ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 12 ankita jagannatha vittala ನಾಡೀಪ್ರಕರಣ ಸಂಧಿ HARIKATHAMRUTASARA SANDHI 12 NAADI PRAKARANA SANDHI

  

ರಾಗ ಅಭೋಗಿ

Audio by Mrs. Nandini Sripad

RESTART MOBILE IF AUDIO IS NOT PLAYING  CLICK-> HOME

CLICK-> INDEX ದೇವರನಾಮ ಕೇಳಿ ಕಲಿಯಲು ಲಿಂಕ್ LINKS TO LEARN DEVARANAMA

or just scroll down for other devaranama 

ರಚನೆ : ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರು 
for saahitya click   ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 1 to 32  

ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ , 

 ನಾಡೀಪ್ರಕರಣ ಸಂಧಿ (ಸಂಧಿ 12)   

ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ

ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||

ವಾಸುದೇವನು ಪ್ರಾಣಮುಖ ತತ್ವ ಈಶರಿಂದಲಿ ಸೇವೆ ಕೈಕೊಳುತ

ಈ ಶರೀರದೊಳು ಇಪ್ಪ ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಈ ಸುನಾಡಿಗಳೊಳಗೆ

ಈ ಭೂಮೀ ಸಮೇತ ವಿಹಾರಗೈವ

ಪರ ಈಶನ ಅಮಲ ಸುಮೂರ್ತಿಗಳ ಚಿಂತಿಸುತ ಹಿಗ್ಗುತಿರು||1||

ಚರಣಗಳೊಳಿಹ ನಾಡಿಗಳು ಹನ್ನೆರೆಡು ಸಾವಿರ ಮಧ್ಯ ದೇಹದೊಳು ಇರುತಿಹವು ಹದಿನಾಲ್ಕು

ಬಾಹುಗಳೊಳಗೆ ಈರೆರೆಡು ಶಿರದೊಳು ಆರು ಸಹಸ್ರ ಚಿಂತಿಸಿ

ಇರುಳು ಹಗಲು ಅಭಿಮಾನಿ ದಿವಿಜರನರಿತು

ಉಪಾಸನೆಗೈವರು ಇಳೆಯೊಳು ಸ್ವರ್ಗ ವಾಸಿಗಳು||2||

ಬೃಹತಿನಾಮಕ ವಾಸುದೇವನು ವಹಿಸಿ ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪ

ದೋಷ ವಿರಹಿತ ಎಪ್ಪತ್ತೆರೆಡು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳೊಳಗಿದ್ದು

ದ್ರುಹಿಣ ಮೊದಲಾದ ಅಮರಗಣ ಸನ್ಮಹಿಮ

ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಹಾಮಹಿಮ ಸಂತೈಸುವನು ಸಂತತ ಪರಮ ಕರುಣಾಳು||3||

ನೂರು ವರ್ಷಕೆ ದಿವಸ ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ವಹವು

ನಾಡಿ ಶರೀರದೊಳಗೆ ಇನಿತಿಹವು ಎಂದರಿತು ಒಂದು ದಿವಸದಲಿ

ಸೂರಿಗಳ ಸತ್ಕರಿಸಿದವ ಪ್ರತಿ ವಾರದಲಿ ದಂಪತಿಗಳ ಅರ್ಚನೆ ತಾ ರಚಿಸಿದವ

ಸತ್ಯ ಸಂಶಯವು ಇಲ್ಲವೆಂದೆಂದು||4||

ಚತುರ ವಿಂಶತಿ ತತ್ತ್ವಗಳು ತತ್ಪತಿಗಳು ಎನಿಸುವ

ಬ್ರಹ್ಮ ಮುಖ ದೇವತೆಗಳು ಅನುದಿನ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತಿ ನಾಡಿಗಳೊಳು ಇರುತಿದ್ದು

ಚತುರ ದಶ ಲೋಕದೊಳು ಜೀವ ಪ್ರತತಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ

ಶಾಶ್ವತನ ತತ್ತತ್ ಸ್ಥಾನದಲಿ ನೋಡುತಲೇ ಮೋದಿಪರು||5||

ಸತ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪನು ಸದಾ ಎಪ್ಪತ್ತೆರೆಡು ಸಹಸ್ರದೊಳು

ಮೂವತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷದ ಐವತ್ತಾರು ಸಹಸ್ರ

ಚಿತ್ಪ್ರಕ್ರುತಿಯ ಒಡಗೂಡಿ ಪರಮನು ನಿತ್ಯ ಮಂಗಳಮೂರ್ತಿ

ಭಕ್ತರ ತೆತ್ತಿಗನು ತಾನಾಗಿ ಸರ್ವತ್ರದಲಿ ಸಂತೈಪ||6||

ಮಣಿಗಳೊಳಗಿಹ ಸೂತ್ರದಂದದಿ ಪ್ರಣವ ಪಾದ್ಯನು

ಸರ್ವ ಚೇತನ ಗಣದೊಳಿದ್ದು ಅನವರತ ಸಂತೈಸುವನು ತನ್ನವರ

ಪ್ರಣತ ಕಾಮದ ಭಕ್ತ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಚಿದಾನಂದೈಕ ದೇಹನು

ಅಣು ಮಹದ್ಗತನು ಅಲ್ಪರೋಪಾದಿಯಲಿ ನೆಲೆಸಿಪ್ಪ||7||

ಈ ಸುಷುಮ್ನ ಆದಿ ಅಖಿಳ ನಾಡೀ ಕೋಶ ನಾಭೀ ಮೂಲದಲಿ

ವೃಷಣಾ ಸದನ ಮಧ್ಯದಲಿಪ್ಪದು ತುಂದಿ ನಾಮದಲಿ

ಆ ಸರೋಜಾಸನ ಮುಖರು ಮೂಲೇಶನ ಅನಂದಾದಿ ಸುಗುಣ ಉಪಾಸನೆಯ ಗೈವುತಲಿ

ದೇಹದೊಳಗೆ ಇರುತಿಹರು||8||

ಸೂರಿಗಳು ಚಿತ್ತೈಸುವುದು ಭಾಗೀರಥಿಯೆ ಮೊದಲಾದ ತೀರ್ಥಗಳು

ಏರಧಿಕ ಎಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳೊಳಿಹವು

ಈ ರಹಸ್ಯವನು ಅಲ್ಪ ಜನರಿಗೆ ತೋರಿ ಪೇಳದೆ

ನಾಡಿ ನದಿಯೊಳು ಧೀರರು ಅನುದಿನ ಮಜ್ಜನವ ಮಾಡುತಲೇ ಸುಖಿಸುವರು||9||

ತಿಳಿವುದು ಈ ದೇಹದೊಳಗಿಹ ಎಡ ಬಲದ ನಾಡಿಗಳೊಳಗೆ ದಿವಿಜರು

ಜಲಜ ಸಂಭವ ವಾಯು ವಾಣಿ ಆದಿಗಳು ಬಲದಲ್ಲಿ

ಎಲರುಣಿಗ ವಿಹಗ ಇಂದ್ರ ಚಳಿವೆಟ್ಟಳಿಯ ಷಣ್ಮಹಿಶಿಯರು

ವಾರುಣಿ ಕುಲಿಶ ಧರ ಕಾಮಾದಿಗಳು ಎಡ ಭಾಗದೊಳಿಹರು||10||

ಇಕ್ಕಲದೊಳಿಹ ನಾಡಿಯೊಳು ದೇವರ್ಕಳಿಂದ ಒಡನಾಡುತಲಿ

ಪೊಂಬಕ್ಕಿ ದೇರನು ಜೀವರ ಅಧಿಕಾರಾನುಸಾರದಲಿ

ತಕ್ಕ ಸಾಧನವ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸುತ ಅಕ್ಕರದಿ ಸಂತೈಪ ಭಕ್ತರ

ದಕ್ಕಗೊಡನು ಅಸುರರ್ಗೆ ಸತ್ಪುಣ್ಯಗಳನು ಅಪಹರಿಪ||11||

ತುಂದಿವಿಡಿದು ಆಶಿರದ ಪರಿಯಂತ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಿಸಿಹುದು

ತಾವರ ಕಂದನಿಹನು ಅದರೊಳಗೆ ಅದಕೆ ಈರೈದು ಶಾಖೆಗಳು

ಒಂದಧಿಕ ದಶ ಕರಣದೊಳು ಸಂಬಂಧಗೈದಿಹವಲ್ಲಿ

ರವಿ ಶಶಿ ಸಿಂಧು ನಾಸತ್ಯಾದಿಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿಹರು ಸತತ||12||

ಪೊಕ್ಕಳದಿವಿಡಿದು ಒಂದೇ ನಾಡಿಯು ಸುಕ್ಕದಲೆ ಧಾರಾಳ ರೂಪದಿ

ಸಿಕ್ಕಿಹುದು ಈ ದೇಹದೊಳಗೆ ಸುಷುಮ್ನ ನಾಮದಲಿ

ರಕ್ಕಸರನು ಒಳ ಪೋಗಗೊಡದೆ ದಶ ದಿಕ್ಕಿನೊಳಗೆ ಸಮೀರ ದೇವನು

ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನು ಸಂಚರಿಪ ದೇಹದೊಳು||13||

ಇನಿತು ನಾಡೀ ಶಾಖೆಗಳು ತನುವಿನೊಳಗೆ ಇಹವೆಂದರಿದು ಏಕಾತ್ಮನು

ದ್ವಿ ಸಪ್ತತಿ ಸಾವಿರ ಆತ್ಮಕನು ಆಗಿ ನಾಡಿಯೊಳು

ವನಿತೆಯಿಂದ ಒಡಗೂಡಿ ನಾರಾಯಣ ದಿವಾ ರಾತ್ರಿಗಳಲಿ

ಈ ಪರಿ ವನಜಾಂಡದೊಳು ಅಖಿಳ ಜೀವರೊಳಿದ್ದು ಮೋಹಿಸುವ||14||

ದಿನದಿನದಿ ವರ್ಧಿಸುವ ಕುಮುದಾಪ್ತನ ಮಯೂಖದ ಸೊಬಗ

ಗತ ಲೋಚನ ವಿಲೋಕಿಸಿ ಮೋದ ಪಡಬಲ್ಲನೆ ನಿರಂತರದಿ

ಕುನರಗೆ ಈ ಸುಕಥ ಅಮೃತದ ಭೋಜನದ ಸುಖ ದೊರಕುವುದೇ

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮನೋಹರನ ಸದ್ಗುಣವ ಕೀರ್ತಿಪ ಭಕುತಗೆ ಅಲ್ಲದಲೆ||15||

ಈ ತನುವಿನೊಳಗಿಹವು ಓತ ಪ್ರೋತ ರೂಪದಿ ನಾಡಿಗಳು

ಪುರುಹೂತ ಮುಖರು ಅಲ್ಲಿಹರು ತಮ್ಮಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ಒಡಗೂಡಿ

ಭೀತಿಗೊಳಿಸುತ ದಾನವರ ಸಂಘಾತ ನಾಮಕ ಹರಿಯ ಗುಣ

ಸಂಪ್ರೀತಿಯಲಿ ಸದುಪಾಸನೆಯ ಗೈವುತಲೆ ಮೋದಿಪರು||16||

ಜಲಾಟ ಕುಕ್ಕಾಟ ಖಾಟ ಜೀವರ ಕಳೇವರಗಳೊಳು ಇದ್ದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳದೆ

ತತ್ತದ್ರೂಪ ನಾಮಗಳಿಂದ ಕರೆಸುತಲಿ

ಜಲರುಹೇಕ್ಷಣ ವಿವಿಧ ಕರ್ಮಗಳ ಅನುದಿನದಿ ಮಾಡಿ

ತತ್ತತ್ಫಲಗಳ ಉಣ್ಣದೆ ಸಂಚರಿಸುವನು ನಿತ್ಯ ಸುಖ ಪೂರ್ಣ||17||

ತಿಳಿದುಪಾಸನೆಗೈವುತ ಈಪರಿ ಮಲಿನನಂತಿರು ದುರ್ಜನರ ಕಂಗಳಿಗೆ ಗೋಚರಿಸದೆ

ವಿಪಶ್ಚಿತರ ಒಡವೆ ಗರ್ವಿಸದೆ

ಮಳೆ ಬಿಸಿಲು ಹಸಿ ತೃಷಿ ಜಯಾಜಯ ಖಳರ ನಿಂದ್ಯಾನಿಂದ್ಯ ಭಯಗಳಿಗೆ

ಅಳುಕದಲೆ ಮದ್ದಾನೆಯಂದದಿ ಚರಿಸು ಧರೆಯೊಳಗೆ||18||

ಕಾನನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥ ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪ್ರತಿ ದಿವಸದಲಿ

ಏನೇನು ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳು ಹರಿ ಪೂಜೆಯಂದರಿದು ದೇನಿಸುತ

ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಲಿ ಪವಮಾನವಂದಿತ ದೇವಾಂತರಾತ್ಮಕ

ಶ್ರೀನಿವಾಸನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ ಮೋದಿಸುತ ನಲಿವುತಿರು||19||

ನೋಕನೀಯನು ಲೋಕದೊಳು ಶುನಿಸೂಕರಾದಿಗಳೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದು

ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯ ಬಹುರೂಪಾಹ್ವಯಗಳಿಂದ

ತಾ ಕರೆಸುತ ಒಳಗಿದ್ದು ತಿಳಿಸದೆ ಶ್ರೀ ಕಮಲಭವ ಮುಖ್ಯ ಸಕಲ

ದಿವೌಕಸಗಣ ಆರಾಧ್ಯ ಕೈಕೊಂಡು ಅನವರತ ಪೊರೆವ||20||

ಇನಿತು ಉಪಾಸನೆಗೈವುತಿಹ ಸಜ್ಜನರು ಸಂಸಾರದಲಿ ಪ್ರತಿಪ್ರತಿ ದಿನಗಳಲಿ

ಏನೇನು ಮಾಡುವುದು ಎಲ್ಲ ಹರಿಪೂಜೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಬುದು ಸತ್ಯವು

ಈ ಮಾತಿನಲಿ ಸಂಶಯಪಡುವ ನರನು ಅಲ್ಪನು ಸುನಿಶ್ಚಯ

ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮವ ಮಾಡಿ ಫಲವೇನು||21||

ಭೋಗ್ಯ ಭೋಕ್ಟ್ರುಗ ಳೊಳಗೆ ಹರಿ ತಾ ಭೋಗ್ಯ ಭೋಕ್ತನು ಎನಿಸಿ

ಯೋಗ್ಯಾಯೋಗ್ಯ ರಸಗಳ ದೇವ ದಾನವ ಗಣಕೆ ಉಣಿಸುವನು

ಭಾಗ್ಯನಿಧಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸದ್ವೈರಾಗ್ಯ ಭಕ್ತಿ ಜ್ಞಾನವೀವ

ಅಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ದ್ವೇಷಾದಿಗಳ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಕೊಡುತಿಪ್ಪ||22||

ಈ ಚತುರ್ದಶ ಭುವನದೊಳಗೆ ಚರಾಚರಾತ್ಮಕ ಜೀವರಲ್ಲಿ

ವಿರೋಚನಾತ್ಮಜ ವಂಚಕನು ನೆಲೆಸಿದ್ದು ದಿನದಿನದಿ

ಯಾಚಕನುಯೆಂದೆನಿಸಿಕೊಂಬ ಮರೀಚಿರ್ದಮನ ಸುಹಂಸ ರೂಪ

ನಿಷೇಚಕ ಆಹ್ವಯನು ಆಗಿ ಜನರಭಿಲಾಷೆ ಪೂರೈಪ||23||

ಅನ್ನದನ್ನಾದನ್ನಮಯ ಸ್ವಯಂ ಅನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಅಖಿಳ ಚೇತನಕೆ

ಅನ್ನ ಕಲ್ಪಕನಾಹನು ಅನಿರುದ್ಧಾದಿ ರೂಪದಲಿ

ಅನ್ಯರನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸದೆ ಗುಣ ಕಾರುಣ್ಯ ಸಾಗರ ಸೃಷ್ಟಿಸುವನು

ಹಿರಣ್ಯ ಗರ್ಭನೊಳಿದ್ದು ಪಾಲಿಸುವನು ಜಗತ್ರಯವ||24||

ತ್ರಿಪದ ತ್ರಿದಶಾಧ್ಯಕ್ಷ ತ್ರಿಸ್ಥ ತ್ರಿಪಥಗಾಮಿನಿ ಪಿತ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ

ಕೃಪಣ ವತ್ಸಲ ಕುವಲಯ ದಳ ಶ್ಯಾಮ ನಿಸ್ಸೀಮ

ಅಪರಿಮಿತ ಚಿತ್ಸುಖ ಗುಣಾತ್ಮಕ ವಪುಷ ವೈಕುಂಠ ಆದಿ ಲೋಕಾಧಿಪ

ತ್ರಯೀಮಯ ತನ್ನವರ ನಿಷ್ಕಪಟದಿಂ ಪೊರೆವ||25||

ಲವಣ ಮಿಶ್ರಿತ ಜಲವು ತೋರ್ಪದು ಲವಣದೋಪಾದಿಯಲಿ ಜಿಹ್ವೆಗೆ

ವಿವರಗೈಸಲು ಶಕ್ಯವಾಗುವದೇನೋ ನೋಳ್ಪರಿಗೆ

ಸ್ವವಶ ವ್ಯಾಪಿಯೆನಿಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಧವ ಚರಾಚರದೊಳಗೆ ತುಂಬಿಹನು

ಅವಿದಿತನ ಸಾಕಲ್ಯ ಬಲ್ಲವರು ಆರು ಸುರರೊಳಗೆ||26||

ವ್ಯಾಪ್ಯನಂದದಿ ಸರ್ವಜೀವರೊಳಿಪ್ಪ ಚಿನ್ಮಯ ಘೋರ ಭವ

ಸಂತಪ್ಯ ಮಾನರು ಭಜಿಸೆ ಭಕುತಿಯಳಿಂದಲಿ ಇಹಪರದಿ ಪ್ರಾಪ್ಯನಾಗುವನು

ಅವರವಗುಣಗಳ ಒಪ್ಪುಗೊಂಬನು ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ತಪ್ಪಿಸುವ

ಜನ್ಮಾದಿ ದೋಷಗಳ ಅವರಿಗೆ ಅನವರತ||27||

ಹಲವು ಬಗೆಯಲಿ ಹರಿಯ ಮನದಲಿ ಒಲಿಸಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ

ಏನು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳು ಅವನಂಘ್ರಿ ಪೂಜೆಗಳು ಎಂದು ನೆನೆವುತಿರು

