CLICK-> INDEX ದೇವರನಾಮ ಕೇಳಿ ಕಲಿಯಲು ಲಿಂಕ್ LINKS TO LEARN DEVARANAMA
or just scroll down for other devaranama
ಕಳವು ಕಲಿಸಿದೆಮ್ಮ ಗೋಪಿ ಕಮಲನಾಭಗೆ ||ಪ||
ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ್ಯ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಪಾಲುಬೆಣ್ಣೆಯ ||ಅ||
ಆರು ಏಳಾದ ಮುನ್ನ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಶೃಂಗಾರ ಮಾಡಿ
ಗೀರುಗಂಧವ ಹಚ್ಚಿ ಹಾರವ ಹಾಕಿ
ಕೇರಿ ಕೇರಿ ಪಾಲು ಬೆಣ್ಣೆ ಸೂರೆ ಮಾಡೀ ಬಾರೆನ್ನುತ
ವಾರಿಜನಾಭನ ಕಳುಹಿದ್ಯಮ್ಮ ವನಜನಯ್ಯನ ||
ಚಿತ್ತಜನಯ್ಯನ ಕೈಲಿ ಚಿನ್ನದ ಚೆಂಡನೆ ಕೊಟ್ಟು
ಅರ್ತಿಯಿಂದ ಶೃಂಗರಿಸಿ ಆಡಿ ಬಾರೆಂದು
ಕತ್ತಲೆ ಬೀದಿಯ ಸುತ್ತೆ ಕಸ್ತೂರಿತಿಲಕವನಿಟ್ಟು
ನಿತ್ಯಾನಂದಗೆ ನಿಲುವುಗನ್ನಡಿಯ ತೋರಿ ||
ಸಣ್ಣ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಮುಡಿಸಿ ಬಣ್ಣದ ವಲ್ಲಿಯ ಹೊದಿಸಿ
ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಒಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿ ಬುದ್ಧಿಯ
ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಮೀಸಲಪಾಲು ಉಣ್ಣು ಮೆಲ್ಲು ಮೆಲ್ಲೆನುತ್ತ
ಚಿಣ್ಣನ ಕಳುಹಿದ್ಯಮ್ಮ ಉಣ್ಣನಿಕ್ಕದೆ ||
ವಾರಿಜನಾಥ ಮಾಡಿದಂಥ ದೂರು ಹೇಳಿದರೆ ನಿಮಗೆ
ಬಾಯಿಬಡಕರೆಂದು ಗೋಪಿ ಬೈವೆ ನಮ್ಮನು
ಊರು ಮಾಡಿದ ಕೊಳಗ ತಾಯಿ ಮಾಡಿದ ಹೊಟ್ಟೆ
ವಾರಿಜನಾಭನ ಕರೆದು ಗೋಪಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಹೇಳೆ ||
ಹೊಟ್ಟೆಬಾಕನಾದನಿವನು ಬೆಟ್ಟದೊಡೆಯಗೆ ಪ್ರಿಯ
ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈರೇಳು ಭುವನ ಉದರದಲ್ಲಿಯೆ
ಎಷ್ಟು ಹೇಳಿದರು ಕೇಳ ಏನು ಮಾಡಲಮ್ಮ ನಾನು
ಕಟ್ಟು ಮಾಡಿಸಲು ಬೇಕು ಪುರಂದರವಿಠಲಗೆ ||
***
Pallavi
Kaḷavu kalisidemma gōpi kamalanābhage || pa ||
Anupallavi
Uḷisikoṇḍya nimma maneya pālubēṇṇeya || a ||
Caraṇa 1
Āru ēḷāda munna ebbisi śṛṅgāra māḍi
Gīrugandhava hacci hārava hāki
Kēri kēri pālu bēṇṇe sūre māḍī bārennuta
Vārijanābhana kaḷuhidyamma vanajanayyana || 1 ||
Caraṇa 2
Cittajanayyana kaili cinnada ceṇḍane koṭṭu
Artiyinda śṛṅgarisi āḍi bārendu
Kattale bīdiya sutte kastūritilakavaniṭṭu
Nityānandage niluvugannadiya tōri || 2 ||
Caraṇa 3
Saṇṇa malligeya muḍisi baṇṇada valliya hodisi
Heṇṇugaḷa olisuvante hēḷi buddhiya
Huṇṇime mīsalapālu uṇṇu mellu mellenutta
Ciṇṇana kaಳುhidyamma uṇṇanikkade || 3 ||
Caraṇa 4
Vārijanātha māḍidantha dūru hēḷidare nimage
