.ರಾಗ ಸಿಂಹೇಂದ್ರಮಧ್ಯಮ
Audio by Mrs. Nandini Sripad
CLICK-> INDEX ದೇವರನಾಮ ಕೇಳಿ ಕಲಿಯಲು ಲಿಂಕ್ LINKS TO LEARN DEVARANAMA
or just scroll down for other devaranama
ರಚನೆ : ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸರು
for saahitya click ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಸಂಧಿ 1 to 32
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ,
ಮಾತೃಕಾ ಸಂಧಿ 9 (ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತ ಸಂಧಿ) (ಸಂಧಿ 9)
ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ ಗುರುಗಳ ಕರುಣದಿಂದಾಪನಿತು ಕೇಳುವೆ
ಪರಮ ಭಗವದ್ಭಕ್ತರು ಇದನಾದರದಿ ಕೇಳುವುದು||
ಹರಿಯೆ ಪಂಚಾಶದ್ವರ್ಣ ಸುಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತ ಪ್ರಚಯ
ಸ್ವರಿತ ಸಂಧಿ ವಿಸರ್ಗ ಬಿಂದುಗಳೊಳಗೆ ತದ್ವಾಚ್ಯ ಇರುವ
ತನ್ನಾಮ ರೂಪಗಳರಿತು ಉಪಾಸನೆಗೈವರು ಇಳೆಯೊಳು
ಸುರರೆ ಸರಿ ನರರಲ್ಲ ಅವರು ಆಡುವುದೇ ವೇದಾರ್ಥ||1||
ಈಶನಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಭಗವದ್ದಾಸರಲಿ ಸದ್ಭಕ್ತಿ ವಿಷಯ ನಿರಾಶೆ
ಮಿಥ್ಯಾ ವಾದದಲಿ ಪ್ರದ್ವೇಷ ನಿತ್ಯದಲಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲಿ
ರಮೇಶನು ಇಹನೆಂದು ಅರಿದು ಅವರ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳ ಪೂರೈಸುವುದೆ
ಮಹಾಯಜ್ಞೆ ಹರಿಪೂಜೆ||2||
ತ್ರಿದಶ ಏಕಾತ್ಮಕನು ಎನಿಸಿ ಭೂ ಉದಕ ಶಿಖಿಯೊಳು ಹತ್ತು ಕರಣದಿ
ಅಧಿಪರು ಎನಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣ ಆದಿತ್ಯರೊಳು ನೆಲೆಸಿ
ವಿದಿತನಾಗಿದ್ದು ಅನವರತ ನಿರವಧಿಕ ಮಹಿಮನು
ಸಕಲ ವಿಷಯವ ನಿಧನ ನಾಮಕ ಸಂಕರುಷಣ ಅಹ್ವಯನು ಸ್ವೀಕರಿಪ||3||
ದೈಹಿಕ ದೈಶಿಕ ಕಾಲಿಕತ್ರಯ ಗಹನ ಕರ್ಮಗಳುಂಟು
ಇದರೊಳು ವಿಹಿತ ಕರ್ಮಗಳರಿತು ನಿಷ್ಕಾಮಕನು ನೀನಾಗಿ
ಬೃಹತಿ ನಾಮಕ ಭಾರತೀಶನ ಮಹಿತರೂಪವ ನೆನೆದು ಮನದಲಿ
ಅಹರ್ ಅಹರ್ ಭಗವಂತಗರ್ಪಿಸು ಪರಮ ಭಕುತಿಯಲಿ||4||
ಮೂರುವಿಧ ಕರ್ಮಗಳ ಒಳಗೆ ಕಂಸಾರಿ ಭಾರ್ಗವ ಹಯವದನ
ಸಂಪ್ರೇರಕನು ತಾನಾಗಿ ನವರೂಪಂಗಳನು ಧರಿಸಿ
ಸೂರಿ ಮಾನವ ದಾನವರೊಳು ವಿಕಾರ ಶೂನ್ಯನು ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿ
ಸಾರಭೋಕ್ತನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಕೊಡುತ ಇಪ್ಪ ಜೀವರಿಗೆ||5||
ಅನಳ ಪಕ್ವವ ಗೈಸಿದ ಅನ್ನವ ಅನಳನೊಳು ಹೋಮಿಸುವ ತೆರದಂತೆ
ಅನಿಮಿಶೇಷನು ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿದಖಿಳ ಕರ್ಮಗಳ ಮನವಚನ ಕಾಯದಲಿ ತಿಳಿದು
ಅನುದಿನದಿ ಕೊಡು ಶಂಕಿಸದೆ ವೃಜಿನ ಅರ್ದನ
ಸದಾ ಕೈಕೊಂಡು ಸಂತೈಸುವನು ತನ್ನವರ||6||
ಕುದುರೆ ಬಾಲದ ಕೊನೆಯ ಕೂದಲು ತುದಿ ವಿಭಾಗವ ಮಾಡಿ ಶತವಿಧವು
ಅದರೊಳೊಂದನು ನೂರು ಭಾಗವ ಮಾಡಲು ಎಂತಿಹುದೋ
ವಿಧಿ ಭವಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದಿವಿಜರ ಮೊದಲು ಮಾಡಿ
ತೃಣಾಂತ ಜೀವರೊಳಧಿಕ ನ್ಯೂನತೆಯಿಲ್ಲವು ಎಂದಿಗೂ ಜೀವ ಪರಮಾಣು||7||
ಜೀವನ ಅಂಗುಷ್ಠ ಆಗ್ರಾ ಮೂರುತಿ ಜೀವನ ಅಂಗುಟ ಮಾತ್ರ ಮೂರುತಿ
ಜೀವನ ಪ್ರಾದೇಶ ಜೀವಾಕಾರ ಮೂರ್ತಿಗಳು
ಎವಮಾದಿ ಅನಂತ ರೂಪದಿ ಯಾವತ್ ಅವಯವಗಳೊಳು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಕಾವ
ಕರುಣಾಳುಗಳ ದೇವನು ಈ ಜಗತ್ರಯವ||8||
ಬಿಂಬ ಜೀವ ಅಂಗುಷ್ಠ ಮಾತ್ರದಿ ಇಂಬುಗೊಂಡಿಹ ಸರ್ವರೊಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಬರದಿ
ಹೃತ್ಕಮಲ ಮಧ್ಯ ನಿವಾಸಿಯೆಂದೆನಿಸಿ
ಎಂಬರು ಈತಗೆ ಕೋವಿದರು ವಿಶ್ವಂಭರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಜ್ಞ
ಭಟಕ ಕುಟುಂಬಿ ಸಂತೈಸುವನು ಈ ಪರಿ ಬಲ್ಲ ಭಜಕರನು||9||
ಪುರುಷನಾಮಕ ಸರ್ವ ಜೀವರೊಳಿರುವ ದೇಹ ಆಕಾರ ರೂಪದಿ
ಕರುಣ ನಿಯಾಮಕ ಹೃಷೀಕಪನು ಇಂದ್ರಿಯಂಗಳಲಿ
ತುರಿಯ ನಾಮಕ ವಿಶ್ವ ತಾ ಹನ್ನೆರಡು ಬೆರಳುಳಿದು ಉತ್ತಮಾಂಗದಿ
ಎರಡಧಿಕ ಎಪ್ಪತ್ತು ಸಾವರಿಯಾ ನಾಡಿಯೊಳಗಿಪ್ಪ||10||
ವ್ಯಾಪಕನು ತಾನಾಗಿ ಜೀವ ಸ್ವರೂಪ ದೇಹದ ಒಳಹೊರಗೆ ನಿರ್ಲೇಪನು ಆಗಿಹ
ಜೀವಕೃತ ಕರ್ಮಗಳನು ಆಚರಿಸಿ
ಶ್ರೀ ಪಯೋಜಭವ ಈರರಿಂದ ಪ್ರದೀಪವರ್ಣ ಸ್ವಮೂರ್ತಿ ಮಧ್ಯಗ ತಾ ಪೊಳೆವ
ವಿಶ್ವಾದಿ ರೂಪದಿ ಸೇವೆ ಕೈಕೊಳುತ||11||
ಗರುಡ ಶೇಷ ಭವಾದಿ ನಾಮವ ಧರಿಸಿ ಪವನ
ಸ್ವರೂಪ ದೇಹದಿ ಕರಣ ನಿಯಾಮಕನು ತಾನಾಗಿಪ್ಪ ಹರಿಯಂತೆ
ಸರಸಿಜಾಸನ ವಾಣಿ ಭಾರತಿ ಭರತನಿಂದ ಒಡಗೂಡಿ
ಲಿಂಗದಿ ಇರುತಿಹನು ಮಿಕ್ಕ ಆದಿತೇಯರಿಗೆ ಇಲ್ಲವು ಆಸ್ಥಾನ||12||
ಜೀವನಕೆ ತುಷದಂತೆ ಲಿಂಗವು ಸಾವಕಾಶದಿ ಪೊಂದಿ ಸುತ್ತಲು
ಪ್ರಾವರಣ ರೂಪದಲಿ ಇಪ್ಪುದು ಭಗವದಿಚ್ಚೆಯಲಿ
ಕೇವಲ ಜಡ ಪ್ರಕೃತಿಯಿದಕೆ ಅಧಿದೇವತೆಯು ಮಹಾಲಕುಮಿಯೆನಿಪಳು
ಆ ವಿರಜೆಯ ಸ್ನಾನ ಪರಿಯಂತರದಿ ಹತ್ತಿಹುದು||13||
ಆರಧಿಕ ದಶಕಳೆಗಳು ಉಳ್ಳ ಶರೀರವು ಅನಿರುದ್ಧಗಳ ಮಧ್ಯದಿ ಸೇರಿ ಇಪ್ಪದು
ಜೀವ ಪರಮಾಚ್ಚಾದಿಕ ದ್ವಯವು
ಬಾರದಂದದಿ ದಾನವರನು ಅತಿ ದೂರಗೈಸುತ ಶ್ರೀಜನಾರ್ಧನ
ಮೂರು ಗುಣದೊಳಗಿಪ್ಪನು ಎಂದಿಗು ತ್ರಿವೃತುಯೆಂದೆನಿಸಿ||14||
ರುದ್ರ ಮೊದಲಾದ ಅಮರರಿಗೆ ಅನಿರುದ್ಧ ದೇಹವೆ ಮನೆಯೆನಿಸುವುದು
ಇದ್ದು ಕೆಲಸವ ಮಾಡರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಇತ್ತ ಸ್ಥೂಲದಲಿ ಕ್ರುದ್ಧ ಅಖಿಲ ದಿವಿಜರು
ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಲಿ ದ್ವಂದ್ವ ಕರ್ಮ ಸಮೃದ್ಧಿಗಳನು
ಆಚರಿಸುವರು ಪ್ರಾಣೇಶನ ಆಜ್ಞೆಯಲಿ||15||
ಮಹಿಯೊಳಗೆ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ ತೀರ್ಥವು ತುಹಿನ ವರುಷ ವಸಂತಕಾಲದಿ
ದಹಿಕ ದೈಶಿಕ ಕಾಲಿಕ ತ್ರಯ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳ
ದ್ರುಹಿಣ ಮೊದಲಾದ ಅಮರರು ಎಲ್ಲರ ವಹಿಸಿಸ್ ಗುಣಗಳನು ಅನುಸರಿಸಿ
ಸನ್ನಿಹಿತರು ಆಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲರೊಳು ಮಾಡುವರು ವ್ಯಾಪಾರ||16||
ಕೇಶ ಸಾಸಿರ ವಿಧ ವಿಭಾಗವಗೈಸಲು ಎನತು ಅನಿತಿಹ ಸುಷುಮ್ನವು
ಆ ಶಿರಾಂತದಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿಹುದು ಈ ದೇಹಮಧ್ಯದಲಿ
ಆ ಸುಷುಮ್ನಕೆ ವಜ್ರಕಾರ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಿನೀ ವೈದ್ಯುತಿಗಳಿಹವು
ಪ್ರದೇಶದಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕೆ ಉತ್ತರ ಪೂರ್ವ ದಕ್ಷಿಣಕೆ||17||
ಆ ನಳಿನ ಭವ ನಾಡಿಯೊಳಗೆ ತ್ರಿಕೋಣ ಚಕ್ರವು ಇಪ್ಪುದು
ಅಲ್ಲಿ ಕೃಶಾನು ಮಂಡಲ ಮಧ್ಯಗನು ಸಂಕರುಷಣ ಆಹ್ವಯನು
ಹೀನ ಪಾಪಾತ್ಮಕ ಪುರುಷನ ದಹಾನ ಗೈಸುತ ದಿನದಿನದಿ
ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಶ್ರೀವಾಸುದೇವನ ಐದಿಸುವ ಕರುಣಿ||18||
ಮಧ್ಯ ನಾಡಿಯ ಮಧ್ಯದಲಿ ಹೃತ್ಪದ್ಮ ಮೂಲದಿ ಮೂಲಪತಿ ಪದಪದ್ಮ
ಮೂಲದಲಿ ಇಪ್ಪ ಪವನನ ಪಾದಮೂಲದಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿಹ ಜೀವ
ಲಿಂಗಾನಿರುದ್ಧ ದೇಹ ವಿಶಿಷ್ಟನಾಗಿ
ಕಪರ್ದಿ ಮೊದಲಾದ ಅಮರರು ಎಲ್ಲರು ಕಾದುಕೊಂಡಿಹರು||19||
ನಾಳ ಮಧ್ಯದಲಿ ಇಪ್ಪ ಹೃತ್ಕೀಲಾಲಜದೊಳಿಪ್ಪ ಅಷ್ಟದಳದಿ
ಕುಲಾಲ ಚಕ್ರದ ತೆರದಿ ಚರಿಸುತ ಹಂಸನಾಮಕನು
ಕಾಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಯೆಣ್ದೆಸೆ ಪಾಲಕರ ಕೈಸೇವೆಗೊಳುತ ಕೃಪಾಳು
ಅವರಭಿಲಾಷೆಗಳ ಪೂರೈಸಿ ಕೊಡುತಿಪ್ಪ||20||
ವಾಸವಾನುಜ ರೇಣುಕಾತ್ಮಜ ದಾಶರಥಿ ವೃಜಿನ ಅರ್ದನ ಅಮಲ ಜಲಾಶಯ ಆಲಯ
ಹಯವದನ ಶ್ರೀಕಪಿಲ ನರಸಿಂಹ
ಈ ಸುರೂಪದಿ ಅವರವರ ಸಂತೋಷ ಬಡಿಸುತ ನಿತ್ಯ ಸುಖಮಯ
ವಾಸವಾಗಿಹ ಹೃತ್ಕಮಲದೊಳು ಬಿಂಬನು ಎಂದೆನಿಸಿ||21||
ಸುರಪನ ಆಲಯಕೆ ಐದಿದರೆ ಮನವು ಎರಗುವುದು ಸತ್ಪುಣ್ಯ ಮಾರ್ಗದಿ
ಬರಲು ವಹ್ನಿಯ ಮನೆಗೆ ನಿದ್ರೆ ಆಲಸ್ಯ ಹಸಿ ತೃಷೆಯು
ತರಣಿ ತನಯ ನಿಕೇತನದಿ ಸಂಭರಿತ ಕೋಪಾಟೋಪ ತೋರುವುದು
ಅರವಿದೂರನು ನಿರ್ಋತಿಯಲಿರೆ ಪಾಪಗಳ ಮಾಳ್ಪ||22||
ವರುಣನಲ್ಲಿ ವಿನೋದ ಹಾಸ್ಯವು ಮರುತನೊಳು ಗಮನಾಗಮನ
ಹಿಮಕರ ಧನಾಧಿಪರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಜನಿಸುವುದು
ಹರನ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಗೋ ಧನ ಧರಣಿ ಕನ್ಯಾದಾನಗಳು
ಒಂದರಘಳಿಗೆ ತಡೆಯದಲೇ ಕೊಡುತಿಹ ಚಿತ್ತ ಪುಟ್ಟುವುದು||23||
ಹೃದಯದೊಳಗೆ ವಿರಕ್ತಿ ಕೇಸರಕೆ ಒದಗೆ ಸ್ವಪ್ನ ಸುಷುಪ್ತಿ ಲಿಂಗದಿ
ಮಧುಹ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಾರೆ ಜಾಗ್ರತೆಯು ಪುಟ್ಟುವುದು
ಸುದರುಶನ ಮೊದಲಾದ ಅಷ್ಟ ಆಯುಧವ ಪಿಡಿದು
ದಿಶಾಧಿಪತಿಗಳ ಸದನದಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ ಈಪರಿ ಬುದ್ಧಿಗಳ ಕೊಡುವ||24||
ಸೂತ್ರನಾಮಕ ಪ್ರಾಣಪತಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಸಂಪ್ರತಿಪಾದ್ಯನು ಆಗಿ ಈ ಗಾತ್ರದೊಳು ನೆಲೆಸಿರಲು
