Audio by Mrs. Nandini Sripad
ರಚನೆ : ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರು
for saahitya click ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 1 to 32
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ
ನಾಮಸ್ಮರಣ ಸಂಧಿ (ಸಂಧಿ 13)
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ/
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಮಕ್ಕಳಾಡಿಸುವಾಗ ಮಡದಿಯೊಳು ಅಕ್ಕರದಿ ನಗುವಾಗ
ಹಯ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಗಜ ಮೊದಲಾದ ವಾಹನಗಳು ಏರಿ ಮೆರೆವಾಗ
ಬಿಕ್ಕುವಾಗ ಆಕಳಿಸುತಲಿ ದೇವಕ್ಕಿ ತನಯನ ಸ್ಮರಿಸುತಿಹ ನರ
ಸಿಕ್ಕ ಯಮದೂತರಿಗೆ ಆವ ಆವಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರು||1||
ಸಾರಿತು ಪ್ರವಹಗಳಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಾಂಬರದಿ ಪತ್ರಾದಿಯಲಿ
ಹರುಷಾ ಮರುಷ ವಿಸ್ಮ್ರುತಿಯಂದಲಿ ಆಗಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಬಾಯಿ ತೆರೆದು
ಹರಿ ಹರೀ ಹರಿಯೆಂಬ ಎರಡಕ್ಷರ ನುಡಿದ ಮಾತ್ರದಲಿ
ದುರಿತಗಳು ಇರದೇ ಪೋಪವು ತೂಲ ರಾಶಿಯೊಳು ಅನಲ ಪೊಕ್ಕಂತೆ||2||
ಮಲಗುವಾಗಲಿ ಏಳುವಾಗಲಿ ಕುಳಿತು ಮಾತಾಡುತಲಿ
ಮನೆಯೊಳು ಕೆಲಸಗಳ ಮಾಡುತಲಿ ಮೈದೊಳೆವಾಗ ಮೆಲುವಾಗ
ಕಲುಷ ದೂರನ ಸಕಲ ಟಾವಿಲಿ ತಿಳಿಯೆ ತತ್ತನ್ನಾಮ ರೂಪವ ಬಳಿಯಲಿಪ್ಪನು
ಒಂದರೆಕ್ಷಣ ಬಿಟ್ಟಗಲನು ಅವರ||3||
ಆವ ಕುಲದವನು ಆದಡೆ ಏನು ಇನ್ನಾವ ದೇಶದೊಳು ಇದ್ದಡೇನು
ಇನ್ನಾವ ಕರ್ಮವ ಮಾಡಲೇನು ಇನ್ನಾವ ಕಾಲದಲಿ
ಶ್ರೀವರನ ಸರ್ವತ್ರದಲಿ ಸಂಭಾವಿಸುತ ಪೂಜಿಸುತ ಮೋದಿಪ
ಕೋವಿದರಿಗೆ ಉಂಟೇನೋ ಭಯ ದುಃಖಾದಿ ದೋಷಗಳು||4||
ವಾಸುದೇವನ ಗುಣ ಸಮುದ್ರದೊಳು ಈಸಬಲ್ಲವ ಭವ ಸಮುದ್ರ
ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ದಾಟುವನು ಶೀಘ್ರದಲಿ ಜಗದೊಳಗೆ
ಬೇಸರದೆ ದುರ್ವಿಷಯಗಳ ಅಭಿಲಾಷೆಯಲಿ ಬಳಲುವವ
ನಾನಾ ಕ್ಲೇಷಗಳನು ಅನುಭವಿಪ ಭಕ್ತಿ ಸುಮಾರ್ಗ ಕಾಣದಲೇ||5||
ಸ್ನಾನ ಜಪ ದೇವಾರ್ಚನೆಯು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಭಾರತ ಮುಖ ಮಹೋಪಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ
ಪೇಳಿ ಕೇಳಿದರೇನು ದಿನದಿನದಿ
ಜ್ಞಾನ ಕರ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಏನೇನು ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳು
ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿವಾಸನ ಪೂಜೆಯೆಂದು ಅರ್ಪಿಸದ ಮಾನವನು||6||
ದೇವ ಗಂಗೆಯೊಳು ಉಳ್ಳವಗೆ ದುರಿತ ಅವಳಿಗಳು ಉಂಟೇ ವಿಚಾರಿಸೆ
ಪಾವುಗಳ ಭಯವುಂಟೆ ವಿಹಗಾಧಿಪನ ಮಂದಿರದಿ
ಜೀವ ಕರ್ತೃತ್ವವನು ಮರೆದು ಪರಾವರೇಶನೆ ಕರ್ತೃ ಎಂದರಿದು
ಆವ ಕರ್ಮವ ಮಾಡಿದರು ಲೆಪಿಸವು ಕರ್ಮಗಳು||7||
ಏನು ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳು ಆಣೆ ಮಾಡುವೆನೆಂಬ ಅಧಮ
ಹೀನ ಕರ್ಮಕೆ ಪಾತ್ರ ನಾ ಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹರಿಯೆಂಬ ಮಾನವನು ಮಧ್ಯಮನು
ದ್ವಂದ್ವಕೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸನೆ ಕರ್ತೃವೆಂದು
ಸದಾನುರಾಗದಿ ನೆನೆದು ಸುಖಿಸುವರೇ ನರೋತ್ತಮರು||8||
ಈ ಉಪಾಸನೆಗೈವರು ಇಳೆಯೊಳು ದೇವತೆಗಳು ಅಲ್ಲದಲೇ ನರರಲ್ಲ
ಆವ ಬಗೆಯಿಂದಾದರು ಅವರ ಅರ್ಚನೆಯು ಹರಿಪೂಜೆ
ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಎನಿಪರು ರಮಾ ವಿನೋದಗೆ
ಇವರ ಅನುಗ್ರಹವೇ ವರಾನುಗ್ರಹವೆನಿಸುವುದು ಮುಕ್ತಿ ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ||9||
ತನುವೆ ನಾನೆಂಬುವೆನು ಸತಿ ಸುತ ಮನೆ ಧನಾದಿಗಳು ಎನ್ನದೆಂಬುವ
ದ್ಯುನದಿ ಮೊದಲಾದ ಉದಕಗಳೆ ಸತ್ ತೀರ್ಥವು ಎಂಬುವನು
ಅನಲ ಲೋಹಾದಿ ಪ್ರತೀಕ ಅರ್ಚನವೆ ದೇವರ ಪೂಜೆ
ಸುಜನರ ಮನುಜರು ಅಹುದು ಎಂಬುವನು ಗೋಖರನೆನಿಪ ಬುಧರಿಂದ||10||
ಅನಲ ಸೋಮಾರ್ಕ ಇಂದು ತಾರ ಅವನಿ ಸುರಾಪಗ ಮುಖ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳು
ಅನಿಲ ಗಗನ ಮನಾಡಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಭಿಮಾನಿ ಎನಿಪ ಸುರರು
ವಿಪಶ್ಚಿತರ ಸನ್ಮನದಿ ಭಜಿಸದೆಯಿಪ್ಪರನ
ಪಾವನವ ಮಾಡರು ತಮ್ಮ ಪೂಜೆಯ ಮಾಡಿದರು ಸರಿಯೇ||11||
ಕೆಂಡ ಕಾಣದೆ ಮುಟ್ಟಿದರು ಸರಿಕಂಡು ಮುಟ್ಟಲು ದಹಿಸದೆ ಇಪ್ಪುದೆ
ಪುಂಡರೀಕ ದಳಾಯತಾಕ್ಷನ ವಿಮಲ ಪದ ಪದ್ಮ
ಬಂಡುಣಿಗಳು ಎಂದೆನಿಪ ಭಕ್ತರ ಹಿಂಡು ನೋಡಿದ ಮಾತ್ರದಲಿ
ತನುದಿಂಡುಗೆಡಹಿದ ನರನ ಪಾವನ ಮಾಳ್ಪರು ಆ ಕ್ಷಣದಿ||12||
ಈ ನಿಮಿತ್ತ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸುಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಹವಾಸ ಮಾಡು
ಕುಮಾನವರ ಕೂಡಿ ಆಡದಿರು ಲೌಕಿಕಕೆ ಮರುಳಾಗಿ
ವೈನತೇಯ ಅಂಸಗನ ಸರ್ವ ಸ್ಥಾನದಲಿ ತನ್ನಾಮ ರೂಪವ ಧೇನಿಸುತ ಸಂಚರಿಸು
ಇತರ ಆಲೋಚನೆಯ ಬಿಟ್ಟು||13||
ಈ ನಳಿನಜಾಂಡದೊಳು ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಳಗಿದ್ದು ಅನವರತ
ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಮಾಡುವನು ತಿಳಿಸದಲೆ
ಏನು ಕಾಣದೆ ಸಕಲ ಕರ್ಮಗಳು ಆನೆ ಮಾಡುವೆನೆಂಬ ನರನು
ಕುಯೋನಿ ಐದುವ ಕರ್ತೃ ಹರಿ ಎಂದವನೇ ಮುಕ್ತನಹ||14||
ಕಲಿಮಲಾಪಹಳು ಎನಿಸುತಿಹ ಬಾಂಬೊಳೆಯೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಬದುಕುವ
ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬಲ್ಲವೆ ತೀರ್ಥ ಮಹಿಮೆಯನು
ಹಲವು ಬಗೆಯಲಿ ಹರಿಯ ಕರುಣಾ ಬಲದಿ ಬಲ್ಲಿದರು ಆದ
ಬ್ರಹ್ಮಾನಿಲ ವಿಪ ಈಶಾದಿ ಅಮರರು ಅರಿಯರು ಅನಂತನ ಅಮಲ ಗುಣ||15||
ಶ್ರೀಲಕುಮಿ ವಲ್ಲಭನು ಹೃತ್ಕೀಲಾಲಜದೊಳಿದ್ದು ಅಖಿಳ ಚೇತನ ಜಾಲವನು ಮೋಹಿಸುವ
ತ್ರಿಗುಣದಿ ಬದ್ಧರನು ಮಾಡಿ
ಸ್ಥೂಲ ಕರ್ಮದಿ ರತರ ಮಾಡಿ ಸ್ವಲೀಲೆಗಳ ತಿಳಿಸದಲೆ
ಭವಾದಿ ಕುಲಾಲ ಚಕ್ರದ ತೆರದಿ ತಿರುಗಿಸುತಿಹನು ಮಾನವರ||16||
ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಚಾರಗೈದು ನಿಷೇಧ ಕರ್ಮವ ತೊರೆದು ನಿತ್ಯದಿ
ಸಾಧು ಕರ್ಮವ ಮಾಳ್ಪರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ಸುಖವ ಈವ
ಐದಿಸುವ ಪಾಪಿಅಗಲ ನಿರಯವ ಖೇದ ಮೋದ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ
ದುರ್ವಾದಿಗಳಿಗೆ ಅಂಧಂತಮದಿ ಮಹಾ ದುಃಖಗಳನು ಉಣಿಪ||17||
ನಿರ್ಗುಣ ಉಪಾಸಕಗೆ ಗುಣ ಸಂಸರ್ಗ ದೋಷಗಳು ಈಯದಲೆ
ಅಪವರ್ಗದಲಿ ಸುಖವಿತ್ತು ಪಾಲಿಸುವನು ಕೃಪಾಸಾಂದ್ರ
ದುರ್ಗಮನು ಎಂದೆನಿಪ ತ್ರೈವಿಧ್ಯರ್ಗೆ ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ
ಸಂತತ ಸ್ವರ್ಗ ಭೂ ನರಕದಲಿ ಸಂಚಾರವನೆ ಮಾಡಿಸುವ||18||
ಮೂವರೊಳಗಿದ್ದರು ಸರಿಯೆ ಸುಖ ನೋವುಗಳು ಸಂಬಂಧವಾಗವು
ಪಾವನಕೆ ಪಾವನ ಪರಾತ್ಪರ ಪೂರ್ಣ ಸುಖವನದಿ
ಈ ವನರುಹ ಭವಾಂಡದೊಳು ಸ್ವ ಕಳೇವರ ತದಾಕಾರ ಮಾಡಿ ಪರಾವರೇಶ
ಚರಾಚರಾತ್ಮಕ ಲೋಕಗಳ ಪೊರೆವ||19||
ಈ ನಿಮಿತ್ತ ನಿರಂತರ ಸ್ವಾಧೀನ ಕರ್ತೃತ್ವವನು ಮರೆದು
ಏನೇನು ಮಾಡುವುದು ಎಲ್ಲ ಹರಿ ಒಳಹೊರಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದು ತಾನೇ ಮಾಡುವೆನೆಂದು
ಮದ್ದಾನೆಯಂದದಿ ಸಂಚರಿಸು
ಪವಮಾನ ವಂದಿತ ಒಂದರೆಕ್ಷಣ ಬಿಟ್ಟಗಲ ನಿನ್ನ||20||
ಹಲವು ಕರ್ಮವ ಮಾಡಿ ದೇಹವ ಬಳಲಿಸದೆ ದಿನದಿನದಿ ಹೃದಯ ಕಮಲ ಸದನದಿ
ವಿರಾಜಿಸುವ ಹರಿ ಮೂರ್ತಿಯನೆ ಭಜಿಸು
ತಿಳಿಯದೆ ಈ ಪೂಜಾ ಪ್ರಕರಣವ ಫಲ ಸುಪುಷ್ಪ ಅಗ್ರೋದಕ
ಶ್ರೀ ತುಳಸಿಗಳನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಒಪ್ಪನು ವಾಸುದೇವ ಸದಾ||21||
ಧರಣಿ ನಾರಾಯಣನು ಉದಕದಿ ತುರ್ಯ ನಾಮಕ ಅಗ್ನಿಯೊಳು ಸಂಕರುಷಣ ಆಹ್ವಯ
ವಾಯುಗನು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಅನಿರುದ್ಧ ಇರುತಿಹನು ಆಕಾಶದೊಳು
ಮೂರೆರೆಡು ರೂಪವ ಧರಿಸಿ ಭೂತಗ ಕರೆಸುವನು
ತನ್ನಾಮ ರೂಪದಿ ಪ್ರಜರ ಸಂತೈಪ||22||
ಘನಗತನು ತಾನಾಗಿ ನಾರಾಯಣನು ತನ್ನಾಮದಲಿ ಕರೆಸುತ
ವನದ ಗರ್ಭ ಉದಕದಿ ನೆಲೆಸಿಹ ವಾಸುದೇವಾಖ್ಯ
ಧ್ವನಿ ಸಿಡಿಲು ಸಂಕರುಷಣನು ಮಿಂಚಿನೊಳು ಶ್ರೀ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ
ವೃಷ್ಟಿಯ ಹನಿಗಳೊಳಗೆ ಅನಿರುದ್ಧನಿಪ್ಪನು ವರುಷನೆಂದೆನಿಸಿ||23||
ಗೃಹ ಕುಟುಂಬ ಧನಾದಿಗಳ ಸನ್ನಹಗಳನು ಉಳ್ಳವರಾಗಿ
ವಿಹಿತಾವಿಹಿತ ಧರ್ಮ ಸುಕರ್ಮಗಳ ತಿಳಿಯದಲೆ ನಿತ್ಯದಲಿ
ಅಹರ ಮೈಥುನ ನಿದ್ರೆಗೊಳಗಾಗಿ ಇಹರು ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ಹೃದ್ಗುಹ ನಿವಾಸಿಯನು ಅರಿಯದಲೆ ಭವದೊಳಗೆ ಬಳಲುವರು||24||
ಜಡಜ ಸಂಭವ ಖಗ ಫಣಿಪ ಕೆಂಜೆಡೆಯರಿಂದ ಒಡಗೂಡಿ
ರಾಜಿಸುತ ಅಡವಿಯೊಳಗಿಪ್ಪನು ಸದಾ ಗೋಜಾದ್ರಿಜನೆನಿಸಿ
ಉಡುಪನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳ ತಾ ಕೊಡುತ ಪಕ್ಷಿ ಮೃಗಾಹಿಗಳ
ಕಾರೊಡಲ ಕಾವನು ತತ್ತದಾಹ್ವಯನು ಆಗಿ ಜೇವರನ||25||
ಅಪರಿಮಿತ ಸನ್ಮಹಿಮ ನರಹರಿ ವಿಪಿನದೊಳು ಸಂತೈಸುವನು
ಕಾಶ್ಯಪಿಯನು ಅಳಿದವ ಸ್ಥಳಗಳಲಿ ಸರ್ವತ್ರ ಕೇಶವನು
ಖಪತಿ ಗಗನದಿ ಜಲಗಳಲಿ ಮಹ ಶಫರನಾಮಕ
ಭಕ್ತರನು ನಿಷ್ಕಪಟದಿಂದಲಿ ಸಲಹುವನು ಕರುಣಾಳು ದಿನದಿನದಿ||26||
ಕಾರಣಾಂತರ್ಯಾಮಿ ಸ್ಥೂಲ ಅವತಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಾಂಶ ಆದಿ ರೂಪಕೆ
ಸಾರ ಶುಭ ಪ್ರವಿವಿಕ್ತ ಆನಂದ ಸ್ಥೂಲ ನಿಸ್ಸಾರ
ಆರು ರಸಗಳನು ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪರಿಗೆ ಈ ರಹಸ್ಯವ ಪೇಳದೆ
ಸದಾಪಾರ ಮಹಿಮನ ರೂಪ ಗುಣಗಳ ನೆನೆದು ಸುಖಿಸುತಿರು||27||
ಜಲಗತ ಉಡುಪನ ಅಮಲ ಬಿಂಬವ ಮೆಲುವೆವು ಎಂಬ ಅತಿ ಹರುಷದಿಂದಲಿ
ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿತ್ಯದಿ ಯತ್ನಗೈವಂತೆ
ಹಲಧರಾನುಜ ಭೋಗ್ಯ ರಸಗಳ ನೆಲೆಯನರಿಯದೆ ಪೂಜಿಸುತ
ಹಂಬಲಿಸುವರು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಸತ್ಕುಲಜರು ಆವೆಂದು||28||
ದೇವ ಋಷಿ ಗಂಧರ್ವ ಪಿತೃ ನರ ದೇವ ಮಾನವ ದನುಜ ಗೋ ಅಜ
ಖರಾವಿ ಮೊದಲಾದ ಅಖಿಳ ಚೇತನ ಭೋಗ್ಯ ರಸಗಳನು
ಯಾವದವಯವಗಳೊಳಗಿದ್ದು ರಮಾವರನು ಸ್ವೀಕರಿಪ
ಯಾವಜ್ಜೀವ ಗಣಕೆ ಸ್ವಯೋಗ್ಯ ರಸಗಳನು ಈವನು ಎಂದೆಂದು||29||
ಒರಟು ಬುದ್ಧಿಯ ಬಿಟ್ಟು ಲೌಕಿಕ ಹರಟೆಗಳ ನೀಡಾಡಿ
ಕಾಂಚನ ಪರಟಿ ಲೋಷ್ಟ ಆದಿಗಳು ಸಮವೆಂದರಿದು ನಿತ್ಯದಲಿ
ಪುರುಟ ಗರ್ಭಾಂಡ ಉದರನು ಸತ್ಪುರುಷನು ಎಂದೆನಿಸಿ
ಎಲ್ಲರೊಳಗಿದ್ದು ಉರುಟ ಕರ್ಮವ ಮಾಳ್ಪನು ಎಂದು ಅಡಿಗಡಿಗೆ ನೆನೆವುತಿರು||30||
ಭೂತಳದಿ ಜನರುಗಳು ಮರ್ಮಕ ಮಾತುಗಳನಾಡಿದರೆ ಸಹಿಸದೆ
ಘಾತಿಸುವರು ಅತಿ ಕೋಪದಿಂದಲಿ ಹೆಚ್ಚರಿಪ ತೆರದಿ
ಮಾತುಳಾಂತಕ ಜಾರ ಹೇ ನವನೀತ ಚೋರನೆನಲು
ತನ್ನ ನಿಕೇತನದೊಳಿಟ್ಟು ಅವರ ಸಂತೈಸುವನು ಕರುಣಾಳು||31||
ಹರಿಕಥಾಮೃತ ಸಾರವಿದು ಸಂತರು ಸದಾ ಚಿತ್ತೈಸುವುದು
ನಿಷ್ಠುರಿಗಳಿಗೆ ಪಿಶುನರಿಗೆ ಅಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಇದನು ಪೇಳದಲೇ
ನಿರುತ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಲಿ ಭಗವತ್ ಚರಿತೆಗಳ ಕೊಂಡಾಡಿ ಹಿಗ್ಗುವ
ಪರಮ ಭಗವತ್ ದಾಸರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವುದು ಈ ರಹಸ್ಯ||32||
ಸತ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪನು ಸದಾ ಏನು ಇತ್ತದೆ ಪುರುಷಾರ್ಥವೆoದರಿದು
ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂತೋಷದಿಂ ನೆನೆವುತ್ತ ಭುಂಜಿಪುದು