ಹಲಧರನುಜ ತಾನೇ ಸರ್ವ ಸ್ಥಳಗಳಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು

ನಿಶ್ಚಂಚಲ ಭಕುತಿ ಸುಜ್ಞಾನ ಭಾಗ್ಯವ ಕೊಟ್ಟು ಸಂತೈಪ||28||

ದೋಷ ಗಂಧ ವಿದೂರ ನಾನಾ ವೇಷ ಧಾರಕ ಈ ಜಗತ್ರಯ ಪೋಷಕ

ಪುರಾತನ ಪುರುಷ ಪುರುಹೂತ ಮುಖ ವಿನುತ

ಶೇಷವರ ಪರಿಯಂಕ ಶಯನ ವಿಭೀಷಣ ಪ್ರಿಯ ವಿಜಯ ಸಖ

ಸಂತೋಷಬಡಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳ ಪೂರೈಸಿ||29||

ಶ್ರೀ ಮಹೀ ಸೇವಿತ ಪದಾಂಬುಜ ಭೂಮ ಸದ್ಭಕ್ತಿ ಐಕ ಲಭ್ಯ

ಪಿತಾಮಹಾದಿ ಅಮರಾಸುರ ಪಾದ ಪಂಕಜ

ವಾಮ ವಾಮನ ರಾಮ ಸಂಸಾರಮಯ ಔಷಧ ಹೇ ಮಮ ಕುಲಸ್ವಾಮಿ

ಸಂತೈಸೆನಲು ಬಂದೊದಗುವನು ಕರುಣಾಳು||30||

ದುನುಜ ದಿವಿಜರೊಳಿದ್ದು ಅವರವರ ಅನುಸರಿಸಿ ಕರ್ಮಗಳ ಮಾಳ್ಪನು

ಜನನ ಮರಣಾದಿ ಅಖಿಳ ದೋಷ ವಿದೂರ

ಎಮ್ಮೊಡನೆ ಜನಿಸುವನು ಜೀವಿಸುವ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಿ

ಧನವ ಕಾಯ್ದಿಹ ಸರ್ಪನಂತೆ ಅನಿಮಿತ್ತ ಬಾಂಧವನು||31||

ಬಿಸರುಹ ಆಪ್ತ ಆಗಸದಿ ತಾನು ಉದಯಿಸಲು ವೃಕ್ಷಂಗಳ ನೆಳಲು ಪಸರಿಸುವವು

ಇಳೆಯೊಳು ಅಸ್ತಮಿಸಲಲ್ಲ ಅಲ್ಲೇ ಲೀನಹವು

ಶ್ವಸನ ಮುಖ್ಯ ಅಮರಾಂತರಾತ್ಮಕನ ಒಷದೊಳು ಇರುತಿಪ್ಪವು

ಈ ಜಗತ್ರಯ ಬಸಿರೊಳು ಇಂಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮವ ತೋರ್ಪ ನೋಳ್ಪರಿಗೆ||32||

ತ್ರಿಭುವನ ಐಕ ಆರಾಧ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸುಭುಜ ಯುಗಳ ಆಲಂಗಿತಾಂಗ

ಸ್ವಭು ಸುಖಾತ್ಮ ಸುವರ್ಣವರ್ಣ ಸುಪರ್ಣ ವರವಾಹನ

ಅಭಯದ ಅನಂತಾರ್ಕ ಶಶಿ ಸನ್ನಿಭ ನಿರಂಜನ ನಿತ್ಯದಲಿ ತನಗೆ

ಅಭಿನಮಿಸುವರಿಗೆ ಏವ ಸರ್ವಾರ್ಥಗಳ ತಡೆಯದಲೆ||33||

ಕವಿಗಳಿಂದಲಿ ತಿಳಿದು ಪ್ರಾತಃ ಸವನ ಮಧ್ಯಂ ದಿನವು

ಸಾಯಮ ಸವನಗಳ ವಸು ರುದ್ರರು ಆದಿತ್ಯರೊಳು ರಾಜಿಸುವ

ಪವನನೊಳು ಕೃತಿ ಜಯ ಸುಮಾಯಾಧವನ ಮೂರ್ತಿತ್ರಯವ ಚಿಂತಿಸಿ

ದಿವಸವೆಂಬ ಆಹುತಿಗಳಿಂದ ಅರ್ಚಿಸುತ ಸುಖಿಸುತಿರು||34||

ಚತುರ ವಿಂಶತಿ ಅಬ್ಧ ವಸು ದೇವತೆಗಳೊಳು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಇಪ್ಪನು

ಚತುರ ಚತ್ವಾರಿಂಶತಿಗಳಲಿ ಸಂಕರುಷಣಾಖ್ಯ

ಹುತವಹ ಅಕ್ಷನೊಳಿಹನು ಮಾಯಪತಿಯು ಹದಿನಾರಧಿಕ

ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತಿ ವರುಷಗಳಲಿಪ್ಪನು ಆದಿತ್ಯನೊಳು ಸಿತಕಾಯ||35||

ಷೋಡಶ ಉತ್ತರ ಶತ ವರುಷದಲಿ ಷೋಡಶ ಉತ್ತರ ಶತ ಸುರೂಪದಿ

ಕ್ರೀಡಿಸುವ ವಸು ರುದ್ರರು ಆದಿತ್ಯರೊಳು ಸತಿಸಹಿತ

ವ್ರೀಡವಿಲ್ಲದೆ ಭಜಿಪ ಭಕ್ತರ ಪೀಡಿಸುತ ದುರಿತ ಔಘಗಳ

ದೂರ ಓಡಿಸುತ ಬಳಿಯಲಿ ಬಿಡದೆ ನೆಲೆಸಿಪ್ಪ ಭಯಹಾರಿ||36||

ಮೂರಧಿಕ ಎಂಭತ್ತು ಸಹಸ್ರ ಐನೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಎನಿಪ ರೂಪದಿ

ತೋರುತಿಪ್ಪ ದಿವಾ ನಿಶಾಧಿಪರೊಳಗೆ ನಿತ್ಯದಲಿ

ಭಾರತೀ ಪ್ರಾಣರೊಳಗಿದ್ದು ನಿವಾರಿಸುತ ಭಕ್ತರ ದುರಿತ

ಹಿಂಕಾರ ನಿಧನ ಪ್ರಥಮ ರೂಪದಿ ಪಿತೃಗಳನೆ ಪೊರೆವ||37||

ಬುದ್ಧಿ ಪೂರ್ವಕ ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಶುದ್ಧ ಊರ್ಣ ಅಂಬರವ

ಪಂಕದೊಳು ಅಡ್ಡಿ ತೆಗೆಯಲು ಲೇಪವಾಗುವದೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು

ಪದ್ಮನಾಭನು ಸರ್ವಜೀವರೊಳಿದ್ದರೇನು

ಗುಣತ್ರಯಗಳಿಂ ಬದ್ಧನು ಆಗುವನೇನೋ? ನಿತ್ಯ ಸುಖಾತ್ಮ ಚಿನ್ಮಯನು||38||

ಸಕಲ ದೋಷ ವಿದೂರ ಶಶಿ ಪಾವಕ ಸಹಸ್ರ ಅನಂತ ಸೂರ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ಸನ್ನಿಭ ಗಾತ್ರ

ಲಕುಮಿ ಕಳತ್ರ ಸುರಮಿತ್ರ

ವಿಖನ ಸಾಂಡದೊಳಿಪ್ಪ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಅಖಿಳ ಚೇತನ ಗಣಕೆ

ತಾನೇ ಸಖನು ಎನಿಸಿಕೊಂಡು ಅಕುಟಿಲ ಆತ್ಮಕನು ಇಪ್ಪನು ಅವರಂತೆ||39||

ದೇಶ ಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪ ಆಕಾಶದೋಪಾದಿಯಲಿ ಚೇತನ ರಾಶಿಯೊಳು ನೆಲೆಸಿಪ್ಪನು

ಅವ್ಯವಧಾನದಲಿ ನಿರುತ

ಶ್ರೀ ಸಹಿತ ಸರ್ವತ್ರದಿ ನಿರವಾಕಾಶ ಕೊಡುವಂದದಲಿ ಕೊಡುತ

ನಿರಾಶೆಯಲಿ ಸರ್ವಾಂತರಾತ್ಮಕ ಶೋಭಿಸುವ ಸುಖದ||40||

ಶ್ರೀ ವಿರಿಂಚಿ ಆದಿ ಅಮರಗಣ ಸಂಸೇವಿತ ಅಂಘ್ರಿ ಸರೋಜ

ಈ ಜಡ ಜೀವ ರಾಶಿಗಳ ಒಳ ಹೊರಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದು ನಿತ್ಯದಲಿ

ಸಾವಕಾಶನು ಎನಿಸಿ ತನ್ನ ಕಳೇವರದೊಳು ಇಂಬಿಟ್ಟು ಸಲಹುವ

ದೇವ ದೇವಕೀ ರಮಣ ದಾನವ ಹರಣ ಜಿತಾಮರಣ||41||

ಮಾಸ ಒಂದಕೆ ಪ್ರತಿ ದಿವಸದಲಿ ಶ್ವಾಸಗಳು ಅಹವು

ಅಷ್ಟ ಚತ್ವಾರಿಂಶತಿ ಸಹಸ್ರಾಧಿಕ ಆರು ಸುಲಕ್ಷ ಸಂಖ್ಯೆಯಲಿ

ಹಂಸನಾಮಕ ಹರಿಯ ಷೋಡಶ ಈ ಶತಾಬ್ದದಿ ಭಜಿಸೆ ಒಲಿವ

ದಯಾಸಮುದ್ರ ಕುಚೇಲಗೆ ಒಲಿದಂದದಲಿ ದಿನದಿನದಿ||42||

ಸ್ಥೂಲ ದೇಹದೊಳಿದ್ದು ವರುಷಕೆ ಏಳಧಿಕ ಎಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷದ

ಮೇಲೆ ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಶ್ವಾಸ ಜಪಗಳನು

ಗಾಳಿ ದೇವನು ಕರುಣದಲಿ ಈರೇಳು ಲೋಕದೊಳುಳ್ಳ

ಚೇತನ ಜಾಲದೊಳು ಮಾಡುವನು ತ್ರಿಜಗದ್ವ್ಯಾಪ್ತ ಪರಮಾಪ್ತ||43||

ಈರೆರೆಡು ದೇಹಗಳೊಳಗಿದ್ದು ಸಮೀರ ದೇವನು ಶ್ವಾಸ ಜಪ

ನಾನೂರು ಅಧಿಕವು ಆಗಿಪ್ಪ ಎಂಭತ್ತಾರು ಸಹಸ್ರ ತಾ ರಚಿಸುವನು ದಿವಸ ಒಂದಕೆ

ಮೂರು ವಿಧ ಜೀವರೊಳಗಿದ್ದು

ಖರಾರಿ ಕರುಣಾಬಲವು ಅದೆಂತುಟೊ ಪವನ ರಾಯನೊಳು||44||

ಶ್ರೀಧವ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ ತಾ ದಯದಿ ವದನದೊಳು ನುಡಿದ ಉಪಾದಿಯಲಿ

ನಾ ನುಡಿದೆನು ಅಲ್ಲದೆ ಕೇಳಿ ಬುಧ ಜನರು

ಸಾಧು ಲಿಂಗ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ನಿಷೇಧಗೈಸಿದರೆ ಏನಹುದು