Bāyibaḍakarendu gōpi baive nammanu
Ūru māḍida koḷaga tāyi māḍida hoṭṭe
Vārijanābhana karedu gōpi buddhiya hēḷe || 4 ||
Caraṇa 5
Hoṭṭebākanādanivanu beṭṭadoḍeyage priya
Iṭṭukoṇḍu īrēḷu bhuvana udaraddalliye
Eṣṭu hēḷidaru kēḷa ēnu māḍalamma nānu
Kaṭṭu māḍisalu bēku purandaraviṭhalage || 5 ||
***
Key Pronunciation Guide
ā, ē, ī, ō, ū: Long vowel sounds. Give them a rolling extension (e.g., kaḷavu is "kuh-luh-vu", but pālubēṇṇeya is "paa-lu-bayṇ-ṇuh-yuh").
śṛṅgāra: The 'ś' is a soft "sh" made with the tongue near the roof of the mouth, and 'ṛ' is a vocalic 'r' sound (pronounced "shring-gaa-ruh").
t, d, th, dh: Soft, delicate dental consonants where the tip of your tongue touches behind your upper front teeth (e.g., māḍidantha, buddhiya, vārijanātha).
ṭ, ḍ, ṇ: Sharp retroflex sounds where the tongue clicks hard against the roof of the mouth (e.g., hoṭṭebāka, ceṇḍane, kaṭṭu).
ḷ: The heavy retroflex 'L' unique to Kannada (ಳ), found in kaḷavu, uḷisikoṇḍya, and kaḷuhidyamma.
baṇṇada valliya: 'Valli' means a garment or shawl. Pronounced with a soft 'v' and a heavy 'll' sound (buṇ-ṇuh-dhuh vul-li-yuh).
***
ದಾಸಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸರ ವಿರಚಿತ ಅತ್ಯಂತ ರಸವತ್ತಾದ ಹಾಗೂ ವಿನೋದಭರಿತವಾದ ಈ ಗೋಪಿಕಾ-ಗೀತೆ (ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆಗಳ ಕೀರ್ತನೆ) ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಚರಣದ ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅರ್ಥ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ಈ ಕೀರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ತುಂಟತನ ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಗಳ್ಳತನದಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಗೋಪಿಕೆಯರು ತಾಯಿ ಯಶೋದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಸಾಕ್ಷಿ ಸಮೇತ ದೂರು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ದೂರು ಕೇವಲ ಕೋಪದ್ದಲ್ಲ, ಅದರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲಿರುವ ಅಪಾರವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಅಡಗಿದೆ.
