nAmadali karesuta
tannavaru sadBakti pUrvakadinda mADutiha puNya karmava svIkarisi
kAruNya sAgara salahuvanu
brahmaNyadEva BavAbdhipOta bahu prakAradali||9||
dEhagaLa koDuvavanu avaravara aharagaLa koDadihane
sumanasa mahita mangaLa carita sadguNa Baritanu
anavarata ahika pAratrika suKaprada vahisi bennili beTTava
amRutava druhiNa modalAdavarige uNisida murida nahitarana||10||
druhiNa modalAda amararige sanmahita mAyAramaNa
tAnE svahanenisi saMtRuptipaDisuva sarvakAladali
prahita sankaruShaNanu pitRugaLige aharanenipa svadhAKyarUpadi
mahija Pala tRuNa pesarinali pradyumna aniruddha||11||
annanenisuva nRupaSugaLige hiraNya garBAnDadoLu
santata tannana Ipariyinda upAsanegaiva Baktarana bannabaDisade
Bava samudra maha unnatiya dATisi
caturvidha annamayanu Atma pradarSana suKavanIva hari||12||
manavacana kAyagaLa deSeyinda anudinadi biDade Acarisutippa
anucitOcita karmagaLa sadBakti pUrvakadi aniLa dEvanoLippa
nArAyaNage idu annavendu kRuShNArpaNavenuta koDu
svIkarisi santaipa karuNALu||13||
ELu vidha anna prakaraNava kELi kOvidara Asyadindali
Alasava mADadale aniruddhAdi rUpagaLa
kAlakAladi nenedu pUjisu sthUla matigaLige idanu pELade
SrI lakumi vallaBane annAdannAdanu||14||
endaridu saptAnnagaLa dainandinadi mareyade
sadA gOvindage arpisu nirBayadi mahAyaj~javu idendu
indirESanu svIkarisi dayadiMda bEDisikoLade
tavakadi taMdu koDuvanu parama mangaLa tanna dAsarige||15||
sUji karadali piDidu samarava nA jayisuvenu eMba naranante
I jagattinoLu uLLa aj~jAnigaLu nityadali
SrI jagatpati caraNa yugaLa sarOja Bakti j~jAna pUrvaka pUjisade
dharmArtha kAmava bayasi baLaluvaru||16||
SakaTa Banjana sakala jIvara nikaTaganu tAnAgi
lOkake prakaTanAgade sakala karmava mADi mADisuta
akuTilAtmaka Bakuta janarige suKadanenisuva sarvakAladi
akaTakaTa Itana mahA mahimegaLige EneMbe||17||
SrI lakumivallaBanu vaikunTha Alayadi praNava prakRuti
kIlAlajAsana muKya cEtanaroLage nelesiddu
mUla kAraNAoSi nAmadi lIlegaisuta tOri koLLade
pAlinoLu GRutavidda teradante ippa tristhaLadi||18||
mUru yugadali mUla rUpanu sUrigaLa santaisi
ditija kumArakara saMharisi dharmavanu uLuhabEkendu
kAruNika BUmiyoLu nija parivAra sahita avatarisi
bahu vidha tOridanu naravat pravRuttiya sakala cEtanake||19||
kAraNAhvaya prakRutiyoLagiddu Aradhika hadinenTu tattvava
tA racisi tadrUpa tannAmagaLane dharisi
nIraja BavAnDavanu nirmisi kAruNika kAryAKya rUpadi tOruvanu
sahajAhitAcalagaLali pratidinadi||20||
jIvarantaryAmi aMSi kaLEvaragaLoLage indriyagaLali
tA vihArava gaiyuta anudina aMSa nAmadali
I viShayagaLanunDu suKamayavIva suKa saMsAra duHKava
dEva mAnava dAnavarige avirata sudhAma saKa||21||
dESa dESava sutti dEhAyAsagoLisade kAmya karma durASegoLagAgadale
brahmAdi aKiLa cEtanaru
BU salila pAvaka samIra AkASa modalAda aKiLa tattva
parESage ivu adhiShThAnavu endaritu arcisu anavarata||22||
eraDu vidhadali lOkadoLu jIvarugaLu ipparu santata
kSharAkShara vilinga salinga sRujya asRujya BEdadali karesuvadu
jaDa prakRuti praNavAkShara mahadaNu kAla nAmadi
hari sahita BEdagaLa pancaka smarisu sarvatra||23||
jIva jIvara BEda jaDa jaDa jIva jaDagaLa BEda
paramanu jIva jaDa suvilakShaNanu endaridu nityadali
I viriMci anDadoLu ella TAvinali tiLidaidu BEda
kaLEvaradoLaritu acyutana padavaidu SIGradali||24||
Adiyalli kSharAkSharAKya dvEdha akSharadoLu ramA madhusUdanaru
kSharagaLoLu prakRuti praNava kAlagaLu vEda muKya tRuNAota jIvara
BEdagaLanaritu I rahasyava BOdisadE mandarige
sarvatradali ciMtipudu||25||
dIpadiM dIpagaLu poramaTTu ApaNa AlayagaLa timiragaLa tA pariharagaisi
tadgata padArtha tOrpante
sauparaNi varavahanu tA bahu rUpa nAmadi ella kaDeyali vyApisiddu
yathEShTa mahimeya tOrpa tiLisadale||26||
naLina mitrage indradhanu prati Palisuvante
jagatrayavu kangoLipudu aNu upAdhiyali pratibiMba ahvayadi harige
tiLiye trikakuddhAmana ati mangaLa surUpava
sarva TAvili poLeva hRudayake pratidivasa prahlAda pOShakanu||27||
rasa viSEShadoLu ati vimalA sitavasana tOyisi agniyoLagiDe
pasarisuvudu prakASa nasagundadale sarvatra
triSira dUShaNa vairi Bakti surasadi tOyda mahAtmaranu
bAdhisavu BavadoLage iddareyu sari durita rASigaLu||28||
vArinidhiyoLaguLLa aKiLa nadigaLu bEre bEre nirantaradi vihAragaiyuta
parama mOdadalippa teradante
mUru guNagaLa mAniniyenisuva SrI ramA rUpagaLu hariyali tOritippavu
sarva kAladi samarahitavenisi||29||
kOkanada saKana udaya GOkAlOkanake sogasadire
BAskara tA kaLankane? I kRutIpati jagannAthanire
svIkarisi suKapaDalu ariyada avivEkigaLu nindisidare Enahudu
I kavitvava kELi suKapaDadihare kOvidaru||30||
cEtanAcEtanagaLali guru mAtariSvAntargata jagannAtha viThala
niraMtaradi vyApisi tiLisi koLLadalE
kAtarava puTTisi viShayadali dhAnara mOhisuva
nirBIta nityAnandamaya nirdOSha niravadya||31||
***
No comments:
Post a Comment