ನಿತ್ಯ ಸುಖ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಮ ಸುಹೃತ್ತಮ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ
ಬತ್ತಿಸಿ ಭವಾಂಬುಧಿಯ ಚಿತ್ಸುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೊಡುತಿಪ್ಪ||33||
***
Invocation Verse
harikathāmr̥tasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve |
parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||
Verse 1
makkaḷāḍisuvāga maḍadiyoḷu akkaradi naguvāga
haya pallakki gaja modalāda vāhanagaḷu ēri merevāga
bikkuvāga ākaḷisutali dēvakki tanayana smarisutiha nara
sikka yamadūtarige āva āvalli nōdidaru ||1||
Verse 2
sāritu pravahagaḷalli divyāmbaradi patrādiyali
haruṣā maruṣa vismrutiyandali āgali omme bāyi teredu
hari harī hariyeṁba eraḍakṣara nuḍida mātradali
duritagaḷu iradē pōpavu tūla rāṣiyoḷu anala pokkante ||2||
Verse 3
malaguvāgali ēḷuvāgali kuḷitu mātāḍutali
maneyoḷu kelasagaḷa māḍutali maidoḷevāga meluvāga
kaluṣa dūrana sakala ṭāvili tiḷiye tattannāma rūpava baḷiyalippanu
ondarekṣaṇa biṭṭagalanu avara ||3||
Verse 4
āva kuladavanu ādaḍe ēnu innāva dēṣadoḷu iddaḍēnu
innāva karmava māḍalēnu innāva kāladali
śrīvarana sarvatradali saṁbhāvisuta pūjisuta mōdipa
kōvidarige uṇṭēnō bhaya duḥkhādi dōṣagaḷu ||4||
Verse 5
vāsudēvana guṇa samudradoḷu īsaballava bhava samudra
āyāsavillade dāṭuvanu śīghradali jagadoḷage
bēsarade durviṣayagaḷa abhilāṣeyali baḷaluvanu
nānā klēṣagaḷanu anubhavipa bhakti sumārga kāṇadalē ||5||
Verse 6
snāna japa dēvārcaneyu vyākhyāna bhārata mukha mahōpapurāṇa kathegaḷa
pēḷi kēḷidarēnu dinadinadi
jñāna karma indriyagaḷinda ēnēnu māḍuva karmagaḷu
lakṣmī nivāsana pūjeyendu arpisada mānavanu ||6||
Verse 7
dēva gaṅgeyoḷu uḷḷavage durita avaḷigaḷu uṇṭē vicārise
pāvugaḷa bhayavuṇṭe vihagādhipana mandiradi
jīva kartr̥tvavanu maredu parāvarēśane kartr̥ endaridu
āva karmava māḍidaru lepisavu karmagaḷu ||7||
Verse 8
ēnu māḍuva puṇya pāpagaḷu āṇe māḍuveneṁba adhama
hīna karmake pātra nā puṇyakke hariyeṁba mānavanu madhyamanu
dvandvake śrīnivāsane kartr̥vendu
sadānurāgadi nenedu sukhisuvarē narōttamaru ||8||
Verse 9
ī upāsanegaivaru iḷeyoḷu dēvategaḷu alladalē nararalla
āva bageyindādaru avara arcaneyu haripūjē
kēvala pratimegaḷu eniparu ramā vinōdage
ivara anugrahavē varānugrahavenisuvudu mukti yōgyarige ||9||
Verse 10
tanuve nāneṁbuvenu sati suta mane dhanādigaḷu ennadeṁbuva
dyunadi modalāda udakagaḷē sat tīrthavu eṁbuvanu
anala lōhādi pratīka arcanave dēvara pūjē
sujanara manujaru ahudu eṁbuvanu gōkharanenipa budharinda ||10||
Verse 11
anala sōmārka indu tāra avani surāpaga mukhya tīrthagaḷu
anila gagana manādi indriyagaḷabhimāni enipa suraru
vipaścitara sanmanadi bhajisadeyipparana
pāvanava māḍaru tamma pūjeya māḍidaru sariyē ||11||
Verse 12
keṇḍa kāṇade muṭṭidaru sarikaṇḍu muṭṭalu dahisade ippude
puṇḍarīka daḷāyatākṣana vimala pada padma
baṇḍuṇigaḷu endenipa bhaktara hiṇḍu nōḍida mātradali
tanudiṇḍugeḍahida narana pāvana māḷparu ā kṣaṇadi ||12||
Verse 13
ī nimitta punaḥ punaḥ sujñānigaḷa sahavāsa māḍu
kumānavara kūḍi āḍadiru laukikake maruḷāgi
vaintēya aṁsagana sarva sthānadali tannāma rūpava dhēnisuta sañcarisu
itara ālocaneya biṭṭu ||13||
Verse 14
ī naḷinajāṇḍadoḷu sarva prāṇigaḷoḷagiddu anavarata
vijñānamaya vyāpāragaḷa māḍuvanu tiḷisadale
ēnu kāṇade sakala karmagaḷu āne māḍuveneṁba naranu
kuyōni aiduva kartr̥ hari endavanē muktanaha ||14||
Verse 15
kalimalāpahaḷu enisutiha bāmboḷeyoḷage sañcarisi badukuva
jalacara prāṇigaḷu ballave tīrtha mahimeyanu
halavu bageyali hariya karuṇā baladi ballidaru āda
brahmānila vipa īśādi amararu ariyarau anantana amala guṇa ||15||
Verse 16
śrīlakumi vallabhanu hr̥tkīlālajadoḷiddu akhiḷa cētana jālavanu mōhisuva
triguṇadi baddharanu māḍi
sthūla karmadi rataranu māḍi svalīlegaḷa tiḷisadale
bhavādi kulāla cakrada teradi tirugisutihanu mānavara ||16||
Verse 17
vēda śāstra vicāragaidu niṣēdha karmava toredu nityadi
sādhu karmava māḷparige svargādi sukhava īva
aidisuvanu pāpigaḷa nirayava khēda mōda manuṣyarige
durvādigaḷige andhaṁtamadi mahā duḥkhagaḷanu uṇipa ||17||
Verse 18
nirguṇa upāsakage guṇa saṁsarga dōṣagaḷu īyadale
apavargadali sukhavittu pālivasanu kr̥pāsāndra
durgamanu endenipa traividhyarge triguṇātīta
santata svarga bhū narakadali sañcāravane māḍisuva ||18||
Verse 19
mūvaroḷagiddaru sariye sukha nōvugaḷu saṁbandhavāgavu
pāvanake pāvana parātpara pūrṇa sukhavanadhi
ī vanaruhabhavāṇḍadoḷu sva kaḷēvara tadākāra māḍi parāvarēśa
carācarātmaka lōkagaḷa poreva ||19||
Verse 20
ī nimitta nirantara svādhīna kartr̥tvavanu maredu
ēnēnu māḍuvudu ella hari oḷahorage nelesiddu tānē māḍuvenendu
maddāneyandadi sañcarisu
pavamana vandita ondarekṣaṇa biṭṭagala ninna ||20||
Verse 21
halavu karmava māḍi dēhava baḷalisade dinadinadi hr̥daya kamala sadanadi
virājisuva hari mūrtiyane bhajisu
tiḷiyede ī pūjā prakaraṇava phala supuṣpa agrōdaka
śrī tuḷasigaḷanu arpisalu oppanu vāsudēva sadā ||21||
Verse 22
dharaṇi nārāyaṇanu udakadi turya nāmaka agniyoḷu saṅkaruṣaṇa āhvaya
vāyuganu pradyumna aniruddha irutihanu ākāśadoḷu
mūrereḍu rūpava dharisi bhūtage karesuvanu
tannāma rūpadi prajara santāipa ||22||
Verse 23
ghanagatanu tānāgi nārāyaṇanu tannāmadali karesuta
vanada garbha udakadi nelesiha vāsudēvākhya
dhvani siḍilu saṅkaruṣaṇanu miñcinoḷu śrī pradyumna
vr̥ṣṭiya hanigaḷoḷage aniruddhanippanu varuṣanendenisi ||23||
Verse 24
gr̥ha kuṭuṁba dhanādigaḷa sannahagaḷanu uḷḷavarāgi
vihitāvihita dharma sukarmagaḷa tiḷiyadale nityadali
ahara maithuna nidregōḷagāgi iharu sarva prāṇigaļu
hr̥dguhā nivāsiyanu ariyadale bhavadoḷage baḷaluvaru ||24||
Verse 25
jaḍajasambhava khaga phaṇipa keñjeḍeyarinda oḍagūḍi
rājisuta aḍaviyoḷagippanu sadā gōjādrijanenisi
uḍupaninda abhivr̥ddhigaḷa tā koḍuta pakṣi mr̥gāhigaḷa
kāroḍala kāvanu tattadāhvayanu āgi jīvarana ||25||
Verse 26
aparimita sanmahima narahari vipinadoḷu santaisuvanu
kāśyapiyanu aḷidava sthaḷagaḷali sarvatra kēśavanu
khapati gaganadi jalagaḷali maha śapharanāmaka
bhaktaranu niṣkapaṭadindali salahuvanu karuṇāḷu dinadivadi ||26||
Verse 27
kāraṇāntaryāmi sthūla avatāra vyāptāṁśa ādi rūpake
sāra śubha pravivikta ānanda sthūla nissāra
āru rasagaḷanu arpisalparige ī rahasyava pēḷade
sadāpāra mahimana rūpa guṇagaḷa nenedu sukhisutiru ||27||
Verse 28
jalagata uḍupana amala biṁbava meluvevu eṁba ati haruṣandali
jalacara prāṇigaḷu nityadi yatnagaivante
haladharānuja bhōgya rasagaḷa neleyanariyade pūjisuta
haṁbalisuvaru puruṣārthagaḷa satkulajaru āvendu ||28||
Verse 29
dēva r̥ṣi gandharva pitr̥ nara dēva mānava danuja gō aja
kharāvi modalāda akhiḷa cētana bhōgya rasagaḷanu
yāvadavayavagaḷoḷagiddu ramāvaranu svīkaripa
yāvajjīva gaṇake svayōgya rasagaḷanu īvanu endendu ||29||
Verse 30
oraṭu buddhiya biṭṭu laukika haraṭegaḷa nīḍāḍi
kāñcana paraṭi lōṣṭa ಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮವೆಂದರಿದು ನಿತ್ಯದಲಿ
puruṭa garbhāṇḍa udaranu satpuruṣanu endenisi
ellaroḷagiddu uruṭa karmava māḷpanu endu aḍigaḍige nenevutiru ||30||
Verse 31
bhūtalaḍi janaruagaḷu marmaka mātugaḷanāḍidare sahisade
ghātisuvaru ati kōpadindali heccaripa teradi
mātuḷāntaka jāra hē navanīta cōranenalu
tanna nikētanadoḷiṭṭu avara santaisuvanu karuṇāḷu ||31||
Verse 32
harikathāmr̥ta sāravidu santaru sadā cittaisuvedu
niṣṭhurigaḷige piśunarige ayōgyarige idanu pēḷadale
niruta sadbhaktiyali bhagavat caritegaḷa koṇḍāḍi higguva
parama bhagavat dāsarige tiḷisuvudu ī rahasya ||32||
Verse 33
satya saṅkalpanu sadā ēnu ittade puruṣārthavedaridu
atyadhika santōṣadiṁ nenevutta bhuñjipudu
nitya sukha saṁpūrṇa parama suhr̥ttama jagannātha viṭhala
battisi bhavāṁbudhiya citsukha vyakti koḍutippa ||33||
***
Pronunciation Guide
For standard pronunciation, follow the written diacritics: macron (ā) doubles the vowel length, while dots under consonants (ṃ, ṇ, ṣ, ṭ) represent a heavy, retroflex tongue position.
The letter 'c' is always pronounced as a soft 'ch' (as in chair), never as a 'k' or 's' sound.