ಗೋಪಿಕೆಯರು ಯಶೋದೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, "ಅಮ್ಮಾ ಯಶೋದೆ, ನಿನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಕಳ್ಳತನವನ್ನು (ಕಳವು) ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇ ನೀನು! ನಿನ್ನ ಮನೆಯ ಹಾಲು-ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಅವನನ್ನು ಚನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿ ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಲು ಕಳುಹಿಸುತ್ತೀಯಾ" ಎಂದು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ದೂರುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನಾವು ಬಂದು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನೇ 'ಬಾಯಿಬಡಕರು' ಎಂದು ಬೈಯುತ್ತೀಯಾ. ಇಡೀ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಈ 'ಹೊಟ್ಟೆಬಾಕ' ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನೀನೇ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಬೇಕು ಎಂದು ಗೋಪಿಕೆಯರು ಯಶೋದೆಯ ಬಳಿ ಹಠ ಹಿಡಿಯುವ ಸುಂದರ ಚಿತ್ರಣ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಅರ್ಥ (Paragraph-wise Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ - ಅನುಪಲ್ಲವಿ
ಕಳವು ಕಲಿಸಿದೆಮ್ಮ ಗೋಪಿ ಕಮಲನಾಭಗೆ || ಪ ||
ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ್ಯ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಪಾಲುಬೆಣ್ಣೆಯ || ಅ ||
ಅರ್ಥ: ಓ ಗೋಪಿ ಯಶೋದಮ್ಮಾ! ನಿನ್ನ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಕಮಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆ ಜಗದೊಡೆಯನಾದ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ (ಕಮಲನಾಭಗೆ) ಕಳ್ಳತನವನ್ನು (ಕಳವು) ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇ ನೀನು. ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಕೊಡದೆ ನೀವೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು (ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ್ಯ) ಈ ಉಪಾಯ ಮಾಡಿದ್ದೀಯಾ ಅಲ್ವಾ?
೧ನೇ ಚರಣ
ಆರು ಏಳಾದ ಮುನ್ನ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಶೃಂಗಾರ ಮಾಡಿ
ಗೀರುಗಂಧವ ಹಚ್ಚಿ ಹಾರವ ಹಾಕಿ
ಕೇರಿ ಕೇರಿ ಪಾಲು ಬೆಣ್ಣೆ ಸೂರೆ ಮಾಡೀ ಬಾರೆನ್ನುತ
ವಾರಿಜನಾಭನ ಕಳುಹಿದ್ಯಮ್ಮ ವನಜನಯ್ಯನ ||
ಅರ್ಥ: ಬೆಳಗ್ಗೆ ಆರು-ಏಳು ಗಂಟೆಯಾಗುವ ಮುನ್ನವೇ (ಬೇಗನೆ) ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸಿ, ಆತನಿಗೆ ಚನ್ನಾಗಿ ಶೃಂಗಾರ ಮಾಡುತ್ತೀಯಾ. ಮುಖಕ್ಕೆ ಗಂಧದ ನಾಮವನ್ನು (ಗೀರುಗಂಧವ) ಹಚ್ಚಿ, ಕೊರಳಿಗೆ ಸುಂದರವಾದ ಹಾರಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಸಿದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತೀಯಾ. ಆಮೇಲೆ, "ಹೋಗು ಮಗನೇ, ಊರಿನ ಪ್ರತಿ ಬೀದಿ-ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ (ಕೇರಿ ಕೇರಿ) ಗೋಪಿಕೆಯರ ಮನೆಯ ಹಾಲು-ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕದ್ದು (ಸೂರೆ ಮಾಡಿ) ತಿಂದು ಬಾ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ ತಂದೆಯಾದ ವಾರಿಜನಾಭನನ್ನು (ಕೃಷ್ಣನನ್ನು) ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತೀಯಾ!