ತಿಳಿಯದೆ ಕಂಡ ಕಂಡಲ್ಲಿ ಧಾತ್ರಿಯೊಳು ಸಂಚರಿಸಿ
ಪುತ್ರ ಕಳತ್ರ ಸಹಿತ ಅನುದಿನದಿ
ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ ಯಾತ್ರೆಯ ಮಾಡಿದೆವು ಎಂದೆನುತ ಹಿಗ್ಗುವರು||25||
ನಾರಸಿಂಹ ಸ್ವರೂಪದೊಳಗೆ ಶರೀರ ನಾಮದಿ ಕರೆಸುವನು
ಹದಿನಾರು ಕಳೆಗಳು ಉಳ್ಳ ಲಿಂಗದಿ ಪುರುಷ ನಾಮಕನು
ತೋರುವನು ಅನಿರುದ್ಧದೊಳು ಶಾಂತೀರಮಣ ಅನಿರುದ್ಧ ರೂಪದಿ
ಪ್ರೇರಿಸುವ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಸ್ಥೂಲ ಕಳೇವರದೊಳಿದ್ದು||26||
ಮೊದಲು ತ್ವಕ್ಚರ್ಮಗಳು ಮಾಂಸವು ರುಧಿರ ಮೇದೋ ಮಜ್ಜನವು ಅಸ್ಥಿಗಳು
ಇದರೊಳಗೆ ಏಕ ಊನ ಪಂಚಾಶತ್ ಮರುದ್ಗಣವು
ನಿಧನ ಹಿಂಕಾರಾದಿ ಸಾಮಗ ಅದರ ನಾಮದಿ ಕರೆಸುತ
ಒಂಭತ್ತಧಿಕ ನಾಲ್ವತ್ತು ಎನಿಪ ರೂಪದಿ ಧಾತುಗಳೊಳಿಪ್ಪ||27||
ಸಪ್ತಧಾತುಗಳ ಒಳ ಹೊರಗೆ ಸಂತಪ್ತ ಲೋಹಗತ ಅಗ್ನಿಯಂದದಿ
ಸಪ್ತ ಸಾಮಗನು ಇಪ್ಪ ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಕೋಶದೊಳು
ಲಿಪ್ತನಾಗದೆ ತತ್ತತ್ತಾಹ್ವಯ ಕ್ಲುಪ್ತಭೋಗವ ಕೊಡುತ
ಸ್ವಪ್ನ ಸುಷುಪ್ತಿ ಜಾಗ್ರತೆಯೀವ ತೈಜಸ ಪ್ರಾಜ್ಞ ವಿಶ್ವಾಖ್ಯ||28||
ತೀವಿಕೊಂಡಿಹವು ಅಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜ ಕಳೇವರದಿ ಅಂಗುಳಿಯ ಪರ್ವದ ಟಾವಿನಲಿ
ಮುನ್ನೂರು ಅರವತ್ತು ಎನಿಪ ತ್ರಿಸ್ಥಳದಿ
ಸಾವಿರದ ಎಂಭತ್ತು ರೂಪವ ಕೋವಿದರು ಪೇಳುವರು ದೇಹದಿ
ದೇವತೆಗಳ ಒಡಗೂಡಿ ಕ್ರೀಡಿಸುವನು ರಮಾರಮಣ||29||
ಕೀಟ ಪೇಶಸ್ಕಾರ ನೆನವಿಲಿ ಕೀಟ ಭಾವವ ತೊರೆದು ತದ್ವತ್
ಖೇಟ ರೂಪವನು ಐದಿಯಾಡುವ ತೆರದಿ
ಭಕುತಿಯಲಿ ಕೈಟಭಾರಿಯ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಭವಾಟವಿಯನು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಿಂದಲಿ ದಾಟಿ
ಸಾರೂಪ್ಯವನು ಐದುವರು ಅಲ್ಪ ಜೀವಿಗಳು||30||
ಈ ಪರೀ ದೇಹದೊಳು ಭಗವದ್ರೂಪಗಳ ಮರೆಯದಲೆ ಮನದಿ
ಪದೊಪದೇ ಭಕುತಿಯಲಿ ಸ್ಮರಿಸುತಲಿಪ್ಪ ಭಕುತರನಾ
ಗೋಪತಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ ಸಮೀಪಗನು ತಾನಾಗಿ
ಸಂತತ ಸಾಪರೋಕ್ಷಿಯ ಮಾಡಿ ಪೊರೆವನು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ||31||
***
Verse 1
hariye pañcāśadvarna susvaravu udāttānudātta pracaya |
svarita sandhi visarga bindugoḷoḷage tadvācya iruva |
tannāma rūpagaḷaritu upāsanegaivvaru iḷeyoḷu |
surare sari nararalla avaru āḍuvudē vēdārtha ||1||
Verse 2
īśanali vijñāna bhagavaddāsarali sadbhakti viṣaya nirāśe |
mithyā vādadali pradvēṣa nityadali ī samasta prāṇigaḷali |
ramēśanu ihanendu aridu avara abhilāṣegaḷa pūraisu vude |
mahāyajñe haripūje ||2||
Verse 3
tridaśa ēkātmakanu enisi bhū udaka śikhiyoḷu hattu karaṇadi |
adhiparu enisuva mukhya prāṇa ādityaroḷu nelesi |
viditanāgiddū anavarata niravadhika mahimanu |
sakala viṣayava nidhana nāmaka saṅkaruṣaṇa ahvayanu svīkaripa ||3||
Verse 4
daihika daiśika kālikatraya gahana karmagaḷuṇṭu |
idaroḷu vihita karmagaḷaritu niṣkāmakanu nīnāgi |
br̥hati nāmaka bhāratīśana mahitarūpava nenedu manadali |
ahar ahar bhagavantagarpisu parama bhakutiyali ||4||
Verse 5
mūruvidha karmagaḷa oḷage kaṁsāri bhārgava hayavadana |
saṁprērakanu tānāgi navarūpangaḷanu dharisi |
sūri mānava dānavaroḷu vikāra śūnyanu māḍi māḍisi |
sārabhōktanu svīkarisi koḍuta ippa jīvarige ||5||
Verse 6
anaḷa pakvava gaisida annava anaḷanoḷu hōmisuva teradante |
animiśēṣanu māḍi māḍisidakhila karmagaḷa manavacana kāyadali tiḷidu |
anudinaldi koḍu śaṅkisade vr̥jina ardana |
sadā kaikonḍu santaisuvanu tannavara ||6||
Verse 7
kudure bālada koneya kūdalu tudi vibhāvava māḍi śatavidhavu |
adaroḷondanu nūru bhāgava māḍalu entihudō |
vidhi bhavādi samasta divijara modalu māḍi |
tr̥ṇānta jīveroladhika nyūnatēyillavu endigū jīva paramāṇu ||7||
Verse 8
jīvana aṅguṣṭha āgrā mūrutī jīvana aṅguṭa mātra mūrutī |
jīvana prādēśa jīvākāra mūrtigaḷu |
evamādi ananta rūpadi yāvat avayavagaḷoḷu vyāpisi kāva |
karuṇāḷugaḷa dēvanu ī jagatrayava ||8||
Verse 9
biṁba jīva aṅguṣṭha mātradi imbugoṇḍiha sarvaroḷu sūkṣma ambaradi |
hr̥tkamala madhya nivāsiyendenisi |
embaru ītage kōvidaru viśvambharātmaka prājña |
bhaṭaka kuṭuṁbi santaisuvanu ī pari balla bhajakarana ||9||
Verse 10
puruṣanāmaka sarva jīvaroḷiruvudēha ākāra rūpadi |
karuṇa niyāmaka hr̥ṣīkapana indriyaṅgaḷali |
turiyā nāmaka viśva tā hanneradu beraḷuḷidu uttamāṅgadi |
eraḍadhika eppattu sāvariyā nāḍiyoḷagippa ||10||
Verse 11
vyāpakanu tānāgi jīva svarūpa dēhada oḷahorage nirlēpanu āgiha |
jīvakr̥ta karmagaḷanu ācharisi |
śrī payōjabhava īrarinda pradīpavarṇa svamūrti madhyaga tā poḷeva |
viśvādi rūpadi sēve kaikolu ta ||11||
Verse 12
garuḍa śēṣa bhavādi nāmava dharisi pavana |
svarūpa dēhadi karaṇa niyāmakanu tānāgippa hariyante |
sarasijāsana vāṇī bhāratī bharataninda oḍagūḍi |
liṅgadi irutihanu mikka āditēyarige illavu āsthāna ||12||
Verse 13
jīvanake tuṣadante liṅgavu sāvakāśadi pondi suttalu |
prāvaraṇa rūpadali ippudu bhagavadicceyali |
kēvala jaḍa prakr̥tiyidake adhidēvatēyu mahālakumiyenipaḷu |
ā virajeya snāna pariyantaradi hattihudu ||13||
Verse 14
āradhika daśakaḷegaḷu uḷḷa śarīravu aniruddhagaḷa madhyadi sēri ippadu |
jīva paramācchādika dvayavu |
bārādandadi dānavaranu ati dūragaisuta śrījānardana |
mūru guṇadoḷagippanu endigu trivrutuyendenisi ||14||
Verse 15
rudra modalāda amararige aniruddha dēhavē maneyennisuvudu |
iddu kelasava māḍaru alliṁda itta sthūladali kr̥udda akhila divijaru |
paraspara spardheyindali dvandva karma samr̥ddhigaḷanu |
ācharisuvaru prāṇēśana ājñeyali ||15||
Verse 16
mahiyoḷage sukṣētra tīrthavu tuhina varuṣa vasantakāladi |
dahika daiśika kālika traya dharmakarmagaḷa |
druhiṇa modalāda amararu ellara vahisis guṇagaḷanu anusarisi |
sannihitaru āgiddū ellaroḷu māḍuvaru vyāpāra ||16||
Verse 17
kēśa sāsira vidha vibhāgavagaisalu enatu anitihasuṣumnavu |
ā śirāntadi vyāpasi hudu ī dēhamadhyadali |
ā suṣumnake vajrakārya prakāśinī vaidyutigalihavu |
pradēśadali paścimake uttarapūrva dakṣiṇake ||17||
Verse 18
ā naḷina bhava nāḍiyoḷage trikōṇa cakravu ippudu |
alli kr̥śānu maṇḍala madhyaganu saṅkaruṣaṇa āhvayanu |
hīna pāpātmakapu ruṣana dahāna gaisuta dinadinadi |
vijñānamaya śrīvāsudēvana aidisuva karuṇi ||18||
Verse 19
madhya nāḍiya madhyadali hr̥tpadma mūladi mūlapati padapadma |
mūladali ippa pavanana pādamūladali hoṁdikoṁḍiha jīva |
liṅgānirud'dha dēha viśiṣṭanāgi |
kapardi modalāda amararu ellaru kādukoṁḍiharu ||19||
Verse 20
nāḷa madhyadali ippa hr̥tkīlālajadoḷippa aṣṭadaḷadi |
kulāla cakrada teradi carisuta haṁsanāmakanu |
kāla kālagaḷalli yeṇḍese pālakara kaisivegolu ta kr̥pāḷu |
avarabhilāṣegaḷa pūraisikoḍutippa ||20||
Verse 21
vāsavānuja rēṇukātmaja dāśarathi vr̥jina ardana amala jalāśaya ālaya |
hayavadana śrīkapila narasiṁha |