ಎನ್ನಪರಾಧವು ಏನಿದರೊಳಗೆ ಪೇಳ್ವುದು ತಿಳಿದು ಕೋವಿದರು||45||

***

Invocation Verse

harikathāmr̥tasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve |

parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||

Verse 1

vāsudēvanu prāṇamukha tatva īśarindali sēve kaikoḷuta |

ī śarīradoḷu ippa mūvattāru sāvira ī sunāḍigaḷoḷage ||

ī bhūmī samēta vihārageiva |

para īśana amala sumūrtigaḷa cintisuta higgutiru ||1||

Verse 2

caraṇagaḷoḷiha nāḍigaḷu hannereḍu sāvira madhya dēhadoḷu irutihavu hadinālku |

bāhugaḷoḷage īrereḍu śiradoḷu āru sahasra cintisi ||

iruḷu hagalu abhimāni divijaranaritu |

upāsanegaivaru iḷeyoḷu svarga vāsigaḷu ||2||

Verse 3

br̥hatināmaka vāsudēvanu vahisi strī rūpa |

dōṣa virahita eppattēreḍu sāvira nāḍigaḷoḷagiddu ||

druhiṇa modalāda amaragaṇa sanmahima |

sarva prāṇigaḷa mahāmahima santaisuvanu santata parama karuṇāḷu ||3||

Verse 4

nūru varṣake divasa mūvattāru sāvira vahavu |

nāḍi śarīradoḷage initihavu endaritu ondu divasadali ||

sūrigaḷa satkarisidava prati vāradali dampatigaḷa arcane tā racisidava |

satya saṁśayavu illavendendu ||4||

Verse 5

catura viṁśati tattvagaḷu tatpatigaḷu enisuva |

brahma mukha dēvategaḷu anudina prati prati nāḍigaḷoḷu irutiddu ||

catura daśa lōkadoḷu jīva pratitigaḷa saṁrakṣisuva |

śāśvatana tattat sthānadali nōḍutalē mōdiparu ||5||

Verse 6

satya saṅkalpanu sadā eppattēreḍu sahasradoḷu |

mūvattu nālku lakṣada aivattāru sahasra ||

citprakrutigaḷa oḍagūḍi paramanu nitya maṅgaḷamūrti |

bhaktara tettiganu tānāgi sarvatradali santaipa ||6||

Verse 7

maṇigaḷoḷagiha sūtradandadi praṇava pādyanu |

sarva cētana gaṇadoḷiddu anavarata santaisuvanu tannavara ||

praṇata kāmada bhakta cintāmaṇi cidānandaika dēhanu |

aṇu mahadgatanu alparōpādiyali nelesippa ||7||

Verse 8

ī suṣumna ādi akhiḷa nāḍī kōśa nābhī mūladoḷu |

vr̥ṣaṇā sadana madhyadalippadu tundi nāmadali ||

ā sarōjāsana mukharu mūlēśana anandādi suguṇa upāsaneya gaivutali |

dēhadoḷage irutiharu ||8||

Verse 9

sūrigaḷu cittaisuvedu bhāgīrathiye modalāda tīrthagaḷu |

ēradhika eppattu sāvira nāḍigaḷoḷihavu ||

ī rahasyavanu alpa janarige tōri pēḷade |

nāḍi nadiyoḷu dhīraru anudina majjanava māḍutalē sukhisuru ||9||

Verse 10

tiḷivudu ī dēhadoḷagiha eḍa balada nāḍigaḷoḷage divijaru |

jalaja sambhava vāyu vāṇi ādivugaḷu baladalli ||

elaruṇiga vihaga indra caḷiveṭṭaḷiya ṣaṇmahiśiyaru |

vāruṇi kuliśa dhara kāmādigaḷu eḍa bhāgadoḷiharu ||10||

Verse 11

ikkaladoḷiha nāḍiyoḷu dēvarkaḷinda oḍanāḍutali |

pombakki dēranu jīvara adhikārānusāradali ||

takka sādhanava māḍi māḍisuta akkaradi santāipa bhaktara |

dakkagoḍanu asurarge satpuṇyagaḷanu apaharipa ||11||

Verse 12

tundivididu āśirada pariyanta ondu vyāpisihudu |

tāvara kandanihanu adaroḷage adake īraidu śākhegaḷu ||

ondadhika daśa karaṇadoḷu sambandhagaidihavalli |

ravi śaśi sindhu nāsatyādigaḷu nelegoṇḍiharu satata ||12||

Verse 13

pokkaḷadivididu ondē nāḍiyu sukkadale dhārāḷa rūpadi |

sikkihudu ī dēhadoḷage suṣumna nāmadali ||

rakkasanu oḷa pōgagoḍade daśa dikkinoḷage samīra dēvanu |

lekkisade mattopparanu sañcaripa dēhadoḷu ||13||

Verse 14

initu nāḍī śākhegaḷu tanuvinoḷage ihavendaridu ēkātmanu |

dvi saptati sāvira ātmakanu āgi nāḍiyoḷu ||

vaniteyinda oḍagūḍi nārāyaṇa divā rātrigaḷali |

ī pari vanajāṇḍadoḷu akhiḷa jīvaroḷiddu mōhisuva ||14||

Verse 15

dinadinadi vardhisuva kumudāptana mayūkhada sobyaga |

gata lōcana vilōkisi mōda paḍaballane nirantaradi ||

kunarage ī sukatha amrtada bhōjanada sukha dorakuvudē |

lakṣmī manōharana sadguṇava kīrtipa bhakutage alladale ||15||

Verse 16

eppattēreḍu sāvira nāḍigaḷoḷu oppuvavu mukha pradhāna mūru |

adaroḷu ippa suṣumna nāḍiyu parama pāvanavu ||

appanāmaka prāṇadēvanu apratima mahimanu nelesippa |

adaroḷu vajrikā khaṇḍākhya nāḍigaḷu ||16||

Verse 17

iḍā piṅgaḷā nāḍigaḷu eraḍu eḍa balada mūgina hoḷḷeyanu |

hiḍidu kaṇṭhada tanaka kambhada teradoḷirutihavu ||

aḍagiralu prāṇa apānagaḷu ī nāḍiyoḷage sañcaripavu |

naḍu madhya suṣumnada oḷage jagannāthaviṭhalaniha ||17||

Verse 18

citriṇī nāḍiyu suṣumnada oḷage atyanta nirmala rūpadali |

prakāśisutalippudu brahmanāḍiyu adara oḷage ||

citsukhātma his vāsudēvanu tanna sati bhu prakrutigaḷoḍagūḍi |

anavarata santaipa jagavariya ||18||

Verse 19

ardha nārīśvaranu enisi jagannāthaviṭhalanu citriṇiyoḷu |

ippanu strī puruṣa rūpagaḷa dharisikoṇḍu ||

suviśvāsadali bhajisuva bhakutara hr̥daya kamaladoḷage iruta |

upāsaneya kaikoṇḍu sakaḷārthagaḷa koḍutippa ||19||

Verse 20

brahma nāḍiyoḷage caturviṁśati rūpajindali vāsavāgiha |

padmanābhanu bhaktavatsala parama karuṇāḷu ||

brahma vāyu girisēndra kāma pramukha dēvarkaḷa tanugaḷoḷu |

sammōdadindali uṇḍu uṇisi sukhavittu salahuvanu ||20||

Verse 21

hr̥daya kamalada karṇikeyoḷu ippudondu nāḍi |

adake suṣumna endu hesaru adara daḷagaḷoḷu eṇṭu nāḍigaḷu ihavu ||

padumanābhanu aniruddha modalāda aṣṭa rūpagaḷa dharisi |

jīvara buddhi karmagaḷa naḍesutippanu dinadinadali ||21||

Verse 22

pūrva daḷada nāḍiyoḷu ippanu aniruddhanu |

āgnēyadali pradyumna saṅkaruṣaṇanu dakṣiṇadali ||

nēra nairutyadali vāsudēvanu paścimada daḷadoḷu ippanu |

nārāyaṇanu vāyavyadali mādhavanu ippa kēḷu ||22||

Verse 23

uttarada daḷadoḷage gōvindanu īśānadali viṣṇu |

matte karṇikeyoḷu padmanābhanu ippa satatavāgi ||

citta jāgrata svapna suṣuptigaḷeṁba mūru avasthegaḷanu |

jīvaṅge ittu guṇadoḷu krīḍegaivanu satya saṅkalpa ||23||

Verse 24

aniruddha pūrva daḷadi jāgradavashteyanu ittu |

anudinadi pradyumna tānē svapnāvashteyanu ||

ghana suṣuptiya saṅkaruṣaṇanu ittu sukhaviḍuva |

turiya vāsudēva muktarige ānanda karuṇipanu ||24||

Verse 25

ondu nāḍiyu nābhi mūladi munduvaridu hr̥daya kamalada |

andada karṇikeya pokku hadinālku śākheyāgi ||

indu ravi modalāda dēvarkaḷige ṭhāvanu ittu |

avaroḷu nindu vyāpāragaḷa māḍisuta ippanu hariyu ||25||

Verse 26

suṣumna gāndhāri hastījihvāvū puṣā mattu yaśasvini |

alambuṣā kuhū śaṅkhinī sarasvatī vāruṇī ||

viśvōdarā payasvini enisuva ī hadinālku nāḍigaḷu |

ivugaḷoḷu ippa mukhyākhya nāḍigaḷa kēḷu dhīra ||26||

Verse 27

edaḍa kaṇṇinoḷippadōndu gāndhāri nāḍiyu |

balada kaṇṇinoḷippa hastījihvāvū pēḷdevu ||

naḍēvudu iḍā piṅgaḷāgaḷu nāsika dvayadoḷage |

naḍu madhya suṣumna ura śira nābhi mūladalippadu ||27||

Verse 28

eḍada karṇadoḷippadōndu puṣā nāḍiyu |

balada kaṇṇinoḷippadōndu yaśasvini endu tiḷividu ||

naḍeyutippadu mukhadoḷage ā alambuṣā nāḍiyu |

liṅga mūladoḷippadōndu kuhū nāḍiyu kēḷu ||28||

Verse 29

gudada mūladoḷippadōndu śaṅkhinī nāḍiyu |

jihvā mūladoḷippadōndu sarasvatī endu tiḷividu ||

udaradoḷage ippadōndu vāruṇī nāḍiyu |

hr̥daya kamalada karṇikeyoḷu viśvōdarā nāḍiyu ||29||

Verse 30

kaṇṭha dēṣadoḷippadōndu payasvini nāḍiyu |

intu hadinālku nāḍigaḷu oḷage hadinālku lōkada ||

antarātmakana dā haryu nelesikoṇḍu |

santata jīvara sādhanava māḍisutalīppanu ||30||

Verse 31

iḍā nāḍiyoḷu ippa hariyu pradyumna nāmadi |

koḍutalippanu jīvarga jāgradavashteyanu anudina ||

piṅgaḷā nāḍiyoḷu aniruddhanu nelesikoṇḍu |

kanasa kāṇisutalippanu jagatrayātmakanu ||31||

Verse 32

suṣumnādoḷu saṅkarṣaṇanu nelesikoṇḍu |

suṣupttyavashteya koṭṭu jīvara nitya sukhaḍoḷu muḷugisi ||

eccarisade kara sarasijagaḷanu mukuḷisi |

lakṣmī ramaṇana apratima līlegaḷa nōḍuta mōdipanu vāyu ||32||

Verse 33

citriṇiyoḷu vāsudēvanu nelesikoṇḍu |

mukta janarige turiyāvashteya koṭṭu tanna sukhadoḷage irusuvanu ||

uttamōttama brahma nāḍiyoḷu akhiḷa vyāpakanu |

nelesikoṇḍu sarva jīvarige ānanda koḍutippa ||33||

Verse 34

hr̥daya kamalada pūrva daḷadoḷu aniruddha rūpadi |

kadaḍadale jāgradavashteyanu ittu naḍēsuvanu ||

adara dakṣiṇa daḷadoḷu ippanu pradyumna nāmadi |

mr̥du tara svapnagaḷa kāṇisutalippanu kēḷu dhīra ||34||

Verse 35

paścimada daḷadoḷage saṅkarṣaṇanu tāniddu |

suṣupttyavashteya koṭṭu jīvarga ānandamaya jñānavanu uṇisi ||

uttarada daḷadoḷu vāsudēvanu nelesikoṇḍu |

muktarige turiyāvashteya sukhava koḍutippa kēḷu dhīra ||35||

Verse 36

āgnēya daḷadoḷage aniruddha pradyumna rūpadi |

jāgradoḷu svapnavanu koṭṭu naḍesutippanu ||

nairutya daḷadoḷu pradyumna saṅkarṣaṇa rūpadi |

svapna kaṇasinoḷu suṣuptiya ittu sukhaviḍuva ||36||

Verse 37

vāyavya daḷadoḷage saṅkarṣaṇa vāsudēvanu |

suṣuptiyoḷu turiyāvashteya ittu sukhaviḍuva ||

īśāna daḷadoḷu vāsudēva aniruddha rūpadi |

turiyadoḷu jāgradavashteya koṭṭu mōdipanu ||37||

Verse 38

karṇikeyoḷage padmanābhanu nelesikoṇḍu |

sakaḷa jīvarigū sadā jñānavanu koḍuta krīḍegaivanu ||

atyanta nirmalanu varṇisalpa jagannāthaviṭhalanu |

tannavara bhava pāśa kattarisi kāyuvanu karuṇāḷu ||38||

Verse 39

aritu nāḍī prakaraṇavanu ādaradi paṭhisuva dhīraṅge |

hariyu olivanu olidu sakaḷa sanmaṅgaḷava koḍuvanu ||

durita kōṭigaḷu dūripavu bhava bandhanavu biḍuvudu |

surara oḍanāṭavanu ittu salahuvanu satya saṁśayavilla ||39||

Verse 40

harikathāmr̥tasāra nāḍīprakaraṇa sandhiyu |

vara jagannāthaviṭhalana kr̥peya peḍeva mārgavidu ||

parama bhagavadbhaktaru idanu ādaradi kēḷuvudu |

śrī kr̥ṣṇārpaṇamastu endu pēḷi mugisuve ||40||

***

Pronunciation Guide

a / ā: Short a is a quiet "u" as in cup; long ā is deep as in father.

i / ī & u / ū: Short i/u are quick (pin/put); long ī/ū are held (meet/boot).

e / ē & o / ō: Short e/o are crisp (bet/for); long ē/ō are drawn out (say/go).

r̥ / ṁ / ḥ: r̥ is a vocalic "ri" (rhythm); ṁ is a nasal resonant tone; ḥ is a soft breath echo.

ṭ, ḍ, ṇ, l̤: Retroflex letters require you to gently curl your tongue back against the roof of the mouth.

***

ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಶ್ರೀ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ ೧೨ನೆಯ ನಾಡೀಪ್ರಕರಣ ಸಂಧಿಯ  ಪ್ರತಿ ಪದ್ಯದ ಕನ್ನಡ ಭಾವಾರ್ಥ ಇಲ್ಲಿದೆ:

೧. ೩೬,೦೦೦ ನಾಡಿಗಳ ದಿವ್ಯ ಜಾಲ

ಶ್ರೀ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ ೧೨ನೆಯ ನಾಡೀಪ್ರಕರಣ ಸಂಧಿಯು ನಮ್ಮ ದೇಹದೊಳಗಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶರೀರ ರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ನಮ್ಮ ಈ ಮಾನವ ಶರೀರವು ಕೇವಲ ರಕ್ತ-ಮಾಂಸಗಳ ಮುದ್ದೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದು ೩೬,೦೦೦ ಪವಿತ್ರ ನಾಡಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಚಲಿಸುವ ದೇವಸ್ಥಾನ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಒಳಗಿನ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೊರಗಿನ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಪೂರ್ಣ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೩೬,೦೦೦ ದಿನಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ದೇಹದೊಳಗಿನ ನಾಡಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾಗಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಜೀವಶಕ್ತಿಯು ಕಾಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಬೃಹತ್ ನಾಡಿ ಜಾಲವನ್ನು ನಮ್ಮ ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಹಂಚಲಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಎರಡು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ೧೨,೦೦೦ ನಾಡಿಗಳು, ಧಡ ಹಾಗೂ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ೧೪,೦೦೦ ನಾಡಿಗಳು, ಎರಡು ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ೪,೦೦೦ ನಾಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿರಸ್ಸಿನ (ತಲೆಯ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ೬,೦೦೦ ನಾಡಿಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಇಡೀ ನಾಡಿ ಮಂಡಲದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಣ್ಣ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಯನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಲಹಲು, ಪರಮಾತ್ಮನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ೩೪,೫೬,೦೦೦ (೩೪ ಲಕ್ಷದ ೫೬ ಸಾವಿರ) ವಿಭಿನ್ನ ದಿವ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ತನ್ನ ನಿತ್ಯ ಅರ್ಧಾಂಗಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೊಡಗೂಡಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ನಮ್ಮ ಜೀವಶಕ್ತಿಗೆ ನಿರಂತರ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.

೨. ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು

ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ನಾಡಿಗಳ ಪೈಕಿ, ನಮ್ಮ ಉಸಿರಾಟ, ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಾಡಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು 'ಇಡಾ' ನಾಡಿ. ಇದು ದೇಹದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎಡ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕಂಠದವರೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕಂಬದಂತೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದು 'ಪಿಂಗಳಾ' ನಾಡಿ. ಇದು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಲ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಯಿಂದ ಕಂಠದವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಶರೀರದ ಒಳಬರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಹೋಗುವ ಪ್ರಾಣ ಹಾಗೂ ಅಪಾನ ಎಂಬ ವಾಯುಗಳು ಈ ಎರಡು ನಾಡಿಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಹಗಲಿರುಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.

ಈ ಎರಡು ನಾಡಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಸಮತೋಲನದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ 'ಸುಷುಮ್ನಾ' ನಾಡಿಯಿದೆ. ಈ ಸುಷುಮ್ನಾದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಪದರಗಳ ಒಳಗೆ 'ಚಿತ್ರಿಣೀ' ಮತ್ತು 'ಬ್ರಹ್ಮನಾಡಿ'ಗಳು ಅಡಗಿವೆ. ಈ ಅತ್ಯಂತ ಒಳಗಿನ ಕೇಂದ್ರವೇ ನಮ್ಮ ಇಡೀ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪರಮ ಪವಿತ್ರವಾದ ಗರ್ಭಗೃಹವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ 'ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ' ರೂಪದಿಂದ (ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣರ ಐಕ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ) ಶ್ರೀಹರಿಯು ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಜೀವಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

೩. ೧೪ ಪ್ರಮುಖ ನಾಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸಂಬಂಧ

ಹೃದಯದ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ೧೪ ಪ್ರಮುಖ ನಾಡಿಗಳು ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಒಂದು ಮಹಾನ್ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತಾರೆ; ಅದೇನೆಂದರೆ, ಹೊರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗೆಯ ಮೊದಲಾದ ಸಕಲ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥ ನದಿಗಳು, ನಮ್ಮ ದೇಹದೊಳಗಿನ ಈ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿವೆ. ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ನಾಡಿಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ದೇವತೆಗಳು ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಾಯು, ಇಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರರ ಮೊದಲಾದ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳೇ ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಒಳಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ನಾಡಿಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 'ಗಾಂಧಾರಿ' ನಾಡಿಯು ಎಡಗಣ್ಣಿಗೂ, 'ಹಸ್ತೀಜಿಹ್ವಾ' ನಾಡಿಯು ಬಲಗಣ್ಣಿಗೂ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. 'ಪುಷಾ' ಮತ್ತು 'ಯಶಸ್ವಿನಿ' ನಾಡಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಕೇಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. 'ಅಲಂಬುಷಾ' ನಾಡಿಯು ಮುಖ ಮತ್ತು ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಮಾತು ಹಾಗೂ ರುಚಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರೆ, 'ಕುಹೂ' ನಾಡಿಯು ಜನನೇಂದ್ರಿಯದ ಮೂಲದಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಜೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, 'ಸರಸ್ವತಿ' ನಾಡಿಯು ನಾಲಿಗೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿದ್ದು ಉತ್ತಮ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯವನ್ನು, 'ವಾರುಣೀ' ನಾಡಿಯು ಜಠರದಲ್ಲಿದ್ದು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು 'ವಿಶ್ವೋದರಾ' ಹಾಗೂ 'ಪಯಸ್ವಿನಿ' ನಾಡಿಗಳು ಹೃದಯದಿಂದ ಕಂಠದವರೆಗೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡುತ್ತವೆ.

೪. ಹೃದಯ ಕಮಲ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಅವಸ್ಥೆಗಳು

ಈ ಸಂಧಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಿವೇಚನೆಯೆಂದರೆ, ಭಗವಂತನು ನಮ್ಮ ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಎಂಟು ದಳಗಳ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜಾಗೃತ ಮತ್ತು ಸುಪ್ತ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು (ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು) ಹೇಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು. ನಮ್ಮ ಜೀವನು ದಿನವಿಡೀ ಹೃದಯದ ಒಂದು ದಳದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ದಳಕ್ಕೆ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ, ಅಲ್ಲಿರುವ ಭಗವಂತನ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳು ನಮಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಶೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಜೀವನು ಪೂರ್ವ ದಳದ ನಾಡಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅಲ್ಲಿರುವ 'ಅನಿರುದ್ಧ' ರೂಪವು ನಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲವಿಲ್ಲದ ಎಚ್ಚರದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥೆ) ನೀಡಿ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

ನಾವು ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದಾಗ, ದಕ್ಷಿಣ ದಳದಲ್ಲಿರುವ 'ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ' ರೂಪವು ನಮ್ಮ ಸುಪ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕನಸುಗಳನ್ನು (ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆ) ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ನಾವು ಯಾವುದೇ ಕನಸಿಲ್ಲದ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದಾಗ, ಪಶ್ಚಿಮ ದಳದಲ್ಲಿರುವ 'ಸಂಕರ್ಷಣ' ರೂಪವು ಜೀವನನ್ನು ತನ್ನ ಆಲಿಂಗನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಲೌಕಿಕ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಮರೆಸಿ ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯ ಸುಖವನ್ನು ಉಣಿಸುತ್ತದೆ (ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥೆ). ಈ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ದೇಹದೊಳಗಿರುವ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರು (ವಾಯುದೇವರು) ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೈಮುಗಿದು ಹರಿಯ ದಿವ್ಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಆನಂದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಸಂಸಾರ ಮುಕ್ತರಾದ ಜೀವರಿಗೆ ಉತ್ತರ ದಳದಲ್ಲಿರುವ 'ವಾಸುದೇವ' ರೂಪವು ಐದನೆಯದಾದ ಮೋಕ್ಷದ ಪರಮಾನಂದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (ತುರ್ಯಾವಸ್ಥೆ) ಕರುಣಿಸುತ್ತದೆ.

೫. ಮಿಶ್ರ ಅವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಮ ಮುಕ್ತಿ

ಈ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲದೆ, ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಮೂಲೆಗಳ ದಳಗಳು (ಈಶಾನ್ಯ, ಆಗ್ನೇಯ, ನೈಋತ್ಯ, ವಾಯವ್ಯ) ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಿಶ್ರ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಆಗ್ನೇಯ ದಳದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ನಮಗೆ ಎಚ್ಚರದಲ್ಲೇ ಹಗಲುಗನಸು ಕಾಣುವ ಅಥವಾ ಆಳವಾದ ಧಾನ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ನೈಋತ್ಯ ದಳದಲ್ಲಿ, ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿರುವಾಗ ಸ್ವಪ್ನದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ವಾಯವ್ಯ ದಳವು ನಿದ್ರೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ದಿವ್ಯ ಮುಕ್ತಿಯ ಸುಖದ ರುಚಿಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಉಣಿಸಿದರೆ, ಈಶಾನ ದಳವು ಮುಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿ ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನ-ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಆನಂದಿಸುವ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಇಡೀ ನಾಡೀಪ್ರಕರಣ ಸಂಧಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶವೇನೆಂದರೆ—ಮನುಷ್ಯನಾದವನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಸಿರು, ನೋಟ, ಮಾತು ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳು ನಮ್ಮ ನಾಡಿಗಳೊಳಗೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯಿಂದಲೇ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ದೇಹದೊಳಗಿನ ಈ ದಿವ್ಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅರಿತು ಮನನ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಕೋಟಿ ಜನ್ಮಗಳ ಪಾಪಗಳು ಕರಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನಗಳು ಕಳಚುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನ ಪೂರ್ಣ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ದಾಸಾರ್ಯರು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

Meaning

ಪೀಠಿಕಾ ಪದ್ಯ

ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ |

ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು ||

ಪದ್ಯ ೧

ವಾಸುದೇವನು ಪ್ರಾಣಮುಖ ತತ್ವ ಈಶರಿಂದಲಿ ಸೇವೆ ಕೈಕೊಳುತ

ಈ ಶರೀರದೊಳು ಇಪ್ಪ ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಈ ಸುನಾಡಿಗಳೊಳಗೆ

ಈ ಭೂಮೀ ಸಮೇತ ವಿಹಾರಗೈವ

ಪರ ಈಶನ ಅಮಲ ಸುಮೂರ್ತಿಗಳ ಚಿಂತಿಸುತ ಹಿಗ್ಗುತಿರು ||೧||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶ್ರೀ ವಾಸುದೇವನು ನಮ್ಮ ದೇಹದೊಳಗೆ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರು ಮೊದಲಾದ ತತ್ತ್ವಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಾನವ ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ನಾಡಿಗಳೊಳಗೆ, ತನ್ನ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ರೂಪಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಈ ಇಡೀ ಭೂಮಂಡಲದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆತನು ಲೀಲಾ ವಿಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಂತಹ ಪರಮೇಶ್ವರನ ನಿರ್ಮಲವಾದ ದಿವ್ಯ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಆನಂದಿಸು.