೨ನೇ ಚರಣ
ಚಿತ್ತಜನಯ್ಯನ ಕೈಲಿ ಚಿನ್ನದ ಚೆಂಡನೆ ಕೊಟ್ಟು
ಅರ್ತಿಯಿಂದ ಶೃಂಗರಿಸಿ ಆಡಿ ಬಾರೆಂದು
ಕತ್ತಲೆ ಬೀದಿಯ ಸುತ್ತೆ ಕಸ್ತೂರಿತಿಲಕವನಿಟ್ಟು
ನಿತ್ಯಾನಂದಗೆ ನಿಲುವುಗನ್ನಡಿಯ ತೋರಿ ||
ಅರ್ಥ: ಮನ್ಮಥನ ತಂದೆಯಾದ (ಚಿತ್ತಜನಯ್ಯನ) ಆ ಕೃಷ್ಣನ ಕೈಗೆ ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ಚೆಂಡನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಅಪಾರವಾದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ (ಅರ್ತಿಯಿಂದ) ಶೃಂಗಾರ ಮಾಡಿ "ಹೋಗಿ ಆಟವಾಡಿ ಬಾ" ಎಂದು ಕಳುಹಿಸುತ್ತೀಯಾ. ಕತ್ತಲಾಗಿರುವ ನಮ್ಮ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅವನು ತಿರುಗಾಡಲಿ ಎಂದು ಅವನ ಹಣೆಗೆ ಕಸ್ತೂರಿ ತಿಲಕವನ್ನು ಇಡುತ್ತೀಯಾ. ಸದಾ ಆನಂದಸ್ವರೂಪನಾದ (ನಿತ್ಯಾನಂದಗೆ) ಆ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ದೊಡ್ಡದಾದ ನಿಲುವುಗನ್ನಡಿಯನ್ನು (Mirror) ತೋರಿಸಿ ಅವನ ಅಂದವನ್ನು ಅವನೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತೀಯಾ.
೩ನೇ ಚರಣ
ಸಣ್ಣ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಮುಡಿಸಿ ಬಣ್ಣದ ವಲ್ಲಿಯ ಹೊದಿಸಿ
ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಒಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿ ಬುದ್ಧಿಯ
ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಮೀಸಲಪಾಲು ಉಣ್ಣು ಮೆಲ್ಲು ಮೆಲ್ಲೆನುತ್ತ
ಚಿಣ್ಣನ ಕಳುಹಿದ್ಯಮ್ಮ ಉಣ್ಣನಿಕ್ಕದೆ ||
ಅರ್ಥ: ಅವನ ತಲೆಗೆ ಸಣ್ಣ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಮುಡಿಸಿ, ಮೈಗೆ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು (ಬಣ್ಣದ ವಲ್ಲಿಯ) ಹೊದಿಸುತ್ತೀಯಾ. ಊರಿನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು (ಗೋಪಿಕೆಯರನ್ನು) ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಹೇಗೆ ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು (ಮರುಳು ಮಾಡಬೇಕು) ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತೀಯಾ. ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ದೇವರಿಗಾಗಿ ಇಟ್ಟ ಪವಿತ್ರವಾದ ಹಾಲನ್ನು (ಮೀಸಲಪಾಲು) ಅವನಿಗೆ ಕುಡಿಸದೆ, "ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮೆಲ್ಲಮೆಲ್ಲನೆ ಕದ್ದು ಕುಡಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನಿನ್ನ ಚಿಣ್ಣನಿಗೆ (ಮಗನಿಗೆ) ಸ್ವಂತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಊಟ ಹಾಕದೆ (ಉಣ್ಣನಿಕ್ಕದೆ) ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತೀಯಾ!
೪ನೇ ಚರಣ
ವಾರಿಜನಾಥ ಮಾಡಿದಂಥ ದೂರು ಹೇಳಿದರೆ ನಿಮಗೆ
ಬಾಯಿಬಡಕರೆಂದು ಗೋಪಿ ಬೈವೆ ನಮ್ಮನು
ಊರು ಮಾಡಿದ ಕೊಳಗ ತಾಯಿ ಮಾಡಿದ ಹೊಟ್ಟೆ
ವಾರಿಜನಾಭನ ಕರೆದು ಗೋಪಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಹೇಳೆ ||
ಅರ್ಥ: ಆ ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನು (ವಾರಿಜನಾಥ) ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕಳ್ಳತನದ ದೂರುಗಳನ್ನು ತಂದು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದರೆ, ನೀನು ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ನಂಬದೆ "ನೀವೆಲ್ಲ ಬಾಯಿಬಡಕರು, ಸುಮ್ಮನೆ ನನ್ನ ಮಗನ ಮೇಲೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತೀರಾ" ಎಂದು ನಮಗೇ ಬೈಯುತ್ತೀಯಾ! ಇಡೀ ಊರಿನ ಜನರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಒಂದು ಅಳತೆಯ ಕೊಳಗವನ್ನು (ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು) ತಯಾರು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ತಾಯಿಯಾದ ನೀನು ಇಂತಹ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಹೊಟ್ಟೆಯುಳ್ಳ ಮಗನನ್ನು ಹೆತ್ತಿದ್ದೀಯಾ. ಈಗಲಾದರೂ ಆ ವಾರಿಜನಾಭನನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಕರೆದು ಸರಿಯಾದ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳಮ್ಮ.