The character 'g' is consistently hard (as in gate), never soft (as in gem).
An 'h' combined with a consonant indicates an aspirated, breathy sound (such as th, bh, or kh).
Vowels followed by 'ṁ' or 'ṅ' create a soft, nasalized trailing tone through the nose.
***
Summary
ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವುದೇ ಲೌಕಿಕ ಅಥವಾ ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದರೂ—ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಡಿಸುವಾಗ, ಹೆಂಡತಿಯೊಡನೆ ಹರಟುವಾಗ, ರಾಜವೈಭೋಗದ ವಾಹನಗಳನ್ನೇರಿ ಮೆರೆಯುವಾಗ, ಅಥವಾ ಬಿಕ್ಕಳಿಸುವಾಗ, ಆಕಳಿಸುವಾಗ—ದೇವಕೀಪುತ್ರನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನೆನೆದರೆ ಸಾಕು, ಯಮದೂತರು ಅವನ ಹತ್ತಿರವೂ ಸುಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷದಲ್ಲಾಗಲಿ, ತೀವ್ರ ಕೋಪದಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅರೆಮರೆವಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಬಾಯಿ ತೆರೆದು ‘ಹರಿ’ ಎಂಬ ಎರಡಕ್ಷರ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರೆ ಸಾಕು, ಹತ್ತಿಯ ದೊಡ್ಡ ರಾಶಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಬೆಂಕಿಯ ಕಿಡಿಯಂತೆ ಸಕಲ ಪಾಪಗಳೂ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತವೆ. ಭಗವಂತನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಜಾತಿ, ಕುಲ, ದೇಶ, ಕಾಯಕ ಅಥವಾ ಕಾಲದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ನೆಲೆಸಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಸಂಸಾರದ ಭಯವಾಗಲಿ, ದುಃಖವಾಗಲಿ ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.
ಮನುಷ್ಯನು ನಿತ್ಯವೂ ಸ್ನಾನ, ಜಪ, ದೇವತಾರ್ಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಮಹಾಭಾರತಾದಿ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರೂ ಅಥವಾ ಕೇಳಿದರೂ—ತನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು "ಇದು ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪೂಜೆ" ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಆ ಎಲ್ಲ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ. ಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅವರ ಕರ್ತೃತ್ವ ಭಾವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾರೆ: ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪ ಎರಡನ್ನೂ "ನಾನೇ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ" ಎಂದು ಅಹಂಕಾರ ಪಡುವವನು ಅಧಮ. ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಹರಿಯೇ ಕಾರಣ, ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ನನ್ನ ಪಾಪವೇ ಕಾರಣ ಎನ್ನುವವನು ಮಧ್ಯಮ. ಆದರೆ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪಗಳೆಂಬ ದ್ವಂದ್ವಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರೇರಕ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನೇ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಸುಖಿಸುವವನೇ ನರೋತ್ತಮ. ಜೀವನು ತನ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕರ್ತೃತ್ವದ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಾಗ, ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನಿಗೆ ಮಲಿನತೆ ಅಂಟದಂತೆ, ಆತನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮಗಳು ಲೇಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಶ್ರೀಹರಿಯು ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ರೂಪಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನೂ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನೂ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕರ್ಷಣನೂ, ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನೂ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅನಿರುದ್ಧನೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ಪಂಚರೂಪಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮಳೆ ಬರುವ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿರುವ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನೂ, ಮೋಡದೊಳಗಿನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನೂ, ಸಿಡಿಲಿನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕರ್ಷಣನೂ, ಮಿಂಚಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನೂ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಳೆಹನಿಯಲ್ಲಿ ಅನಿರುದ್ಧನೂ ಇದ್ದು ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಗವಂತನು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿ, ಕೀಟಗಳೊಳಗೂ ಇದ್ದು ಅವುಗಳದ್ದೇ ನಾಮರೂಪಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು ಹಾಗೂ ಪಶು-ಪಕ್ಷಿ-ಕೀಟಗಳು ಯಾವುದೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೂ, ಅವರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣನು ತಾನೇ ನೆಲೆ ನಿಂತು ಆ ಆಹಾರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ, ಆನಂದಮಯವಾದ ರಸವನ್ನು (ಸಾರ ಭಾಗ) ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಥೂಲವಾದ ಮತ್ತು ಸಾರವಿಲ್ಲದ ಭಾಗವನ್ನು ಜೀವಿಯ ಶರೀರದ ಪೋಷಣೆಗೆ ಉಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನರಿಯದೆ ಕೇವಲ ತಿಂದ ಉಂಡು, ನಿದ್ರೆ ಮೈಥುನಗಳಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಸ್ಥಿತಿಯು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಚಂದ್ರನ ಬಿಂಬವನ್ನು ನಿಜವಾದ ಚಂದ್ರನೆಂದು ತಿಳಿದು ಅದನ್ನು ನುಂಗಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಮೀನುಗಳಂತಿದೆ. ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ಲೌಕಿಕದ ಕ್ಷಣಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನೇ ಶಾಶ್ವತವೆಂದು ನಂಬಿ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಲೌಕಿಕದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಗುಟ್ಟನ್ನು ಅಥವಾ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಆಡಿದರೆ ಅವನು ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದು ಹೊಡೆಯಲು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಭಕ್ತರು ಭಗವಂತನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ "ಬೆಣ್ಣೆ ಕದ್ದ ಚೋರ", "ಜಾರ", "ಕಂಸನ ಕೊಂದವನೇ" ಎಂದು ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದರೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮುನಿಸುಗೊಳ್ಳದೆ ಅವರಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಪರಮಧಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನೀಡಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ ಈ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ನಿಷ್ಠುರಿಗಳಿಗಾಗಲಿ, ಚಾಡಿ ಹೇಳುವ ಕುಹಕಿಗಳಿಗಾಗಲಿ ಬೋಧಿಸಬಾರದು; ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಹಿಗ್ಗುವ ಹರಿದಾಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಉಣಿಸಬೇಕು. ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪನಾದ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯು ನಮಗೆ ದಿನನಿತ್ಯವೂ ಏನನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನೇ ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವೆಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ನಿತ್ಯಸುಖದಾತನಾದ ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನು ನಮ್ಮ ಸಂಸಾರ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಬತ್ತಿಸಿ, ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಚ್ಛಿದಾನಂದಮಯವಾದ ಮುಕ್ತಿ ಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
Meaning
ಮಂಗಳಾಚರಣೆ ಪದ್ಯ
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ/
parama ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಪದ್ಯ ೧
ಮಕ್ಕಳಾಡಿಸುವಾಗ ಮಡದಿಯೊಳು ಅಕ್ಕರದಿ ನಗುವಾಗ
ಹಯ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಗಜ ಮೊದಲಾದ ವಾಹನಗಳು ಏರಿ ಮೆರೆವಾಗ
ಬಿಕ್ಕುವಾಗ ಆಕಳಿಸುತಲಿ ದೇವಕ್ಕಿ ತನಯನ ಸ್ಮರಿಸುತಿಹ ನರ
ಸಿಕ್ಕ ಯಮದೂತರಿಗೆ ಆವ ಆವಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರು||೧||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಟವಾಡಿಸುವಾಗ, ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಗುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ಕುದುರೆ, ಆನೆ, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜವೈಭೋಗದ ವಾಹನಗಳನ್ನೇರಿ ಮೆರೆಯುವಾಗ ಅಥವಾ ಬಿಕ್ಕಳಿಸುವಾಗ, ಆಕಳಿಸುವಾಗ—ಹೀಗೆ ಯಾವುದೇ ಲೌಕಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ದೇವಕೀಪುತ್ರನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಯಮದೂತರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಎಲ್ಲೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ, ನಿರಂತರ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುವವನ ಬಳಿ ಯಮದೂತರು ಸುಳಿಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ಪದ್ಯ ೨
ಸಾರಿತು ಪ್ರವಹಗಳಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಾಂಬರದಿ ಪತ್ರಾದಿಯಲಿ
ಹರುಷಾ ಮರುಷ ವಿಸ್ಮ್ರುತಿಯಂದಲಿ ಆಗಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಬಾಯಿ ತೆರೆದು
ಹರಿ ಹರೀ ಹರಿಯೆಂಬ ಎರಡಕ್ಷರ ನುಡಿದ ಮಾತ್ರದಲಿ
ದುರಿತಗಳು ಇರದೇ ಪೋಪವು ತೂಲ ರಾಶಿಯೊಳು ಅನಲ ಪೊಕ್ಕಂತೆ||೨||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಲ್ಲಾಗಲಿ, ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಉತ್ತಮವಾದ ವಸ್ತ್ರ-ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವಾಗಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಬರೆಯುವಾಗಾಗಲಿ; ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದಾಗಲಿ, ತೀವ್ರ ಕೋಪದಿಂದಾಗಲಿ (ಮರುಷ) ಅಥವಾ ಅರೆಮರೆವಿನಿಂದಾಗಲಿ (ವಿಸ್ಮೃತಿ) ಒಮ್ಮೆ ಬಾಯಿ ತೆರೆದು ‘ಹರಿ ಹರಿ ಹರಿ’ ಎಂಬ ಎರಡಕ್ಷರದ ನಾಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ, ಹತ್ತಿಯ ರಾಶಿಗೆ (ತೂಲ ರಾಶಿ) ಬಿದ್ದ ಬೆಂಕಿಯ ಕಿಡಿಯಂತೆ (ಅನಲ) ಆತನ ಸಕಲ ಪಾಪಗಳು ಸೌದೆಯಂತೆ ಉರಿದು ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ ೩
ಮಲಗುವಾಗಲಿ ಏಳುವಾಗಲಿ ಕುಳಿತು ಮಾತಾಡುತಲಿ
ಮನೆಯೊಳು ಕೆಲಸಗಳ ಮಾಡುತಲಿ ಮೈದೊಳೆವಾಗ ಮೆಲುವಾಗ
ಕಲುಷ ದೂರನ ಸಕಲ ಟಾವಿಲಿ ತಿಳಿಯೆ ತತ್ತನ್ನಾಮ ರೂಪವ ಬಳಿಯಲಿಪ್ಪನು
ಒಂದರೆಕ್ಷಣ ಬಿಟ್ಟಗಲನು ಅವರ||೩||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಮಲಗುವಾಗ, ಏಳುವಾಗ, ಕುಳಿತು ಹರಟುವಾಗ, ಮನೆಯ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ, ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಅಥವ ಊಟ ಮಾಡುವಾಗ—ಯಾರು ಪಾಪದೂರನಾದ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಆಯಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ನಾಮ-ರೂಪಗಳಿಂದ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಂತಹ ಭಕ್ತರ ಬಳಿಯೇ ಭಗವಂತನು ಸದಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅವರನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಬಿಟ್ಟು ಅಗಲುವುದಿಲ್ಲ.
ಪದ್ಯ ೪
ಆವ ಕುಲದವನು ಆದಡೆ ಏನು ಇನ್ನಾವ ದೇಶದೊಳು ಇದ್ದಡೇನು
ಇನ್ನಾವ ಕರ್ಮವ ಮಾಡಲೇನು ಇನ್ನಾವ ಕಾಲದಲಿ
ಶ್ರೀವರನ ಸರ್ವತ್ರದಲಿ ಸಂಭಾವಿಸುತ ಪೂಜಿಸುತ ಮೋದಿಪ
ಕೋವಿದರಿಗೆ ಉಂಟೇನೋ भय ದುಃಖಾದಿ ದೋಷಗಳು||೪||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವುದೇ ಜಾತಿ-ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರಲಿ, ಯಾವುದೇ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಇರಲಿ, ಯಾವುದೇ ಕಾಯಕವನ್ನೇ ಮಾಡಲಿ ಅಥವಾ ಅದು ಯಾವುದೇ ಕಾಲವೇ ಆಗಿರಲಿ; ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಇದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಸದಾ ಆತನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಆನಂದಿಸುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ (ಕೋವಿದರು) ಈ ಸಂಸಾರದ ಭಯ, ದುಃಖ ಮೊದಲಾದ ಯಾವುದೇ ದೋಷಗಳು ತಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.
ಪದ್ಯ ೫
ವಾಸುದೇವನ ಗುಣ ಸಮುದ್ರದೊಳು ಈಸಬಲ್ಲವ ಭವ ಸಮುದ್ರ
ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ದಾಟುವನು ಶೀಘ್ರದಲಿ ಜಗದೊಳಗೆ
ಬೇಸರದೆ ದುರ್ವಿಷಯಗಳ ಅಭಿಲಾಷೆಯಲಿ ಬಳಲುವವ
ನಾನಾ ಕ್ಲೇಷಗಳನು ಅನುಭವಿಪ ಭಕ್ತಿ ಸುಮಾರ್ಗ ಕಾಣದಲೇ||೫||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಭಗವಂತನ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಗಳೆಂಬ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಈಜಾಡುವ ಭಕ್ತನು, ಈ ಭೀಕರ ಸಂಸಾರ ಸಮುದ್ರವನ್ನು (ಭವ ಸಮುದ್ರ) ಯಾವುದೇ ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದಾಟುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸನ್ಮಾರ್ಗವಾದ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಲೌಕಿಕದ ಕೆಟ್ಟ ವಿಷಯ ಭೋಗಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ದುರಾಶೆಯಿಂದ ಅಲೆಯುವ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಬೇಸತ್ತು, ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಕಷ್ಟ-ಕೋರಬೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೬
ಸ್ನಾನ ಜಪ ದೇವಾರ್ಚನೆಯು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಭಾರತ ಮುಖ ಮಹೋಪಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ
ಪೇಳಿ ಕೇಳಿದರೇನು ದಿನದಿನದಿ
ಜ್ಞಾನ ಕರ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಏನೇನು ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳು
ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿವಾಸನ ಪೂಜೆಯೆಂದು ಅರ್ಪಿಸದ ಮಾನವನು||೬||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಮನುಷ್ಯನು ದಿನನಿತ್ಯ ಸ್ನಾನ, ಜಪ, ದೇವತಾರ್ಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಮಹಾಭಾರತ ಅಥವಾ ಮಹಾಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಪ್ರವಚನ ಮಾಡಿದರೂ ಅಥವಾ ಇತರರಿಂದ ಕೇಳಿದರೂ; ತನ್ನ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು "ಇದು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಿವಾಸನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪೂಜೆ" ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಆ ಎಲ್ಲ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ ೭
ದೇವ ಗಂಗೆಯೊಳು ಉಳ್ಳವಗೆ ದುರಿತ ಅವಳಿಗಳು ಉಂಟೇ ವಿಚಾರಿಸೆ
ಪಾವುಗಳ ಭಯವುಂಟೆ ವಿಹಗಾಧಿಪನ ಮಂದಿರದಿ
ಜೀವ ಕರ್ತೃತ್ವವನು ಮರೆದು ಪರಾವರೇಶನೆ ಕರ್ತೃ ಎಂದರಿದು
ಆವ ಕರ್ಮವ ಮಾಡಿದರು ಲೆಪಿಸವು ಕರ್ಮಗಳು||೭||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಪವಿತ್ರವಾದ ಗಂಗಾನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವನಿಗೆ ಪಾಪದ ಸಾಲುಗಳು ತಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಪಕ್ಷಿರಾಜನಾದ ಗರುಡದೇವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ (ಪಾವುಗಳ) ಭಯವಿರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಅದರಂತೆ, "ನಾನು ಮಾಡುವವನು" ಎಂಬ ಜೀವ ಕರ್ತೃತ್ವದ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಉತ್ತಮ-ಅಧಮರ ಒಡೆಯನಾದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಸರ್ವ ಕರ್ತೃ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಆ ಕರ್ಮಗಳ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪಗಳು ಅವನಿಗೆ ಲೇಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ).