ಪದ್ಯ ೨

ಚರಣಗಳೊಳಿಹ ನಾಡಿಗಳು ಹನ್ನೆರೆಡು ಸಾವಿರ ಮಧ್ಯ ದೇಹದೊಳು ಇರುತಿಹವು ಹದಿನಾಲ್ಕು

ಬಾಹುಗಳೊಳಗೆ ಈರೆರೆಡು ಶಿರದೊಳು ಆರು ಸಹಸ್ರ ಚಿಂತಿಸಿ

ಇರುಳು ಹಗಲು ಅಭಿಮಾನಿ ದಿವಿಜರನರಿತು

ಉಪಾಸನೆಗೈವರು ಇಳೆಯೊಳು ಸ್ವರ್ಗ ವಾಸಿಗಳು ||೨||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳು ಹಂಚಿಹೋಗಿರುವ ಕ್ರಮ ಹೀಗಿದೆ: ಎರಡು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ, ದೇಹದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಭಾಗ) ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ, ಎರಡು ಬಾಹುಗಳಲ್ಲಿ (ತೋಳುಗಳು) ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ (ತಲೆಯಲ್ಲಿ) ಆರು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯರಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿರುವ ಉತ್ತಮ ಜೀವಿಗಳು, ರಾತ್ರಿ-ಹಗಲು ಈ ನಾಡಿಗಳ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಡಗಿರುವ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹವರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೩

ಬೃಹತಿನಾಮಕ ವಾಸುದೇವನು ವಹಿಸಿ ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪ

ದೋಷ ವಿರಹಿತ ಎಪ್ಪತ್ತೆರೆಡು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳೊಳಗಿದ್ದು

ದ್ರುಹಿಣ ಮೊದಲಾದ ಅಮರಗಣ ಸನ್ಮಹಿಮ

ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಹಾಮಹಿಮ ಸಂತೈಸುವನು ಸಂತತ ಪರಮ ಕರುಣಾಳು ||೩||

ಭಾವಾರ್ಥ: 'ಬೃಹತಿ' ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೋಷರಹಿತನಾದ ವಾಸುದೇವನು, ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ (ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ಮಾಯಾ/ಲಕ್ಷ್ಮೀ ರೂಪದಲ್ಲಿ) ಶರೀರದ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಮಹಾ ಮಹಿಮಾವಂತನೂ, ಪರಮ ದಯಾಳುವೂ ಆದ ಆ ಪ್ರಭುವು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು (ದ್ರುಹಿಣ) ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಒಳಗೆ ನಿಂತು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೪

ನೂರು ವರ್ಷಕೆ ದಿವಸ ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ವಹವು

ನಾಡಿ ಶರೀರದೊಳಗೆ ಇನಿತಿಹವು ಎಂದರಿತು ಒಂದು ದಿವಸದಲಿ

ಸೂರಿಗಳ ಸತ್ಕರಿಸಿದವ ಪ್ರತಿ ವಾರದಲಿ ದಂಪತಿಗಳ ಅರ್ಚನೆ ತಾ ರಚಿಸಿದವ

ಸತ್ಯ ಸಂಶಯವು ಇಲ್ಲವೆಂದೆಂದು ||೪||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಮನುಷ್ಯನ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಆಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ದಿವಸಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಮೂವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳು ಈ ದಿನಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅರಿಯಬೇಕು. ಯಾರು ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಒಂದು ದಿನ ಸತ್ಪುರುಷರನ್ನು (ಸೂರಿಗಳು) ಆದರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ವಾರವೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಯೋಗ್ಯ ದಂಪತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದ ಸತ್ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಪದ್ಯ ೫

ಚತುರ ವಿಂಶತಿ ತತ್ತ್ವಗಳು ತತ್ಪತಿಗಳು ಎನಿಸುವ

ಬ್ರಹ್ಮ ಮುಖ ದೇವತೆಗಳು ಅನುದಿನ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತಿ ನಾಡಿಗಳೊಳು ಇರುತಿದ್ದು

ಚತುರ ದಶ ಲೋಕದೊಳು ಜೀವ ಪ್ರತತಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ

ಶಾಶ್ವತನ ತತ್ತತ್ ಸ್ಥಾನದಲಿ ನೋಡುತಲೇ ಮೋದಿಪರು ||೫||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು (ಚತುರ ವಿಂಶತಿ) ತತ್ತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಒಡೆಯರಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಾಡಿಯೊಳಗೆ ನಿತ್ಯವೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹದಿನಾಲ್ಕು (ಚತುರದಶ) ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಆ ಸನಾತನ ಹರಿಯನ್ನು, ಆಯಾ ನಾಡಿಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಸದಾ ಆನಂದ ಪಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೬

ಸತ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪನು ಸದಾ ಎಪ್ಪತ್ತೆರೆಡು ಸಹಸ್ರದೊಳು

ಮೂವತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷದ ಐವತ್ತಾರು ಸಹಸ್ರ

ಚಿತ್ಪ್ರಕ್ರುತಿಯ ಒಡಗೂಡಿ ಪರಮನು ನಿತ್ಯ ಮಂಗಳಮೂರ್ತಿ

ಭಕ್ತರ ತೆತ್ತಿಗನು ತಾನಾಗಿ ಸರ್ವತ್ರದಲಿ ಸಂತೈಪ ||೬||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪನೂ, ನಿತ್ಯಮಂಗಳಮೂರ್ತಿಯೂ ಆದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಶರೀರದ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ಪ್ರಧಾನ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಚೇತನ ಪ್ರಕೃತಿಯಾದ ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀಯೊಡನೆ ಒಡಗೂಡಿ ಒಟ್ಟು ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷದ ಐವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಲಿಯುವ ದಯಾಳುವಾದ ಆ ಹರಿಯು, ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ವ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ನಿಂತು ಜೀವರನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೭

ಮಣಿಗಳೊಳಗಿಹ ಸೂತ್ರದಂದದಿ ಪ್ರಣವ ಪಾದ್ಯನು

ಸರ್ವ ಚೇತನ ಗಣದೊಳಿದ್ದು ಅನವರತ ಸಂತೈಸುವನು ತನ್ನವರ

ಪ್ರಣತ ಕಾಮದ ಭಕ್ತ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಚಿದಾನಂದೈಕ ದೇಹನು

Aಣು ಮಹದ್ಗತನು ಅಲ್ಪರೋಪಾದಿಯಲಿ ನೆಲೆಸಿಪ್ಪ ||೭||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಮಣಿಗಳ ಹಾರದಲ್ಲಿ ಒಳಗಿರುವ ದಾರವು ಹೇಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದೆ ಎಲ್ಲ ಮಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆ ಓಂಕಾರ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯನಾದ ಭಗವಂತನು ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಒಳಗೆ ಅಡಗಿದ್ದಾನೆ. ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿನ ಚಿಂತಾಮಣಿಯಾದ, ಜ್ಞಾನಾನಂದಮಯ ಶರೀರವುಳ್ಳ ಆ ಹರಿಯು ಸಣ್ಣ ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲೂ ಇದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಂತಹ ಮಹತ್ತಾದ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲೂ ಇದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ನಮಗೆ ಗೋಚರಿಸುವಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಾ, ತನ್ನವರನ್ನು ಸದಾ ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೮

ಈ ಸುಷುಮ್ನ ಆದಿ ಅಖಿಳ ನಾಡೀ ಕೋಶ ನಾಭೀ ಮೂಲದಲಿ

ವೃಷಣಾ ಸದನ ಮಧ್ಯದಲಿಪ್ಪದು ತುಂದಿ ನಾಮದಲಿ

ಆ ಸರೋಜಾಸನ ಮುಖರು ಮೂಲೇಶನ ಅನಂದಾದಿ ಸುಗುಣ ಉಪಾಸನೆಯ ಗೈವುತಲಿ

ದೇಹದೊಳಗೆ ಇರುತಿಹರು ||೮||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಸುಷುಮ್ನಾ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ನಾಡಿಗಳ ಸಮೂಹವು ಹೊಕ್ಕಳಿನ ಮೂಲದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ನಾಭಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ 'ತುಂದಿ' (ನಾಡೀಚಕ್ರ) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಈ ನಾಭಿಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮೂಲಪ್ರಭುವಿನ ಆನಂದವೇ ಮೊದಲಾದ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ದೇಹದೊಳಗೆ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೯

ಸೂರಿಗಳು ಚಿತ್ತೈಸುವುದು ಭಾಗೀರಥಿಯೆ ಮೊದಲಾದ ತೀರ್ಥಗಳು

ಏರಧಿಕ ಎಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳೊಳಿಹವು

ಈ ರಹಸ್ಯವನು ಅಲ್ಪ ಜನರಿಗೆ ತೋರಿ ಪೇಳದೆ

ನಾಡಿ ನದಿಯೊಳು ಧೀರರು ಅನುದಿನ ಮಜ್ಜನವ ಮಾಡುತಲೇ ಸುಖಿಸುವರು ||೯||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದವರು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು: ಗಂಗೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ಸಕಲ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಧೀರರು ಈ ಗುಪ್ತ ವಿಷಯವನ್ನು ಯೋಗ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದ ಲೌಕಿಕ ಜನರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೆ, ತಾವೇ ನಿತ್ಯವೂ ಧ್ಯಾನಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ದೇಹದೊಳಗಿನ ಈ ನಾಡೀನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸ್ನಾನ (ಮಜ್ಜನ) ಮಾಡುತ್ತಾ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೧೦

ತಿಳಿವುದು ಈ ದೇಹದೊಳಗiಹ ಎಡ ಬಲದ ನಾಡಿಗಳೊಳಗೆ ದಿವಿಜರು

ಜಲಜ ಸಂಭವ ವಾಯು ವಾಣಿ ಆದಿಗಳು ಬಲದಲ್ಲಿ

ಎಲರುಣಿಗ ವಿಹಗ ಇಂದ್ರ ಚಳಿವೆಟ್ಟಳಿಯ ಷಣ್ಮಹಿಶಿಯರು

ವಾರುಣಿ ಕುಲಿಶ ಧರ ಕಾಮಾದಿಗಳು ಎಡ ಭಾಗದೊಳಿಹರು ||೧೦||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಮಾನವ ಶರೀರದ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಭಾಗದ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು: ದೇಹದ ಬಲಗಡೆಯ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರು, ಸರಸ್ವತೀ ದೇವಿ ಹಾಗೂ ಭಾರತಿ ದೇವಿ ಮೊದಲಾದ ಉತ್ತಮ ದೇವತೆಗಳಿದ್ದಾರೆ. ದೇಹದ ಎಡಗಡೆಯ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಪರಾಜನಾದ ಶೇಷ, ಗರುಡ, ಇಂದ್ರ, ಕಾಮದೇವ, ವಾರುಣೀ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಆರು ಜನ ಮುಖ್ಯ ಮಹಿಷಿಯರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೧೧

ಇಕ್ಕಲದೊಳiಹ ನಾಡಿಯೊಳು ದೇವರ್ಕಳಿಂದ ಒಡನಾಡುತಲಿ

ಪೊಂಬಕ್ಕಿ ದೇರನು ಜೀವರ ಅಧಿಕಾರಾನುಸಾರದಲಿ

ತಕ್ಕ ಸಾಧನವ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸುತ ಅಕ್ಕರದಿ ಸಂತೈಪ ಭಕ್ತರ

ದಕ್ಕಗೊಡನು ಅಸುರರ್ಗೆ ಸತ್ಪುಣ್ಯಗಳನು ಅಪಹರಿಪ ||೧೧||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಗರುಡವಾಹನನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಶರೀರದ ಎಡ-ಬಲ ಎರಡೂ ಬದಿಯ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಜೀವರ ಯೋಗ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವರ ಕೈಯಿಂದ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾ, ತಾನೂ ಒಳಗೆ ನಿಂತು ಮಾಡುತ್ತಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತರು ಗಳಿಸಿದ ಸತ್ಪುಣ್ಯಗಳನ್ನು ದೈತ್ಯರು ಅಥವಾ ಅಸುರ ಶಕ್ತಿಗಳು ಅಪಹರಿಸದಂತೆ ಆ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೧೨

ತುಂದಿವಿಡಿದು ಆಶಿರದ ಪರಿಯಂತ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಿಸಿಹುದು

ತಾವರ ಕಂದನಿಹನು ಅದರೊಳಗೆ ಅದಕೆ ಈರೈದು ಶಾಖೆಗಳು

ಒಂದಧಿಕ ದಶ ಕರಣದೊಳು ಸಂಬಂಧಗೈದಿಹವಲ್ಲಿ

ರವಿ ಶಶಿ ಸಿಂಧು ನಾಸತ್ಯಾದಿಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿಹರು ಸತತ ||೧೨||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಹೊಕ್ಕಳಿನಿಂದ (ನಾಭಿ) ಹಿಡಿದು ತಲೆಯವರೆಗೂ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನವಾದ ನಾಡಿಯು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಅದರೊಳಗೆ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪ್ರಧಾನ ನಾಡಿಗೆ ಹತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಳಿದ್ದು, ಅವು ನಮ್ಮ ಹನ್ನೊಂದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ (ಒಂದಧಿಕ ದಶ ಕರಣ) ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಸಮುದ್ರರಾಜ ಹಾಗೂ ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳು ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಸದಾ ನೆಲೆ ನಿಂತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೧೩

ಪೊಕ್ಕಳದಿವಿಡಿದು ಒಂದೇ ನಾಡಿಯು ಸುಕ್ಕದಲೆ ಧಾರಾಳ ರೂಪದಿ

ಸಿಕ್ಕಿಹುದು ಈ ದೇಹದೊಳಗೆ ಸುಷುಮ್ನ ನಾಮದಲಿ

ರಕ್ಕಸರನು ಒಳ ಪೋಗಗೊಡದೆ ದಶ ದಿಕ್ಕಿನೊಳಗೆ ಸಮೀರ ದೇವನು

ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನು ಸಂಚರಿಪ ದೇಹದೊಳು ||೧೩||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಹೊಕ್ಕಳಿನ ಮೂಲದಿಂದ ಹೊರಟು ಶರೀರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೃಢವಾಗಿ, ಮುದುಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೇರವಾಗಿ ಹರಡಿರುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ನಾಡಿಯೇ 'ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿ'. ಈ ನಾಡಿಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರು (ಸಮೀರ ದೇವನು) ಯಾರ ಅಂಜಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅಸುರ ಯೋನಿಯ ದುಷ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತಾಮಸ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಈ ಪವಿತ್ರ ನಾಡಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೧೪

ಇನಿತು ನಾಡೀ ಶಾಖೆಗಳು ತನುವಿನೊಳಗೆ ಇಹವೆಂದರಿದು ಏಕಾತ್ಮನು

ದ್ವಿ ಸಪ್ತತಿ ಸಾವಿರ ಆತ್ಮಕನು ಆಗಿ ನಾಡಿಯೊಳು

ವನಿತೆಯಿಂದ ಒಡಗೂಡಿ Nಾರಾಯಣ ದಿವಾ ರಾತ್ರಿಗಳಲಿ

ಈ ಪರಿ ವನಜಾಂಡದೊಳು ಅಖಿಳ ಜೀವರೊಳಿದ್ದು ಮೋಹಿಸುವ ||೧೪||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೊಂದು ನಾಡೀ ಶಾಖೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ, ಪರಮಾತ್ಮನು ತಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಆದರೂ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಳೆದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣನು ತನ್ನ ಅರ್ಧಾಂಗಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯೊಡನೆ ಕೂಡಿ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಎನ್ನದೆ ಈ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಒಳಗಿದ್ದು ಜಗತ್ತನ್ನು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೧೫

ದಿನದಿನದಿ ವರ್ಧಿಸುವ ಕುಮುದಾಪ್ತನ ಮಯೂಖದ ಸೊಬಗ

ಗತ ಲೋಚನ ವಿಲೋಕಿಸಿ ಮೋದ ಪಡಬಲ್ಲನೆ ನಿರಂತರದಿ

ಕುನರಗೆ ಈ ಸುಕಥ ಅಮೃತದ ಭೋಜನದ ಸುಖ ದೊರಕುವುದೇ

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮನೋಹರನ ಸದ್ಗುಣವ ಕೀರ್ತಿಪ ಭಕುತಗೆ ಅಲ್ಲದಲೆ ||೧೫||

ಭಾವಾರ್ಥ: ದಿನದಿನಕ್ಕೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಚಂದ್ರನ (ಕುಮುದಾಪ್ತ) ಕಿರಣಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದ ಕುರುಡನು (ಗತ ಲೋಚನ) ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ಭಗವದ್ವಿಮುಖರಾದ ದುಷ್ಟ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ (ಕುನರರು) ಹರಿಕಥಾಮೃತವೆಂಬ ಈ ಪರಮ ಜ್ಞಾನದ ಭೋಜನದ ಸುಖವು ಎಂದಿಗೂ ಸಿಗಲಾರದು. ಈ ದಿವ್ಯ ಆನಂದವು ಕೇವಲ ಲಕ್ಷ್ಮೀಮನೋಹರನ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೊಂಡಾಡುವ ಪರಮ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪದ್ಯ ೧೬

ಎಪ್ಪತ್ತೆರೆಡು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳೊಳು ಒಪ್ಪುವವು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಮೂರು

ಅದರೊಳು ಇಪ್ಪ ಸುಷುಮ್ನ ನಾಡಿಯು ಪರಮ ಪಾವನವು

ಅಪ್ಪನಾಮಕ ಪ್ರಾಣದೇವನು ಅಪ್ರತಿಮ ಮಹಿಮನು ನೆಲೆಸಿಪ್ಪ

ಅದರೊಳು ವಜ್ರಿಕಾ ಖಂಡಾಖ್ಯ ನಾಡಿಗಳೊಳು ||೧೬||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಾಡಿಗಳು (ಇಡಾ, ಪಿಂಗಳಾ ಮತ್ತು ಸುಷುಮ್ನಾ) ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು. ಆ ಮೂರರಲ್ಲಿಯೂ 'ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿ'ಯು ಪರಮ ಪಾವನವಾದದ್ದು. ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿರುವ, ಅಪ್ರತಿಮ ಮಹಿಮಾವಂತನಾದ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರು ಈ ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿಯ ಒಳಗಿರುವ 'ವಜ್ರಿಕಾ' ಮತ್ತು 'ಖಂಡಾ' ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಾಡೀ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೧೭

ಇಡಾ ಪಿಂಗಳಾ ನಾಡಿಗಳು ಎರಡು ಎಡ ಬಲದ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಯನು

ಹಿಡಿದು ಕಂಠದ ತನಕ ಕಂಭದ ತೆರದೊಳಿರುತಿಹವು

ಅಡಗಿರಲು ಪ್ರಾಣ ಅಪಾನಗಳು ಈ ನಾಡಿಯೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಪವು

ನಡು ಮಧ್ಯ ಸುಷುಮ್ನಾದ ಒಳಗೆ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನಿಹ ||೧೭||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಇಡಾ ಮತ್ತು ಪಿಂಗಳಾ ಎಂಬ ಎರಡು ನಾಡಿಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಕಂಠದ (ಗಂಟಲಿನ) ವರೆಗೆ ಎರಡು ಸ್ತಂಭಗಳಂತೆ (ಕಂಬಗಳು) ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಶರೀರದ ಉಸಿರಾಟದ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ ವಾಯುಗಳು ಈ ಎರಡು ನಾಡಿಗಳ ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಒಳಗಿನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೧೮

ಚಿತ್ರಿಣೀ ನಾಡಿಯು ಸುಷುಮ್ನದ ಒಳಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲ ರೂಪದಲಿ

ಪ್ರಕಾಶಿಸುತಲಿಪ್ಪುದು ಬ್ರಹ್ಮನಾಡಿಯು ಅದರ ಒಳಗೆ

ಚಿತ್ಸುಖಾತ್ಮಕನಾದ ವಾಸುದೇವನು ತನ್ನ ಸತಿ ಭು ಪ್ರಕೃತಿಗಳೊಡಗೂಡಿ

ಅನವರತ ಸಂತೈಪ ಜಗವರಿಯ ||೧೮||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಒಳಗಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ಚಿತ್ರಿಣೀ' ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಾಡಿಯು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಚಿತ್ರಿಣೀ ನಾಡಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ಬ್ರಹ್ಮನಾಡಿ' ಎಂಬ ಪರಮ ಪವಿತ್ರವಾದ ನಾಡಿಯಿದೆ. ಜ್ಞಾನಾನಂದಮಯನಾದ ಶ್ರೀ ವಾಸುದೇವನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಶ್ರೀದೇವೀ, ಭೂದೇವೀ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾದೇವಿಯರೊಂದಿಗೆ (ಚಿತ್ ಪ್ರಕೃತಿ) ಈ ಬ್ರಹ್ಮನಾಡಿಯೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಸತ್ಯ.