೫ನೇ ಚರಣ
ಹೊಟ್ಟೆಬಾಕನಾದನಿವನು ಬೆಟ್ಟದೊಡೆಯಗೆ ಪ್ರಿಯ
ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈರೇಳು ಭುವನ ಉದರದಲ್ಲಿಯೆ
ಎಷ್ಟು ಹೇಳಿದರು ಕೇಳ ಏನು ಮಾಡಲಮ್ಮ ನಾನು
ಕಟ್ಟು ಮಾಡಿಸಲು ಬೇಕು ಪುರಂದರವಿಠಲಗೆ ||
ಅರ್ಥ: ತಿರುಪತಿ ಬೆಟ್ಟದೊಡೆಯನಾದ ಶ್ರೀನಿವಾಸನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದ ಇವನು ಮಹಾ ಹೊಟ್ಟೆಬಾಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ! ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳನ್ನು (ಈರೇಳು ಭುವನ) ತನ್ನ ಪುಟ್ಟ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ (ಉದರದಲ್ಲಿಯೆ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ನಾವು ಇವನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳಿದರು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಈಗ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ ಅಮ್ಮಾ? ಇವನ ಕಳ್ಳತನ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದರೆ ನೀನು ಆ ಶ್ರೀ ಪುರಂದರವಿಠಲನನ್ನು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲೇಬೇಕು (ಕಟ್ಟು ಮಾಡಿಸಲು ಬೇಕು - ದಾಮೋದರ ಲೀಲೆ) ಎಂದು ಗೋಪಿಕೆಯರು ಯಶೋದೆಯ ಬಳಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾರೆ.
***
summary and paragraph-wise meaning in English for this exceptionally clever, witty, and joyful Gopi-Geethe (song of the Gopis) composed by Sri Purandara Dasaru.
In this song, the neighborhood cowherd women (Gopis) approach Mother Yashoda. Instead of a routine complaint, they playfully accuse Yashoda of being the mastermind behind Krishna's legendary butter-stealing escapades!
Note on the Titles: Purandara Dasaru beautifully uses several majestic names for Krishna—like Kamalanabha, Varijanabha, Vanajanayya, and Chittajanayya—which reference his cosmic role as the supreme father of Brahma (born from the Lord's navel lotus) and Manmatha (the god of love).
Summary
This hymn captures a playful mock-trial held by the Gopis in Mother Yashoda's courtyard. They teasingly argue, "Yashoda, it is you who taught this Lord of the Universe how to steal! You dress him up so gorgeously early in the morning just to send him out as a glamorous distraction so he can loot the butter from our streets and save the stock in your own kitchen!"
They list out his daily routine: how Yashoda applies fragrant sandalwood paste, hands him a golden ball, puts a full-length mirror in front of him to boost his confidence, and instructs him on how to charm the womenfolk. When they try to complain, Yashoda defends her boy and calls the Gopis "loudmouths." The Gopis marvel at how a toddler who holds all fourteen worlds in his belly (Udhara) can be such a glutton for their humble butter, concluding that the only solution is for Yashoda to tie him up tightly.