ī surūpadi avaravara santōṣa baḍisuta nitya sukhamaya |
vāsavāgiha hr̥tkamaladoḷu biṁbanu endenisi ||21||
Verse 22
surapana ālayake aididare manavu eraguvudu satpuṇya mārgadi |
baralu vahniya manēge nidre ālāsya hasi tr̥ṣeyu |
taraṇi tanaya nikētanadi saṁbharita kōpāṭōpa tōruvudu |
aravidūranu nirr̥tiyalire pāpagala māḷpa ||22||
Verse 23
varuṇanalli vinōda hāsyavu marutan oḷu gamanāgamana |
himakara dhanādhiparalli dharmada janisuvudu |
harana mandiradalli gō dhana dharaṇi kanyādānagaḷu |
oṁdaraghaḷige taḍeyadalē koḍutiha citta puṭṭuvudu ||23||
Verse 24
hr̥dayadoḷage virakti kēsarake odage svapna suṣupti liṅgadi |
madhuha karṇikēyalli bārē jāgrateyu puṭṭuvudu |
sudaruśana modalāda aṣṭa āyudhava piḍidu |
diśādhipatigaḷa sadanadali saṁcarisuta īpari buddhigaḷa koḍuva ||24||
Verse 25
sūtranāmaka prāṇapati gāyatri saṁpratipādyanu āgi ī gātradoḷu nelēsiralu |
tiḷiyade kaṇḍa kaṇḍalli dhātriyoḷu saṁcarisi |
putra kaḷatra sahita anudinadi |
tīrthakṣētra yātreya māḍidevu endenuta higguvaru ||25||
Verse 26
nārasiṁha svarūpad oḷage śarīra nāmadi karesuvanu |
hadināru kaḷegaḷu uḷḷa liṅgadi puruṣa nāmakanu |
tōruvanu anirud'dhadoḷu śāntīramaṇa anirud'dha rūpadi |
prērisuva pradyumna sthūla kaḷēvaradoḷiddu ||26||
Verse 27
modalu tvakcarmagaḷu māṁsavu rudhira mēdō majjanavu asthigaḷu |
idaroḷage ēka ūnapañcāśat marudgaṇavu |
nidhana hiṅkārādi sāmaga adara nāmadi karesuta |
oṁbattadhika nālvattu enipa rūpadi dhātugoḷippa ||27||
Verse 28
saptadhātugaḷa oḷa horage santapta lōhagata agniyandadi |
sapta sāmaganu ippa annamayādi kōśadoḷu |
liptanāgade tatattāhvaya kluptabhōgava koḍuta |
svapna suṣupti jāgratēyīva taijasa prājña viśvākhya ||28||
Verse 29
tīvikoṁḍihavu alli majja kaḷēvaradi aṅguḷiya par vada ṭāvinali |
munnūru aravattu enipa tristhaḷadi |
sāvirada embahtu rūpava kōvidaru pēḷuvaru dēhadi |
dēvatēgaḷa oḍagūḍi krīḍisuvanu ramāramaṇa ||29||
Verse 30
kīṭa pēśaskāra nenavili kīṭabhāvava toredu tadvat |
khēṭa rūpavanu aidiyāḍuva teradi |
bhakutiyali kaiṭabhāriya dhyānadinda bhavāṭaviyanu ati śīghradindali dāti |
sārūpyavanu aiduvaru alpa jīvigaḷu ||30||
Verse 31
ī parī dēhadoḷu bhagavadrūpagaḷa mareyadale manadi |
padōpadē bhakutiyali smarisutalippa bhakutanā |
gōpati jagannātha viṭhala samīpaganu tānāgi |
saṁtata sāparōkṣiya māḍi porevanu ellā kāladali ||31||
***
Pronunciation Guide
Vowels with a dash (ā, ī, ū) are long; pronounce them for double the duration of short vowels.
The letter 'ṭ' and 'ḍ' are retroflex, pronounced by curling the tongue tip against the hard palate.
Pronounce 'ñ' like the 'ny' in "canyon," and 'ṅ' like the 'ng' in "sing."
Treat 'ś' and 'ṣ' as variations of the 'sh' sound, maintaining a soft, rhythmic flow throughout each line.
Emphasize the natural cadence of the verses, pausing slightly at the "|" symbol to maintain the poetic meter.
***
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ರಚಿಸಿರುವ 'ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ'ದ ೯ನೇ ಸಂಧಿಯನ್ನು 'ಮಾತೃಕಾ ಸಂಧಿ' ಅಥವಾ 'ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತ ಸಂಧಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದೊಳಗೆ ಹೇಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶ್ರೀಜಗನ್ನಾಥದಾಸರು ರಚಿಸಿರುವ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರದ ೯ನೇ ಸಂಧಿಯನ್ನು 'ಮಾತೃಕಾ ಸಂಧಿ' (ಅಥವಾ ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತ ಸಂಧಿ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಧಿಯು ಜೀವಾತ್ಮನ ದೇಹದೊಳಗೆ ಭಗವಂತನ ಅಂತರ್ಯಾಮಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅವನ ಅನಂತ ರೂಪಗಳ ವೈಭವವನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿದೆ:
೧. ಭಗವಂತನ ಅಕ್ಷರ ರೂಪಗಳು:
ಸಂಸ್ಕೃತದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಐವತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳು, ಸ್ವರಗಳು, ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತಾದಿ ಸ್ವರಭೇದಗಳು, ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಗಗಳೆಲ್ಲವೂ ಭಗವಂತನ ನಾಮ-ರೂಪಗಳೇ. ಇವುಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
೨. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ:
ಭಗವಂತನು ಕೇವಲ ಹೊರಗಿಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಣದಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ದೇಹದ ಅಸ್ಥಿ, ಮಾಂಸ, ರಕ್ತ, ನರನಾಡಿಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಅನಂತ ರೂಪಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ. ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಿಯೆಯೂ (ಊಟ, ನಿದ್ರೆ, ನಡಿಗೆ) ಭಗವಂತನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
೩. ದೇಹವೇ ದೇವಸ್ಥಾನ:
ನಮ್ಮ ದೇಹವು ಭಗವಂತನ ಮತ್ತು ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ದೇವತೆಗಳ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ತಾಣ. ೭೨,೦೭೨ ನಾಡಿಗಳ ಒಳಗೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು 'ಬಿಂಬ' ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
೪. ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ:
ನಾವು ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 'ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ' ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಎಷ್ಟೇ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿದರೂ, ಭಗವಂತನ ಈ ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಫಲವಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಭಗವಂತನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮ.
೫. ಉದ್ಧಾರದ ಮಾರ್ಗ:
ಒಂದು ಕೀಟವು ದುಂಬಿಯ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಹೇಗೆ ದುಂಬಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಗವಂತನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಈ ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿ ಭಗವಂತನ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು (ಸಾರೂಪ್ಯ) ಪಡೆಯಬಹುದು. ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನು ತನ್ನನ್ನು ನೆಚ್ಚಿದ ಭಕ್ತರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ:
ಮಾತೃಕಾ ಸಂಧಿಯು 'ದೇಹದೋಳಗಿರುವ ದೈವತ್ವ'ವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ತನ್ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಾ, ಜೀವನವನ್ನು ಸಾರ್ಥಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುವುದೇ ಈ ಸಂಧಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶ.