ಪದ್ಯ ೧೯

ಅರ್ಧ ನಾರೀಶ್ವರನು ಎನಿಸಿ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನು ಚಿತ್ರಿಣಿಯೊಳು

ಇಪ್ಪನು ಸ್ತ್ರೀ ಪುರುಷ ರೂಪಗಳ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು

ಸುವಿಶ್ವಾಸದಲಿ ಭಜಿಸುವ ಭಕುತರ ಹೃದಯ ಕಮಲದೊಳಗೆ ಇರುತ

ಉಪಾಸನೆಯ ಕೈಕೊಂಡು ಸಕಲಾರ್ಥಗಳ ಕೊಡುತಿಪ್ಪ ||೧೯||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನು ಚಿತ್ರಿಣೀ ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ 'ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ' (ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣರ ಏಕೀಕೃತ ಚಿಂತನೆ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರದ್ಧೆ ಹಾಗೂ ದೃಢವಾದ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸುವ ಭಕ್ತರ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ಆತನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವರ ಅಂತರಂಗದ ಪೂಜೆ-ಉಪಾಸನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೨೦

ಬ್ರಹ್ಮ ನಾಡಿಯೊಳಗೆ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿ ರೂಪದಿಂದಲಿ ವಾಸವಾಗಿಹ

ಪದ್ಮನಾಭನು ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಪರಮ ಕರುಣಾಳು

ಬ್ರಹ್ಮ ವಾಯು ಗಿರಿಸೇಂದ್ರ ಕಾಮ ಪ್ರಮುಖ ದೇವರ್ಕಳ ತನುಗಳೊಳು

ಸಮ್ಮೋದದಿಂದಲಿ ಉಂಡು ಉಣಿಸಿ ಸುಖವಿತ್ತು ಸಲಹುವನು ||೨೦||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಬ್ರಹ್ಮನಾಡಿಯೊಳಗೆ ಭಕ್ತವತ್ಸಲನೂ, ಪರಮ ದಯಾಳುವೂ ಆದ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭನು ತನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು (ಚತುರ್ವಿಂಶತಿ) ಕೇಶವಾದಿ ರೂಪಗಳಿಂದ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರು, ರುದ್ರದೇವರು, ಇಂದ್ರ, ಕಾಮದೇವ ಮೊದಲಾದ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತು, ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕ ಆನಂದವನ್ನು ತಾನೂ ಉಣ್ಣುತ್ತಾ, ಅವರಿಗೂ ಉಣಿಸುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೨೧

ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಕರ್ಣಿಕೆಯೊಳು ಇಪ್ಪುದೊಂದು ನಾಡಿ

ಅದಕೆ ಸುಷುಮ್ನ ಎಂದು ಹೆಸರು ಅದರ ದಳಗಳೊಳು ಎಂಟು ನಾಡಿಗಳು ಇಹವು

ಪದುಮನಾಭನು ಅನಿರುದ್ಧ ಮೊದಲಾದ ಅಷ್ಟ ರೂಪಗಳ ಧರಿಸಿ

ಜೀವರ ಬುದ್ಧಿ ಕರ್ಮಗಳ ನಡೆಸುತಿಪ್ಪನು ದಿನದಿನದಲಿ ||೨೧||

ಭಾವಾರ್ಥ: ನಮ್ಮ ಹೃದಯಕಮಲದ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ) ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ನಾಡಿಯಿದೆ, ಅದಕ್ಕೂ ಸುಷುಮ್ನಾ ಎಂದೇ ಹೆಸರು. ಆ ಕಮಲದ ಎಂಟು ದಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಎಂಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಾಡಿಗಳಿವೆ. ಭಗವಾನ್ ಪದ್ಮನಾಭನು ಈ ಎಂಟು ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿರುದ್ಧ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಸಂಕರ್ಷಣ, ವಾಸುದೇವ, ನಾರಾಯಣ, ಮಾಧವ, ಗೋವಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಅಷ್ಟ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಜೀವರ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ದಿನದಿನವೂ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೨೨

ಪೂರ್ವ ದಳದ ನಾಡಿಯೊಳು ಇಪ್ಪನು ಅನಿರುದ್ಧನು

ಆಗ್ನೇಯದಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಸಂಕರ್ಷಣನು ದಕ್ಷಿಣದಲಿ

ನೇರ ನೈಋತ್ಯದಲಿ ವಾಸುದೇವನು ಪಶ್ಚಿಮದ ದಳದೊಳು ಇಪ್ಪನು

ನಾರಾಯಣನು ವಾಯವ್ಯದಲಿ ಮಾಧವನು ಇಪ್ಪ ಕೇಳು ||೨೨||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಎಂಟು ದಿಕ್ಕುಗಳ ದಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ರೂಪಗಳು ನೆಲೆಸಿರುವ ಕ್ರಮ ಹೀಗಿದೆ: ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದ ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನಿರುದ್ಧನು, ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು, ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದಲ್ಲಿ ಸಂಕರ್ಷಣನು, ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನು, ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನು ಮತ್ತು ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದಲ್ಲಿ ಮಾಧವನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೨೩

ಉತ್ತರದ ದಳದೊಳಗೆ ಗೋವಿಂದನು ಈಶಾನದಲಿ ವಿಷ್ಣು

ಮತ್ತೆ ಕರ್ಣಿಕೆಯೊಳು ಪದ್ಮನಾಭನು ಇಪ್ಪ ಸತತವಾಗಿ

ಚಿತ್ತ ಜಾಗ್ರತ ಸ್ವಪ್ನ ಸುಷುಪ್ತಿಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳನು

ಜೀವಂಗೆ ಇತ್ತು ಗುಣದೊಳು ಕ್ರೀಡೆಗೈವನು ಸತ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪ ||೨೩||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಮುಂದುವರಿದು, ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದ ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದನು, ಈಶಾನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವು ಮತ್ತು ಹೃದಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಭನು ಸದಾ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪನಾದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಜೀವರಲ್ಲಿ ಜಾಗ್ರತ್ (ಎಚ್ಚರ), ಸ್ವಪ್ನ (ಕನಸು) ಮತ್ತು ಸುಷುಪ್ತಿ (ಗಾಢ ನಿದ್ರೆ) ಎಂಬ ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ, ಜೀವರ ತ್ರಿಗುಣಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವರೊಳಗೆ ಲೀಲಾ ವಿನೋದಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೨೪

ಅನಿರುದ್ಧ ಪೂರ್ವ ದಳದಿ ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥೆಯನು ಇತ್ತು

ಅನುದಿನದಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ತಾನೇ ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆಯನು

ಘನ ಸುಷುಪ್ತಿಯ ಸಂಕರ್ಷಣನು ಇತ್ತು ಸುಖವಿಡುವ

ತುರಿಯ ವಾಸುದೇವ ಮುಕ್ತರಿಗೆ ಆನಂದ ಕರುಣಿಪನು ||೨೪||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಪೂರ್ವ ದಳದಲ್ಲಿರುವ ಅನಿರುದ್ಧನು ಜೀವರಿಗೆ ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಎಚ್ಚರದ ಸ್ಥಿತಿ) ನೀಡಿ ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಜ್ಞಾನ ಮೂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಕನಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ) ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾ ಮಹಿಮಾವಂತನಾದ ಸಂಕರ್ಷಣನು ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯ ಸ್ಥಿತಿ) ಕರುಣಿಸಿ ಜೀವ ಸುಖವಾಗಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆಯ ತುರೀಯ ರೂಪನಾದ ವಾಸುದೇವನು ಮುಕ್ತರಾದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮೋಕ್ಷಾನಂದವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೨೫

ಒಂದು ನಾಡಿಯು ನಾಭಿ ಮೂಲದಿ ಮುಂದುವರಿದು ಹೃದಯ ಕಮಲದ

ಅಂದದ ಕರ್ಣಿಕೆಯ ಪೊಕ್ಕು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಶಾಖೆಯಾಗಿ

ಇಂದು ರವಿ ಮೊದಲಾದ ದೇವರ್ಕಳಿಗೆ ಠಾವನು ಇತ್ತು

ಅವರೊಳು ನಿಂದು ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಮಾಡಿಸುತ ಇಪ್ಪನು ಹರಿಯು ||೨೫||

ಭಾವಾರ್ಥ: ನಮ್ಮ ದೇಹದ ನಾಭಿ ಮೂಲದಿಂದ (ಹೊಕ್ಕಳು) ಹೊರಡುವ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ನಾಡಿಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿ, ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಸುಂದರವಾದ ಕರ್ಣಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅದು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಉಪಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ಸೀಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಭಗವಂತನು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಶ್ರೀಹರಿಯು ಆಯಾ ದೇವತೆಗಳ ಒಳಗೆ ತಾನೂ ನಿಂತು, ಶರೀರದ ಸಮಸ್ತ ಇಂದ್ರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೨೬

ಸುಷುಮ್ನ ಗಾಂಧಾರಿ ಹಸ್ತೀಜಿಹ್ವಾವೂ ಪುಷಾ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿನಿ

ಅಲಂಬುಷಾ ಕುಹೂ ಶಂಖಿನೀ ಸರಸ್ವತೀ ವಾರುಣೀ

ವಿಶ್ವೋದರಾ ಪಯಸ್ವಿನಿ ಎನಿಸುವ ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ನಾಡಿಗಳು

ಇವುಗಳೊಳು ಇಪ್ಪ ಮುಖ್ಯಾಖ್ಯ ನಾಡಿಗಳ ಕೇಳು ಧೀರ ||೨೬||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧಕನೇ, ಹೃದಯದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಪ್ರಧಾನ ನಾಡಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೇಳು: ೧. ಸುಷುಮ್ನಾ, ೨. ಗಾಂಧಾರಿ, ೩. ಹಸ್ತೀಜಿಹ್ವಾ, ೪. ಪುಷಾ, ೫. ಯಶಸ್ವಿನಿ, ೬. ಅಲಂಬುಷಾ, ೭. ಕುಹೂ, ೮. ಶಂಖಿನೀ, ೯. ಸರಸ್ವತೀ, ೧೦. ವಾರುಣೀ, ೧೧. ವಿಶ್ವೋದರಾ, ೧೨. ಪಯಸ್ವಿನಿ, ೧೩. ಇಡಾ, ೧೪. ಪಿಂಗಳಾ. ಇವು ಶರೀರವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ನಾಡಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಪದ್ಯ ೨೭

ಎಡದ ಕಣ್ಣಿನೊಳಿಪ್ಪುದೊಂದು ಗಾಂಧಾರಿ ನಾಡಿಯು

ಬಲದ ಕಣ್ಣಿನೊಳಿಪ್ಪ ಹಸ್ತೀಜಿಹ್ವಾವೂ ಪೇಳ್ದೆವು

ನಡೆವುದು ಇಡಾ ಪಿಂಗಳಾಗಳು ನಾಸಿಕ ದ್ವಯದೊಳಗೆ

ನಡು ಮಧ್ಯ ಸುಷುಮ್ನ ಉರ ಶಿರ ನಾಭಿ ಮೂಲದಲಿಪ್ಪದು ||೨೭||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಈ ನಾಡಿಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ ಎಂದರೆ: 'ಗಾಂಧಾರಿ' ಎಂಬ ನಾಡಿಯು ಎಡಗಣ್ಣಿನಲ್ಲಿದೆ. 'ಹಸ್ತೀಜಿಹ್ವಾ' ಎಂಬ ನಾಡಿಯು ಬಲಗಣ್ಣಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇಡಾ ಮತ್ತು ಪಿಂಗಳಾ ಎಂಬ ಎರಡು ನಾಡಿಗಳು ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ 'ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿ'ಯು ಹೃದಯ (ಉರ), ತಲೆ (ಶಿರ) ಮತ್ತು ನಾಭಿ (ಹೊಕ್ಕಳಿನ ಮೂಲ) ಭಾಗಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾ ದೇಹದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.

ಪದ್ಯ ೨೮

ಎಡದ ಕರ್ಣದೊಳಿಪ್ಪುದೊಂದು ಪುಷಾ ನಾಡಿಯು

ಬಲದ ಕರ್ಣದೊಳಿಪ್ಪುದೊಂದು ಯಶಸ್ವಿನಿ ಎಂದು ತಿಳಿವುದು

ನಡೆಯುತಿಪ್ಪದು ಮುಖದೊಳಗೆ ಆ ಅಲಂಬುಷಾ ನಾಡಿಯು

ಲಿಂಗ ಮೂಲದೊಳಿಪ್ಪುದೊಂದು ಕುಹೂ ನಾಡಿಯು ಕೇಳು ||೨೮||

ಭಾವಾರ್ಥ: 'ಪುಷಾ' ಎಂಬ ನಾಡಿಯು ನಮ್ಮ ಎಡಗಿವಿಯಲ್ಲಿದೆ. 'ಯಶಸ್ವಿನಿ' ಎಂಬ ನಾಡಿಯು ಬಲಗಿವಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. 'ಅಲಂಬುಷಾ' ಎಂಬ ನಾಡಿಯು ಮುಖದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ರುಚಿ ಮತ್ತು ಮಾತಿನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು 'ಕುಹೂ' ಎಂಬ ನಾಡಿಯು ಜನನೇಂದ್ರಿಯದ (ಲಿಂಗ ಮೂಲ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.

ಪದ್ಯ ೨೯

ಗುದದ ಮೂಲದೊಳಿಪ್ಪುದೊಂದು ಶಂಖಿನೀ ನಾಡಿಯು

ಜಿಹ್ವಾ ಮೂಲದೊಳಿಪ್ಪುದೊಂದು ಸರಸ್ವತೀ ಎಂದು ತಿಳಿವುದು

ಉದರದೊಳಗೆ ಇಪ್ಪುದೊಂದು ವಾರುಣೀ ನಾಡಿಯು

ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಕರ್ಣಿಕೆಯೊಳು ವಿಶ್ವೋದರಾ ನಾಡಿಯು ||೨೯||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಮಲವಿಸರ್ಜನಾ ಅಂಗದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ (ಗುದದ ಮೂಲ) 'ಶಂಖಿನೀ' ಎಂಬ ನಾಡಿಯಿದೆ. ನಾಲಿಗೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿ (ಜಿಹ್ವಾ ಮೂಲ) 'ಸರಸ್ವತೀ' ಎಂಬ ನಾಡಿಯಿದೆ. ಹೊಟ್ಟೆಯ (ಉದರ) ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿ 'وارುಣೀ' (ವಾರುಣೀ) ನಾಡಿಯಿದೆ. ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ) 'ವಿಶ್ವೋದರಾ' ಎಂಬ ನಾಡಿಯು ನೆಲೆಸಿದೆ.

ಪದ್ಯ ೩೦

ಕಂಠ ದೇಶದೊಳಿಪ್ಪುದೊಂದು ಪಯಸ್ವಿನಿ ನಾಡಿಯು

ಇಂತು ಹದಿನಾಲ್ಕು ನಾಡಿಗಳೊಳಗೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕದ

ಅಂತರಾತ್ಮಕನಾದ ಹರಿಯು ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು

ಸಂತತ ಜೀವರ ಸಾಧನವ ಮಾಡಿಸುತಲಿಪ್ಪನು ||೩೦||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಗಂಟಲಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಕಂಠ ದೇಶ) 'ಪಯಸ್ವಿನಿ' ಎಂಬ ನಾಡಿಯಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶರೀರದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಅಂತರಾಮಿಯಾಗಿದ್ದ ಜಗನ್ನಿಯಾಮಕ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಆಯಾ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ, ಜೀವರುಗಳು ತಮ್ಮ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಡುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೧

ಇಡಾ ನಾಡಿಯೊಳು ಇಪ್ಪ ಹರಿಯು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ನಾಮದಿ

ಕೊಡುತಲಿಪ್ಪನು ಜೀವರ್ಗ ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥೆಯನು ಅನುದಿನ

ಪಿಂಗಳಾ ನಾಡಿಯೊಳು ಅನಿರುದ್ಧನು ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು

ಕನಸ ಕಾಣಿಸುತಲಿಪ್ಪನು ಜಗತ್ರಯಾತ್ಮಕನು ||೩೧||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಶರೀರದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ 'ಇಡಾ' ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಹರಿಯು 'ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಅರಿವನ್ನು ನೀಡುವ ಎಚ್ಚರದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥೆ) ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಬಲಭಾಗದ 'ಪಿಂಗಳಾ' ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಆ ಹರಿಯು 'ಅನಿರುದ್ಧ' ಎಂಬ ರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸಿ, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕನಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆ) ಕಾಣಿಸುತ್ತಾ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೨

ಸುಷುಮ್ನಾದೊಳು ಸಂಕರ್ಷಣನು ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು

ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊಟ್ಟು ಜೀವರ ನಿತ್ಯ ಸುಖದೊಳು ಮುಳುಗಿಸಿ

ಎಚ್ಚರಿಸದೆ ಕರ ಸರಸಿಜಗಳನು ಮುಕುಳಿಸಿ

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ರಮಣನ ಅಪ್ರತಿಮ ಲೀಲೆಗಳ ನೋಡುತ ಮೋದಿಪನು ವಾಯು ||೩೨||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ 'ಸುಷುಮ್ನಾ' ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು 'ಸಂಕರ್ಷಣ' ರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (ಸುಷುಪ್ತಿ) ಕರುಣಿಸಿ, ಲೌಕಿಕ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಮರೆಸಿ ಅಂತರಂಗದ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವನು ಹೀಗೆ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಆತನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸದೆ, ಶರೀರದೊಳಗಿರುವ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರು (ವಾಯು) ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೈಮುಗಿದು ನಿಂತು, ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅಲ್ಲಿ ತೋರುವ ಅಪ್ರತಿಮ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಆನಂದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.