Paragraph-wise Meaning
Pallavi & Anupallavi
Kaḷavu kalisidemma gōpi kamalanābhage || pa ||
Uḷisikoṇḍya nimma maneya pālubēṇṇeya || a ||
Meaning: O Gopi Yashoda! It is you who has taught the art of stealing (kaḷavu kaliside) to this lotus-naveled Lord of the universe (Kamalanabha)! You have clearly plotted this just so you can secretly hoard and save (uḷisikoṇḍya) all the milk and butter in your own household while he loots ours!
Charana 1
Āru ēḷāda munna ebbisi śṛṅgāra māḍi
Gīrugandhava hacci hārava hāki
Kēri kēri pālu bēṇṇe sūre māḍī bārennuta
Vārijanābhana kaḷuhidyama vanajanayyana || 1 ||
Meaning: Even before the clock strikes six or seven in the morning, you wake him up and exquisitely groom him (śṛṅgāra māḍi). You apply neat strokes of sandalwood paste (gīrugandhava) on his forehead, hang beautiful garlands around his neck, and send this father of Brahma (Vanajanayya) to our streets, whispering, "Go, my boy, plunder (sūre māḍi) all the milk and butter from every single lane!"
Charana 2
Cittajanayyana kaili cinnada ceṇḍane koṭṭu
Artiyinda śṛṅgarisi āḍi bārendu
Kattale bīdiya sutte kastūritilakavaniṭṭu
Nityānandage niluvugannadiya tōri || 2 ||
Meaning: Placing a glittering golden ball (cinnada ceṇḍu) in the hands of this father of Cupid (Chittajanayya), you adoringly dress him up and tell him to go play. You adorn his forehead with a dark musk mark (kastūri tilaka) so he remains visible even when roaming our pitch-dark alleys. You even hold a full-length mirror (niluvugannadi) before this embodiment of eternal bliss (Nityananda) so he can admire his own charms before heading out!
Charana 3
Saṇṇa malligeya muḍisi baṇṇada valliya hodisi
Heṇṇugaḷa olisuvante hēḷi buddhiya
Huṇṇime mīsalapālu uṇṇu mellu mellenutta
Ciṇṇana kaḷuhidyama uṇṇanikkade || 3 ||
Meaning: You tuck delicate jasmine flowers (saṇṇa mallige) into his hair, drape a colorful silken shawl (baṇṇada valli) over his shoulders, and literally coach him on how to melt the hearts of the womenfolk (heṇṇugaḷa olisuvante). Instead of feeding your little boy a proper meal at home, you withhold your own premium full-moon sacrificial milk (mīsalapālu) and dispatch your toddler (ciṇṇa), instructing him, "Go slip into their houses and quietly drink up their milk, sip by sip!"
Charana 4
Vārijanātha māḍidantha dūru hēḷidare nimage
Bāyibaḍakarendu gōpi baive nammanu
Ūru māḍida koḷaga tāyi māḍida hoṭṭe
Vārijanābhana karedu gōpi buddhiya hēḷe || 4 ||
Meaning: When we come to you to report the thefts committed by this Lord of Lakshmi (Varijanatha), you refuse to believe us and scold us instead, calling us "chatterboxes" and "loudmouths" (bāyibaḍakaru). An entire village can gather to manufacture a standard measuring pot (koḷaga), but you, O mother, have manufactured an impossibly unique stomach that can never be filled! Call your lotus-naveled boy close right now and discipline him!
Charana 5
Hoṭṭebākanādanivanu beṭṭadoḍeyage priya
Iṭṭukoṇಡು īrēḷu bhuvana udaraddalliye
Eṣṭu hēḷidaru kēḷa ēnu māḍalamma nānu
Kaṭṭu māḍisalu bēku purandaraviṭhalage || 5 ||
Meaning: This little glutton (hoṭṭebāka)—who is incredibly dear to the Lord of the Tirumala Hills—is carrying all the fourteen cosmic realms (īrēḷu bhuvana) right inside his tiny belly (udaradalli)! No matter how much we reason with him, he completely ignores us. What on earth are we supposed to do, Yashoda? If you want his stealing to stop, you must strictly restrain and tie up (kaṭṭu māḍisalu) this divine thief, Purandara Vithala!