Meaning
ಶ್ರೀ ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಾರ | ಮಾತ್ರಿಕಾ ಸಂಧಿ (ಸಂಧಿ ೯)
ಪದ್ಯ ೧:
ಹರಿಯೆ ಪಂಚಾಶದ್ವರ್ಣ ಸುಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತ ಪ್ರಚಯ
ಸ್ವರಿತ ಸಂಧಿ ವಿಸರ್ಗ ಬಿಂದುಗಳೊಳಗೆ ತದ್ವಾಚ್ಯ ಇರುವ
ತನ್ನಾಮ ರೂಪಗಳರಿತು ಉಪಾಸನೆಗೈವರು ಇಳೆಯೊಳು
ಸುರರೆ ಸರಿ ನರರಲ್ಲ ಅವರು ಆಡುವುದೇ ವೇದಾರ್ಥ||೧||
ಅರ್ಥ: ಐವತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳು (ಮಾತೃಕಾ ವರ್ಣಗಳು), ಸ್ವರಗಳು, ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರಭೇದಗಳು, ಸಂಧಿ, ವಿಸರ್ಗ, ಬಿಂದುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಶ್ರೀಹರಿಯ ರೂಪಗಳೇ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ನಾಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವವರು ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲ, ಅವರು ದೇವರಿಗೆ ಸಮಾನರಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು. ಅವರು ನುಡಿಯುವ ಮಾತುಗಳೇ ವೇದಾರ್ಥಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ ೨:
ಈಶನಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಭಗವದ್ದಾಸರಲಿ ಸದ್ಭಕ್ತಿ ವಿಷಯ ನಿರಾಶೆ
ಮಿಥ್ಯಾ ವಾದದಲಿ ಪ್ರದ್ವೇಷ ನಿತ್ಯದಲಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲಿ
ರಮೇಶನು ಇಹನೆಂದು ಅರಿದು ಅವರ ಅಭಿಲಾಷೆಗಳ ಪೂರೈಸುವುದೆ
ಮಹಾಯಜ್ಞೆ ಹರಿಪೂಜೆ||೨||
ಅರ್ಥ: ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ, ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಸದ್ಭಕ್ತಿ, ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೈರಾಗ್ಯ, ತಪ್ಪು ವಾದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಗವಂತನಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಜವಾದ ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಹರಿಪೂಜೆಯಾಗಿದೆ.
ಪದ್ಯ ೩:
ತ್ರಿದಶ ಏಕಾತ್ಮಕನು ಎನಿಸಿ ಭೂ ಉದಕ ಶಿಖಿಯೊಳು ಹತ್ತು ಕರಣದಿ
ಅಧಿಪರು ಎನಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣ ಆದಿತ್ಯರೊಳು ನೆಲೆಸಿ
ವಿದಿತನಾಗಿದ್ದು ಅನವರತ ನಿರವಧಿಕ ಮಹಿಮನು
ಸಕಲ ವಿಷಯವ ನಿಧನ ನಾಮಕ ಸಂಕರುಷಣ ಅಹ್ವಯನು ಸ್ವೀಕರಿಪ||೩||
ಅರ್ಥ: ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಂಕರ್ಷಣ ನಾಮಕನಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ಸಕಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೪:
ದೈಹಿಕ ದೈಶಿಕ ಕಾಲಿಕತ್ರಯ ಗಹನ ಕರ್ಮಗಳುಂಟು
ಇದರೊಳು ವಿಹಿತ ಕರ್ಮಗಳರಿತು ನಿಷ್ಕಾಮಕನು ನೀನಾಗಿ
ಬೃಹತಿ ನಾಮಕ ಭಾರತೀಶನ ಮಹಿತರೂಪವ ನೆನೆದು ಮನದಲಿ
ಅಹರ್ ಅಹರ್ ಭಗವಂತಗರ್ಪಿಸು ಪರಮ ಭಕುತಿಯಲಿ||೪||
ಅರ್ಥ: ನಮ್ಮ ದೇಹ, ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಠಿಣ ಕರ್ಮಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತವಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಫಲದ ಆಶೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.
ಪದ್ಯ ೫:
ಮೂರುವಿಧ ಕರ್ಮಗಳ ಒಳಗೆ ಕಂಸಾರಿ ಭಾರ್ಗವ ಹಯವದನ
ಸಂಪ್ರೇರಕನು ತಾನಾಗಿ ನವರೂಪಂಗಳನು ಧರಿಸಿ
ಸೂರಿ ಮಾನವ ದಾನವರೊಳು ವಿಕಾರ ಶೂನ್ಯನು ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿ
ಸಾರಭೋಕ್ತನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಕೊಡುತ ಇಪ್ಪ ಜೀವರಿಗೆ||೫||
ಅರ್ಥ: ಕಂಸಾರಿ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ), ಭಾರ್ಗವ (ಪರಶುರಾಮ), ಹಯವದನ ಇವರೇ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಕ. ಅವರು ದೇವ, ಮಾನವ, ದಾನವರೊಳಗೆ ವಿಕಾರವಿಲ್ಲದಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿಸಿ, ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೬:
ಅನಳ ಪಕ್ವವ ಗೈಸಿದ ಅನ್ನವ ಅನಳನೊಳು ಹೋಮಿಸುವ ತೆರದಂತೆ
ಅನಿಮಿಶೇಷನು ಮಾಡಿ ಮಾಡಿಸಿದಖಿಳ ಕರ್ಮಗಳ ಮನವಚನ ಕಾಯದಲಿ ತಿಳಿದು
ಅನುದಿನದಿ ಕೊಡು ಶಂಕಿಸದೆ ವೃಜಿನ ಅರ್ದನ
ಸದಾ ಕೈಕೊಂಡು ಸಂತೈಸುವನು ತನ್ನವರ||೬||
ಅರ್ಥ: ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಭಗವಂತನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ನಡೆದ ಸಕಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ಕಾಯದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಭಗವಂತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಳೆದು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೭:
ಕುದುರೆ ಬಾಲದ ಕೊನೆಯ ಕೂದಲು ತುದಿ ವಿಭಾಗವ ಮಾಡಿ ಶತವಿಧವು
ಅದರೊಳೊಂದನು ನೂರು ಭಾಗವ ಮಾಡಲು ಎಂತಿಹುದೋ
ವಿಧಿ ಭವಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದಿವಿಜರ ಮೊದಲು ಮಾಡಿ
ತೃಣಾಂತ ಜೀವರೊಳಧಿಕ ನ್ಯೂನತೆಯಿಲ್ಲವು ಎಂದಿಗೂ ಜೀವ ಪರಮಾಣು||೭||
ಅರ್ಥ: ಜೀವವು ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದದ್ದು. ಒಂದು ಕೂದಲನ್ನು ನೂರು ಭಾಗ ಮಾಡಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೂರು ಭಾಗ ಮಾಡಿದರೆ ಎಷ್ಟೋ, ಅಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹುಲ್ಲಿನವರೆಗೂ ಜೀವಿಗಳು ಅಣುರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.
ಪದ್ಯ ೮:
ಜೀವನ ಅಂಗುಷ್ಠ ಆಗ್ರಾ ಮೂರುತಿ ಜೀವನ ಅಂಗುಟ ಮಾತ್ರ ಮೂರುತಿ
ಜೀವನ ಪ್ರಾದೇಶ ಜೀವಾಕಾರ ಮೂರ್ತಿಗಳು
ಎವಮಾದಿ ಅನಂತ ರೂಪದಿ ಯಾವತ್ ಅವಯವಗಳೊಳು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಕಾವ
ಕರುಣಾಳುಗಳ ದೇವನು ಈ ಜಗತ್ರಯವ||೮||
ಅರ್ಥ: ಭಗವಂತನು ಅಂಗುಷ್ಟ ಮಾತ್ರ, ಪ್ರಾದೇಶ ಮಾತ್ರ ಹೀಗೆ ಅನಂತ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗದಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೯:
ಬಿಂಬ ಜೀವ ಅಂಗುಷ್ಠ ಮಾತ್ರದಿ ಇಂಬುಗೊಂಡಿಹ ಸರ್ವರೊಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಬರದಿ
ಹೃತ್ಕಮಲ ಮಧ್ಯ ನಿವಾಸಿಯೆಂದೆನಿಸಿ
ಎಂಬರು ಈತಗೆ ಕೋವಿದರು ವಿಶ್ವಂಭರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಜ್ಞ
ಭಟಕ ಕುಟುಂಬಿ ಸಂತೈಸುವನು ಈ ಪರಿ ಬಲ್ಲ ಭಜಕರನು||೯||
ಅರ್ಥ: ಬಿಂಬ ರೂಪದ ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ಅಂಗುಷ್ಟ ಮಾತ್ರ ರೂಪದಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ಬಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಭಗವಂತನು ಸಕಲ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೦:
ಪುರುಷನಾಮಕ ಸರ್ವ ಜೀವರೊಳಿರುವ ದೇಹ ಆಕಾರ ರೂಪದಿ
ಕರುಣ ನಿಯಾಮಕ ಹೃಷೀಕಪನು ಇಂದ್ರಿಯಂಗಳಲಿ
ತುರಿಯ ನಾಮಕ ವಿಶ್ವ ತಾ ಹನ್ನೆರಡು ಬೆರಳುಳಿದು ಉತ್ತಮಾಂಗದಿ
ಎರಡಧಿಕ ಎಪ್ಪತ್ತು ಸಾವರಿಯಾ ನಾಡಿಯೊಳಗಿಪ್ಪ||೧೦||
ಅರ್ಥ: ಪುರುಷ ನಾಮಕನಾದ ಭಗವಂತನು ಜೀವರ ದೇಹದಲ್ಲಿದ್ದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತುರಿಯ ನಾಮಕನಾಗಿ ತಲೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ೭೨,೦೭೨ ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೧:
ವ್ಯಾಪಕನು ತಾನಾಗಿ ಜೀವ ಸ್ವರೂಪ ದೇಹದ ಒಳಹೊರಗೆ ನಿರ್ಲೇಪನು ಆಗಿಹ
ಜೀವಕೃತ ಕರ್ಮಗಳನು ಆಚರಿಸಿ
ಶ್ರೀ ಪಯೋಜಭವ ಈರರಿಂದ ಪ್ರದೀಪವರ್ಣ ಸ್ವಮೂರ್ತಿ ಮಧ್ಯಗ ತಾ ಪೊಳೆವ
ವಿಶ್ವಾದಿ ರೂಪದಿ ಸೇವೆ ಕೈಕೊಳುತ||೧೧||
ಅರ್ಥ: ಭಗವಂತನು ದೇಹದ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದರೂ ಕರ್ಮಗಳ ಲೇಪವಿಲ್ಲದವನು. ಜೀವಿಗಳ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಮಾಡಿ, ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೨:
ಗರುಡ ಶೇಷ ಭವಾದಿ ನಾಮವ ಧರಿಸಿ ಪವನ
ಸ್ವರೂಪ ದೇಹದಿ ಕರಣ ನಿಯಾಮಕನು ತಾನಾಗಿಪ್ಪ ಹರಿಯಂತೆ
ಸರಸಿಜಾಸನ ವಾಣಿ ಭಾರತಿ ಭರತನಿಂದ ಒಡಗೂಡಿ
ಲಿಂಗದಿ ಇರುತಿಹನು ಮಿಕ್ಕ ಆದಿತೇಯರಿಗೆ ಇಲ್ಲವು ಆಸ್ಥಾನ||೧೨||
ಅರ್ಥ: ಭಗವಂತನು ಗರುಡ, ಶೇಷ, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ಮುಂತಾದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಯಾಮಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮ, ಸರಸ್ವತಿ, ಭಾರತಿ ಇವರು ಭಗವಂತನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೧೩:
ಜೀವನಕೆ ತುಷದಂತೆ ಲಿಂಗವು ಸಾವಕಾಶದಿ ಪೊಂದಿ ಸುತ್ತಲು
ಪ್ರಾವರಣ ರೂಪದಲಿ ಇಪ್ಪುದು ಭಗವದಿಚ್ಚೆಯಲಿ
ಕೇವಲ ಜಡ ಪ್ರಕೃತಿಯಿದಕೆ ಅಧಿದೇವತೆಯು ಮಹಾಲಕುಮಿಯೆನಿಪಳು
ಆ ವಿರಜೆಯ ಸ್ನಾನ ಪರಿಯಂತರದಿ ಹತ್ತಿಹುದು||೧೩||
ಅರ್ಥ: ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಲಿಂಗದೇಹವು (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹ) ಭಗವಂತನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಹೊದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಡ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಅಧಿದೇವತೆ.
ಪದ್ಯ ೧೪:
ಆರಧಿಕ ದಶಕಳೆಗಳು ಉಳ್ಳ ಶರೀರವು ಅನಿರುದ್ಧಗಳ ಮಧ್ಯದಿ ಸೇರಿ ಇಪ್ಪದು
ಜೀವ ಪರಮಾಚ್ಚಾದಿಕ ದ್ವಯವು
ಬಾರದಂದದಿ ದಾನವರನು ಅತಿ ದೂರಗೈಸುತ ಶ್ರೀಜನಾರ್ಧನ
ಮೂರು ಗುಣದೊಳಗಿಪ್ಪನು ಎಂದಿಗು ತ್ರಿವೃತುಯೆಂದೆನಿಸಿ||೧೪||
ಅರ್ಥ: ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳಿರುವ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅನಿರುದ್ಧನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಜನಾರ್ದನನು ದಾನವರನ್ನು ದೂರವಿರಿಸಿ, ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಗೂ (ಸತ್ವ, ರಜ, ತಮ) ಅಧೀನನಾಗಿ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲದರೊಳಗೂ ಇದ್ದು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೫:
ರುದ್ರ ಮೊದಲಾದ ಅಮರರಿಗೆ ಅನಿರುದ್ಧ ದೇಹವೆ ಮನೆಯೆನಿಸುವುದು
ಇದ್ದು ಕೆಲಸವ ಮಾಡರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಇತ್ತ ಸ್ಥೂಲದಲಿ ಕ್ರುದ್ಧ ಅಖಿಲ ದಿವಿಜರು
ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಲಿ ದ್ವಂದ್ವ ಕರ್ಮ ಸಮೃದ್ಧಿಗಳನು
ಆಚರಿಸುವರು ಪ್ರಾಣೇಶನ ಆಜ್ಞೆಯಲಿ||೧೫||
ಅರ್ಥ: ರುದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅನಿರುದ್ಧ ರೂಪದ ದೇಹವೇ ನೆಲೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆ, ಈ ಸ್ಥೂಲ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣೇಶನ (ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ) ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೧೬:
ಮಹಿಯೊಳಗೆ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ ತೀರ್ಥವು ತುಹಿನ ವರುಷ ವಸಂತಕಾಲದಿ
ದಹಿಕ ದೈಶಿಕ ಕಾಲಿಕ ತ್ರಯ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳ
ದ್ರುಹಿಣ ಮೊದಲಾದ ಅಮರರು ಎಲ್ಲರ ವಹಿಸಿಸ್ ಗುಣಗಳನು ಅನುಸರಿಸಿ
ಸನ್ನಿಹಿತರು ಆಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲರೊಳು ಮಾಡುವರು ವ್ಯಾಪಾರ||೧೬||
ಅರ್ಥ: ಈ ಭೂಮಿಯ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ, ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳ ಪ್ರೇರಣೆಯಂತೆ ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೧೭:
ಕೇಶ ಸಾಸಿರ ವಿಧ ವಿಭಾಗವಗೈಸಲು ಎನತು ಅನಿತಿಹ ಸುಷುಮ್ನವು
ಆ ಶಿರಾಂತದಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿಹುದು ಈ ದೇಹಮಧ್ಯದಲಿ
ಆ ಸುಷುಮ್ನಕೆ ವಜ್ರಕಾರ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಿನೀ ವೈದ್ಯುತಿಗಳಿಹವು
ಪ್ರದೇಶದಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕೆ ಉತ್ತರ ಪೂರ್ವ ದಕ್ಷಿಣಕೆ||೧೭||
ಅರ್ಥ: ದೇಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ನಾಡಿಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿಯು ಪ್ರಧಾನವಾದುದು. ಅದಕ್ಕೆ ವಜ್ರ, ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯಂತಹ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಶಕ್ತಿಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ.
ಪದ್ಯ ೧೮:
ಆ ನಳಿನ ಭವ ನಾಡಿಯೊಳಗೆ ತ್ರಿಕೋಣ ಚಕ್ರವು ಇಪ್ಪುದು
ಅಲ್ಲಿ ಕೃಶಾನು ಮಂಡಲ ಮಧ್ಯಗನು ಸಂಕರುಷಣ ಆಹ್ವಯನು
ಹೀನ ಪಾಪಾತ್ಮಕ ಪುರುಷನ ದಹಾನ ಗೈಸುತ ದಿನದಿನದಿ
ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಶ್ರೀವಾಸುದೇವನ ಐದಿಸುವ ಕರುಣಿ||೧೮||
ಅರ್ಥ: ಆ ನಾಡಿಯೊಳಗೆ ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದ ಚಕ್ರವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಮಂಡಲ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಕರ್ಷಣ ನಾಮಕನಾದ ಭಗವಂತನಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ನಮ್ಮ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಮಯನಾದ ಶ್ರೀವಾಸುದೇವನನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೧೯:
ಮಧ್ಯ ನಾಡಿಯ ಮಧ್ಯದಲಿ ಹೃತ್ಪದ್ಮ ಮೂಲದಿ ಮೂಲಪತಿ ಪದಪದ್ಮ
ಮೂಲದಲಿ ಇಪ್ಪ ಪವನನ ಪಾದಮೂಲದಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿಹ ಜೀವ
ಲಿಂಗಾನಿರುದ್ಧ ದೇಹ ವಿಶಿಷ್ಟನಾಗಿ
ಕಪರ್ದಿ ಮೊದಲಾದ ಅಮರರು ಎಲ್ಲರು ಕಾದುಕೊಂಡಿಹರು||೧೯||
ಅರ್ಥ: ಹೃದಯ ಕಮಲದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣನ ಪಾದದ ಹತ್ತಿರ ಜೀವವಿದೆ. ಅದರ ಸುತ್ತ ಅನಿರುದ್ಧ ರೂಪ ಮತ್ತು ರುದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೨೦:
ನಾಳ ಮಧ್ಯದಲಿ ಇಪ್ಪ ಹೃತ್ಕೀಲಾಲಜದೊಳಿಪ್ಪ ಅಷ್ಟದಳದಿ
ಕುಲಾಲ ಚಕ್ರದ ತೆರದಿ ಚರಿಸುತ ಹಂಸನಾಮಕನು
ಕಾಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಯೆಣ್ದೆಸೆ ಪಾಲಕರ ಕೈಸೇವೆಗೊಳುತ ಕೃಪಾಳು
ಅವರಭಿಲಾಷೆಗಳ ಪೂರೈಸಿ ಕೊಡುತಿಪ್ಪ||೨೦||
ಅರ್ಥ: ಹೃದಯದ ಎಂಟು ದಳಗಳ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಹಂಸ ನಾಮಕ ಭಗವಂತನು ಕುಂಬಾರನ ಚಕ್ರದಂತೆ ಚರಿಸುತ್ತಾ, ದಿಕ್ಷಾಲಕರ ಸೇವೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಭಕ್ತರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೧:
ವಾಸವಾನುಜ ರೇಣುಕಾತ್ಮಜ ದಾಶರಥಿ ವೃಜಿನ ಅರ್ದನ ಅಮಲ ಜಲಾಶಯ ಆಲಯ
ಹಯವದನ ಶ್ರೀಕಪಿಲ ನರಸಿಂಹ
ಈ ಸುರೂಪದಿ ಅವರವರ ಸಂತೋಷ ಬಡಿಸುತ ನಿತ್ಯ ಸುಖಮಯ
ವಾಸವಾಗಿಹ ಹೃತ್ಕಮಲದೊಳು ಬಿಂಬನು ಎಂದೆನಿಸಿ||೨೧||
ಅರ್ಥ: ವಾಮನ, ಪರಶುರಾಮ, ಶ್ರೀರಾಮ, ನರಸಿಂಹ ಮುಂತಾದ ಅವತಾರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ನಮ್ಮ ಹೃದಯ ಕಮಲದಲ್ಲಿ 'ಬಿಂಬ'ನಾಗಿ ಸದಾ ಸುಖಮಯವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೨:
ಸುರಪನ ಆಲಯಕೆ ಐದಿದರೆ ಮನವು ಎರಗುವುದು ಸತ್ಪುಣ್ಯ ಮಾರ್ಗದಿ
ಬರಲು ವಹ್ನಿಯ ಮನೆಗೆ ನಿದ್ರೆ ಆಲಸ್ಯ ಹಸಿ ತೃಷೆಯು
ತರಣಿ ತನಯ ನಿಕೇತನದಿ ಸಂಭರಿತ ಕೋಪಾಟೋಪ ತೋರುವುದು
ಅರವಿದೂರನು ನಿರ್ಋತಿಯಲಿರೆ ಪಾಪಗಳ ಮಾಳ್ಪ||೨೨||
ಅರ್ಥ: ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆ-ಆಲಸ್ಯ, ಯಮನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಪ, ನಿರೃತಿ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಪಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಭಗವಂತನೇ ಇವುಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಕಾರಣ.