ಪದ್ಯ ೩೩

ಚಿತ್ರಿಣಿಯೊಳು ವಾಸುದೇವನು ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು

ಮುಕ್ತ ಜನರಿಗೆ ತುರಿಯಾವಸ್ಥೆಯ ಕೊಟ್ಟು ತನ್ನ ಸುಖದೊಳಗೆ ಇರಿಸುವನು

ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಬ್ರಹ್ಮ ನಾಡಿಯೊಳು ಅಖಿಳ ವ್ಯಾಪಕನು

ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು ಸರ್ವ ಜೀವರಿಗೆ ಆನಂದ ಕೊಡುತಿಪ್ಪ ||೩೩||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಸುಷುಮ್ನದ ಒಳಗಿರುವ 'ಚಿತ್ರಿಣೀ' ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನು 'ವಾಸುದೇವ' ರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಮುಕ್ತ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಐದನೆಯದಾದ 'ತುರ್ಯಾವಸ್ಥೆ'ಯನ್ನು (ಮೋಕ್ಷ ಸ್ಥಿತಿ) ಕರುಣಿಸಿ, ತನ್ನ ನಿತ್ಯಾನಂದದ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ 'ಬ್ರಹ್ಮನಾಡಿ'ಯಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ವ್ಯಾಪಕನಾದ ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮನು ನೆಲೆನಿಂತು, ಮುಕ್ತರಾದ ಸಕಲ ಜೀವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದವನ್ನು ಉಣಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೪

ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಪೂರ್ವ ದಳದೊಳು ಅನಿರುದ್ಧ ರೂಪದಿ

ಕದಡದಲೆ ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥೆಯನು ಇತ್ತು ನಡೆಸುವನು

ಅದರ ದಕ್ಷಿಣ ದಳದೊಳು ಇಪ್ಪನು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ನಾಮದಿ

ಮೃದು ತರ ಸ್ವಪ್ನಗಳ ಕಾಣಿಸುತಲಿಪ್ಪನು ಕೇಳು ಧೀರ ||೩೪||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧಕನೇ ಕೇಳು, ಹೃದಯ ಕಮಲದ ದಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಅವಸ್ಥಾ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಕ್ರಮ ಹೀಗಿದೆ: ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದಲ್ಲಿ 'ಅನಿರುದ್ಧ' ರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸಿರುವ ಹರಿಯು, ಜೀವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲವಿಲ್ಲದಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಎಚ್ಚರದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥೆ) ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಹೃದಯದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದಲ್ಲಿ ಆತನು 'ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನೆಲೆಸಿ, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಕನಸುಗಳನ್ನು (ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆ) ಕಾಣಿಸುತ್ತಾ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೫

ಪಶ್ಚಿಮದ ದಳದೊಳಗೆ ಸಂಕರ್ಷಣನು ತಾನಿದ್ದು

ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊಟ್ಟು ಜೀವರ್ಗ ಆನಂದಮಯ ಜ್ಞಾನವನು ಉಣಿಸಿ

ಉತ್ತರದ ದಳದೊಳು ವಾಸುದೇವನು ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು

ಮುಕ್ತರಿಗೆ ತುರಿಯಾವಸ್ಥೆಯ ಸುಖವ ಕೊಡುತಿಪ್ಪ ಕೇಳು ಧೀರ ||೩೫||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದಲ್ಲಿ 'ಸಂಕರ್ಷಣ' ರೂಪದ ಭಗವಂತನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಿ, ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ಮರೆಸಿ, ಅಂತರಂಗದ ಆನಂದ ಹಾಗೂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದಲ್ಲಿ 'ವಾಸುದೇವ' ರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪ್ರಭುವು, ಸಂಸಾರ ಮುಕ್ತರಾದ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ತುರ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಪರಮ ಸುಖವನ್ನು ಸದಾ ನೀಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೬

ಆಗ್ನೇಯ ದಳದೊಳಗೆ ಅನಿರುದ್ಧ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರೂಪದಿ

ಜಾಗ್ರದೊಳು ಸ್ವಪ್ನವನು ಕೊಟ್ಟು ನಡೆಸುತಿಪ್ಪನು

ನೈಋತ್ಯ ದಳದೊಳು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಸಂಕರ್ಷಣ ರೂಪದಿ

ಸ್ವಪ್ನ ಕಣಸಿನೊಳು ಸುಷುಪ್ತಿಯ ಇತ್ತು ಸುಖವಿಡುವ ||೩೬||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಮೂಲೆಗಳ ದಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು (ಅವಸ್ಥಾಂತರಗಳು) ಭಗವಂತನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಕ್ರಮ ಹೀಗಿದೆ: ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು 'ಅನಿರುದ್ಧ-ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ' ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತ ರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸಿ, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿಯೇ ಕನಸು ಕಾಣುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (ಹಗಲುಗನಸು ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನದ ಸ್ಥಿತಿ) ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದಲ್ಲಿ 'ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ-ಸಂಕರ್ಷಣ' ರೂಪದಿಂದ ನಿಂತು, ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟು ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೭

ವಾಯವ್ಯ ದಳದೊಳಗೆ ಸಂಕರ್ಷಣ ವಾಸುದೇವನು

ಸುಷುಪ್ತಿಯೊಳು ತುರಿಯಾವಸ್ಥೆಯ ಇತ್ತು ಸುಖವಿಡುವ

ಈಶಾನ ದಳದೊಳು ವಾಸುದೇವ ಅನಿರುದ್ಧ ರೂಪದಿ

ತುರಿಯದೊಳು ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥೆಯ ಕೊಟ್ಟು ಮೋದಿಪನು ||೩೭||

ಭಾವಾರ್ಥ: ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನು 'ಸಂಕರ್ಷಣ-ವಾಸುದೇವ' ರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ದಿವ್ಯವಾದ ಮೋಕ್ಷದ ಸುಖದ ರುಚಿಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಉಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ಈಶಾನ ದಿಕ್ಕಿನ ದಳದಲ್ಲಿ 'ವಾಸುದೇವ-ಅನಿರುದ್ಧ' ರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸಿ, ಮುಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿ ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನ-ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಆನಂದಿಸುವ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೮

ಕರ್ಣಿಕೆಯೊಳಗೆ ಪದ್ಮನಾಭನು ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು

ಸಕಲ ಜೀವರಿಗೂ ಸದಾ ಜ್ಞಾನವನು ಕೊಡುತ ಕ್ರೀಡೆಗೈವನು

ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲನು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನು

ತನ್ನವರ ಭವ ಪಾಶ ಕತ್ತರಿಸಿ ಕಾಯುವನು ಕರುಣಾಳು ||೩೮||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಹೃದಯ ಕಮಲದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶ್ರೀ 'ಪದ್ಮನಾಭ'ನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನು ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ಅವರೊಳಗೆ ನಿಂತು ತನ್ನ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲನೂ, ವೇದಪ್ರತಿಪಾದ್ಯನೂ ಆದ ಆ ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನು ಪರಮ ದಯಾಳುವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನವನ್ನು (ಭವ ಪಾಶ) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿ, ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪದ್ಯ ೩೯

ಅರಿತು ನಾಡೀ ಪ್ರಕರಣವನು ಆದರದಿ ಪಠಿಸುವ ಧೀರಂಗೆ

ಹರಿಯು ಒಲಿವನು ಒಲಿದು ಸಕಲ ಸನ್ಮಂಗಳವ ಕೊಡುವನು

ದುರಿತ ಕೋಟಿಗಳು ದೂರಿಪವು ಭವ ಬಂಧನವು ಬಿಡುವುದು

ಸುರರ ಒಡನಾಟವನು ಇತ್ತು ಸಲಹುವನು ಸತ್ಯ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ ||೩೯||

ಭಾವಾರ್ಥ: ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ನಾಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಸುವ ಈ ದಿವ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು (ನಾಡೀ ಪ್ರಕರಣ) ಅರಿತು, ಯಾರು ಶ್ರದ್ಧೆ-ಆದರಗಳಿಂದ ಈ ಸಂಧಿಯನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಂತಹ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಒಲಿದು ಸಕಲ ಮಂಗಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಕೋಟಿ ಜನ್ಮಗಳ ಪಾಪಗಳು (ದುರಿತ ಕೋಟಿ) ದೂರವಾಗಿ, ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನಗಳು ಕಳಚಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ದೇವತೆಗಳ ಸಾದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಒಡನಾಟವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಪದ್ಯ ೪೦ (ಫಲಶ್ರುತಿ ಮಂಗಳ ಪದ್ಯ)

ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ನಾಡೀಪ್ರಕರಣ ಸಂಧಿಯು

ವರ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನ ಕೃಪೆಯ ಪೆಡೆವ ಮಾರ್ಗವಿದು

ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನು ಆದರದಿ ಕೇಳುವುದು

ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣಮಸ್ತು ಎಂದು ಪೇಳಿ ಮುಗಿಸುವೆ ||೪೦||

ಭಾವಾರ್ಥ: ಶ್ರೀ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಈ 'ನಾಡೀಪ್ರಕರಣ ಸಂಧಿ'ಯು, ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನ ಪೂರ್ಣ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರಾದವರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿ-ಆದರಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಇಡೀ ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞವನ್ನು 'ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣಮಸ್ತು' (ಸಮಸ್ತವೂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತ) ಎಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿ ಈ ಸಂಧಿಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತೇನೆ.

***

Summary

1. The Divine Network of 36,000 Nadis

The Nadi Prakarana Sandhi (Chapter 12) of the Harikathamritasara is a beautiful study of our spiritual anatomy. Sri Jagannatha Dasa explains that the human body is not just flesh and bone, but a living temple containing a complex network of 36,000 sacred channels called nadis. This internal system directly mirrors the outer universe. For instance, a full human lifespan of 100 years contains exactly 36,000 days, showing that our inner life is perfectly synchronized with time and space.

To manage this massive network, these channels are organized across different parts of the body. There are 12,000 channels running through our feet, 14,000 woven through our torso and abdomen, 4,000 shared between our arms, and 6,000 situated within the head. To sustain every single corner of this network, the Supreme Lord expands Himself into an astonishing 3,456,000 distinct spiritual forms. He resides within these pathways alongside His eternal consort, Goddess Lakshmi, ensuring our life force is continuously supported.

2. The Three Main Spiritual Highways

Out of these thousands of channels, three take absolute priority in regulating our breath, vital energy, and spiritual awareness. The first is Ida, which runs along the left side of the body, starting from the left nostril and traveling down to the throat. The second is Pingala, which mirrors it on the right side, starting from the right nostril. Our incoming and outgoing vital breaths stream continuously through these two side channels like vertical pillars.

Right in the silent space balanced between them sits the third and most important channel, the central Sushumna axis. Deep within the hidden, purest layers of the Sushumna lie the Chitrini and Brahma Nadis. This innermost core serves as the ultimate sacred sanctuary. Here, the Supreme Lord resides in a beautifully balanced form known as Ardhanarishvara (representing the unified presence of Lakshmi and Narayana), acting as the central hub of our entire spiritual being.

3. The 14 Principal Channels and Cosmic Connections

Branching outward from the core of the heart are 14 primary channels that map out our sensory faculties and bodily actions. Sri Jagannatha Dasa reveals that sacred external places, like the holy River Ganges, actually exist in their spiritual essence right within these internal pathways. Each of these 14 channels is presided over by a specific cosmic deity, meaning that the universal forces controlling nature are the exact same forces operating within our own senses.

These locations are highly specific. For example, the Gandhari channel connects to the left eye, while the Hastijihva channel powers the right eye. The Pusha and Yashasvini channels run to the left and right ears respectively, while Alambusha governs the face, speech, and taste. Deeper inside, the Sarasvati channel sits at the root of the tongue to inspire wise words, the Varuni channel manages the abdomen to oversee digestion, and the core channels like Vishvodara and Payasvini keep our life force balanced from the heart to the throat.

4. The Heart Lotus and States of Consciousness

A major revelation in this chapter is how the Lord regulates our daily states of consciousness using the eight petals of the heart-lotus. As our soul naturally moves from one petal to another throughout the day, different forms of the Lord trigger different states of awareness. When the soul rests on the Eastern petal, Lord Aniruddha brings about our clear waking state, opening our minds to the outer physical world.

When we drift off to sleep, Lord Pradyumna acts through the Southern petal to project our subconscious dreams. As we fall into a deep, dreamless slumber, Lord Sankarshana draws the soul into the Western petal, erasing all worldly worries. While we rest in this peaceful stillness, the deity Mukhya Prana stays completely awake inside us, folding his hands in reverence as he watches the beautiful inner plays of the Lord. Finally, for liberated souls, Lord Vasudeva uses the Northern petal to grant the transcendent state of absolute spiritual joy.

5. Transition States and Ultimate Liberation

Beyond the four primary states, the corner or ordinal petals of the heart-lotus manage our complex transition states. In the Southeast, the Lord gives us the experience of daydreams or deep meditative trances while we are awake. In the Southwest, He helps the mind transition smoothly from active dreaming into deep sleep. The Northwest petal allows the resting soul to catch subtle glimpses of divine joy, while the Northeast petal grants fully liberated souls an intensely sharp, awake awareness so they can continuously experience the Lord's beauty.

Ultimately, the core message of the Nadi Prakarana Sandhi is that we do not perform any actions independently. Every breath, sight, sound, and thought is gently prompted and coordinated by the Lord of Lakshmi dwelling inside our channels. Sri Jagannatha Dasa promises that any seeker who studies this inner map with devotion will see their accumulated sins dissolve, find their worldly attachments cut away, and easily receive the ultimate grace of Sri Jagannatha Vitthala.

Meaning

Invocation Verse

harikathāmr̥tasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve |

parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||

Verse 1

vāsudēvanu prāṇamukha tatva īśarindali sēve kaikoḷuta

ī śarīradoḷu ippa mūvattāru sāvira ī sunāḍigaḷoḷage

ī bhūmī samēta vihārageiva

para īśana amala sumūrtigaḷa cintisuta higgutiru ||1||

Meaning: The Supreme Lord Vasudeva constantly accepts loving service inside our bodies from the primary deities who rule over our life-forces, led by Mukhya Prana. Within the 36,000 highly sacred channels (nadis) woven through this human body, as well as across the entire physical earth, He roams in glorious, playful expression. Keep your mind completely anchored in meditating upon these flawless, divine forms of the ultimate Master, and experience pure spiritual joy.

Verse 2

caraṇagaḷoḷiha nāḍigaḷu hannereḍu sāvira madhya dēhadoḷu irutihavu hadinālku

bāhugaḷoḷage īrereḍu śiradoḷu āru sahasra cintisi

iruḷu hagalu abhimāni divijaranaritu

upāsanegaivaru iḷeyoಳು svarga vāsigaḷu ||2||

Meaning: The 36,000 channels are systematically distributed throughout the physical frame: 12,000 in the two feet, 14,000 in the middle body (torso and abdominal region), 4,000 shared between the two arms, and 6,000 situated within the head. Highly evolved souls on earth spend their days and nights contemplating this intricate network, realizing the specific guiding deities residing within each section. Such practitioners, though walking this earth, live in a state equivalent to heavenly residents.

Verse 3

br̥hatināmaka vāsudēvanu vahisi strī rūpa

dōṣa virahita eppattēreḍu sāvira nāḍigaḷoḷagiddu

druhiṇa modalāda amaragaṇa sanmahima

sarva prāṇigaḷa mahāmahima santaisuvanu santata parama karuṇāḷu ||3||

Meaning: Bearing the sacred name 'Brhati', the flawless Lord Vasudeva assumes a magnificent feminine form (representing the source of supreme wisdom and nature) to reside deep within the 72,000 primary nerves of the body. This immensely glorious and deeply compassionate Master sits within Chaturmukha Brahma (Druhina), the cosmic administrators, and all living beings, looking after their constant sustenance with parental tenderness.

Verse 4

nūru varṣake divasa mūvattāru sāvira vahavu

nāḍi śarīradoḷage initihavu endaritu ondu divasadali

sūrigaḷa satkarisidava prati vāradali dampatigaḷa arcane tā racisidava

satya saṁśayavu illavendendu ||4||

Meaning: A full human lifespan of 100 years contains exactly 36,000 days, and the 36,000 channels inside our body directly mirror this cosmic count. Wise seekers who understand this sacred correlation and honor saintly teachers (suris) even for a single day, or perform the ritual worship of a devoted couple representing Lakshmi and Narayana every week, earn the spiritual merit of a lifetime of uninterrupted sacrifice. This is an absolute truth without a shadow of doubt.

Verse 5

catura viṁśati tattvagaḷu tatpatigaḷu enisuva

brahma mukha dēvategaḷu anudina prati prati nāḍigaḷoḷu irutiddu

catura daśa lōkadoḷu jīva pratitigaḷa saṁrakṣisuva

śāśvatana tattat sthānadali nōḍutalē mōdiparu ||5||

Meaning: The 24 foundational elements (tattvas) of creation and their cosmic guardians, led by Brahma, reside daily within every single channel of our body. From their respective stations inside our network, these deities look upon the eternal Lord as He orchestrates the protection of all living beings across the 14 planetary realms (chaturadasa loka), finding endless spiritual bliss in watching His direct operations.

Verse 6

satya saṅkalpanu sadā eppattēreḍu sahasradoḷu

mūvattu nālku lakṣada aivattāru sahasra

citprakrutigaḷa oḍagūḍi paramanu nitya maṅgaḷamūrti

bhaktara tettiganu tānāgi sarvatradali santaipa ||6||

Meaning: The Lord of infallible will (Satya Sankalpa), who is the personification of eternal auspiciousness, manifests 3,456,000 distinct forms alongside His conscious energy, Goddess Lakshmi (Chitprakruti), within the 72,000 principal channels of the body. Becoming an intimate, protective companion to His true devotees, this omnipresent Supreme Being looks after them at all times and in all places.