***
Kalavu kalisidyamma gopi kamala nabhanige|
Ulisikondya nimma maneya paalu benneya || a.p||
Aaru elalu munna ebisi shringara madi
geeru gandhava hacchi haarava haaki |
Keri keri paalu benne surey Maadi baarennuta , Varijanabhana kaluhidyamma vanaja nayanana || 1 ||
Sanna malligeya mudisi bannada valliya todisi, Hennu gala olisuvante heli budhiya |
Hunnimeya misalu paalu mellu mellu mellannuta, chinnana kaluhidyamma unnalikke || 2 ||
Hottebaakanaadanivanu bettadodeyage priya, Ittukondirelu bhuvana udaradalliye |
Eshtu helidaru kela enu maadalamma nanu
Kattu maadisalubeku purandara vitthala || 3 ||
***
pallavi
kaLavu kalisidemma gOpi kamalanAbhake
anupallavi
uLisi koNDya nimma maneya pAlu beNNeya
caraNam 1
Aru Elada munna ebbisi shrngAra mADi gIru gandhava hacci hArava hAki
kEri kEri pAlu beNNe sure mADi bArennuta vArijanAbhana kaLuhidyamma vanaja nayana
caraNam 2
citta janayyana kaili cinnada ceNDena koTTu artiyinda shrngarisi Adi bArendu
kattale bhItiya sutte kastUri tilakavaniTTu nityAnandage niluvu gannaDiya tOri
caraNam 3
saNNa malligeya muDisi baNNada valliya hoDisi heNNUgaLa olisuvande hELi buddhiya
huNNime mIsala pAlu uNNu mellu mellanutta ciNNaNa kaLuhideyamma uNNalikkade
caraNam 4
vArijAkSa mADidanda dUru hELidare nimage iTTU koNDu irELu udaradalliye
Uru mADida koLaga tAyi mADida hoTTe vArijanAbhana karedu gOpi buddhiya hELe
caraNam 5
hoTTe bAganAdanivu beTTadoDeyage priya iTTu koNDu IrELu udaradalliye
eSTu hELidaru kELa Enu mADalamma nAnu kaTTu mADisalu bEku purandara viTTalage
***
ರಾಗ ಧನಶ್ರೀ , ಅಟತಾಳ (raga, taala may differ in audio)
ರಾಗ ಭೀಮ್ ಪಲಾಸ್ ಆದಿತಾಳ
ಕಳವು ಕಲಿಸಿದ್ಯಮ್ಮ ಗೋಪಿ ಕಮಲನಾಭನಿಗೆ ॥ ಪ ॥
ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ್ಯ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಪಾಲು ಬೆಣ್ಣೆಯ ॥ ಅ ಪ ॥