ಪದ್ಯ ೨೩:
ವರುಣನಲ್ಲಿ ವಿನೋದ ಹಾಸ್ಯವು ಮರುತನೊಳು ಗಮನಾಗಮನ
ಹಿಮಕರ ಧನಾಧಿಪರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಜನಿಸುವುದು
ಹರನ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಗೋ ಧನ ಧರಣಿ ಕನ್ಯಾದಾನಗಳು
ಒಂದರಘಳಿಗೆ ತಡೆಯದಲೇ ಕೊಡುತಿಹ ಚಿತ್ತ ಪುಟ್ಟುವುದು||೨೩||
ಅರ್ಥ: ವರುಣನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಗು, ವಾಯುವಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚಲನೆ, ಚಂದ್ರ-ಕುಬೇರರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಶಿವನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದಾನ ಮಾಡುವ ಮನಸ್ಸು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಪದ್ಯ ೨೪:
ಹೃದಯದೊಳಗೆ ವಿರಕ್ತಿ ಕೇಸರಕೆ ಒದಗೆ ಸ್ವಪ್ನ ಸುಷುಪ್ತಿ ಲಿಂಗದಿ
ಮಧುಹ ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಾರೆ ಜಾಗ್ರತೆಯು ಪುಟ್ಟುವುದು
ಸುದರುಶನ ಮೊದಲಾದ ಅಷ್ಟ ಆಯುಧವ ಪಿಡಿದು
ದಿಶಾಧಿಪತಿಗಳ ಸದನದಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ ಈಪರಿ ಬುದ್ಧಿಗಳ ಕೊಡುವ||೨೪||
ಅರ್ಥ: ಹೃದಯದ ಕೇಸರದಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯ, ಕರ್ಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗ್ರತಾವಸ್ಥೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನು ಅಷ್ಟಾಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ನಮಗೆ ಇಂತಹ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೫:
ಸೂತ್ರನಾಮಕ ಪ್ರಾಣಪತಿ ಗಾಯತ್ರಿ ಸಂಪ್ರತಿಪಾದ್ಯನು ಆಗಿ ಈ ಗಾತ್ರದೊಳು ನೆಲೆಸಿರಲು
ತಿಳಿಯದೆ ಕಂಡ ಕಂಡಲ್ಲಿ ಧಾತ್ರಿಯೊಳು ಸಂಚರಿಸಿ
ಪುತ್ರ ಕಳತ್ರ ಸಹಿತ ಅನುದಿನದಿ
ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ ಯಾತ್ರೆಯ ಮಾಡಿದೆವು ಎಂದೆನುತ ಹಿಗ್ಗುವರು||೨೫||
ಅರ್ಥ: ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣನಾದ ಭಗವಂತನು ದೇಹದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಅರಿಯದ ಮನುಷ್ಯರು, ಸುಮ್ಮನೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದೆವು ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೨೬:
ನಾರಸಿಂಹ ಸ್ವರೂಪದೊಳಗೆ ಶರೀರ ನಾಮದಿ ಕರೆಸುವನು
ಹದಿನಾರು ಕಳೆಗಳು ಉಳ್ಳ ಲಿಂಗದಿ ಪುರುಷ ನಾಮಕನು
ತೋರುವನು ಅನಿರುದ್ಧದೊಳು ಶಾಂತೀರಮಣ ಅನಿರುದ್ಧ ರೂಪದಿ
ಪ್ರೇರಿಸುವ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಸ್ಥೂಲ ಕಳೇವರದೊಳಿದ್ದು||೨೬||
ಅರ್ಥ: ನರಸಿಂಹನು ಶರೀರ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷ ನಾಮಕನು ಲಿಂಗ ದೇಹದಲ್ಲಿ, ಅನಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರೂಪಗಳು ಸ್ಥೂಲ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ.
ಪದ್ಯ ೨೭:
ಮೊದಲು ತ್ವಕ್ಚರ್ಮಗಳು ಮಾಂಸವು ರುಧಿರ ಮೇದೋ ಮಜ್ಜನವು ಅಸ್ಥಿಗಳು
ಇದರೊಳಗೆ ಏಕ ಊನ ಪಂಚಾಶತ್ ಮರುದ್ಗಣವು
ನಿಧನ ಹಿಂಕಾರಾದಿ ಸಾಮಗ ಅದರ ನಾಮದಿ ಕರೆಸುತ
ಒಂಭತ್ತಧಿಕ ನಾಲ್ವತ್ತು ಎನಿಪ ರೂಪದಿ ಧಾತುಗಳೊಳಿಪ್ಪ||೨೭||
ಅರ್ಥ: ತ್ವಕ್, ಚರ್ಮ, ಮಾಂಸ, ರಕ್ತ, ಮೇದಸ್ಸು, ಮಜ್ಜೆ, ಅಸ್ಥಿ ಎಂಬ ಏಳು ಧಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮರುದ್ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ೪೯ ರೂಪಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ.
ಪದ್ಯ ೨೮:
ಸಪ್ತಧಾತುಗಳ ಒಳ ಹೊರಗೆ ಸಂತಪ್ತ ಲೋಹಗತ ಅಗ್ನಿಯಂದದಿ
ಸಪ್ತ ಸಾಮಗನು ಇಪ್ಪ ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಕೋಶದೊಳು
ಲಿಪ್ತನಾಗದೆ ತತ್ತತ್ತಾಹ್ವಯ ಕ್ಲುಪ್ತಭೋಗವ ಕೊಡುತ
ಸ್ವಪ್ನ ಸುಷುಪ್ತಿ ಜಾಗ್ರತೆಯೀವ ತೈಜಸ ಪ್ರಾಜ್ಞ ವಿಶ್ವಾಖ್ಯ||೨೮||
ಅರ್ಥ: ಸಪ್ತಧಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಇದ್ದರೂ ಲಿಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ, ಜಾಗ್ರತಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೨೯:
ತೀವಿಕೊಂಡಿಹವು ಅಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜ ಕಳೇವರದಿ ಅಂಗುಳಿಯ ಪರ್ವದ ಟಾವಿನಲಿ
ಮುನ್ನೂರು ಅರವತ್ತು ಎನಿಪ ತ್ರಿಸ್ಥಳದಿ
ಸಾವಿರದ ಎಂಭತ್ತು ರೂಪವ ಕೋವಿದರು ಪೇಳುವರು ದೇಹದಿ
ದೇವತೆಗಳ ಒಡಗೂಡಿ ಕ್ರೀಡಿಸುವನು ರಮಾರಮಣ||೨೯||
ಅರ್ಥ: ದೇಹದ ಮೂಳೆ ಕೀಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ೧೦೮೦ ರೂಪಗಳಿವೆ. ಲಕ್ಶ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀಹರಿಯು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪದ್ಯ ೩೦:
ಕೀಟ ಪೇಶಸ್ಕಾರ ನೆನವಿಲಿ ಕೀಟ ಭಾವವ ತೊರೆದು ತದ್ವತ್
ಖೇಟ ರೂಪವನು ಐದಿಯಾಡುವ ತೆರದಿ
ಭಕುತಿಯಲಿ ಕೈಟಭಾರಿಯ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಭವಾಟವಿಯನು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಿಂದಲಿ ದಾಟಿ
ಸಾರೂಪ್ಯವನು ಐದುವರು ಅಲ್ಪ ಜೀವಿಗಳು||೩೦||
ಅರ್ಥ: ದುಂಬಿಯು ಹುಳವನ್ನು ತನ್ನಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಭಗವಂತನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಈ ಸಂಸಾರವನ್ನು ದಾಟಿ, ಅಲ್ಪ ಜೀವಿಗಳೂ ಭಗವಂತನ ಸಾರೂಪ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಯ ೩೧:
ಈ ಪರೀ ದೇಹದೊಳು ಭಗವದ್ರೂಪಗಳ ಮರೆಯದಲೆ ಮನದಿ
ಪದೊಪದೇ ಭಕುತಿಯಲಿ ಸ್ಮರಿಸುತಲಿಪ್ಪ ಭಕುತರನಾ
ಗೋಪತಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲ ಸಮೀಪಗನು ತಾನಾಗಿ
ಸಂತತ ಸಾಪರೋಕ್ಷಿಯ ಮಾಡಿ ಪೊರೆವನು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲಿ||೩೧||
ಅರ್ಥ: ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಭಗವಂತನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಮರೆಯದೆ, ಸದಾ ಸ್ಮರಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಠಲನು ಸಾಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
***
The Matrika Sandhi (Chapter 9 of Harikathamritasara) is a profound exploration of the Divine presence within the human body. Sri Jagannatha Dasa reveals the Lord’s omnipresence as the Antaryami (Inner Controller) and describes the infinite forms He assumes within every human being.
Here is the summary of the Sandhi:
1. The Divine Alphabet
The Sandhi begins by establishing that the fifty letters of the Sanskrit alphabet, the musical notes, and the linguistic rules (sandhi, visarga, etc.) are all manifestations of Sri Hari. True devotion involves recognizing these as His names and forms and meditating upon them.
2. The Lord’s Pervasiveness in the Body
The Lord does not dwell merely outside; He resides within every cell of the human body. His infinite forms permeate our bones, flesh, blood, nerves, and senses. Every biological function—from eating and sleeping to moving—is powered by His inspiration.
3. The Body as a Temple
The human body is described as a dwelling place for the Lord and the celestial deities who operate under His command. Within the 72,072 nerves of the body, and specifically within the "Heart-Lotus," the Lord resides as the Bimba (Original Image). He is the anchor that helps the soul navigate the ocean of worldly existence (Samsara).
4. Karma and Surrender
All actions must be performed without the ego of "I am the doer." The text warns that even if one visits countless holy sites, it is futile without the internal realization that the Lord dwells within. True religion is the purification of the mind and the constant remembrance of the Divine presence in all one's daily activities.
5. The Path to Liberation
The Sandhi concludes with a beautiful metaphor: just as a worm, through constant focus and fear-turned-meditation on a wasp, eventually transforms into a wasp, so too does a soul—through constant devotion and meditation on Sri Hari—cross the forest of worldly life and attain Sarupya (likeness to the Divine). Jagannatha Vittala resides in the hearts of His devotees, granting them direct realization and protecting them at all times.
Conclusion
The Matrika Sandhi serves as a bridge between the physical and the metaphysical. Its core message is that the seeker need not search for God only in external places; by relinquishing ego and seeing the Divine within every limb and sense, one turns their entire life into a sacred pilgrimage toward liberation.
Meaning
Verse 1
hariye pañcāśadvarna susvaravu udāttānudātta pracaya |
svarita sandhi visarga bindugoḷoḷage tadvācya iruva |
tannāma rūpagaḷaritu upāsanegaivvaru iḷeyoḷu |
surare sari nararalla avaru āḍuvudē vēdārtha ||1||
Meaning: The fifty letters (of the Sanskrit alphabet), the musical notes, the accents (udatta, anudatta, svarita), the sandhis, visargas, and bindus—all are forms of Sri Hari. Those on this earth who know these as His names and forms and perform meditation are not mere humans; they are equal to gods. Their very speech is the meaning of the Vedas.
Verse 2
īśanali vijñāna bhagavaddāsarali sadbhakti viṣaya nirāśe |
mithyā vādadali pradvēṣa nityadali ī samasta prāṇigaḷali |
ramēśanu ihanendu aridu avara abhilāṣegaḷa pūraisu vude |
mahāyajñe haripūje ||2||
Meaning: Possessing true knowledge of the Lord, sincere devotion to His servants, detachment from sensory objects, aversion to false arguments, and the realization that Sri Hari dwells in all living beings—fulfilling their needs based on this understanding is the greatest sacrifice and true worship of Hari.
Verse 3
tridaśa ēkātmakanu enisi bhū udaka śikhiyoḷu hattu karaṇadi |
adhiparu enisuva mukhya prāṇa ādityaroḷu nelesi |
viditanāgiddū anavarata niravadhika mahimanu |
sakala viṣayava nidhana nāmaka saṅkaruṣaṇa ahvayanu svīkaripa ||3||
Meaning: Sri Hari, the One with limitless glory, dwells as the Inner Controller of the ten senses and the presiding deities of earth, water, and fire, including Mukhya Prana and the Sun god. Under the name of Sankarshana, He accepts all sensory experiences.
Verse 4
daihika daiśika kālikatraya gahana karmagaḷuṇṭu |
idaroḷu vihita karmagaḷaritu niṣkāmakanu nīnāgi |
br̥hati nāmaka bhāratīśana mahitarūpava nenedu manadali |
ahar ahar bhagavantagarpisu parama bhakutiyali ||4||
Meaning: There are complex duties related to the body, place, and time. Knowing which duties are prescribed, perform them without selfish desire. Meditate on the glorious form of the Lord (the Master of Bharati) and offer your daily actions to Him with supreme devotion.
Verse 5
mūruvidha karmagaḷa oḷage kaṁsāri bhārgava hayavadana |
saṁprērakanu tānāgi navarūpangaḷanu dharisi |
sūri mānava dānavaroḷu vikāra śūnyanu māḍi māḍisi |
sārabhōktanu svīkarisi koḍuta ippa jīvarige ||5||
Meaning: In all three types of actions, the Lord (as Kamsari, Bhargava, and Hayavadana) acts as the Supreme Motivator, assuming nine forms. He is free from change while making gods, humans, and demons act. He is the true enjoyer who accepts the actions and grants the results to the souls.