Verse 7

maṇigaḷoḷagiha sūtradandadi praṇava pādyanu

sarva cētana gaṇadoḷiddu anavarata santaisuvanu tannavara

praṇata kāmada bhakta cintāmaṇi cidānandaika dēhanu

aṇu mahadgatanu alparōpādiyali nelesippa ||7||

Meaning: Just like a hidden thread runs through a necklace of gems to hold it together without being seen, the Lord, who is the primary meaning of the sacred syllable Om (Pranava), dwells unseen within all living entities. He is the ultimate wish-fulfilling jewel (Cintamani) for those who bow to Him, possessing a body made purely of absolute consciousness and bliss. He fills the smallest atom and encompasses the largest universe, yet handles us gently by hiding His grand cosmic scale, appearing as if He is an ordinary, simple presence within.

Verse 8

ī suṣumna ādi akhiḷa nāḍī kōśa nābhī mūladoḷu

vr̥ṣaṇā sadana madhyadalippadu tundi nāmadali

ā sarōjāsana mukharu mūlēśana anandādi suguṇa upāsaneya gaivutali

dēhadoḷage irutiharu ||8||

Meaning: The entire root-bundle of our neural and spiritual pathways, including the central path (Sushumna), originates at the base of the navel, situated right between the generative organs and the abdomen—a center known as the Tundi (the navel wheel). Brahma, who sits on the divine lotus (Sarojasana), and other high deities reside at this very spot inside us, deeply absorbed in meditating upon the infinite blissful qualities of the indwelling Lord.

Verse 9

sūrigaḷu cittaisuvedu bhāgīrathiye modalāda tīrthagaḷu

ēradhika eppattu sāvira nāḍigaḷoḷihavu

ī rahasyavanu alpa janarige tōri pēḷade

nāḍi nadiyoḷu dhīraru anudina majjanava māḍutalē sukhisuru ||9||

Meaning: Let wise souls pay close attention to this inner truth: all the holy rivers of the world, including the sacred Ganges (Bhagirathi), exist in their subtle, spiritual essence within our 72,000 channels. Spiritual stalwarts keep this profound secret guarded from materialistic minds, choosing instead to mentally submerge themselves daily in these inner rivers through deep meditation, bathing their consciousness in pure divine joy.

Verse 10

tiḷivudu ī dēhadoḷagiha eḍa balada nāḍigaḷoḷage divijaru

jalaja sambhava vāyu vāṇi ādivugaḷu baladalli

elaruṇiga vihaga indra caḷiveṭṭaḷiya ṣaṇmahiśiyaru

vāruṇi kuliśa dhara kāmādigaḷu eḍa bhāgadoḷiharu ||10||

Meaning: Understand the clear arrangement of the radiant deities within the left and right channels of the human body: inside the pathways of the right side reside Brahma (Jalaja Sambhava), Mukhya Prana, Saraswati, and Bharati. Conversely, inside the pathways of the left side dwell the great serpent King Shesha (Elaruniga), Garuda, Indra, Kamadeva, Varuni, and the six principal queens of Sri Krishna.

Verse 11

ikkaladoḷiha nāḍiyoḷu dēvarkaḷinda oḍanāḍutali

pombakki dēranu jīvara adhikārānusāradali

takka sādhanava māḍi māḍisuta akkaradi santāipa bhaktara

dakkagoḍanu asurarge satpuṇyagaḷanu apaharipa ||11||

Meaning: The Supreme Lord, who rides the majestic golden-winged eagle Garuda (Pombakki Dera), moves intimately alongside the deities in both the left and right channels. He prompts and refines every spiritual effort made by a soul based on their inner capacity, taking care of them with deep love. Most importantly, He protects the spiritual merits earned by His devotees, never allowing negative, dark forces (asuras) to steal away their good deeds.

Verse 12

tundivididu āśirada pariyanta ondu vyāpisihudu

tāvara kandanihanu adaroḷage adake īraidu śākhegaḷu

ondadhika daśa karaṇadoḷu sambandhagaidihavalli

ravi śaśi sindhu nāsatyādigaḷu nelegoṇḍiharu satata ||12||

Meaning: Stretching continuously from the navel all the way to the crown of the head is a single, majestic central pathway inhabited by Chaturmukha Brahma. This principal channel branches off into ten major streams that connect directly with our eleven senses (ondadhika dasha karana). Within these pathways, cosmic forces like the sun, moon, ocean lords, and the twin Ashvini deities are constantly stationed to guide our sensory experiences.

Verse 13

pokkaḷadivididu ondē nāḍiyu sukkadale dhārāḷa rūpadi

sikkihudu ī dēhadoḷage suṣumna nāmadali

rakkasanu oḷa pōgagoḍade daśa dikkinoḷage samīra dēvanu

lekkisade mattopparanu sañcaripa dēhadoḷu ||13||

Meaning: Rising directly from the base of the navel without any bends or constriction is the spacious, beautifully straight pathway known as the Sushumna Nadi. The deity of wind and life-force, Mukhyaprana (Samira Deva), travels completely unobstructed through this channel across all ten directions of our inner being. He stands as an absolute guard, refusing entry to any dark, toxic thoughts or demonic influences.

Verse 14

initu nāḍī śākhegaḷu tanuvinoḷage ihavendaridu ēkātmanu

dvi saptati sāvira ātmakanu āgi nāḍiyoḷu

vaniteyinda oḍagūḍi nārāyaṇa divā rātrigaḷali

ī pari vanajāṇḍadoḷu akhiḷa jīvaroḷiddu mōhisuva ||14||

Meaning: Realizing that these thousands of neural branches are woven all through the body, one must understand that the singular Supreme Lord expands Himself into 72,000 distinct spiritual forms to fill every single pathway. Accompanied by His eternal consort Lakshmi (Vanita), Lord Narayana works day and night inside all living beings throughout this vast cosmic egg (Vanajanda), guiding the universe through His enchanting divine power.

Verse 15

dinadinadi vardhisuva kumudāptana mayūkhada sobyaga

gata lōcana vilōkisi mōda paḍaballane nirantaradi

kunarage ī sukatha amrtada bhōjanada sukha dorakuvudē

lakṣmī manōharana sadguṇava kīrtipa bhakutage alladale ||15||

Meaning: Can a person who has lost their eyesight (gata lochana) ever gaze upon and appreciate the beautiful, expanding rays of the moon (kumudapta) as it waxes night after night? In the exact same way, individuals with a twisted, cynical disposition (kunara) can never taste the bliss of this nectar-like spiritual discourse. This sublime feast of wisdom opens up exclusively for devoted hearts who delight in singing the praises of the enchanting Lord of Lakshmi.

Verse 16

eppattēreḍu sāvira nāḍigaḷoḷu oppuvavu mukha pradhāna mūru |

adaroḷu ippa suṣumna nāḍiyu parama pāvanavu ||

appanāmaka prāṇadēvanu apratima mahimanu nelesippa |

adaroḷu vajrikā khaṇḍākhya nāḍigaḷoḷu ||16||

Meaning: Among the 72,000 channels woven throughout the human form, three main pathways stand out as the pillars of our spiritual anatomy. Of these three, the Sushumna Nadi is uniquely sacred. Inside this central highway run two incredibly fine, subtle channels named Vajrika and Khanda. It is within these deep hidden spaces that the exceptionally powerful deity of life-force, Mukhya Prana, makes his home to support our higher awareness.

Verse 17

iḍā piṅgaḷā nāḍigaḷu eraḍu eḍa balada mūgina hoḷḷeyanu |

hiḍidu kaṇṭhada tanaka kambhada teradoḷirutihavu ||

aḍagiralu prāṇa apānagaḷu ī nāḍiyoḷage sañcaripavu |

naḍu madhya suṣumnada oḷage jagannāthaviṭhalaniha ||17||

Meaning: The two channels known as Ida and Pingala originate from the left and right nostrils respectively, traveling down to the throat like two perfectly straight, vertical pillars. Our incoming and outgoing vital breaths (Prana and Apana) stream continuously through these two lateral pathways. Right in the silent space balanced between them—inside the deepest core of the central Sushumna—dwells the supreme Lord Jagannatha Vitthala Himself.

Verse 18

citriṇī nāḍiyu suṣumnada oḷage atyanta nirmala rūpadali |

prakāśisutalippudu brahmanāḍiyu adara oḷage ||

citsukhātma his vāsudēvanu tanna sati bhu prakrutigaḷoḍagūḍi |

anavarata santaipa jagavariya ||18||

Meaning: Encased within the Sushumna is an inner channel of pristine purity called the Chitrini, which glows with brilliant spiritual light. Deepest of all, tucked safely inside the Chitrini, runs the Brahma Nadi. It is in this ultimate sanctuary that Lord Vasudeva—the embodiment of pure consciousness and bliss—resides alongside His eternal consorts Sri, Bhu, and Durga (Chit Prakruti), quietly sustaining the entire universe.

Verse 19

ardha nārīśvaranu enisi jagannāthaviṭhalanu citriṇiyoḷu |

ippanu strī puruṣa rūpagaḷa dharisikoṇḍu ||

suviśvāsadali bhajisuva bhakutara hr̥daya kamaladoḷage iruta |

upāsaneya kaikoṇಡು sakaḷārthagaḷa koḍutippa ||19||

Meaning: Manifesting under the conception of Ardhanarishvara (the unified realization of Lakshmi and Narayana within a single vision), Lord Jagannatha Vitthala simultaneously projects both masculine and feminine spiritual energies inside the Chitrini channel. He anchors Himself securely within the lotus hearts of seekers who pray with steady, unshakeable faith, gladly accepting their inner worship and fulfilling their deepest spiritual desires.

Verse 20

brahma nāḍiyoḷage caturviṁśati rūpajindali vāsavāgiha |

padmanābhanu bhaktavatsala parama karuṇāḷu ||

brahma vāyu girisēndra kāma pramukha dēvarkaḷa tanugaḷoḷu |

sammōdadindali uṇḍu uṇisi sukhavittu salahuvanu ||20||

Meaning: The profoundly merciful and loving Lord Padmanabha expands into His 24 traditional manifestations (the Keshavadi forms) to reside throughout the length of the Brahma Nadi. From this central station, He acts within the personal spiritual bodies of high cosmic guides like Brahma, Prana, Rudra (Girish), Indra, and Kamadeva, relishing their pure devotion while feeding them with divine joy and looking after their welfare.

Verse 21

hr̥daya kamalada karṇikeyoḷu ippudondu nāḍi |

adake suṣumna endu hesaru adara daḷagaḷoḷu eṇṭu nāḍigaḷu ihavu ||

padumanābhanu aniruddha modalāda aṣṭa rūpagaḷa dharisi |

jīvara buddhi karmagaḷa naḍesutippanu dinadinadali ||21||

Meaning: Right at the central hub (karnika) of the lotus of the heart sits a primary channel which is also called Sushumna. Radiating outward from this hub to the eight delicate petals of the heart-lotus are eight specific secondary channels. Lord Padmanabha assumes eight distinct forms here, beginning with Aniruddha, to occupy these channels, gently directing our thoughts, decisions, and everyday actions from morning to night.

Verse 22

pūrva daḷada nāḍiyoḷu ippanu aniruddhanu |

āgnēyadali pradyumna saṅkaruṣaṇanu dakṣiṇadali ||

nēra nairutyadali vāsudēvanu paścimada daḷadoḷu ippanu |

nārāyaṇanu vāyavyadali mādhavanu ippa kēḷu ||22||

Meaning: Pay close attention to how the divine forms station themselves across the cardinal and ordinal directions of the heart's petals: the form of Aniruddha resides in the eastern petal's channel; Pradyumna governs the southeast; Sankarshana commands the south; Vasudeva sits in the southwest; Narayana occupies the western petal; and Madhava is positioned in the northwest.

Verse 23

uttarada daḷadoḷage gōvindanu īśānadali viṣṇu |

matte karṇikeyoḷu padmanābhanu ippa satatavāgi ||

citta jāgrata svapna suṣuptigaḷeṁba mūru avasthegaḷanu |

jīvaṅge ittu guṇadoḷu krīḍegaivanu satya saṅkalpa ||23||

Meaning: Completing the sacred compass, Govinda dwells in the northern petal's channel, and Vishnu sits in the northeast. Meanwhile, Padmanabha remains perpetually anchored at the very center of the hub. From these precise inner coordinates, the Lord of perfect will cycles the soul through the three classic states of consciousness—waking (jagrat), dreaming (svapna), and deep sleep (susupti)—playing out His beautiful cosmic designs through our natural tendencies.

Verse 24

aniruddha pūrva daḷadi jāgradavashteyanu ittu |

anudinadi pradyumna tānē svapnāvashteyanu ||

ghana suṣuptiya saṅkaruṣaṇanu ittu sukhaviḍuva |

turiya vāsudēva muktarige ānanda karuṇipanu ||24||

Meaning: Stationed in the eastern petal, Aniruddha keeps us awake and aware, opening our minds to the outer physical world. Daily, Pradyumna stirs the mind to create the dream state from his southeastern post. In the south, the mighty Sankarshana draws the soul into deep, dreamless slumber, allowing the tired self to rest in peaceful rejuvenation. Finally, the fourth transcendent form, Vasudeva, bestows the state of liberation (turiya), bathing fully awakened souls in pure spiritual ecstasy.

Verse 25

ondu nāḍiyu nābhi mūladi munduvaridu hr̥daya kamalada |

andada karṇikeya pokku hadinālku śākheyāgi ||

indu ravi modalāda dēvarkaḷige ṭhāvanu ittu |

avaroḷu nindu vyāpāragaḷa māḍisuta ippanu hariyu ||25||

Meaning: A powerful master-channel ascends directly from the base of the navel, travels upward, and enters the beautiful central hub of the heart-lotus, where it branches out into fourteen primary streams. Within these fourteen branches, Sri Hari establishes specific seats for cosmic administrators like the sun and moon deities. Dwelling deep within these guiding forces, the Lord quietly coordinates all our complex sensory and bodily operations.

Verse 26

suṣumna gāndhāri hastījihvāvū puṣā mattu yaśasvini |

alambuṣā kuhū śaṅkhinī sarasvatī vāruṇī ||

viśvōdarā payasvini enisuva ī hadinālku nāḍigaḷu |

ivugaḷoḷu ippa mukhyākhya nāḍigaḷa kēḷu dhīra ||26||

Meaning: Courageous seeker of truth, memorize the names of these fourteen principal channels that split from the heart to map out our internal life: they are Sushumna, Gandhari, Hastijihva, Pusha, Yashasvini, Alambusha, Kuhu, Shankhini, Sarasvati, Varuni, Vishvodara, Payasvini, along with the foundational Ida and Pingala. These form the essential structural framework of human vitality.

Verse 27

edaḍa kaṇṇinoḷippadōndu gāndhāri nāḍiyu |

balada kaṇṇinoḷippa hastījihvāvū pēḷdevu ||

naḍēvudu iḍā piṅgaḷāgaḷu nāsika dvayadoḷage |

naḍu madhya suṣumna ura śira nābhi mūladalippadu ||27||

Meaning: Let us look at where these pathways travel within the upper frame: the Gandhari channel runs directly to the left eye, while the Hastijihva channel fuels the right eye. The familiar Ida and Pingala travel through the left and right nostrils respectively, and the central Sushumna serves as the great middle axis, vertically linking the navel center, the chest (ura), and the crown of the head (shira).

Verse 28

eḍada karṇadoḷippadōndu puṣā nāḍiyu |

balada karṇadoḷippadōndu yaśasvini endu tiḷividu ||

naḍeyutippadu mukhadoḷage ā alambuṣā nāḍiyu |

liṅga mūladoḷippadōndu kuhū nāḍiyu kēḷu ||28||

Meaning: Learn the locations of the next set of channels: the Pusha channel terminates in the left ear, while the Yashasvini channel connects to the right ear. The Alambusha channel spreads across the face, driving our faculties of taste and speech, and the vital Kuhu channel is firmly anchored at the root of the generative organs to regulate reproductive energy.

Verse 29

gudada mūladoḷippadōndu śaṅkhinī nāḍiyu |

jihvā mūladoḷippadōndu sarasvatī endu tiḷividu ||

udaradoḷage ippadōndu vāruṇī nāḍiyu |

hr̥daya kamalada karṇikeyoḷu viśvōdarā nāḍiyu ||29||

Meaning: Further exploring the internal network, the Shankhini channel is situated at the base of the excretory organs to manage elimination, and the Sarasvati channel runs directly to the root of the tongue to inspire clear articulation. The Varuni channel expands throughout the abdominal cavity (udara) to oversee digestion, while the Vishvodara channel remains safely within the central hub of the heart-lotus.

Verse 30

kaṇṭha dēṣadoḷippadōndu payasvini nāḍiyu |

intu hadinālku nāḍigaḷoḷage hadinālku lōkada ||

antarātmakana dā haryu nelesikoṇḍu |

santata jīvara sādhanava māḍisutalīppanu ||30||

Meaning: Lastly, the Payasvini channel is stationed gracefully within the region of the throat. Occupying these fourteen crucial bodily channels, Sri Hari—who simultaneously lives as the inner soul of the fourteen great cosmic realms—remains constantly at work, guiding and refining every single experience to help individual souls fulfill their ultimate spiritual destiny.

Verse 31

iḍā nāḍiyoḷu ippa hariyu pradyumna nāmadi |

koḍutalippanu jīvarga jāgradavashteyanu anudina ||

piṅgaḷā nāḍiyoḷu aniruddhanu nelesikoṇḍu |

kanasa kāṇisutalippanu jagatrayātmakanu ||31||

Meaning: Inside the Ida channel on the left side, Sri Hari resides under the name of Pradyumna. He grants living beings their waking consciousness (jagrat) every single day, keeping them connected to the outer physical world. At the same time, within the right-side Pingala channel, the Lord of the three worlds manifests as Aniruddha, orchestrating our dreamscapes (svapna) and guiding the subconscious mind.

Verse 32

suṣumnādoḷu saṅkarṣaṇanu nelesikoṇḍu |

suṣupttyavashteya koṭṭu jīvara nitya sukhaḍoḷu muḷugisi ||

eccarisade kara sarasijagaḷanu mukuḷisi |

lakṣmī ramaṇana apratima līlegaḷa nōḍuta mōdipanu vāyu ||32||

Meaning: Deep within the central axis of the Sushumna, the Supreme Lord dwells in His form as Sankarshana. He draws the soul into deep, dreamless sleep (susupti), washing away the day's fatigue and submerging the living being in a state of natural, untroubled bliss. While the soul rests profoundly undisturbed, Mukhya Prana (Vayu) stays completely awake inside, folding his lotus hands in deep reverence as he watches and rejoices in the magnificent, unparalleled inner plays of Sri Hari.