ಪದ್ಯ ೮
ಏನು ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳು ಆಣೆ ಮಾಡುವೆನೆಂಬ ಅಧಮ
ಹೀನ ಕರ್ಮಕೆ ಪಾತ್ರ ನಾ ಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹರಿಯೆಂಬ ಮಾನವನು ಮಧ್ಯಮನು
ದ್ವಂದ್ವಕೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸನೆ ಕರ್ತೃವೆಂದು
ಸದಾನುರಾಗದಿ ನೆನೆದು ಸುಖಿಸುವರೇ ನರೋತ್ತಮರು||೮||
ಭಾವಾರ್ಥ: "ನಾನು ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪಗಳಿಗೆ ನಾನೇ ಜವಾಬ್ದಾರ, ನಾನೇ ಮಾಡಿದೆ" ಎಂದು ಆಣೆ ಇಡುವವನು ಅಧಮ ಮನುಷ್ಯ. "ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ನನ್ನ ಪಾಪ ಕಾರಣ, ಪುಣ್ಯ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಹರಿಯೇ ಕಾರಣ" ಎನ್ನುವವನು ಮಧ್ಯಮ ಮನುಷ್ಯ. ಆದರೆ ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪ ಎಂಬ ಎರಡೂ ದ್ವಂದ್ವ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸನೇ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತೃ, ನಾವು ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಸದಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವರೇ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು (ನರೋತ್ತಮರು).
ಪದ್ಯ ೯
ಈ ಉಪಾಸನೆಗೈವರು ಇಳೆಯೊಳು ದೇವತೆಗಳು ಅಲ್ಲದಲೇ ನರರಲ್ಲ
ಆವ ಬಗೆಯಿಂದಾದರು ಅವರ ಅರ್ಚನೆಯು ಹರಿಪೂಜೆ
ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಎನಿಪರು ರಮಾ ವಿನೋದಗೆ
ಇವರ ಅನುಗ್ರಹವೇ ವರಾನುಗ್ರಹವೆನಿಸುವುದು ಮುಕ್ತಿ ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ||೯||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಈ ರೀತಿಯಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜ್ಞಾನೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವವರು ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲ, ಅವರೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವ ದೇವತೆಗಳು. ಅವರು ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಚನೆಯೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಹರಿಪೂಜೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣನಿಗೆ ಇವರು ಕೇವಲ ಚಲಿಸುವ ದಿವ್ಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಂತಿದ್ದಾರೆ. ಮುಕ್ತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯರಾದ ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಇಂತಹ ಮಹಾತ್ಮರ ಅನುಗ್ರಹವೇ ಭಗವಂತನ ಪರಮ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಪದ್ಯ ೧೦
ತನುವೆ ನಾನೆಂಬುವೆನು ಸತಿ ಸುತ ಮನೆ ಧನಾದಿಗಳು ಎನ್ನದೆಂಬುವ
ದ್ಯುನದಿ ಮೊದಲಾದ ಉದಕಗಳೆ ಸತ್ ತೀರ್ಥವು ಎಂಬುವನು
ಅನಲ ಲೋಹಾದಿ ಪ್ರತೀಕ ಅರ್ಚನವೆ ದೇವರ ಪೂಜೆ
ಸುಜನರ ಮನುಜರು ಅಹುದು ಎಂಬುವನು ಗೋಖರನೆನಿಪ ಬುಧರಿಂದ||೧೦||
ಭಾವಾರ್ಥ: "ಈ ದೇಹವೇ ನಾನು" ಎಂದು ತಿಳಿಯುವವನು, ಹೆಂಡತಿ-ಮಕ್ಕಳು, ಹಣ-ಆಸ್ತಿಗಳೇ ನನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವ ಎನ್ನುವವನು, ಕೇವಲ ಗಂಗೆ ಮೊದಲಾದ ನದಿಯ ನೀರೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥವೆಂದು ಭಾವಿಸುವವನು, ಕೇವಲ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಪೂಜೆಯೇ ದೇವಪೂಜೆ ಎಂದು ನಂಬಿ ಭಗವಂತನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿಯದವನು ಹಾಗೂ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರಾದ ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರೆಂದು ಕಾಣುವವನು—ಇಂತಹವನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮನುಷ್ಯ ರೂಪದ ಹಸು ಅಥವಾ ಕತ್ತೆ (ಗೋಖರ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೧೧
ಅನಲ ಸೋಮಾರ್ಕ ಇಂದು ತಾರ ಅವನಿ ಸುರಾಪಗ ಮುಖ್ಯ ತೀರ್ಥಗಳು
ಅನಿಲ ಗಗನ ಮನಾಡಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಭಿಮಾನಿ ಎನಿಪ ಸುರರು
ವಿಪಶ್ಚಿತರ ಸನ್ಮನದಿ ಭಜಿಸದೆಯಿಪ್ಪರನ
ಪಾವನವ ಮಾಡರು ತಮ್ಮ ಪೂಜೆಯ ಮಾಡಿದರು ಸರಿಯೇ||೧೧||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಅಗ್ನಿ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಭೂಮಿ, ಗಂಗೆ ಮೊದಲಾದ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಲಿ; ವಾಯುದೇವರು, ಆಕಾಶ ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸು-ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಾದ ದೇವತೆಗಳಾಗಲಿ—ಯಾರು ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಸತ್ಪುರುಷರನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅಂತಹವರನ್ನು ಪಾವನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂಥವರು ತಮಗೆ ಎಷ್ಟು ಪೂಜೆ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರೂ ದೇವತೆಗಳು ಒಲಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಪದ್ಯ ೧೨
ಕೆಂಡ ಕಾಣದೆ ಮುಟ್ಟಿದರು ಸರಿಕಂಡು ಮುಟ್ಟಲು ದಹಿಸದೆ ಇಪ್ಪುದೆ
ಪುಂಡರೀಕ ದಳಾಯತಾಕ್ಷನ ವಿಮಲ ಪದ ಪದ್ಮ
ಬಂಡುಣಿಗಳು ಎಂದೆನಿಪ ಭಕ್ತರ ಹಿಂಡು ನೋಡಿದ ಮಾತ್ರದಲಿ
ತನುದಿಂಡುಗೆಡಹಿದ ನರನ ಪಾವನ ಮಾಳ್ಪರು ಆ ಕ್ಷಣದಿ||೧೨||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದೆ ಕೆಂಡವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದರೂ, ಅಥವಾ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಮುಟ್ಟಿದರೂ ಬೆಂಕಿಯು ಸುಡದೇ ಇರುತ್ತದೆಯೇ? ಖಂಡಿತ ಸುಡುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ, ಕಮಲದಳದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಶ್ರೀಹರಿಯ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಪಾದಪದ್ಮಗಳೆಂಬ ಮಕರಂದವನ್ನು ಹೀರುವ ದುಂಬಿಗಳಂತಿರುವ ಹರಿಭಕ್ತರ ಸಭೆಯನ್ನು (ಭಕ್ತರ ಹಿಂಡು) ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ, ಮಹಾಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಶವದಂತೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಮನುಷ್ಯನೂ ಸಹ ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಪರಮ ಪವಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೩
ಈ ನಿಮಿತ್ತ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸುಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಹವಾಸ ಮಾಡು
ಕುಮಾನವರ ಕೂಡಿ ಆಡದಿರು ಲೌಕಿಕಕೆ ಮರುಳಾಗಿ
ವೈನತೇಯ ಅಂಸಗನ ಸರ್ವ ಸ್ಥಾನದಲಿ ತನ್ನಾಮ ರೂಪವ ಧೇನಿಸುತ ಸಂಚರಿಸು
ಇತರ ಆಲೋಚನೆಯ ಬಿಟ್ಟು||೧೩||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನೀನು ಪದೇ ಪದೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಹವಾಸವನ್ನೇ ಮಾಡು. ಲೌಕಿಕ ಸುಖಕ್ಕೆ ಮರುಳಾಗಿ ದುರ್ಜನರೊಂದಿಗೆ (ಕುಮಾನವರು) ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಬೇಡ. ಗರುಡವಾಹನನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ನಾಮ-ರೂಪಗಳಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಲೌಕಿಕದ ಇತರೆಲ್ಲಾ ವ್ಯರ್ಥ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸು.
ಪದ್ಯ ೧೪
ಈ ನಳಿನಜಾಂಡದೊಳು ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಳಗಿದ್ದು ಅನವರತ
ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಮಾಡುವನು ತಿಳಿಸದಲೆ
ಏನು ಕಾಣದೆ ಸಕಲ ಕರ್ಮಗಳು ಆನೆ ಮಾಡುವೆನೆಂಬ ನರನು
ಕುಯೋನಿ ಐದುವ ಕರ್ತೃ ಹರಿ ಎಂದವನೇ ಮುಕ್ತನಹ||೧೪||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಈ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೊಳಗೆ (ನಳಿನಜಾಂಡ) ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಭಗವಂತನು ತಾನು ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಜ್ಞಾನಮಯವಾದ ಸಕಲ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಸತ್ಯವನ್ನರಿಯದೆ "ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ನಾನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಅಹಂಕಾರ ಪಡುವ ಮನುಷ್ಯನು ಕೆಟ್ಟ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು (ಕುಯೋನಿ) ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ "ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಕರ್ತೃ" ಎಂದು ಶರಣಾಗುವವನೇ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೫
ಕಲಿಮಲಾಪಹಳು ಎನಿಸುತಿಹ ಬಾಂಬೊಳೆಯೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಬದುಕುವ
ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬಲ್ಲವೆ ತೀರ್ಥ ಮಹಿಮೆಯನು
ಹಲವು ಬಗೆಯಲಿ ಹರಿಯ ಕರುಣಾ ಬಲದಿ ಬಲ್ಲಿದರು ಆದ
ಬ್ರಹ್ಮಾನಿಲ ವಿಪ ಈಶಾದಿ ಅಮರರು ಅರಿಯರು ಅನಂತನ ಅಮಲ ಗುಣ||೧೫||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಕಲಿಯುಗದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಆಕಾಶಗಂಗೆಯಲ್ಲೇ (ಬಾಂಬೊಳೆ) ಸದಾ ಈಜಾಡುತ್ತಾ ಬದುಕುವ ಮೀನು ಮುಂತಾದ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆ ತೀರ್ಥದ ನಿಜವಾದ ಮಹಿಮೆ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಇಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವ, ಸರಸ್ವತೀದೇವಿ, ಶಿವ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸಹ ಆ ಅನಂತನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯ ನಿರ್ಮಲ ಗುಣಗಳ ಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಪದ್ಯ ೧೬
ಶ್ರೀಲಕುಮಿ ವಲ್ಲಭನು ಹೃತ್ಕೀಲಾಲಜದೊಳಿದ್ದು ಅಖಿಳ ಚೇತನ ಜಾಲವನು ಮೋಹಿಸುವ
ತ್ರಿಗುಣದಿ ಬದ್ಧರನು ಮಾಡಿ
ಸ್ಥೂಲ ಕರ್ಮದಿ ರತರ ಮಾಡಿ ಸ್ವಲೀಲೆಗಳ ತಿಳಿಸದಲೆ
ಭವಾದಿ ಕುಲಾಲ ಚಕ್ರದ ತೆರದಿ ತಿರುಗಿಸುತಿಹನು ಮಾನವರ||೧೬||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ (ಹೃತ್ಕೀಲಾಲಜ) ನೆಲೆಸಿ, ತನಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಇಡೀ ಚೇತನ ಸಮೂಹವನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸತ್ತ್ವ-ರಜಸ್ಸು-ತಮಸ್ಸು ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಿ, ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಲೌಕಿಕ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಅರಿಯದಂತೆ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು, ಕುಂಬಾರನ ಚಕ್ರದಂತೆ (ಕುಲಾಲ ಚಕ್ರ) ಮಾನವರನ್ನು ಈ ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೭
ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಚಾರಗೈದು ನಿಷೇಧ ಕರ್ಮವ ತೊರೆದು ನಿತ್ಯದಿ
ಸಾಧು ಕರ್ಮವ ಮಾಳ್ಪರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ಸುಖವ ಈವ
ಐದಿಸುವ ಪಾಪಿಅಗಲ ನಿರಯವ ಖೇದ ಮೋದ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ
ದುರ್ವಾದಿಗಳಿಗೆ ಅಂಧಂತಮದಿ ಮಹಾ ದುಃಖಗಳನು ಉಣಿಪ||೧೭||
ಭಾವಾರ್ಥ: ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮಂಥನ ಮಾಡಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಬೇಡವೆಂದ ನಿಷೇಧ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು, ನಿತ್ಯವೂ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಭಗವಂತನು ಸ್ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತಿಯ ಸುಖಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ನರಕವನ್ನು (ನಿರಯ) ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳ (ಖೇದ ಮೋದ) ಮಿಶ್ರ ಫಲವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪದ ಅಜ್ಞಾನಿ ಹಾಗೂ ದ್ವೇಷಿಗಳಿಗೆ (ದುರ್ವಾದಿಗಳು) ಅಂಧಂತಮಸ್ಸು ಎಂಬ ಕಡುಗತ್ತಲೆಯ ನರಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ದುಃಖವನ್ನು ಉಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೮
ನಿರ್ಗುಣ ಉಪಾಸಕಗೆ ಗುಣ ಸಂಸರ್ಗ ದೋಷಗಳು ಈಯದಲೆ
ಅಪವರ್ಗದಲಿ ಸುಖವಿತ್ತು ಪಾಲಿಸುವನು ಕೃಪಾಸಾಂದ್ರ
ದುರ್ಗಮನು ಎಂದೆನಿಪ ತ್ರೈವಿಧ್ಯರ್ಗೆ ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ
ಸಂತತ ಸ್ವರ್ಗ ಭೂ ನರಕದಲಿ ಸಂಚಾರವನೆ ಮಾಡಿಸುವ||೧೮||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಸದಾ ದೂರನಾಗಿರುವ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ಯಾರು 'ನಿರ್ಗುಣ' ಎಂದು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅಂತಹ ಉತ್ತಮ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಗುಣಗಳ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬರುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಸದೆ, ಕರುಣಾಸಾಗರನಾದ ಹರಿಯು ಅವರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ (ಅಪವರ್ಗ) ನಿತ್ಯ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯನಾದ (ದುರ್ಗಮನು) ಆ ಪ್ರಭುವು, ಸತ್ತ್ವ-ರಜಸ್ಸು-ತಮಸ್ಸು ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವನಾಗಿ, ಜೀವರ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸ್ವರ್ಗ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸಂಚಾರ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೯
ಮೂವರೊಳಗಿದ್ದರು ಸರಿಯೆ ಸುಖ ನೋವುಗಳು ಸಂಬಂಧವಾಗವು
ಪಾವನಕೆ ಪಾವನ ಪರಾತ್ಪರ ಪೂರ್ಣ ಸುಖವನದಿ
ಈ ವನರುಹ ಭವಾಂಡದೊಳು ಸ್ವ ಕಳೇವರ ತದಾಕಾರ ಮಾಡಿ ಪರಾವರೇಶ
ಚರಾಚರಾತ್ಮಕ ಲೋಕಗಳ ಪೊರೆವ||೧೯||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಬ್ರಹ್ಮ, ವಾಯು ಮತ್ತು ರುದ್ರದೇವರ ಒಳಗೇ ಇದ್ದರೂ, ಅಥವಾ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ, ರಾಜಸ, ತಾಮಸರೆಂಬ ಮೂರು ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳ ಒಳಗಿದ್ದರೂ ಆಯಾ ಜೀವಿಗಳ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಆತನು ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಪಾವನತ್ವ ನೀಡುವವನು, ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಆನಂದದ ಸಮುದ್ರವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೊಳಗೆ (ವನರುಹ ಭವಾಂಡ) ಇರುವ ಸಕಲ ಚರಾಚರ ವಸ್ತುಗಳ ಆಕಾರದಲ್ಲೇ ತನ್ನದೇ ಆದ ದಿವ್ಯ ಶರೀರಗಳನ್ನು (ಸ್ವ ಕಳೇವರ) ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು, ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ಆ ಹರಿಯು ಇಡೀ ಲೋಕವನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೦
ಈ ನಿಮಿತ್ತ ನಿರಂತರ ಸ್ವಾಧೀನ ಕರ್ತೃತ್ವವನು ಮರೆದು
ಏನೇನು ಮಾಡುವುದು ಎಲ್ಲ ಹರಿ ಒಳಹೊರಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದು ತಾನೇ ಮಾಡುವೆನೆಂದು
ಮದ್ದಾನೆಯಂದದಿ ಸಂಚರಿಸು
ಪವಮಾನ ವಂದಿತ ಒಂದರೆಕ್ಷಣ ಬಿಟ್ಟಗಲ ನಿನ್ನ||೨೦||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, "ನಾನೇ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆತುಬಿಡು. ನೀನು ಏನೇನು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೋ, ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶ್ರೀಹರಿಯೇ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬು. ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಯಾವುದೇ ಭಯ-ಚಿಂತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮದ್ದಾನೆಯಂತೆ ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸು. ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣದೇವರಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಹರಿಯು ನಿನ್ನನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಬಿಟ್ಟು ಅಗಲುವುದಿಲ್ಲ.