Verse 6
anaḷa pakvava gaisida annava anaḷanoḷu hōmisuva teradante |
animiśēṣanu māḍi māḍisidakhila karmagaḷa manavacana kāyadali tiḷidu |
anudinaldi koḍu śaṅkisade vr̥jina ardana |
sadā kaikonḍu santaisuvanu tannavara ||6||
Meaning: Just as one offers cooked food back into the fire, understand that all your actions (done through mind, speech, and body) are motivated by the Lord. Offer them to Him daily without doubt. The Destroyer of sins will always accept them and console His devotees.
Verse 7
kudure bālada koneya kūdalu tudi vibhāvava māḍi śatavidhavu |
adaroḷondanu nūru bhāgava māḍalu entihudō |
*vidhi bhavādi samasta divijara modalu māḍi |
tr̥ṇānta jīvaroḷadhika nyūnatēyillavu endigū jīva paramāṇu ||7||
Meaning: Consider the tip of a hair from a horse’s tail, divided a hundred times, and then divided a hundred times again; that is how subtle the soul is. From Brahma down to a blade of grass, the soul is atomic, and there is never any inequality in their fundamental nature as souls.
Verse 8
jīvana aṅguṣṭha āgrā mūrutī jīvana aṅguṭa mātra mūrutī |
jīvana prādēśa jīvākāra mūrtigaḷu |
evamādi ananta rūpadi yāvat avayavagaḷoḷu vyāpisi kāva |
karuṇāḷugaḷa dēvanu ī jagatrayava ||8||
Meaning: In forms such as the size of a thumb, the size of a finger, or the size of a span, the Lord pervades every limb of the soul in infinite forms. He is the compassionate God who protects these three worlds.
Verse 9
biṁba jīva aṅguṣṭha mātradi imbugoṇḍiha sarvaroḷu sūkṣma ambaradi |
hr̥tkamala madhya nivāsiyendenisi |
*embaru ītage kōvidaru viśvambharātmaka prājña |
bhaṭaka kuṭuṁbi santaisuvanu ī pari balla bhajakarana ||9||
Meaning: The Lord (Bimba) resides in the heart-lotus of all, as small as a thumb in the subtle sky. The wise call Him the all-supporting Pragna. He comforts those devotees who know Him in this way.
Verse 10
puruṣanāmaka sarva jīvaroḷiruvudēha ākāra rūpadi |
karuṇa niyāmaka hr̥ṣīkapana indriyaṅgaḷali |
turiyā nāmaka viśva tā hanneradu beraḷuḷidu uttamāṅgadi |
eraḍadhika eppattu sāvariyā nāḍiyoḷagippa ||10||
Meaning: Under the name Purusha, He resides in the form of all bodies; as Hrishikesha, He regulates the senses. Under the name Turiya, He resides in the upper part of the head, and He exists within the 72,072 nerves.
Verse 11
vyāpakanu tānāgi jīva svarūpa dēhada oḷahorage nirlēpanu āgiha |
jīvakr̥ta karmagaḷanu ācharisi |
śrī payōjabhava īrarinda pradīpavarṇa svamūrti madhyaga tā poḷeva |
viśvādi rūpadi sēve kaikolu ta ||11||
Meaning: Although He is the all-pervading One inside and outside the body, He remains untainted by the actions of the soul. He performs the actions, and through Brahma and others, He accepts service in His radiant forms.
Verse 12
garuḍa śēṣa bhavādi nāmava dharisi pavana |
svarūpa dēhadi karaṇa niyāmakanu tānāgippa hariyante |
sarasijāsana vāṇī bhāratī bharataninda oḍagūḍi |
liṅgadi irutihanu mikka āditēyarige illavu āsthāna ||12||
Meaning: Assuming names like Garuda and Shesha, the Lord acts as the controller of the senses within the subtle body (linga deha), just as He does in the gross body. Brahma, Saraswati, and Bharati dwell there with Him; the other gods do not have their residence there.
Verse 13
jīvanake tuṣadante liṅgavu sāvakāśadi pondi suttalu |
prāvaraṇa rūpadali ippudu bhagavadicceyali |
kēvala jaḍa prakr̥tiyidake adhidēvatēyu mahālakumiyenipaḷu |
ā virajeya snāna pariyantaradi hattihudu ||13||
Meaning: Just as chaff surrounds grain, the subtle body surrounds the soul by the Lord's will. It is made of inert matter, and Goddess Mahalakshmi is its presiding deity. It clings to the soul until it is washed away in the river Viraja.
Verse 14
āradhika daśakaḷegaḷu uḷḷa śarīravu aniruddhagaḷa madhyadi sēri ippadu |
jīva paramācchādika dvayavu |
bārādandadi dānavaranu ati dūragaisuta śrījānardana |
mūru guṇadoḷagippanu endigu trivrutuyendenisi ||14||
Meaning: The body of sixteen digits is filled with the Lord as Aniruddha. He covers the soul and the supreme nature. Keeping the demons far away, Sri Janardana exists within the three modes of nature.
Verse 15
rudra modalāda amararige aniruddha dēhavē maneyennisuvudu |
iddu kelasava māḍaru alliṁda itta sthūladali kr̥udda akhila divijaru |
paraspara spardheyindali dvandva karma samr̥ddhigaḷanu |
ācharisuvaru prāṇēśana ājñeyali ||15||
Meaning: For Rudra and other gods, the Aniruddha-body is their home. They do not perform actions there; instead, coming into the gross body, all the gods perform their respective duties and struggle through duality under the command of the Lord of Life (Mukhya Prana).
Verse 16
mahiyoḷage sukṣētra tīrthavu tuhina varuṣa vasantakāladi |
dahika daiśika kālika traya dharmakarmagaḷa |
druhiṇa modalāda amararu ellara vahisis guṇagaḷanu anusarisi |
sannihitaru āgiddū ellaroḷu māḍuvaru vyāpāra ||16||
Meaning: In the holy lands and sacred waters of the earth, during various seasons, Brahma and other gods are present according to their respective qualities. They oversee the duties and actions of all beings, acting according to the prescribed times and places.
Verse 17
kēśa sāsira vidha vibhāgavagaisalu enatu anitihasuṣumnavu |
ā śirāntadi vyāpasi hudu ī dēhamadhyadali |
ā suṣumnake vajrakārya prakāśinī vaidyutigalihavu |
pradēśadali paścimake uttarapūrva dakṣiṇake ||17||
Meaning: There are thousands of subtle nerves in the body, among which the Sushumna is preeminent. It extends throughout the body. Around this Sushumna nerve exist brilliant, diamond-like powers that glow in all directions—east, west, north, and south.
Verse 18
ā naḷina bhava nāḍiyoḷage trikōṇa cakravu ippudu |
alli kr̥śānu maṇḍala madhyaganu saṅkaruṣaṇa āhvayanu |
hīna pāpātmakapu ruṣana dahāna gaisuta dinadinadi |
vijñānamaya śrīvāsudēvana aidisuva karuṇi ||18||
Meaning: Inside that lotus-like nerve is a triangular chakra. In the center of the fire-mandala there resides the Lord as Sankarshana. Day by day, He burns away the sins of the wicked and, being compassionate, leads the soul to Sri Vasudeva, who is full of knowledge.
Verse 19
madhya nāḍiya madhyadali hr̥tpadma mūladi mūlapati padapadma |
mūladali ippa pavanana pādamūladali hoṁdikoṁḍiha jīva |
liṅgānirud'dha dēha viśiṣṭanāgi |
kapardi modalāda amararu ellaru kādukoṁḍiharu ||19||
Meaning: At the root of the heart-lotus, where the central nerve meets the Lord's lotus feet and the feet of Mukhya Prana, the soul resides. Joined with the subtle body (Aniruddha-deha), the soul is protected by Rudra and other gods.
Verse 20
nāḷa madhyadali ippa hr̥tkīlālajadoḷippa aṣṭadaḷadi |
kulāla cakrada teradi carisuta haṁsanāmakanu |
kāla kālagaḷalli yeṇḍese pālakara kaisivegolu ta kr̥pāḷu |
avarabhilāṣegaḷa pūraisikoḍutippa ||20||
Meaning: In the eight petals of the heart-lotus, the Lord as Hamsa moves like a potter's wheel. At all times, He accepts the service of the presiding deities of the directions, fulfilling the desires of His devotees.
Verse 21
vāsavānuja rēṇukātmaja dāśarathi vr̥jina ardana amala jalāśaya ālaya |
hayavadana śrīkapila narasiṁha |
ī surūpadi avaravara santōṣa baḍisuta nitya sukhamaya |
vāsavāgiha hr̥tkamaladoḷu biṁbanu endenisi ||21||
Meaning: As Vamana, Parashurama, Rama, the Destroyer of sins, Hayavadana, Kapila, and Narasimha, the Lord brings joy to everyone. He resides in the heart-lotus as the Bimba (Original Image), ever full of bliss.
Verse 22
surapana ālayake aididare manavu eraguvudu satpuṇya mārgadi |
baralu vahniya manēge nidre ālāsya hasi tr̥ṣeyu |
taraṇi tanaya nikētanadi saṁbharita kōpāṭōpa tōruvudu |
aravidūranu nirr̥tiyalire pāpagala māḷpa ||22||
Meaning: When the mind reaches the abode of Indra, it follows the path of merit; when it reaches Agni's abode, it feels sleep, laziness, hunger, and thirst; in the house of Yama, it shows anger; in the abode of Nirruti, it commits sins. The Lord controls all these states.
Verse 23
varuṇanalli vinōda hāsyavu marutan oḷu gamanāgamana |
himakara dhanādhiparalli dharmada janisuvudu |
harana mandiradalli gō dhana dharaṇi kanyādānagaḷu |
oṁdaraghaḷige taḍeyadalē koḍutiha citta puṭṭuvudu ||23||
Meaning: In the place of Varuna, there is humor; in Vayu, movement; in the Moon and Kubera, righteousness. In the temple of Hara, the mind is prompted to perform charity (gifts of cows, wealth, land, or daughters) without a moment's hesitation.
Verse 24
hr̥dayadoḷage virakti kēsarake odage svapna suṣupti liṅgadi |
madhuha karṇikēyalli bārē jāgrateyu puṭṭuvudu |
sudaruśana modalāda aṣṭa āyudhava piḍidu |
diśādhipatigaḷa sadanadali saṁcarisuta īpari buddhigaḷa koḍuva ||24||
Meaning: Within the heart, renunciation arises in the filaments; dream and deep sleep in the subtle body; and wakefulness in the pericarp. Holding the eight weapons (like the Sudarshana), the Lord travels through the abodes of the directional gods and gives us these various states of mind.
Verse 25
sūtranāmaka prāṇapati gāyatri saṁpratipādyanu āgi ī gātradoḷu nelēsiralu |
tiḷiyade kaṇḍa kaṇḍalli dhātriyoḷu saṁcarisi |
putra kaḷatra sahita anudinadi |
tīrthakṣētra yātreya māḍidevu endenuta higguvaru ||25||
Meaning: Although the Lord (as the Master of Prana and the subject of the Gayatri mantra) dwells within the body, people do not realize it. They travel the earth, visiting holy places with their children and spouses, boasting of their pilgrimages, yet remaining ignorant.
Verse 26
nārasiṁha svarūpad oḷage śarīra nāmadi karesuvanu |
hadināru kaḷegaḷu uḷḷa liṅgadi puruṣa nāmakanu |
tōruvanu anirud'dhadoḷu śāntīramaṇa anirud'dha rūpadi |
prērisuva pradyumna sthūla kaḷēvaradoḷiddu ||26||
Meaning: In the Narasimha form, the Lord is called "Sharira." In the sixteen-digit subtle body, He is "Purusha." As Aniruddha, He manifests peace, and as Pradyumna, He dwells within the gross body to stimulate our actions.