Verse 33

citriṇiyoḷu vāsudēvanu nelesikoṇḍu |

mukta janarige turiyāvashteya koṭṭu tanna sukhadoḷage irusuvanu ||

uttamōttama brahma nāḍiyoḷu akhiḷa vyāpakanu |

nelesikoṇḍu sarva jīvarige ānanda koḍutippa ||33||

Meaning: Inside the hidden Chitrini channel, the Lord manifests as Vasudeva. He grants completely liberated souls the transcendent fourth state of consciousness (turiya), keeping them anchored forever in His own field of absolute spiritual joy. Furthermore, within the ultimate, all-surpassing Brahma Nadi, the all-pervading Supreme Ruler remains permanently stationed to pour out pure, unconditioned bliss to every soul according to its highest inner capacity.

Verse 34

hr̥daya kamalada pūrva daḷadoḷu aniruddha rūpadi |

kadaḍadale jāgradavashteyanu ittu naḍēsuvanu ||

adara dakṣiṇa daḷadoḷu ippanu pradyumna nāmadi |

mr̥du tara svapnagaḷa kāṇisutalippanu kēḷu dhīra ||34||

Meaning: Brave seeker, understand how the Lord also governs our states of consciousness right from the tiny petals of the heart-lotus: in the eastern petal, He assumes the form of Aniruddha to smoothly maintain our clear, unclouded waking state. In the southern petal of the heart, He resides as Pradyumna, gently projecting the subtle, shifting imagery of our dreams to keep the mind engaged during rest.

Verse 35

paścimada daḷadoḷage saṅkarṣaṇanu tāniddu |

suṣupttyavashteya koṭṭu jīvarga ānandamaya jñānavanu uṇisi ||

uttarada daḷadoḷu vāsudēvanu nelesikoṇḍu |

muktarige turiyāvashteya sukhava koḍutippa kēḷu dhīra ||35||

Meaning: Within the western petal of the heart-lotus, Sankarshana takes His seat. He brings the soul into the peaceful stillness of deep sleep, allowing it to feed upon a quiet, blissful awareness that is completely free from worldly worries. Moving to the northern petal, Vasudeva resides there to continuously pour out the sublime joy of the liberated state onto those who have crossed over the ocean of material birth.

Verse 36

āgnēya daḷadoḷage aniruddha pradyumna rūpadi |

jāgradoḷu svapnavanu koṭṭu naḍesutippanu ||

nairutya daḷadoḷu pradyumna saṅkarṣaṇa rūpadi |

svapna kaṇasinoḷu suṣuptiya ittu sukhaviḍuva ||36||

Meaning: The Lord also gracefully manages our complex transition states within the corner petals of the heart: in the southeastern petal, He acts through a combined Aniruddha-Pradyumna form, giving us the experience of daydreaming or deep creative visualization while technically awake. In the southwestern petal, He works through a Pradyumna-Sankarshana form, allowing a person who is actively dreaming to slip away effortlessly into deep, dreamless rest.

Verse 37

vāyavya daḷadoḷage saṅkarṣaṇa vāsudēvanu |

suṣuptiyoḷu turiyāvashteya ittu sukhaviḍuva ||

īśāna daḷadoḷu vāsudēva aniruddha rūpadi |

turiyadoḷu jāgradavashteya koṭṭu mōdipanu ||37||

Meaning: In the northwestern petal of the heart, the Lord manifests as Sankarshana-Vasudeva, allowing a soul in deep sleep to taste the subtle, underlying bliss of liberation. And in the northeastern petal, He works through a Vasudeva-Aniruddha form, granting liberated souls an intensely sharp, fully awake spiritual awareness (turiya-jagrat) so they can gaze upon His divine beauty and experience endless spiritual joy.

Verse 38

karṇikeyoḷage padmanābhanu nelesikoṇḍu |

sakaḷa jīvarigū sadā jñānavanu koḍuta krīḍegaivanu ||

atyanta nirmalanu varṇisalpa jagannāthaviṭhalanu |

tannavara bhava pāśa kattarisi kāyuvanu karuṇāḷu ||38||

Meaning: Right at the absolute center—the inner hub (karnika) of the heart-lotus—sits Lord Padmanabha. He fuels the intelligence of all living beings with the light of knowledge, playing out His grand designs through their actions. This profoundly merciful Master, Sri Jagannatha Vitthala, is completely untouched by material flaws, and He steps forward to cut away the binding chains of worldly life (bhava pasha) for those who love Him, keeping them safe forever.

Verse 39

aritu nāḍī prakaraṇavanu ādaradi paṭhisuva dhīraṅge |

hariyu olivanu olidu sakaḷa sanmaṅgaḷava koḍuvanu ||

durita kōṭigaḷu dūripavu bhava bandhanavu biḍuvudu |

surara oḍanāṭavanu ittu salahuvanu satya saṁśayavilla ||39||

Meaning: To any sincere seeker who takes the time to study this inner map of channels (Nadi Prakarana) and recites these verses with deep love and respect, Sri Hari will show immense favor. He will bless them with every kind of goodness, dissolve millions of past sins (durita koti), and break the heavy chains of worldly existence. He will even bless them with the close companionship of the radiant gods; this is an absolute reality with no room for doubt.

Verse 40

harikathāmr̥tasāra nāḍīprakaraṇa sandhiyu |

vara jagannāthaviṭhalana kr̥peya peḍeva mārgavidu ||

parama bhagavadbhaktaru idanu ādaradi kēḷuvudu |

śrī kr̥ṣṇārpaṇamastu endu pēḷi mugisuve ||40||

Meaning: This special Chapter on the Channels (Nadi Prakarana Sandhi) from the Harikathamritasara serves as a direct, beautiful path to receiving the grace of the beloved Lord Jagannatha Vitthala. Therefore, let dedicated seekers of truth listen to and ponder these lines with great joy. I close this shared journey of wisdom by offering its entire merit to the Supreme Lord, saying—Sri Krishnarpanamastu (May everything be surrendered to Sri Krishna).

***

harikathAmRutasAra gurugaLa karuNadindApanitu kELuve

parama BagavadBaktaru idanAdaradi kELuvudu||

vAsudEvanu prANamuKa tatva ISarindali sEve kaikoLuta

I SarIradoLu ippa mUvattAru sAvira I sunADigaLoLage

I BUmI samEta vihAragaiva

para ISana amala sumUrtigaLa cintisuta higgutiru||1||

caraNagaLoLiha nADigaLu hannereDu sAvira madhya dEhadoLu irutihavu hadinAlku

bAhugaLoLage IrereDu SiradoLu Aru sahasra cintisi

iruLu hagalu aBimAni divijaranaritu

upAsanegaivaru iLeyoLu svarga vAsigaLu||2||

bRuhatinAmaka vAsudEvanu vahisi strI rUpa

dOSha virahita eppattereDu sAvira nADigaLoLagiddu

druhiNa modalAda amaragaNa sanmahima

sarva prANigaLa mahAmahima santaisuvanu santata parama karuNALu||3||

nUru varShake divasa mUvattAru sAvira vahavu

nADi SarIradoLage initihavu endaritu ondu divasadali

sUrigaLa satkarisidava prati vAradali daMpatigaLa arcane tA racisidava

satya saMSayavu illavendendu||4||

catura viMSati tattvagaLu tatpatigaLu enisuva

brahma muKa dEvategaLu anudina prati prati nADigaLoLu irutiddu

catura daSa lOkadoLu jIva pratatigaLa samrakShisuva

SASvatana tattat sthAnadali nODutalE mOdiparu||5||

satya sankalpanu sadA eppattereDu sahasradoLu

mUvattu nAlku lakShada aivattAru sahasra

citprakrutiya oDagUDi paramanu nitya mangaLamUrti

Baktara tettiganu tAnAgi sarvatradali santaipa||6||

maNigaLoLagiha sUtradandadi praNava pAdyanu

sarva cEtana gaNadoLiddu anavarata santaisuvanu tannavara

praNata kAmada Bakta cintAmaNi cidAnandaika dEhanu

aNu mahadgatanu alparOpAdiyali nelesippa||7||

I suShumna Adi aKiLa nADI kOSa nABI mUladali

vRuShaNA sadana madhyadalippadu tundi nAmadali

A sarOjAsana muKaru mUlESana anandAdi suguNa upAsaneya gaivutali

dEhadoLage irutiharu||8||

sUrigaLu cittaisuvudu BAgIrathiye modalAda tIrthagaLu

Eradhika eppattu sAvira nADigaLoLihavu

I rahasyavanu alpa janarige tOri pELade

nADi nadiyoLu dhIraru anudina majjanava mADutalE suKisuvaru||9||

tiLivudu I dEhadoLagiha eDa balada nADigaLoLage divijaru

jalaja saMBava vAyu vANi AdigaLu baladalli

elaruNiga vihaga indra caLiveTTaLiya ShaNmahiSiyaru

vAruNi kuliSa dhara kAmAdigaLu eDa BAgadoLiharu||10||

ikkaladoLiha nADiyoLu dEvarkaLiMda oDanADutali

poMbakki dEranu jIvara adhikArAnusAradali

takka sAdhanava mADi mADisuta akkaradi santaipa Baktara

dakkagoDanu asurarge satpuNyagaLanu apaharipa||11||

tundiviDidu ASirada pariyanta ondu vyApisihudu

tAvara kandanihanu adaroLage adake Iraidu SAKegaLu

ondadhika daSa karaNadoLu saMbandhagaidihavalli

ravi SaSi sindhu nAsatyAdigaLu nelegonDiharu satata||12||

pokkaLadiviDidu ondE nADiyu sukkadale dhArALa rUpadi

sikkihudu I dEhadoLage suShumna nAmadali

rakkasaranu oLa pOgagoDade daSa dikkinoLage samIra dEvanu

lekkisade mattobbaranu sancaripa dEhadoLu||13||

initu nADI SAKegaLu tanuvinoLage ihavendaridu EkAtmanu

dvi saptati sAvira Atmakanu Agi nADiyoLu

vaniteyinda oDagUDi nArAyaNa divA rAtrigaLali

I pari vanajAnDadoLu aKiLa jIvaroLiddu mOhisuva||14||

dinadinadi vardhisuva kumudAptana mayUKada sobaga

gata lOcana vilOkisi mOda paDaballane niraMtaradi

kunarage I sukatha amRutada BOjanada suKa dorakuvudE

lakShmI manOharana sadguNava kIrtipa Bakutage alladale||15||

I tanuvinoLagihavu Ota prOta rUpadi nADigaLu

puruhUta muKaru alliharu tamminda adhikAra oDagUDi

BItigoLisuta dAnavara sanGAta nAmaka hariya guNa

saMprItiyali sadupAsaneya gaivutale mOdiparu||16||

jalATa kukkATa KATa jIvara kaLEvaragaLoLu iddu kANisikoLade

tattadrUpa nAmagaLiMda karesutali

jalaruhEkShaNa vividha karmagaLa anudinadi mADi

tattatPalagaLa uNNade sancarisuvanu nitya suKa pUrNa||17||

tiLidupAsanegaivuta Ipari malinanantiru durjanara kangaLige gOcarisade

vipaScitara oDave garvisade

maLe bisilu hasi tRuShi jayAjaya KaLara nindyAnindya BayagaLige

aLukadale maddAneyandadi carisu dhareyoLage||18||

kAnana grAmastha sarva prANigaLu prati divasadali

EnEnu mADuva karmagaLu hari pUjeyandaridu dEnisuta

sadBaktiyali pavamAnavandita dEvAMtarAtmaka

SrInivAsanige arpisuta mOdisuta nalivutiru||19||

nOkanIyanu lOkadoLu SunisUkarAdigaLoLage nelesiddu

EkamEvAdvitIya bahurUpAhvayagaLinda

tA karesuta oLagiddu tiLisade SrI kamalaBava muKya sakala

divaukasagaNa ArAdhya kaikonDu anavarata poreva||20||

initu upAsanegaivutiha sajjanaru saMsAradali pratiprati dinagaLali

EnEnu mADuvudu ella haripUje enisikoMbudu satyavu

I mAtinali saMSayapaDuva naranu alpanu suniScaya

bAhya karmava mADi PalavEnu||21||

BOgya BOkTruga LoLage hari tA BOgya BOktanu enisi

yOgyAyOgya rasagaLa dEva dAnava gaNake uNisuvanu

BAgyanidhi Baktarige sadvairAgya Bakti j~jAnavIva

ayOgyarige dvEShAdigaLa tannalli koDutippa||22||

I caturdaSa BuvanadoLage carAcarAtmaka jIvaralli

virOcanAtmaja vancakanu nelesiddu dinadinadi

yAcakanuyendenisikoMba marIcirdamana suhaMsa rUpa

niShEcaka Ahvayanu Agi janaraBilAShe pUraipa||23||

annadannAdannamaya svayaM anna brahmAdi aKiLa cEtanake

anna kalpakanAhanu aniruddhAdi rUpadali

anyaranu apEkShisade guNa kAruNya sAgara sRuShTisuvanu

hiraNya garBanoLiddu pAlisuvanu jagatrayava||24||

tripada tridaSAdhyakSha tristha tripathagAmini pita trivikrama

kRupaNa vatsala kuvalaya daLa SyAma nissIma

aparimita citsuKa guNAtmaka vapuSha vaikunTha Adi lOkAdhipa

trayImaya tannavara niShkapaTadiM poreva||25||

lavaNa miSrita jalavu tOrpadu lavaNadOpAdiyali jihvege

vivaragaisalu SakyavAguvadEnO nOLparige

svavaSa vyApiyenisi lakShmIdhava carAcaradoLage tuMbihanu

aviditana sAkalya ballavaru Aru suraroLage||26||

vyApyanandadi sarvajIvaroLippa cinmaya GOra Bava

santapya mAnaru Bajise BakutiyaLindali ihaparadi prApyanAguvanu

avaravaguNagaLa oppugoMbanu Baktavatsala tappisuva

janmAdi dOShagaLa avarige anavarata||27||

halavu bageyali hariya manadali olisi nillisi

Enu mADuva kelasagaLu avananGri pUjegaLu endu nenevutiru

haladharanuja tAnE sarva sthaLagaLali nelesiddu

niScancala Bakuti suj~jAna BAgyava koTTu santaipa||28||

dOSha gandha vidUra nAnA vESha dhAraka I jagatraya pOShaka

purAtana puruSha puruhUta muKa vinuta

SEShavara pariyanka Sayana viBIShaNa priya vijaya saKa

santOShabaDisuva janarige iShTArthagaLa pUraisi||29||

SrI mahI sEvita padAMbuja BUma sadBakti aika laBya

pitAmahAdi amarAsura pAda pankaja

vAma vAmana rAma saMsAramaya auShadha hE mama kulasvAmi

santaisenalu bandodaguvanu karuNALu||30||

dunuja divijaroLiddu avaravara anusarisi karmagaLa mALpanu

janana maraNAdi aKiLa dOSha vidUra

emmoDane janisuvanu jIvisuva samrakShaNeya mADuva ella kAladi

dhanava kAydiha sarpanante animitta bAndhavanu||31||

bisaruha Apta Agasadi tAnu udayisalu vRukShangaLa neLalu pasarisuvavu

iLeyoLu astamisalalla allE lInahavu

Svasana muKya amarAntarAtmakana oShadoLu irutippavu

I jagatraya basiroLu iMbiTTu ella karmava tOrpa nOLparige||32||

triBuvana aika ArAdhya lakShmI suBuja yugaLa AlangitAnga

svaBu suKAtma suvarNavarNa suparNa varavAhana

aBayada anantArka SaSi sanniBa niranjana nityadali tanage

aBinamisuvarige Eva sarvArthagaLa taDeyadale||33||

kavigaLindali tiLidu prAtaH savana madhyaM dinavu

sAyama savanagaLa vasu rudraru AdityaroLu rAjisuva

pavananoLu kRuti jaya sumAyAdhavana mUrtitrayava cintisi

divasaveMba AhutigaLinda arcisuta suKisutiru||34||

catura viMSati abdha vasu dEvategaLoLu pradyumnanu ippanu

catura catvAriMSatigaLali sankaruShaNAKya

hutavaha akShanoLihanu mAyapatiyu hadinAradhika

dvAtriMSati varuShagaLalippanu AdityanoLu sitakAya||35||

ShODaSa uttara Sata varuShadali ShODaSa uttara Sata surUpadi

krIDisuva vasu rudraru AdityaroLu satisahita

vrIDavillade Bajipa Baktara pIDisuta durita auGagaLa

dUra ODisuta baLiyali biDade nelesippa BayahAri||36||

mUradhika eMBattu sahasra ainUrippattu enipa rUpadi

tOrutippa divA niSAdhiparoLage nityadali

BAratI prANaroLagiddu nivArisuta Baktara durita

hiMkAra nidhana prathama rUpadi pitRugaLane poreva||37||

buddhi pUrvaka uttamOttama Suddha UrNa aMbarava

pankadoLu aDDi tegeyalu lEpavAguvadE parIkShisalu

padmanABanu sarvajIvaroLiddarEnu

guNatrayagaLiM baddhanu AguvanEnO? nitya suKAtma cinmayanu||38||

sakala dOSha vidUra SaSi pAvaka sahasra ananta sUrya prakAra sanniBa gAtra

lakumi kaLatra suramitra

viKana sAnDadoLippa brahmAdi aKiLa cEtana gaNake

tAnE saKanu enisikonDu akuTila Atmakanu ippanu avarante||39||

dESa BEdagaLalli ippa AkASadOpAdiyali cEtana rASiyoLu nelesippanu

avyavadhAnadali niruta

SrI sahita sarvatradi niravAkASa koDuvandadali koDuta

nirASeyali sarvAntarAtmaka SOBisuva suKada||40||

SrI viriMci Adi amaragaNa saMsEvita anGri sarOja

I jaDa jIva rASigaLa oLa horage nelesiddu nityadali

sAvakASanu enisi tanna kaLEvaradoLu iMbiTTu salahuva

dEva dEvakI ramaNa dAnava haraNa jitAmaraNa||41||

mAsa ondake prati divasadali SvAsagaLu ahavu

aShTa catvAriMSati sahasrAdhika Aru sulakSha sanKyeyali

haMsanAmaka hariya ShODaSa I SatAbdadi Bajise oliva

dayAsamudra kucElage olidandadali dinadinadi||42||

sthUla dEhadoLiddu varuShake ELadhika eppattu lakShada

mEle eppattAru sAvira SvAsa japagaLanu

gALi dEvanu karuNadali IrELu lOkadoLuLLa

cEtana jAladoLu mADuvanu trijagadvyApta paramApta||43||

IrereDu dEhagaLoLagiddu samIra dEvanu SvAsa japa

nAnUru adhikavu Agippa eMBattAru sahasra tA racisuvanu divasa ondake

mUru vidha jIvaroLagiddu

KarAri karuNAbalavu adentuTo pavana rAyanoLu||44||

SrIdhava jagannAtha viThala tA dayadi vadanadoLu nuDida upAdiyali

nA nuDidenu allade kELi budha janaru

sAdhu linga pradarSakaru niShEdhagaisidare Enahudu

ennaparAdhavu EnidaroLage pELvudu tiLidu kOvidaru||45||

********* *