ಪದ್ಯ ೨೧
ಹಲವು ಕರ್ಮವ ಮಾಡಿ ದೇಹವ ಬಳಲಿಸದೆ ದಿನದಿನದಿ ಹೃದಯ ಕಮಲ ಸದನದಿ
ವಿರಾಜಿಸುವ ಹರಿ ಮೂರ್ತಿಯನೆ ಭಜಿಸು
ತಿಳಿಯೆ ಈ ಪೂಜಾ ಪ್ರಕರಣವ ಫಲ ಸುಪುಷ್ಪ ಅಗ್ರೋದಕ
ಶ್ರೀ ತುಳಸಿಗಳನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಒಪ್ಪನು ವಾಸುದೇವ ಸದಾ||೨೧||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಫಲವನ್ನು ಬಯಸಿ ಮಾಡುವ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಕಾಮ್ಯ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ದಂಡಿಸಿ ಬಳಲಿಸಬೇಡ. ಬದಲಿಗೆ, ದಿನನಿತ್ಯವೂ ನಿನ್ನ ಹೃದಯಕಮಲವೆಂಬ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೀಹರಿಯ ದಿವ್ಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನೇ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸು. ಈ ಅಂತರಂಗ ಪೂಜೆಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಹಣ್ಣು, ಹೂವು, ಪವಿತ್ರ ಜಲ (ಅಗ್ರೋದಕ) ಮತ್ತು ತುಳಸಿ ದಳಗಳನ್ನು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ತಂದು ಸಮರ್ಪಿಸಿದರೆ ವಾಸುದೇವನು ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯೇ ಪ್ರಧಾನ.
ಪದ್ಯ ೨೨
ಧರಣಿ ನಾರಾಯಣನು ಉದಕದಿ ತುರ್ಯ ನಾಮಕ ಅಗ್ನಿಯೊಳು ಸಂಕರುಷಣ ಆಹ್ವಯ
ವಾಯುಗನು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಅನಿರುದ್ಧ ಇರುತಿಹನು ಆಕಾಶದೊಳು
ಮೂರೆರೆಡು ರೂಪವ ಧರಿಸಿ ಭೂತಗ ಕರೆಸುವನು
ತನ್ನಾಮ ರೂಪದಿ ಪ್ರಜರ ಸಂತೈಪ||೨೨||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಪಂಚಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೀಗಿದೆ: ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ (ಧರಣಿ) ನಾರಾಯಣನಾಗಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ (ಉದಕದಿ) ನಾಲ್ಕನೆಯ ರೂಪವಾದ ವಾಸುದೇವನಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕರ್ಷಣನಾಗಿ, ವಾಯುದೇವನಲ್ಲಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅನಿರುದ್ಧನಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗೆ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಐದು (ಮೂರೆರಡು - ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಭೂತಗಳ ನಿಯಾಮಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಸಂದರ್ಭ) ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪಂಚಭೂತ ನಿಯಾಮಕನೆನಿಸಿಕೊಂಡು, ಆಯಾ ನಾಮ-ರೂಪಗಳಿಂದಲೇ ಸಕಲ ಜೀವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೩
ಘನಗತನು ತಾನಾಗಿ ನಾರಾಯಣನು ತನ್ನಾಮದಲಿ ಕರೆಸುತ
ವನದ ಗರ್ಭ ಉದಕದಿ ನೆಲೆಸಿಹ ವಾಸುದೇವಾಖ್ಯ
ಧ್ವನಿ ಸಿಡಿಲು ಸಂಕರುಷಣನು ಮಿಂಚಿನೊಳು ಶ್ರೀ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ
ವೃಷ್ಟಿಯ ಹನಿಗಳೊಳಗೆ ಅನಿರುದ್ಧನಿಪ್ಪನು ವರುಷನೆಂದೆನಿಸಿ||೨೩||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಮಳೆ ಬರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಭಗವಂತನ ಐದು ರೂಪಗಳ ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡಬೇಕು: ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿರುವ ಮೇಘಗಳಲ್ಲಿ (ಘನಗತನು) ನಾರಾಯಣನಾಗಿಯೂ, ಮೇಘಗಳ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನಾಗಿಯೂ, ಗರ್ಜಿಸುವ ಸಿಡಿಲಿನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕರ್ಷಣನಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮಿಂಚಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುವ ಮಳೆಹನಿಗಳೊಳಗೆ (ವೃಷ್ಟಿಯ ಹನಿಗಳೊಳಗೆ) ಅನಿರುದ್ಧನಾಗಿಯೂ ನೆಲೆಸಿ, ತಾನೇ ಮಳೆರಾಯನಾಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೪
ಗೃಹ ಕುಟುಂಬ ಧನಾದಿಗಳ ಸನ್ನಹಗಳನು ಉಳ್ಳವರಾಗಿ
ವಿಹಿತಾವಿಹಿತ ಧರ್ಮ ಸುಕರ್ಮಗಳ ತಿಳಿಯದಲೆ ನಿತ್ಯದಲಿ
ಅಹರ ಮೈಥುನ ನಿದ್ರೆಗೊಳಗಾಗಿ ಇಹರು ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು
ಹೃದ್ಗುಹ ನಿವಾಸಿಯನು ಅರಿಯದಲೆ ಭವದೊಳಗೆ ಬಳಲುವರು||೨೪||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಈ ಲೋಕದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಮನೆ, ಸಂಸಾರ, ಆಸ್ತಿ-ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಆಡಂಬರದಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳು ಯಾವುವು (ವಿಹಿತ), ಮಾಡಬಾರದ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳು ಯಾವುವು (ಅವಿಹಿತ) ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ದಿನವೂ ಕೇವಲ ಆಹಾರ ತಿನ್ನುವುದು, ಮೈಥುನ ಸುಖ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಹೃದಯವೆಂಬ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಶ್ರೀಹರಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸದೆ, ಸಂಸಾರದ ಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಬಳಲುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೨೫
ಜಡಜ ಸಂಭವ ಖಗ ಫಣಿಪ ಕೆಂಜೆಡೆಯರಿಂದ ಒಡಗೂಡಿ
ರಾಜಿಸುತ ಅಡವಿಯೊಳಗಿಪ್ಪನು ಸದಾ ಗೋಜಾದ್ರಿಜನೆನಿಸಿ
ಉಡುಪನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ತಾ ಕೊಡುತ ಪಕ್ಷಿ ಮೃಗಾಹಿಗಳ
ಕಾರೊಡಲ ಕಾವನು ತತ್ತದಾಹ್ವಯನು ಆಗಿ ಜೇವರನ||೨೫||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಬ್ರಹ್ಮದೇವ (ಜಡಜ ಸಂಭವ), ಗರುಡ (ಖಗ), ಶೇಷದೇವರು (ಫಣಿಪ) ಮತ್ತು ಕೆಂಜೆಡೆಯ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಒಡಗೂಡಿ, ಭಗವಂತನು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ನಿಯಾಮಕನಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಕಿರಣಗಳಿಂದ, ಚಂದ್ರನಿಂದ (ಉಡುಪ) ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷಿ, ಮೃಗ ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳನ್ನು (ಅಹಿ) ಆಯಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೇ ತಾನೂ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಆ ಕೃಪಾಸಾಗರನು ಸರ್ವರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೬
ಅಪರಿಮಿತ ಸನ್ಮಹಿಮ ನರಹರಿ ವಿಪಿನದೊಳು ಸಂತೈಸುವನು
ಕಾಶ್ಯಪಿಯನು ಅಳಿದವ ಸ್ಥಳಗಳಲಿ ಸರ್ವತ್ರ ಕೇಶವನು
ಖಪತಿ ಗಗನದಿ ಜಲಗಳಲಿ ಮಹ ಶಫರನಾಮಕ
ಭಕ್ತರನು ನಿಷ್ಕಪಟದಿಂದಲಿ ಸಲಹುವನು ಕರುಣಾಳು ದಿನದಿನದಿ||೨೬||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಅಳತೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಮಹಾ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಆ ನರಸಿಂಹದೇವರು ದಟ್ಟವಾದ ಅಡವಿಗಳಲ್ಲೂ (ವಿಪಿನದೊಳು) ಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಯ (ಕಾಶ್ಯಪಿ) ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಣದಲ್ಲೂ, ಶೂನ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕೇಶವನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ (ಖಪತಿ/ಗಗನದಿ) ಮತ್ತು ಜಲರಾಶಿಗಳ ಒಳಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ಸ್ಯ ರೂಪದಿಂದ (ಶಫರನಾಮಕ) ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಕರುಣಾಮಯಿ ಪ್ರಭುವು ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಪಟವಿಲ್ಲದೆ ದಿನದಿನವೂ ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೭
ಕಾರಣಾಂತರ್ಯಾಮಿ ಸ್ಥೂಲ ಅವತಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಾಂಶ ಆದಿ ರೂಪಕೆ
ಸಾರ ಶುಭ ಪ್ರವಿವಿಕ್ತ ಆನಂದ ಸ್ಥೂಲ ನಿಸ್ಸಾರ
ಆರು ರಸಗಳನು ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪರಿಗೆ ಈ ರಹಸ್ಯವ ಪೇಳದೆ
ಸದಾಪಾರ ಮಹಿಮನ ರೂಪ ಗುಣಗಳ ನೆನೆದು ಸುಖಿಸುತಿರು||೨೭||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾದ ರೂಪಗಳು, ದಶಾವತಾರಗಳಂತಹ ಸ್ಥೂಲ ರೂಪಗಳು, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಅಂಶ ರೂಪಗಳು—ಇವೆಲ್ಲದರ ಒಳಗೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಾವು ಉಣ್ಣುವ ಆಹಾರದ ಆರು ರಸಗಳ (ಷಡ್ರಸಗಳು) ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಆನಂದಮಯ ಭಾಗವೇ ನೈವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥೂಲವಾದ ಹಾಗೂ ಸಾರವಿಲ್ಲದ ಭಾಗವು ಜೀವಿಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಬೋಧಿಸದೆ, ಅಪಾರ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಹರಿಯ ರೂಪ-ಗುಣಗಳನ್ನು ನೆನೆದು ನೀನು ಸದಾ ಆನಂದದಲ್ಲಿರು.
ಪದ್ಯ ೨೮
ಜಲಗತ ಉಡುಪನ ಅಮಲ ಬಿಂಬವ ಮೆಲುವೆವು ಎಂಬ ಅತಿ ಹರುಷದಿಂದಲಿ
ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿತ್ಯದಿ ಯತ್ನಗೈವಂತೆ
ಹಲಧರಾನುಜ ಭೋಗ್ಯ ರಸಗಳ ನೆಲೆಯನರಿಯದೆ ಪೂಜಿಸುತ
ಹಂಬಲಿಸುವರು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಸತ್ಕುಲಜರು ಆವೆಂದು||೨೮||
ಭಾವಾರ್ಥ: ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿರುವ ಚಂದ್ರನ (ಉಡುಪ) ನಿರ್ಮಲವಾದ ಬಿಂಬವನ್ನು ನಿಜವಾದ ಆಹಾರವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅದನ್ನು ನುಂಗಲು ನೀರಿನೊಳಗಿನ ಮೀನುಗಳು ದಿನವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುವಂತೆ ಈ ಲೋಕದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಬಲರಾಮನ ತಮ್ಮನಾದ ಆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ ಸಕಲ ಭೋಗ್ಯ ರಸಗಳ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯದೆ, ತಾವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರೆಂದು ಅಹಂಕಾರ ಪಡುತ್ತಾ, ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಿಗಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಾ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೨೯
ದೇವ ಋಷಿ ಗಂಧರ್ವ ಪಿತೃ ನರ ದೇವ ಮಾನವ ದನುಜ ಗೋ ಅಜ
ಖರಾವಿ ಮೊದಲಾದ ಅಖಿಳ ಚೇತನ ಭೋಗ್ಯ ರಸಗಳನು
ಯಾವದವಯವಗಳೊಳಗಿದ್ದು ರಮಾವರನು ಸ್ವೀಕರಿಪ
ಯಾವಜ್ಜೀವ ಗಣಕೆ ಸ್ವಯೋಗ್ಯ ರಸಗಳನು ಈವನು ಎಂದೆಂದು||೨೯||
ಭಾವಾರ್ಥ: ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಪಿತೃದೇವತೆಗಳು, ರಾಜರು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರು, ದೈತ್ಯರು (ದನುಜ), ಹಸು, ಆಡು, ಕತ್ತೆ (ಖರ) ಮುಂತಾದ ಸಕಲ ಚೇತನರು ಉಣ್ಣುವ ಆಹಾರದ ರಸವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಅವರವರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ತಾನೇ ನೆಲೆ ನಿಂತು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಆಯಾ ಜೀವಿಗಳ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕ ಉಂಡ ಅನ್ನದ ರಸದ ಫಲವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೩೦
ಒರಟು ಬುದ್ಧಿಯ ಬಿಟ್ಟು ಲೌಕಿಕ ಹರಟೆಗಳ ನೀಡಾಡಿ
ಕಾಂಚನ ಪರಟಿ ಲೋಷ್ಟ ಆದಿಗಳು ಸಮವೆಂದರಿದು ನಿತ್ಯದಲಿ
ಪುರುಟ ಗರ್ಭಾಂಡ ಉದರನು ಸತ್ಪುರುಷನು ಎಂದೆನಿಸಿ
ಎಲ್ಲರೊಳಗಿದ್ದು ಉರುಟ ಕರ್ಮವ ಮಾಳ್ಪನು ಎಂದು ಅಡಿಗಡಿಗೆ ನೆನೆವುತಿರು||೩೦||
ಭಾವಾರ್ಥ: ನಿನ್ನ ಒರಟು ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು, ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಲೌಕಿಕ ಹರಟೆಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡು. ಚಿನ್ನ (ಕಾಂಚನ), ಕೆಂಕಲ್ಲು (ಪರಟಿ) ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಹೆಂಟೆಗಳು (ಲೋಷ್ಟ) ಎಲ್ಲವೂ ಭಗವಂತನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮಾನ ಎಂದು ತಿಳಿ. ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೇ ತನ್ನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಆ ಪರಮಪುರುಷನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಒಳಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಜಗತ್ತಿನ ಅದ್ಭುತವಾದ ಮಹಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸು.