ಆರು ಏಳದ ಮುನ್ನ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಶೃಂಗಾರ ಮಾಡಿ ।
ಗೀರು ಗಂಧವ ಹಚ್ಚಿ ಹಾರವ ಹಾಕಿ ॥
ಕೇರಿಕೇರಿಲಿ ಪಾಲು ಬೆಣ್ಣೆ ಸೂರೆ ಮಾಡಿ ಬಾ ಎನ್ನುತಾ ।
ವಾರಿಜನಾಭನ ಕಳುಹಿದ್ಯಮ್ಮ ವನಜನಯನನಾ ॥ 1 ॥
ವಾರಿಜನಾಭ ಮಾಡಿದಂಥ ದೂರು ಹೇಳಿದರೆ ನಿಮಗೆ ।
ಬಾಯಿ ಬಡುಕರೆಂದು ಗೋಪಿ ಬೈವೆ ನಮ್ಮನು ॥
ಊರು ಮಾಡಿದ ಕೊಳಗ ತಾಯಿ ಮಾಡಿದ ಹೊಟ್ಟೆ ।
ವಾರಿಜನಾಭನ ಕರೆದು ಗೋಪಿ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳೆ ॥ 2 ॥
ಹೊಟ್ಟೆಬಾಕನಾದನಿವನು ಬೆಟ್ಟದೊಡೆಯಗೆ ಪ್ರಿಯ । ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈರೇಳು ಭುವನ ಉದರದಲ್ಲಿಯೇ ॥
ಎಷ್ಟು ಹೇಳಿದರೂ ಕೇಳ ಏನು ಮಾಡಲಮ್ಮ ನಾನು ।
ಕಟ್ಟು ಮಾಡಿಸಲು ಬೇಕು ಪುರಂದರವಿಠಲಗೆ ॥ 3 ॥
*******
ಪುರಂದರದಾಸರು
ಕಳವು ಕಲಿಸಿದೆಯಮ್ಮಗೋಪಿಕಮಲನಾಭಗೆ |ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೆಯ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಪಾಲು ಬೆಣ್ಣೆಯ ಪ
ಆರೂ ಏಳದ ಮುನ್ನ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಶೃಂಗಾರ ಮಾಡಿ |ಗೀರುಗಂಧವಹಚ್ಚಿಹಾರವ ಹಾಕಿ ||ಕೇರಿಕೇರಿ ಪಾಲು-ಬೆಣ್ಣೆ ಸೂರೆ ಮಾಡಿ ಬಾರೆನ್ನುತ |ವಾರಿಜನಾಭನ ಕಳುಹಿದೆ ವನಜನಯನನ 1
ಚಿತ್ತಜನಯ್ಯನ ಕೈಗೆ ಚಿನ್ನದ ಚೆಂಡನೆ ಕೊಟ್ಟು |ಅರ್ತಿಯಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಿ ಆಡಿ ಬಾರೆಂದು ||ಕತ್ತಲೆ ಬೀದಿಯ ಸುತ್ತೆ ಕಸ್ತುರಿ ತಿಲಕವನಿಟ್ಟು |ನಿತ್ಯಾನಂದಗೆ ನಿಲುವುಗನ್ನಡಿಯ ತೋರಿ 2
ಸಣ್ಣಮಲ್ಲಿಗೆ ಮುಡಿಸಿ ಬಣ್ಣದ ವಲ್ಲಿಯ ಹೊದಿಸಿ |ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಒಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿ ಬುದ್ಧಿಯ ||ಹುಣ್ಣಿವೆ ವಿೂಸಲ ಹಾಲು ಉಣ್ಣು ಉಣ್ಣು ಮೆಲ್ಲೆನುತ್ತ |ಚಿಣ್ಣನ ಕಳುಹಿದೆಯಮ್ಮ ಉಣ್ಣಲಿಕ್ಕದೆ 3
ವಾರಿಜಾಕ್ಷ ಮಾಡಿದಂಥ ದೂರು ಹೇಳಿದರೆ ನಿಮಗೆ |ದೂರುಬಡಕರೆಂದುಗೋಪಿಬಯ್ವೆ ನಮ್ಮನು ||ಊರು ಮಾಡಿದ ಕೊಳಗ, ತಾಯಿ ಮಾಡಿದ ಹೊಟ್ಟೆ |ವಾರಿಜನಾಭನ ಕರೆದು ಬುದ್ಧಿಯ ಹೇಳೆ 4
ಹೊಟ್ಟೆಬಾಕನಿವ ಬೆಟ್ಟದೊಡೆಯಗೆ ಪ್ರಿಯ |ಇಟ್ಟುಕೊಂಡೀರೇಳುಭುವನಉದರದಲ್ಲಿಯೆ ||ಎಷ್ಟು ಹೇಳಿದರೂ ಕೇಳ ಏನು ಮಾಡಲಮ್ಮ ನಾನು |ಕಟ್ಟು ಮಾಡಿಸಲುಬೇಕು ಪುರಂದರವಿಠಲಗೆ 5
******
No comments:
Post a Comment