Verse 27
modalu tvakcarmagaḷu māṁsavu rudhira mēdō majjanavu asthigaḷu |
idaroḷage ēka ūnapañcāśat marudgaṇavu |
nidhana hiṅkārādi sāmaga adara nāmadi karesuta |
oṁbattadhika nālvattu enipa rūpadi dhātugoḷippa ||27||
Meaning: The seven elements are skin, flesh, blood, fat, marrow, and bone. Within these dwell the 49 forms of the Maruts and the forms of the Lord (associated with the Saman chants), totaling forty-nine forms within these bodily elements.
Verse 28
saptadhātugaḷa oḷa horage santapta lōhagata agniyandadi |
sapta sāmaganu ippa annamayādi kōśadoḷu |
liptanāgade tatattāhvaya kluptabhōgava koḍuta |
svapna suṣupti jāgratēyīva taijasa prājña viśvākhya ||29||
Meaning: Like fire in molten metal, the Lord dwells inside and outside the seven elements. He exists in the food-sheath and others without being tainted. He grants the experiences of dream, deep sleep, and wakefulness under the names Taijasa, Pragna, and Vishwa.
Verse 29
tīvikoṁḍihavu alli majja kaḷēvaradi aṅguḷiya par vada ṭāvinali |
munnūru aravattu enipa tristhaḷadi |
sāvirada embahtu rūpava kōvidaru pēḷuvaru dēhadi |
dēvatēgaḷa oḍagūḍi krīḍisuvanu ramāramaṇa ||29||
Meaning: In the joints and the knuckles, the learned speak of 1,080 forms of the Lord dwelling in the body. Together with the gods, the Lord of Lakshmi plays within this body.
Verse 30
kīṭa pēśaskāra nenavili kīṭabhāvava toredu tadvat |
khēṭa rūpavanu aidiyāḍuva teradi |
bhakutiyali kaiṭabhāriya dhyānadinda bhavāṭaviyanu ati śīghradindali dāti |
sārūpyavanu aiduvaru alpa jīvigaḷu ||30||
Meaning: Just as a worm, through constant meditation on the wasp, changes into a wasp, so too do small souls cross the forest of worldly existence through devotion and meditation on the Lord (the Slayer of Kaitabha) and attain His likeness (Sarupya).
Verse 31
ī parī dēhadoḷu bhagavadrūpagaḷa mareyadale manadi |
padōpadē bhakutiyali smarisutalippa bhakutanā |
gōpati jagannātha viṭhala samīpaganu tānāgi |
saṁtata sāparōkṣiya māḍi porevanu ellā kāladali ||31||
Meaning: O Jagannatha Vittala, the Protector of all! You dwell near the devotees who constantly remember Your forms in their hearts without forgetting. You grant them direct vision (Saparoksha) and protect them at all times.
***
harikathAmRutasAra gurugaLa karuNadindApanitu kELuve
parama BagavadBaktaru idanAdaradi kELuvudu||
hariye pancASadvarNa susvaravu udAttAnudAtta pracaya
svarita sandhi visarga bindugaLoLage tadvAcya iruva
tannAma rUpagaLaritu upAsanegaivaru iLeyoLu
surare sari nararalla avaru ADuvudE vEdArtha||1||
ISanali vij~jAna BagavaddAsarali sadBakti viShaya nirASe
mithyA vAdadali pradvESha nityadali I samasta prANigaLali
ramESanu ihanendu aridu avara aBilAShegaLa pUraisuvude
mahAyaj~je haripUje||2||
tridaSa EkAtmakanu enisi BU udaka SiKiyoLu hattu karaNadi
adhiparu enisuva muKya prANa AdityaroLu nelesi
viditanAgiddu anavarata niravadhika mahimanu
sakala viShayava nidhana nAmaka sankaruShaNa ahvayanu svIkaripa||3||
daihika daiSika kAlikatraya gahana karmagaLunTu
idaroLu vihita karmagaLaritu niShkAmakanu nInAgi
bRuhati nAmaka BAratISana mahitarUpava nenedu manadali
ahar ahar Bagavantagarpisu parama Bakutiyali||4||
mUruvidha karmagaLa oLage kaMsAri BArgava hayavadana
saMprErakanu tAnAgi navarUpangaLanu dharisi
sUri mAnava dAnavaroLu vikAra SUnyanu mADi mADisi
sAraBOktanu svIkarisi koDuta ippa jIvarige||5||
anaLa pakvava gaisida annava anaLanoLu hOmisuva teradante
animiSEShanu mADi mADisidaKiLa karmagaLa manavacana kAyadali tiLidu
anudinadi koDu Sankisade vRujina ardana
sadA kaikoMDu santaisuvanu tannavara||6||
kudure bAlada koneya kUdalu tudi viBAgava mADi Satavidhavu
adaroLondanu nUru BAgava mADalu entihudO
vidhi BavAdi samasta divijara modalu mADi
tRuNAnta jIvaroLadhika nyUnateyillavu endigU jIva paramANu||7||
jIvana aMguShTha AgrA mUruti jIvana aMguTa mAtra mUruti
jIvana prAdESa jIvAkAra mUrtigaLu
evamAdi anaMta rUpadi yAvat avayavagaLoLu vyApisi kAva
karuNALugaLa dEvanu I jagatrayava||8||
biMba jIva anguShTha mAtradi iMbugoMDiha sarvaroLu sUkShma aMbaradi
hRutkamala madhya nivAsiyendenisi
eMbaru Itage kOvidaru viSvaMBarAtmaka prAj~ja
BaTaka kuTuMbi santaisuvanu I pari balla Bajakaranu||9||
puruShanAmaka sarva jIvaroLiruva dEha AkAra rUpadi
karuNa niyAmaka hRuShIkapanu indriyangaLali
turiya nAmaka viSva tA hanneraDu beraLuLidu uttamAngadi
eraDadhika eppattu sAvariyA nADiyoLagippa||10||
vyApakanu tAnAgi jIva svarUpa dEhada oLahorage nirlEpanu Agiha
jIvakRuta karmagaLanu Acarisi
SrI payOjaBava Irarinda pradIpavarNa svamUrti madhyaga tA poLeva
viSvAdi rUpadi sEve kaikoLuta||11||
garuDa SESha BavAdi nAmava dharisi pavana
svarUpa dEhadi karaNa niyAmakanu tAnAgippa hariyante
sarasijAsana vANi BArati Barataninda oDagUDi
lingadi irutihanu mikka AditEyarige illavu AsthAna||12||
jIvanake tuShadante lingavu sAvakASadi pondi suttalu
prAvaraNa rUpadali ippudu Bagavadicceyali
kEvala jaDa prakRutiyidake adhidEvateyu mahAlakumiyenipaLu
A virajeya snAna pariyantaradi hattihudu||13||
Aradhika daSakaLegaLu uLLa SarIravu aniruddhagaLa madhyadi sEri ippadu
jIva paramAccAdika dvayavu
bAradandadi dAnavaranu ati dUragaisuta SrIjanArdhana
mUru guNadoLagippanu endigu trivRutuyendenisi||14||
rudra modalAda amararige aniruddha dEhave maneyenisuvudu
iddu kelasava mADaru allinda itta sthUladali kruddha aKila divijaru
paraspara spardheyiMdali dvandva karma samRuddhigaLanu
Acarisuvaru prANESana Aj~jeyali||15||
mahiyoLage sukShEtra tIrthavu tuhina varuSha vasantakAladi
dahika daiSika kAlika traya dharmakarmagaLa
druhiNa modalAda amararu ellara vahisis guNagaLanu anusarisi
sannihitaru Agiddu ellaroLu mADuvaru vyApAra||16||
kESa sAsira vidha viBAgavagaisalu enatu anitiha suShumnavu
A SirAntadi vyApisihudu I dEhamadhyadali
A suShumnake vajrakArya prakASinI vaidyutigaLihavu
pradESadali paScimake uttara pUrva dakShiNake||17||
A naLina Bava nADiyoLage trikONa cakravu ippudu
alli kRuSAnu maMDala madhyaganu saMkaruShaNa Ahvayanu
hIna pApAtmaka puruShana dahAna gaisuta dinadinadi
vij~jAnamaya SrIvAsudEvana aidisuva karuNi||18||
madhya nADiya madhyadali hRutpadma mUladi mUlapati padapadma
mUladali ippa pavanana pAdamUladali hondikonDiha jIva
lingAniruddha dEha viSiShTanAgi
kapardi modalAda amararu ellaru kAdukonDiharu||19||
nALa madhyadali ippa hRutkIlAlajadoLippa aShTadaLadi
kulAla cakrada teradi carisuta haMsanAmakanu
kAla kAlagaLalli yeNdese pAlakara kaisEvegoLuta kRupALu
avaraBilAShegaLa pUraisi koDutippa||20||
vAsavAnuja rENukAtmaja dASarathi vRujina ardana amala jalASaya Alaya
hayavadana SrIkapila narasiMha
I surUpadi avaravara santOSha baDisuta nitya suKamaya
vAsavAgiha hRutkamaladoLu biMbanu endenisi||21||
surapana Alayake aididare manavu eraguvudu satpuNya mArgadi
baralu vahniya manege nidre Alasya hasi tRuSheyu
taraNi tanaya nikEtanadi saMBarita kOpATOpa tOruvudu
aravidUranu nir^^Rutiyalire pApagaLa mALpa||22||
varuNanalli vinOda hAsyavu marutanoLu gamanAgamana
himakara dhanAdhiparalli dharmada janisuvudu
harana mandiradalli gO dhana dharaNi kanyAdAnagaLu
oMdaraGaLige taDeyadalE koDutiha citta puTTuvudu||23||
hRudayadoLage virakti kEsarake odage svapna suShupti lingadi
madhuha karNikeyalli bAre jAgrateyu puTTuvudu
sudaruSana modalAda aShTa Ayudhava piDidu
diSAdhipatigaLa sadanadali sancarisuta Ipari buddhigaLa koDuva||24||
sUtranAmaka prANapati gAyatri sampratipAdyanu Agi I gAtradoLu nelesiralu
tiLiyade kanDa kanDalli dhAtriyoLu sancarisi
putra kaLatra sahita anudinadi
tIrthakShEtra yAtreya mADidevu endenuta higguvaru||25||
nArasiMha svarUpadoLage SarIra nAmadi karesuvanu
hadinAru kaLegaLu uLLa lingadi puruSha nAmakanu
tOruvanu aniruddhadoLu SAntIramaNa aniruddha rUpadi
prErisuva pradyumna sthUla kaLEvaradoLiddu||26||
modalu tvakcarmagaLu mAMsavu rudhira mEdO majjanavu asthigaLu
idaroLage Eka Una pancASat marudgaNavu
nidhana hiMkArAdi sAmaga adara nAmadi karesuta
oMBattadhika nAlvattu enipa rUpadi dhAtugaLoLippa||27||
saptadhAtugaLa oLa horage santapta lOhagata agniyandadi
sapta sAmaganu ippa annamayAdi kOSadoLu
liptanAgade tattattAhvaya kluptaBOgava koDuta
svapna suShupti jAgrateyIva taijasa prAj~ja viSvAKya||28||
tIvikonDihavu alli majja kaLEvaradi anguLiya parvada TAvinali
munnUru aravattu enipa tristhaLadi
sAvirada eMBattu rUpava kOvidaru pELuvaru dEhadi
dEvategaLa oDagUDi krIDisuvanu ramAramaNa||29||
kITa pESaskAra nenavili kITa BAvava toredu tadvat
KETa rUpavanu aidiyADuva teradi
Bakutiyali kaiTaBAriya dhyAnadinda BavATaviyanu ati SIGradindali dATi
sArUpyavanu aiduvaru alpa jIvigaLu||30||
I parI dEhadoLu BagavadrUpagaLa mareyadale manadi
padopadE Bakutiyali smarisutalippa BakutaranA
gOpati jagannAtha viThala samIpaganu tAnAgi
santata sAparOkShiya mADi porevanu ella kAladali||31||
***
No comments:
Post a Comment