ಪದ್ಯ ೩ ೧
ಭೂತಳದಿ ಜನರುಗಳು ಮರ್ಮಕ ಮಾತುಗಳನಾಡಿದರೆ ಸಹಿಸದೆ
ಘಾತಿಸುವರು ಅತಿ ಕೋಪದಿಂದಲಿ ಹೆಚ್ಚರಿಪ ತೆರದಿ
ಮಾತುಳಾಂತಕ ಜಾರ ಹೇ ನವನೀತ ಚೋರನೆನಲು
ತನ್ನ ನಿಕೇತನದೊಳಿಟ್ಟು ಅವರ ಸಂತೈಸುವನು ಕರುಣಾಳು||೩೧||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಯಾರಾದರೂ ಅವರ ಗುಟ್ಟನ್ನು ಅಥವಾ ಮರ್ಮವನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ಮಾತನಾಡಿದರೆ, ಅವರು ಕೋಪಗೊಂಡು ಹೊಡೆಯಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಂಸನ ಸೀಳಿದವನೇ (ಮಾತುಳಾಂತಕ), ಗೋಪಿಯರ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಕದ್ದ 'ಜಾರನೇ', ಬೆಣ್ಣೆಗಳ ಕದ್ದ 'ನವನೀತ ಚೋರನೇ' ಎಂದು ಭಕ್ತರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ದೋಷಗಳಂತೆ ತೋರುವ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಆಡಿದರೂ, ಆ ಕರುಣಾಮಯಿ ಕೃಷ್ಣನು ಮುನಿಸುಗೊಳ್ಳದೆ ಅವರನ್ನು ತನ್ನದೇ ಧಾಮದಲ್ಲಿ (ನಿಕೇತನದೊಳಿಟ್ಟು) ನೆಲೆ ನೀಡಿ ಸಲಹುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೩೨
ಹರಿಕಥಾಮೃತ ಸಾರವಿದು ಸಂತರು ಸದಾ ಚಿತ್ತೈಸುವುದು
ನಿಷ್ಠುರಿಗಳಿಗೆ ಪಿಶುನರಿಗೆ ಅಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಇದನು ಪೇಳದಲೇ
ನಿರುತ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಲಿ ಭಗವತ್ ಚರಿತೆಗಳ ಕೊಂಡಾಡಿ ಹಿಗ್ಗುವ
ಪರಮ ಭಗವತ್ ದಾಸರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವುದು ಈ ರಹಸ್ಯ||೩೨||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಈ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಎಂಬ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸತ್ಪುರುಷರು ಸದಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧdisturbance ಮಾಡಬೇಕು. ಹೃದಯಹೀನರಾದ ನಿಷ್ಠುರಿಗಳಿಗೂ, ಚಾಡಿ ಹೇಳುವ ಕಪಟಿಗಳಿಗೂ (ಪಿಶುನರು) ಹಾಗೂ ಹರಿಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಅಯೋಗ್ಯರಿಗೂ ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಬಾರದು. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಗವಂತನ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿ ಆನಂದಿಸುವ ಪರಮ ಹರಿದಾಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ತತ್ತ್ವ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕು.
ಪದ್ಯ ೩೩
ಸತ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪನು ಸದಾ ಏನು ಇತ್ತದೆ ಪುರುಷಾರ್ಥವೆoದರಿದು
ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂತೋಷದಿಂ ನೆನೆವುತ್ತ ಭುಂಜಿಪುದು
ನಿತ್ಯ ಸುಖ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಮ ಸುಹೃತ್ತಮ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ
ಬತ್ತಿಸಿ ಭವಾಂಬುಧಿಯ ಚಿತ್ಸುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೊಡುತಿಪ್ಪ||೩೩||
ಭಾವಾರ್ಥ: ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪನಾದ ಆ ಶ್ರೀಹರಿಯು ನಮಗೆ ಸದಾ ಏನನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ನಮಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪುರುಷಾರ್ಥ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ನಿತ್ಯ ಸುಖದ ಗಣಿಯಾದ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಪರಮ ಮಿತ್ರನಾದ (ಸುಹೃತ್ತಮ) ಈ ಜಗನ್ನಾಥವಿಠಲನು ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರ ಸಂಸಾರ ಸಮುದ್ರವನ್ನು (ಭವಾಂಬುಧಿ) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬತ್ತಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯವಾದ ಆತ್ಮಸುಖವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
***
The chapter bridges the gap between everyday human actions and high philosophy, emphasizing that true devotion is an internal state of awareness rather than an outward display of rituals.
Whether a person is playing with their children, laughing affectionately with their spouse, riding in royal pomp atop majestic horses and palanquins, or even during involuntary bodily actions like yawning and hiccuping—if they remember Sri Krishna, the son of Devaki, they will never fall into the hands of the agents of death. Uttering the divine two-syllable name 'Hari' just once, whether out of immense joy, intense anger, or sheer absent-mindedness, burns away lifetimes of accumulated sins instantly. It happens exactly like a spark of fire dropping into a massive pile of cotton, reducing it to ashes in a split second. This spiritual path bypasses all material barriers, as caste, country, occupation, or time period do not limit a soul's eligibility to seek the Lord.
A human being might perform ceremonial baths, chant mantras, and worship deities daily, or even deliver elaborate discourses on the scriptures; however, if they fail to consciously dedicate every single action of their senses as a direct offering to the Lord, all their efforts remain spiritually fruitless. The text categorizes individuals based on their understanding of doership: those who proudly take credit for all actions are the lowest; those who take credit for bad deeds but attribute good ones to God are average; while the highest among humans are the saintly souls who realize that Lord Srinivasa is the prime mover behind both virtue and sin. When a soul sheds the ego of personal doership, worldly actions no longer bind them with karmic debt, just as water cannot stain someone completely submerged in the Ganges.
The Supreme Lord permeates nature through distinct physical and elemental functions across five cosmic elements: He resides within the earth element as Narayana, in the water element as Vasudeva, within the fire element as Sankarshana, inside the wind element as Pradyumna, and throughout the vastness of space as Aniruddha. This systematic pervasion is beautifully mapped onto a rainstorm where a devotee is encouraged to see Narayana in the heavy clouds, Vasudeva in the water within those clouds, Sankarshana in the roaring thunder, Pradyumna in the lightning, and Aniruddha inside each falling raindrop. The Lord similarly extends His divine protection to creatures living in the wildest jungles, living inside the beasts, birds, and insects, and sustaining them while responding directly to their individual names.
When any living being—from high deities down to humans, beasts, and insects—consumes food, it is the indwelling Lord who sits within their sensory organs and consumes the subtle, blissful essence of the tastes. The dense, nutrient-extracted material is left behind to sustain the physical body of the individual creature. Ordinary people waste their lives chasing household luxury, food, sleep, and mating, completely blind to this inner driver. The poet compares worldly people chasing purely material pleasures to fish in the river frantically trying to swallow the mere reflection of the moon on the water's surface, confusing a passing shadow for actual food and wasting their lives in illusion.
Human beings fly into a rage if their secrets, vulnerabilities, or failures are exposed by others. Yet, when devoted souls call out affectionately to the Lord, teasingly crying out to Him using His seemingly flawed worldly pastimes—calling Him a butter thief, a secret lover, or the slayer of His own uncle—the deeply compassionate Krishna does not take offense and instead grants them eternal residence in His supreme spiritual abode. This profound spiritual philosophy must be kept hidden from malicious slanderers, cold-hearted critics, and the spiritually unsuited, belonging exclusively to dedicated servants of God. Whatever conditions or provisions the Lord of infallible will naturally sends your way should be accepted with complete gratitude and joy, as Lord Jagannatha Vitthala will completely dry up the turbulent ocean of worldly rebirths and reveal the true bliss of liberation.
Meaning
Invocation Verse
harikathāmr̥tasāra gurugaḷa karuṇadindāpanitu kēḷuve |
parama bhagavadbhaktaru idanādaradi kēḷuvudu ||
Verse 1
makkaḷāḍisuvāga maḍadiyoḷu akkaradi naguvāga
haya pallakki gaja modalāda vāhanagaḷu ēri merevāga
bikkuvāga ākaḷisutali dēvakki tanayana smarisutiha nara
sikka yamadūtarige āva āvalli nōdidaru ||1||
Meaning: Whether a person is playing with their children, laughing affectionately with their spouse, riding in royal pomp atop horses, palanquins, or elephants, or even when they are hiccuping or yawning—if they remember Sri Krishna, the son of Devaki (Devakki Tanaya), they will never fall into the hands of the agents of death. No matter where they look, the messengers of Yama (Yamadūtaru) will simply not find them.
Verse 2
sāritu pravahagaḷalli divyāmbaradi patrādiyali
haruṣā maruṣa vismrutiyandali āgali omme bāyi teredu
hari harī hariyeṁba eraḍakṣara nuḍida mātradali
duritagaḷu iradē pōpavu tūla rāṣiyoḷu anala pokkante ||2||
Meaning: Whether traveling with the speed of the wind, sitting by a river current, wearing magnificent clothes, or writing on a leaf/paper; whether out of immense joy (Haruṣa), intense anger (Maruṣa), or sheer absent-mindedness (Vismruti)—if a person opens their mouth just once to utter the two-syllable name 'Hari', all their accumulated sins (Duritagaḷu) vanish instantly. It happens exactly like a spark of fire (Anala) entering a massive pile of cotton (Tūla Rāṣi), reducing it to ashes in a split second.
Verse 3
malaguvāgali ēḷuvāgali kuḷitu mātāḍutali
maneyoḷu kelasagaḷa māḍutali maidoḷevāga meluvāga
kaluṣa dūrana sakala ṭāvili tiḷiye tattannāma rūpava baḷiyalippanu
ondarekṣaṇa biṭṭagalanu avara ||3||
Meaning: While lying down to sleep, waking up, sitting down to chat, doing household chores, bathing (Maidoḷevāga), or eating food (Meluvāga)—if one consciously remembers the sinless Lord (Kaluṣa Dūra) using the specific divine names and forms that govern those everyday actions, the Almighty stays right by their side. He will not leave such dedicated devotees for even half a second.
Verse 4
āva kuladavanu ādaḍe ēnu innāva dēṣadoḷu iddaḍēnu
innāva karmava māḍalēnu innāva kāladali
śrīvarana sarvatradali saṁbhāvisuta pūjisuta mōdipa
kōvidarige uṇṭēnō bhaya duḥkhādi dōṣagaḷu ||4||
Meaning: What does it matter what lineage or caste (Kula) a person is born into, what country they reside in, what occupation they practice, or what time period it is? For the enlightened souls (Kōvidaru) who perceive the Consort of Lakshmi (Śrīvara) everywhere, honoring and worshiping Him with constant joy, there is absolutely no possibility of experiencing worldly fear, sorrow, or material blemishes.
Verse 5
vāsudēvana guṇa samudradoḷu īsaballava bhava samudra
āyāsavillade dāṭuvanu śīghradali jagadoḷage
bēsarade durviṣayagaḷa abhilāṣeyali baḷaluvanu
nānā klēṣagaḷanu anubhavipa bhakti sumārga kāṇadalē ||5||
Meaning: A devotee who learns to swim in the boundless ocean of Lord Vasudeva's divine attributes will cross the terrifying ocean of worldly existence (Bhava Samudra) swiftly and without any exhaustion. On the other hand, those who fail to see the beautiful path of pure devotion (Bhakti Sumārga) waste away their lives chasing toxic sensory pleasures (Durviṣaya), suffering endlessly from various miseries and structural anxieties.
Verse 6
snāna japa dēvārcaneyu vyākhyāna bhārata mukha mahōpapurāṇa kathegaḷa
pēḷi kēḷidarēnu dinadinadi
jñāna karma indriyagaḷinda ēnēnu māḍuva karmagaḷu
lakṣmī nivāsana pūjeyendu arpisada mānavanu ||6||
Meaning: A human being might perform ceremonial baths (Snāna), chant mantras (Japa), and worship deities daily; they might even deliver elaborate discourses on the Mahabharata and great Puranas, or listen to them regularly. However, if they fail to dedicate every single action performed through their cognitive and active senses as a direct offering to the Lord—thinking "This is worship of Sri Hari, the abode of Lakshmi"—all their efforts remain spiritually fruitless.
Verse 7
dēva gaṅgeyoḷu uḷḷavage durita avaḷigaḷu uṇṭē vicārise
pāvugaḷa bhayavuṇṭe vihagādhipana mandiradi
jīva kartr̥tvavanu maredu parāvarēśane kartr̥ endaridu
āva karmava māḍidaru lepisavu karmagaḷu ||7||
Meaning: If you think about it, can a person who is completely submerged in the celestial River Ganges ever be touched by stains of sin? Can there ever be a fear of venomous snakes (Pāvugaḷa) inside the palace of Garuda, the king of birds (Vihagādhipa)? Never. Similarly, when a soul completely discards the ego of personal doership (Jīva Kartr̥tva) and understands that the Supreme Lord (Parāvarēśa) is the ultimate driver of all actions, no actions they perform will ever bind them with karmic debts.
Verse 8
ēnu māḍuva puṇya pāpagaḷu āṇe māḍuveneṁba adhama
hīna karmake pātra nā puṇyakke hariyeṁba mānavanu madhyamanu
dvandvake śrīnivāsane kartr̥vendu
sadānurāgadi nenedu sukhisuvarē narōttamaru ||8||
Meaning: The person who proudly swears, "I am entirely responsible for all the good and bad deeds I perform," belongs to the lowest category (Adhama). The person who says, "I am responsible for my bad deeds, but Sri Hari is responsible for my good deeds," is average (Madhyama). However, those who realize that Lord Srinivasa is the prime mover behind both sides of the dualities (virtue and sin) and constantly meditate on Him with deep love are the absolute best among humans (Narōttamaru).
Verse 9
ī upāsanegaivaru iḷeyoḷu dēvategaḷu alladalē nararalla
āva bageyindādaru avara arcaneyu haripūjē
kēvala pratimegaḷu eniparu ramā vinōdage
ivara anugrahavē varānugrahavenisuvudu mukti yōgyarige ||9||
Meaning: Those who practice this sublime form of internal meditation on this earth are not mere mortals—they are walking deities (Dēvategaḷu). No matter how or when they offer worship, their actions translate directly into true worship of Sri Hari. To the Lord who delights Lakshmi (Ramā Vinōda), these saintly souls are like living, breathing divine idols. For those souls eligible for liberation (Mukti Yōgyaru), receiving the blessings of these saints is equivalent to receiving the ultimate grace of God Himself.
Verse 10
tanuve nāneṁbuvenu sati suta mane dhanādigaḷu ennadeṁbuva
dyunadi modalāda udakagaḷē sat tīrthavu eṁbuvanu
anala lōhādi pratīka arcanave dēvara pūjē
sujanara manujaru ahudu eṁbuvanu gōkharanenipa budharinda ||10||
Meaning: Anyone who believes "this physical body is my true self," who looks at their spouse, children, house, and wealth as their permanent possessions, who thinks that only water bodies like the celestial river (Dyunadi) constitute holy water, who believes that worshiping rituals in fire or metal idols is the only way to find God, and who views saintly devotees as ordinary humans—such a person is branded by the wise (Budharu) as nothing more than a cow or a donkey in human form (Gōkhara).
Verse 11
anala sōmārka indu tāra avani surāpaga mukhya tīrthagaḷu
anila gagana manādi indriyagaḷabhimāni enipa suraru
vipaścitara sanmanadi bhajisadeyipparana
pāvanava māḍaru tamma pūjeya māḍidaru sariyē ||11||
Meaning: The sacred elements and shrines like fire (Anala), the moon, the sun, the stars, the earth, and the Ganges (Surāpaga), alongside the celestial deities who preside over the wind (Anila), space, the mind, and the senses—none of them will ever purify a person who fails to honor wise, saintly scholars (Vipaścitaru) in their heart. It does not matter how many elaborate rituals or worship services that person offers directly to these deities; they will remain unblessed.
Verse 12
keṇḍa kāṇade muṭṭidaru sarikaṇḍu muṭṭalu dahisade ippude
puṇḍarīka daḷāyatākṣana vimala pada padma
baṇḍuṇigaḷu endenipa bhaktara hiṇḍu nōḍida mātradali
tanudiṇḍugeḍahida narana pāvana māḷparu ā kṣaṇadi ||12||
Meaning: If a person steps on a burning coal (Keṇḍa) accidentally without seeing it, or steps on it intentionally while looking right at it, will the fire ever fail to burn them? It will burn them regardless. In the exact same way, the mere sight of a gathering of true devotees (Bhaktara Hiṇḍu)—who are like bumblebees hovering around the pristine lotus feet of the lotus-eyed Lord (Puṇḍarīkaākṣa)—instantly purifies even a heavily fallen sinner who is living like a walking corpse.
Verse 13
ī nimitta punaḥ punaḥ sujñānigaḷa sahavāsa māḍu
kumānavara kūḍi āḍadiru laukikake maruḷāgi
vaintēya aṁsagana sarva sthānadali tannāma rūpava dhēnisuta sañcarisu
itara ālocaneya biṭṭu ||13||
Meaning: For this very reason, seek out the company of wise spiritual souls (Sujñānigaḷu) over and over again. Do not lose your mind over worldly materials and mingle with wicked, superficial people (Kumānavaru). Meditate constantly upon the specific names and forms of the Lord who rides the shoulders of Garuda (Vainatēya Aṁsaga) inside every location and entity, and move through life completely free from external anxieties and useless calculations.
Verse 14
ī naḷinajāṇḍadoḷu sarva prāṇigaḷoḷagiddu anavarata
vijñānamaya vyāpāragaḷa māḍuvanu tiḷisadale
ēnu kāṇade sakala karmagaḷu āne māḍuveneṁba naranu
kuyōni aiduva kartr̥ hari endavanē muktanaha ||14||
Meaning: Inside this cosmic egg of Brahma (Naḷinajāṇḍa), the Lord dwells within all living breathing entities, silently conducting all intellectual and physiological functions without exposing Himself. The ignorant human who fails to perceive this inner reality and boasts, "I am the sole executor of all these actions," falls into lower species and painful rebirths (Kuyōni). But the one who looks at life and realizes, "Sri Hari is the true operator," is the one who attains absolute liberation.
Verse 15
kalimalāpahaḷu enisutiha bāmboḷeyoḷage sañcarisi badukuva
jalacara prāṇigaḷu ballave tīrtha mahimeyanu
halavu bageyali hariya karuṇā baladi ballidaru āda
brahmānila vipa īśādi amararu ariyarau anantana amala guṇa ||15||
Meaning: Do the fish and other aquatic creatures (Jalacara) that spend their entire lives swimming inside the heavenly River Ganges (Bāmboḷe)—which washes away all the sins of the Kali age—ever understand the true spiritual majesty of that holy water? They do not. Similarly, even the highest echelons of cosmic administrators like Brahma, Mukhya Prana (Anila), Sarasvati (Vipa), and Shiva—who have become immensely powerful through the grace of the Lord—cannot fully comprehend the complete depth of the stainless attributes of the Infinite Lord (Ananta).
Verse 16
śrīlakumi vallabhanu hr̥tkīlālajadoḷiddu akhiḷa cētana jālavanu mōhisuva
triguṇadi baddharanu māḍi
sthūla karmadi rataranu māḍi svalīlegaḷa tiḷisadale
bhavādi kulāla cakrada teradi tirugisutihanu mānavara ||16||
Meaning: The beloved Master of Sri Lakshmi resides inside the lotus of the human heart (Hr̥tkīlālaja), casting a spell of cosmic illusion over the entire network of souls. By binding them tightly with the three material qualities (Sattva, Rajas, and Tamas), He keeps them preoccupied with heavy, superficial material activities (Sthūla Karma). Without revealing His sublime divine play to them, He continuously spins mankind around the grueling wheel of birth and death, exactly like a potter's wheel (Kulāla Cakra).
Verse 17
vēda śāstra vicāragaidu niṣēdha karmava toredu nityadi |
sādhu karmava māḷparige svargādi sukhava īva |
aidisuvanu pāpigaḷa nirayava khēda mōda manuṣyarige |
durvādigaḷige andhaṁtamadi mahā duḥkhagaḷanu uṇipa ||17||
Meaning: Upon analyzing the core meaning of the Vedas and Shastras, those who completely abandon forbidden actions (Niṣēdha Karma) and daily execute righteous deeds (Sādhu Karma) are blessed by the Lord with the joys of heaven and eventual liberation. Conversely, He casts unrepentant sinners into hell (Niraya), deals a mixture of joy and sorrow (Khēda Mōda) to ordinary humans, and condemns malicious heretics (Durvādigaḷu) to the deepest, pitch-dark hell (Andhaṁtamas), forcing them to harvest the bitter fruits of unending misery.
Verse 18
nirguṇa upāsakage guṇa saṁsarga dōṣagaḷu īyadale |
apavargadali sukhavittu pālivasanu kr̥pāsāndra |
durgamanu endenipa traividhyarge triguṇātīta |
santata svarga bhū narakadali sañcāravane māḍisuva ||18||
Meaning: For the advanced seeker who meditates on the Lord as 'Nirguna'—meaning absolutely free from the limiting, flawed qualities of material nature—the ocean of compassion (Kr̥pāsāndra) ensures that the defects born from material association (Guṇa Saṁsarga) never touch them. He rewards them with the eternal bliss of liberation (Apavarga). Yet, remaining incomprehensible (Durgama) to those bound by material vision, the Lord—who transcends all three modes of nature—continually cycles ordinary souls through heaven (Svarga), earth (Bhū), and hell (Naraka), according to their internal composition.
Verse 19
mūvaroḷagiddaru sariye sukha nōvugaḷu saṁbandhavāgavu |
pāvanake pāvana parātpara pūrṇa sukhavanadhi |
ī vanaruhabhavāṇḍadoḷu sva kaḷēvara tadākāra māḍi parāvarēśa |
carācarātmaka lōkagaḷa poreva ||19||
Meaning: Whether the Lord resides inside the highest cosmic trinity (Brahma, Vayu, Shiva) or inside the three categories of souls (ordered by Sattva, Rajas, Tamas), the material joys and agonizing pains of those individual entities can never touch Him. He is the ultimate purifier of even the most sacred things (Pāvanake Pāvana), the highest transcendent reality, and an absolute ocean of perfect bliss. Within this vast lotus-born universe (Vanaruhabhavāṇḍa), the Supreme Ruler constructs His own divine forms mirroring the shape of every entity (Sva Kaḷēvara), lovingly sustaining both the moving and non-moving worlds.
Verse 20
ī nimitta nirantara svādhīna kartr̥tvavanu maredu |
ēnēnu māḍuvudu ella hari oḷahorage nelesiddu tānē māḍuvenendu |
maddāneyandadi sañcarisu |
pavamana vandita ondarekṣaṇa biṭṭagala ninna ||20||
Meaning: For this reason, permanently cast away the delusional arrogance of independent personal doership (Svādhīna Kartr̥tva). Realize that whatever actions you perform are entirely driven by Sri Hari, who sits both inside and outside of you, carrying out everything through His sovereign will. Anchored firmly in this spiritual conviction, walk through the world fearlessly and with complete peace of mind, like a majestic, untamed elephant (Maddāne). The Lord, who is worshiped by the wind-god Mukhya Prana (Pavamana Vandita), will never leave your side for even a single moment.
Verse 21
halavu karmava māḍi dēhava baḷalisade dinadinadi hr̥daya kamala sadanadi |
virājisuva hari mūrtiyane bhajisu |
tiḷiyede ī pūjā prakaraṇava phala supuṣpa agrōdaka |
śrī tuḷasigaḷanu arpisalu oppanu vāsudēva sadā ||21||
Meaning: Do not exhaust your physical body day in and day out by performing endless ritualistic actions driven by selfish, material desires. Instead, direct your energy inward and worship the luminous form of Sri Hari, who radiantly shines within the sanctuary of your lotus heart (Hr̥daya Kamala Sadanadi). If one fails to understand this inner philosophy of worship and merely offers fruits, flowers, holy water (Agrōdaka), and sacred Tulasi leaves out of vanity and empty external display, Lord Vasudeva will never accept those offerings.
Verse 22
dharaṇi nārāyaṇanu udakadi turya nāmaka agniyoḷu saṅkaruṣaṇa āhvaya |
vāyuganu pradyumna aniruddha irutihanu ākāśadoḷu |
mūrereḍu rūpava dharisi bhūtage karesuvanu |
tannāma rūpadi prajara santāipa ||22||
Meaning: The systemic pervasion of the Supreme Lord across the five cosmic elements is perfectly structured: He resides within the earth element (Dharaṇi) as Narayana; in the water element (Udaka) as His fourth primary form, Vasudeva; within the fire element as Sankarshana; inside the wind element as Pradyumna; and throughout the vastness of space (Ākāśa) as Aniruddha. Assuming these five elemental-governing forms, He commands the physical building blocks of nature and protects all living beings under His own sacred names and corresponding forms.
Verse 23
ghanagatanu tānāgi nārāyaṇanu tannāmadali karesuta |
vanada garbha udakadi nelesiha vāsudēvākhya |
dhvani siḍilu saṅkaruṣaṇanu miñcinoḷu śrī pradyumna |
vr̥ṣṭiya hanigaḷoḷage aniruddhanippanu varuṣanendenisi ||23||
Meaning: When the monsoon clouds roll in, a devotee should meditate on the five-fold presence of the Lord within the rain: He is present directly within the heavy, moisture-laden clouds (Ghanagata) under the name Narayana; He lives within the deep water-womb of those clouds as Vasudeva; He manifests as the roaring thunderclap (Dhvani Siḍilu) in His form as Sankarshana; He flashes across the sky as the brilliant lightning bolts through Pradyumna; and within the individual falling raindrops (Vr̥ṣṭiya Hanigaḷu), He acts as Aniruddha, personally orchestrating the rainfall (Varuṣa) to nourish the earth.
Verse 24
gr̥ha kuṭuṁba dhanādigaḷa sannahagaḷanu uḷḷavarāgi |
vihitāvihita dharma sukarmagaḷa tiḷiyadale nityadali |
ahara maithuna nidregōḷagāgi iharu sarva prāṇigaļu |
hr̥dguhā nivāsiyanu ariyadale bhavadoḷage baḷaluvaru ||24||
Meaning: Bound to the obsessive pursuit and grand arrangements of houses, families, and material wealth, ordinary people waste away their days. Failing to distinguish between scripturally ordained duties (Vihita) and forbidden actions (Avihita), they reduce their daily existence to the animalistic cycles of eating (Ahara), mating (Maithuna), and sleeping (Nidre). Because they remain completely blind to the glorious Master who dwells inside the secret cave of their own heart (Hr̥dguhā Nivāsi), they suffer endlessly in the currents of worldly existence.
Verse 25
jaḍajasambhava khaga phaṇipa keñjeḍeyarinda oḍagūḍi |
rājisuta aḍaviyoḷagippanu sadā gōjādrijanenisi |
uḍupaninda abhivr̥ddhigaḷa tā koḍuta pakṣi mr̥gāhigaḷa |
kāroḍala kāvanu tattadāhvayanu āgi jīvarana ||25||
Meaning: Accompanied by the creator Brahma (Jaḍajasambhava), Garuda (Khaga), the serpent-king Shesha (Phaṇipa), and the copper-haired Lord Shiva (Keñjeḍeya), the Supreme Lord rules beautifully within the depths of nature and forests. Operating through the soft rays of the moon (Uḍupa) to nourish vegetation and medicinal herbs, He lives inside the birds, forest beasts, and slithering snakes. Responding directly to their individual names, the Lord protects all forest-dwelling life forms from harm.
Verse 26
aparimita sanmahima narahari vipinadoḷu santaisuvanu |
kāśyapiyanu aḷidava sthaḷagaḷali sarvatra kēśavanu |
khapati gaganadi jalagaḷali maha śapharanāmaka |
bhaktaranu niṣkapaṭadindali salahuvanu karuṇāḷu dinadivadi ||26||
Meaning: The Lord of boundless, immeasurable glory, Sri Narahari, personally extends His divine protection to creatures living in the wildest jungles (Vipina). Lord Keshava completely fills every speck of the earth (Kāśyapi), extending into empty spaces and abysses. He dominates the open sky and lives beneath the vast depths of water bodies in His immense primeval fish incarnation (Śapharanāmaka). This deeply compassionate Lord safeguards His honest devotees day after day with absolute sincerity.
Verse 27
kāraṇāntaryāmi sthūla avatāra vyāptāṁśa ādi rūpake |
sāra śubha pravivikta ānanda sthūla nissāra |
āru rasagaḷanu arpisalparige ī rahasyava pēḷade |
sadāpāra mahimana rūpa guṇagaḷa nenedu sukhisutiru ||27||
Meaning: Whether acting as the primordial indwelling causes, manifest physical incarnations, or all-pervading direct expansions, the Lord experiences only the subtle, highly pure, essence of blissful energy (Sāra Śubha Pravivikta Ānanda) from the six tastes of our food offerings. The dense, material, and nutrient-extracted part (Sthūla Nissāra) is left behind for the individual soul. Keep this esoteric mystery hidden from crude minds; simply immerse your own consciousness in the endless forms and qualities of the Lord and be happy.
Verse 28
jalagata uḍupana amala biṁbava meluvevu eṁba ati haruṣandali |
jalacara prāṇigaḷu nityadi yatnagaivante |
haladharānuja bhōgya rasagaḷa neleyanariyade pūjisuta |
haṁbalisuvaru puruṣārthagaḷa satkulajaru āvendu ||28||
Meaning: Just as small fish and water creatures (Jalacara) swim with great excitement day after day, trying in vain to swallow the pure reflection of the moon (Uḍupa) cast upon the surface of the water, so do misguided men behave. Failing to recognize that the younger brother of Balarama (Haladharānuja) is the absolute foundation and source of all real joy, they boast loudly about their noble birth and pedigree, performing empty rituals while burning with desire for fleeting material rewards.
Verse 29
dēva r̥ṣi gandharva pitr̥ nara dēva mānava danuja gō aja |
kharāvi modalāda akhiḷa cētana bhōgya rasagaḷanu |
yāvadavayavagaḷoḷagiddu ramāvaranu svīkaripa |
yāvajjīva gaṇake svayōgya rasagaḷanu īvanu endendu ||29||
Meaning: Across the entire spectrum of living consciousness—including gods, cosmic sages, gandharvas, departed ancestors, kings, ordinary humans, demons (Danuja), cows, goats, and donkeys—the Consort of Goddess Rama (Ramāvara) sits deep within their sensory organs and physical limbs to personally receive the essence of every taste they consume. Having accepted it, He unfailingly processes and distributes the appropriate physical and spiritual life-force to every group of souls based on their intrinsic nature.
Verse 30
oraṭu buddhiya biṭṭu laukika haraṭegaḷa nīḍāḍi |
kāñcana paraṭi lōṣṭa ādigaḷu samavendaridu nityadali |
puruṭa garbhāṇḍa udaranu satpuruṣanu endenisi |
ellaroḷagiddu uruṭa karmava māḷpanu endu aḍigaḍige nenevutiru ||30||
Meaning: Throw away your rigid, abrasive stubbornness (Oraṭu Buddhi) and cast aside idle, gossiping worldly talk. Realize that from the vantage point of eternity, pure gold (Kāñcana), a broken piece of pottery (Paraṭi), and a simple lump of mud (Lōṣṭa) hold equal value. Keep your mind fixed on the Supreme Person (Satpuruṣa) who carries the golden cosmic egg inside His vast belly, and constantly remember that He resides inside all entities, performing miraculous, monumental deeds at every moment.
Verse 31
bhūtalaḍi janaruagaḷu marmaka mātugaḷanāḍidare sahisade |
ghātisuvaru ati kōpadindali heccaripa teradi |
mātuḷāntaka jāra hē navanīta cōranenalu |
tanna nikētanadoḷiṭṭu avara santaisuvanu karuṇāḷu ||31||
Meaning: On this earth, if ordinary humans are taunted about their deep secrets, vulnerabilities, or moral failures, they fly into a rage and lash out violently to protect their pride. Yet, when devoted souls call out affectionately to the Lord, teasingly crying, "O Slayer of your own maternal uncle Kamsa (Mātuḷāntaka)! O secret lover of the gopis! O butter thief (Navanīta Cōra)!", this immensely merciful Krishna does not get angry. Instead, He welcomes them with open arms, housing them inside His own supreme spiritual abode (Nikētana) to comfort them forever.
Verse 32
harikathāmr̥ta sāravidu santaru sadā cittaisuvedu |
niṣṭhurigaḷige piśunarige ayōgyarige idanu pēḷadale |
niruta sadbhaktiyali bhagavat caritegaḷa koṇḍāḍi higguva |
parama bhagavat dāsarige tiḷisuvudu ī rahasya ||32||
Meaning: This sacred scripture, the Harikathamritasara, should always be lovingly contemplated and preserved within the hearts of true saints. Do not reveal these profound internal mysteries to cold-hearted critics, malicious slanderers (Piśunaru), or spiritually unfit individuals. Instead, share these sacred secrets exclusively with the dedicated servants of God, who fill their lives with genuine devotion and experience sheer ecstasy singing the glories of the Almighty.
Verse 33
satya saṅkalpanu sadā ēnu ittade puruṣārthavedaridu |
atyadhika santōṣadiṁ nenevutta bhuñjipudu |
nitya sukha saṁpūrṇa parama suhr̥ttama jagannātha viṭhala |
battisi bhavāṁbudhiya citsukha vyakti koḍutippa ||33||
Meaning: Whatever conditions or material provisions the Lord of infallible will (Satya Saṅkalpa) naturally sends your way, recognize them as your highest spiritual fortune and accept them with absolute gratitude and joy. Lord Jagannatha Vitthala, the embodiment of complete and eternal bliss and the ultimate well-wisher (Suhr̥ttama) of all souls, will completely dry up the turbulent ocean of worldly rebirths (Bhavāṁbudhi), revealing the raw, unalloyed bliss of the soul's true nature in final liberation.
***
harikathAmRutasAra gurugaLa karuNadindApanitu kELuve
parama BagavadBaktaru idanAdaradi kELuvudu||
makkaLADisuvAga maDadiyoLu akkaradi naguvAga
haya pallakki gaja modalAda vAhanagaLu Eri merevAga
bikkuvAga AkaLisutali dEvakki tanayana smarisutiha nara
sikka yamadUtarige Ava Avalli nODidaru||1||
sAritu pravahagaLalli divyAMbaradi patrAdiyali
haruShA maruSha vismrutiyandali Agali omme bAyi teredu
hari harI hariyeMba eraDakShara nuDida mAtradali
duritagaLu iradE pOpavu tUla rASiyoLu anala pokkante||2||
malaguvAgali ELuvAgali kuLitu mAtADutali
maneyoLu kelasagaLa mADutali maidoLevAga meluvAga
kaluSha dUrana sakala TAvili tiLiye tattannAma rUpava baLiyalippanu
ondarekShaNa biTTagalanu avara||3||
Ava kuladavanu AdaDe Enu innAva dESadoLu iddaDEnu
innAva karmava mADalEnu innAva kAladali
SrIvarana sarvatradali saMBAvisuta pUjisuta mOdipa
kOvidarige unTEnO Baya duHKAdi dOShagaLu||4||
vAsudEvana guNa samudradoLu Isaballava Bava samudra
AyAsavillade dATuvanu SIGradali jagadoLage
bEsarade durviShayagaLa aBilASheyali baLaluvava
nAnA klEShagaLanu anuBavipa Bakti sumArga kANadalE||5||
snAna japa dEvArcaneyu vyAKyAna BArata muKa mahOpapurANa kathegaLa
pELi kELidarEnu dinadinadi
j~jAna karma indriyagaLinda EnEnu mADuva karmagaLu
lakShmI nivAsana pUjeyendu arpisada mAnavanu||6||
dEva gangeyoLu uLLavage durita avaLigaLu unTE vicArise
pAvugaLa BayavunTe vihagAdhipana maMdiradi
jIva kartRutvavanu maredu parAvarESane kartRu eMdaridu
Ava karmava mADidaru lepisavu karmagaLu||7||
Enu mADuva puNya pApagaLu ANe mADuveneMba adhama
hIna karmake pAtra nA puNyakke hariyeMba mAnavanu madhyamanu
dvaMdvake SrInivAsane kartRuvendu
sadAnurAgadi nenedu suKisuvarE narOttamaru||8||
I upAsanegaivaru iLeyoLu dEvategaLu alladalE nararalla
Ava bageyindAdaru avara arcaneyu haripUje
kEvala pratimegaLu eniparu ramA vinOdage
ivara anugrahavE varAnugrahavenisuvudu mukti yOgyarige||9||
tanuve nAneMbuvenu sati suta mane dhanAdigaLu ennadeMbuva
dyunadi modalAda udakagaLe sat tIrthavu eMbuvanu
anala lOhAdi pratIka arcanave dEvara pUje
sujanara manujaru ahudu eMbuvanu gOKaranenipa budharinda||10||
anala sOmArka indu tAra avani surApaga muKya tIrthagaLu
anila gagana manADi indriyagaLigaBimAni enipa suraru
vipaScitara sanmanadi Bajisadeyipparana
pAvanava mADaru tamma pUjeya mADidaru sariyE||11||
kenDa kANade muTTidaru sarikaMDu muTTalu dahisade ippude
punDarIka daLAyatAkShana vimala pada padma
banDuNigaLu endenipa Baktara hinDu nODida mAtradali
tanudiMDugeDahida narana pAvana mALparu A kShaNadi||12||
I nimitta punaH punaH suj~jAnigaLa sahavAsa mADu
kumAnavara kUDi ADadiru laukikake maruLAgi
vainatEya aMsagana sarva sthAnadali tannAma rUpava dhEnisuta sancarisu
itara AlOcaneya biTTu||13||
I naLinajAnDadoLu sarva prANigaLoLagiddu anavarata
vij~jAnamaya vyApAragaLa mADuvanu tiLisadale
Enu kANade sakala karmagaLu Ane mADuveneMba naranu
kuyOni aiduva kartRu hari endavanE muktanaha||14||
kalimalApahaLu enisutiha bAMboLeyoLage sancarisi badukuva
jalacara prANigaLu ballave tIrtha mahimeyanu
halavu bageyali hariya karuNA baladi ballidaru Ada
brahmAnila vipa ISAdi amararu ariyaru anantana amala guNa||15||
SrIlakumi vallaBanu hRutkIlAlajadoLiddu aKiLa cEtana jAlavanu mOhisuva
triguNadi baddharanu mADi
sthUla karmadi ratara mADi svalIlegaLa tiLisadale
BavAdi kulAla cakrada teradi tirugisutihanu mAnavara||16||
vEda SAstra vicAragaidu niShEdha karmava toredu nityadi
sAdhu karmava mALparige svargAdi suKava Iva
aidisuva pApi^^agala nirayava KEda mOda manuShyarige
durvAdigaLige andhantamadi mahA duHKagaLanu uNipa||17||
nirguNa upAsakage guNa saMsarga dOShagaLu Iyadale
apavargadali suKavittu pAlisuvanu kRupAsAndra
durgamanu endenipa traividhyarge triguNAtIta
santata svarga BU narakadali sancAravane mADisuva||18||
mUvaroLagiddaru sariye suKa nOvugaLu saMbandhavAgavu
pAvanake pAvana parAtpara pUrNa suKavanadi
I vanaruha BavAnDadoLu sva kaLEvara tadAkAra mADi parAvarESa
carAcarAtmaka lOkagaLa poreva||19||
I nimitta nirantara svAdhIna kartRutvavanu maredu
EnEnu mADuvudu ella hari oLahorage nelesiddu tAnE mADuvenendu
maddAneyandadi sancarisu
pavamAna vandita ondarekShaNa biTTagala ninna||20||
halavu karmava mADi dEhava baLalisade dinadinadi hRudaya kamala sadanadi
virAjisuva hari mUrtiyane Bajisu
tiLiyade I pUjA prakaraNava Pala supuShpa agrOdaka
SrI tuLasigaLanu arpisalu oppanu vAsudEva sadA||21||
dharaNi nArAyaNanu udakadi turya nAmaka agniyoLu sankaruShaNa Ahvaya
vAyuganu pradyumna aniruddha irutihanu AkASadoLu
mUrereDu rUpava dharisi BUtaga karesuvanu
tannAma rUpadi prajara santaipa||22||
Ganagatanu tAnAgi nArAyaNanu tannAmadali karesuta
vanada garBa udakadi nelesiha vAsudEvAKya
dhvani siDilu sankaruShaNanu mincinoLu SrI pradyumna
vRuShTiya hanigaLoLage aniruddhanippanu varuShaneMdenisi||23||
gRuha kuTuMba dhanAdigaLa sannahagaLanu uLLavarAgi
vihitAvihita dharma sukarmagaLa tiLiyadale nityadali
ahara maithuna nidregoLagAgi iharu sarva prANigaLu
hRudguha nivAsiyanu ariyadale BavadoLage baLaluvaru||24||
jaDaja saMBava Kaga PaNipa kenMjeDeyarinda oDagUDi
rAjisuta aDaviyoLagippanu sadA gOjAdrijanenisi
uDupaninda aBivRuddhigaLa tA koDuta pakShi mRugAhigaLa
kAroDala kAvanu tattadAhvayanu Agi jEvarana||25||
aparimita sanmahima narahari vipinadoLu santaisuvanu
kASyapiyanu aLidava sthaLagaLali sarvatra kESavanu
Kapati gaganadi jalagaLali maha SaParanAmaka
Baktaranu niShkapaTadindali salahuvanu karuNALu dinadinadi||26||
kAraNAntaryAmi sthUla avatAra vyAptAMSa Adi rUpake
sAra SuBa pravivikta Ananda sthUla nissAra
Aru rasagaLanu arpisalparige I rahasyava pELade
sadApAra mahimana rUpa guNagaLa nenedu suKisutiru||27||
jalagata uDupana amala biMbava meluvevu eMba ati haruShadindali
jalacara prANigaLu nityadi yatnagaivante
haladharAnuja BOgya rasagaLa neleyanariyade pUjisuta
haMbalisuvaru puruShArthagaLa satkulajaru Avendu||28||
dEva RuShi gandharva pitRu nara dEva mAnava danuja gO aja
KarAvi modalAda aKiLa cEtana BOgya rasagaLanu
yAvadavayavagaLoLagiddu ramAvaranu svIkaripa
yAvajjIva gaNake svayOgya rasagaLanu Ivanu endendu||29||
oraTu buddhiya biTTu laukika haraTegaLa nIDADi
kAncana paraTi lOShTa AdigaLu samavendaridu nityadali
puruTa garBAnDa udaranu satpuruShanu endenisi
ellaroLagiddu uruTa karmava mALpanu endu aDigaDige nenevutiru||30||
BUtaLadi janarugaLu marmaka mAtugaLanADidare sahisade
GAtisuvaru ati kOpadindali heccaripa teradi
mAtuLAntaka jAra hE navanIta cOranenalu
tanna nikEtanadoLiTTu avara santaisuvanu karuNALu||31||
harikathAmRuta sAravidu santaru sadA cittaisuvudu
niShThurigaLige piSunarige ayOgyarige idanu pELadalE
niruta sadBaktiyali Bagavat caritegaLa konDADi higguva
parama Bagavat dAsarige tiLisuvudu I rahasya||32||
satya sankalpanu sadA Enu ittade puruShArthaveodaridu
atyadhika santOShadiM nenevutta Bunjipudu
nitya suKa saMpUrNa parama suhRuttama jagannAtha viThala
battisi BavAMbudhiya citsuKa vyakti koDutippa||33||
********* *
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಸಂಧಿ
(ಸಂಧಿ --೧೩).
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ
ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಪೇಳುವೆ
ಪರಮಭಗವದ್ಭಕ್ತರಿದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು//
೫--
ವಾಸುದೇವನ ಗುಣಸಮುದ್ರದೊ--
ಳೀಸಬಲ್ಲವ ಭವಸಮುದ್ರಾ-
ಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ದಾಟುವನು ಶೀಘ್ರದಲಿ ಜಗದೊಳಗೆ/
ಬೇಸರದೆ ದುರ್ವಿಷಯಗಳ ಅಭಿ-
ಲಾಷದಲಿ ಬಳಲುವವ ನಾನಾ-
ಕ್ಲೇಶಗಳನನುಭವಿಪ ಭಕ್ತಿ ಸುಮಾರ್ಗ ಕಾಣದಲೆ//.
ಶ್ರೀ ಹರಿ ಯ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಯಿಂದ ಸಂಸಾರ ಪರಿಹಾರ ವಾಗುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸುವುದು ಮಹತ್ವ ದ್ದಾಗಿದೆ.
ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನಾದ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಯ ಗುಣ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಈಜಲು ಬಲ್ಲವನು ಸಂಸಾರ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಬೇಗನೇ ದಾಟುವನು.
ಶ್ರೀ ಹರಿಯ ಗುಣಗಳ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ತ್ರಿಗುಣ ಮಯವಾದ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಪಾರುಮಾಡಲು ಉತ್ತಮ
ಸಾಧನೆ ಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ದಾಸರು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಈಜಿದವನಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ಈಜುವುದು ಕಠಿಣವಲ್ಲ.
ಅದರಂತೆ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಯ ಮಹಾಗುಣ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಈಜಬಲ್ಲವನಿಗೆ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಪಾರಾಗುವುದು ಕಷ್ಟವೇನಲ್ಲ.
ಈಜಲು ಉಸಿರು ಹಿಡಿಯುವುದು ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ
ಶ್ರೀ ಹರಿ ಯ ಗುಣ ಗಳನ್ನು ಅರಿಯಲು ವಾಯುದೇವರ ಮತ ಅಂದರೆ ಪ್ರಾಣ ತತ್ವ ವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ ವೆಂದು ಅರ್ಥ.
ಅಲ್ಲದೇ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಯ ಗುಣ ಚಿಂತನೆ ಯನ್ನು ಮಾಡದವರಿಗೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಬಗೆ ಬಗೆಯ ದುಃಖ ಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಯನ್ನೂ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
//ಶ್ರೀ ಹರಿ ಸಮರ್ಪಣೆ//.
*************
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ--
ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಸಂಧಿ--೧೩ನೇಸಂಧಿ.
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ
ಕರುಣಾದಿಂದಾಪನಿತು ಪೇಳುವೆ
ಪರಮಭಗವ್ಭಕ್ತ ರಿದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು//.
೧೮--
ನಿರ್ಗುಣೋಪಾಸಕಗೆ ಗುಣ ಸಂ-
ಸರ್ಗ ದೋಷಗಳೀಯದಲೆ ಅಪ-
ವರ್ಗದಲಿ ಸುಖವಿತ್ತು ಪಾಲಿಸುವನು ಕೃಪಾಸಾಂದ್ರ/
ದುರ್ಗಮನು ಎಂದೆನಿಪ ತ್ರೈವಿ-
ದ್ಯರ್ಗೆ ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ ಸಂತತ
ಸ್ವರ್ಗ ಭೂ ನರಕದಲಿ ಸಂಚಾರವನೆ ಮಾಡಿಸುವ//೧೮//
೧೯--
ಮೂವರೊಳಗಿರ್ದರು ಸರಿಯೆ ಸುಖ-
ನೋವುಗಳ ಸಂಬಂಧ ವಾಗವು
ಪಾವನಕೆ ಪಾವನ ಪರಾತ್ಪರ ಪೂರ್ಣಸುಖವನಧಿ/
ಈ ವನರುಹಭವಾಂಡದೊಳು ಸ್ವಕ--
ಳೇವರ ತದಾಕಾರ ಮಾಡಿ ಪ-
ರಾವರೇಶ ಚರಾಚರಾತ್ಮಕ ಲೋಕಗಳ ಪೊರೆವ//೧೯//.
ಸತ್ವ ರಜ ಮತ್ತು ತಮೋ ಗುಣಗಳಿಗೆ ರಹಿತನಾದವನು
ಶ್ರೀ ಹರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತ ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಯು ಆ ಗುಣತ್ರಯಗಳ ಬಂಧನ ರೂಪವಾದ ಸಂಸಾರ ವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವವನು ಶ್ರೀ ಹರಿ ಯಾದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ಗುಣ ನೆಂದು ಶ್ರೀ ಹರಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು.
ಶ್ರೀ ಹರಿ ಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಬರೀ ಯಜ್ಞಾದಿ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪೂಜಿಸುವ ಜನರಿಗೆ
ತ್ರಿಗುಣಾತೀತ ನಾದ ಹರಿಯು ತ್ರೈವಿದ್ಯರಾದವರಿಗೆ ಸಂತತ ಸ್ವರ್ಗ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ಮಾಡಿಸುವನು.ಅವರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ.
ಶ್ರೀ ಹರಿ ಯು ತ್ರಿಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಅವನು ಪಾವನಕ್ಕೆ ಪಾವನ,ಉತ್ತಮರಿಗಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮ ಪೂರ್ಣ ಸುಖಸಾಗರ.
ಅವನಿಗೆ ಅವರ ಗುಣ ದೋಷಗಳು ಸಂಬಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ
ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಅವುಗಳ ರೂಪಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪರಾವರೇಶ ನಾದ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಯು ಸ್ಥಾವರ ಜಂಗಮಾತ್ಮಕ ವಾದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವನು.
(ಪರಾವರೇಶ ಎಂದರೆ ಪರಾವರನೂ,ಈಶನೂ ಆದ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಎಂಬುದು ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಗಳು ಅವರು ಸರ್ವೋತ್ತಮ ನಾದ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೀ ಹರಿಗೆ ಪರಾವರೇಶ
ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ).
ಹೀಗೆ ಶ್ರೀ ಹರಿಯ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಯಿಂದ ಶ್ರೀ ಹರಿಯು ನಿರ್ಗುಣ, ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ನೆಂದು ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
//ಶ್ರೀ ಹರಿ ಸಮರ್ಪಣೆ//.
**********
No comments:
Post a Comment