Audio by Vidwan Sumukh Moudgalya
ಶ್ರೀ ಗುರುಗೋಪಾಲದಾಸಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ
ಶ್ರೀ ರಾಮದೇವರ ಆಪಾದಮಸ್ತಕಾ ವರ್ಣನಾ ಸ್ತೋತ್ರ ( ಐತಿಹಾಸಿಕ )
ರಾಮನ ನೋಡಿರೋ ರಘುಕುಲ
ಲಲಾಮನ ಪಾಡಿರೋ
ಶ್ರೀ ಮನೋಹರ ಅಜ ವ್ಯೋಮಾಳಕ ಸುರ
ಸ್ತೋಮನುತ ಗುಣಭೂಮ ॥ಪ॥
ಧರಣಿ ಸುತೀಶನ ಚರಣ ತಳಾರುಣ ಹೊಳಲೊ
ಮಾವಿನ ತಳಲೊ
ಸುರುಚಿರ ಹಲಕುಲಿಶಾಬ್ಜ ಪತಾಕದ ಗ್ಯರಿಯೋ
ಶುಭ ನಿಧಿ ಥ್ಯರಿಯೋ
ಸುರತಟನಿಯ ಜನಕನ ನಖ ಸಾಲ್ ಸಾಲ್ಬೆರಳೊ
ವನರುಹದರಳೊ
ಪೆರಡು ಯರಡು ಪೊಂಬ್ಯರಡು ಹಿಂಮಡ ಜಂಘೆ ಜಾನೊ
ದರ್ಪಣವೇನೋ ॥೧॥
ಶ್ರೀರಮಣನ ಶ್ರಿಂಗಾರ ಸುಪೆರೂರುಗಳೊ
ಕದಳಿಮರಗಳೊ
ಶೌರಿ ಜಘನ ಸುನಿತಂಬದಿ ಪೊಳೆವಾಂಬರವೊ
ಅರುಣಾಂಬರವೋ
ಚಾರುಮೇಖಳ ಕಂಚಿಗಳೊಪ್ಪುವ ಕಟಿ ಸ್ಥಳವೋ
ಸಿಂಹದಹೊಳಲೊ
ಮೂರುವಳಿ ವುದರದ ನಾಭಿ ಸುರೋಮಾವಳಿಯೊ
ತ್ರಿವೇಣಿ ಸುಳಿಯೋ ॥೨॥
ಕರುಣ ನಿಧಿಯ ವಕ್ಷ ಸ್ಥಳ ವಜ್ರದ ಖಣಿಯೋ
ರಮೆಯರ ಮನಿಯೋ
ಪರಿಪರಿಹಾರ ತ್ರಿರೇಖಾಂಕಿತ ಕಂಧರ
ಸುಂದರ ದರವೊ
ಅರಿಭಂಜನನ್ನುತ ಭುಜ ಬಾಹು ದಂಡಗಳೊ
ಕರಿ ಶುಂಡಗಳೋ
ಕರತಳಾಂಗುಲಿ ನಖ ವುರದಲಿ ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿಯೋ
ವುದಿತ ದ್ಯುಮಣಿಯೊ ॥೩॥
ಚಂದಿರ ಬಿಂಬ ಸುಮುಖ ಚುಬಕಾಧರ ದೀಧಿತಿಯೊ
ಪವಳದ ಲತೆಯೊ
ಮಂದಸ್ಮಿತ ಮಾಯಾವಿಯ ವದನ ಪಲ್ಲುಗಳೋ
ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮುಗಳೊ
ಸೌಂದರ್ಯದರಸ ನಿಮ್ಮ ಸುನಾಸದ ಕೊನಿಯೊ
ಸಂಪಿಗಿತ್ಯನಿಯೊ
ಇಂದಿರೇಶನ ಸುಕೃಪಾವಲೋಕನ ಯನಗಳೊ
ಪಂಕಜ ಯುಗಳೊ ॥೪॥
ಖಗ ರೂಡನ ಶುಭಯುಗ ಕಾಪೋಲ್ಗಳ ಸಿರಿಯೋ
ಕೂರ್ಮದ ಮರಿಯೊ
ನಗಧರನನುಪಮ ಕರ್ಣ ಕುಂಡಲ ದಿಧಿತಿಯೊ
ಇನ ಶಶಿ ತತಿಯೊ
ಜಗಮೋಹನ ಜನಕ ಭ್ರೂವಿಲಾಸಗಳೊ
ನಿಂಬದ ಯಸಳೊ
ಮೃಗಮ ದತಿಗರದಿಂದೊಪ್ಪುವ ಶೋಭನ ಫಣಿಯೊ
ಅರ ಶಶಿಗ್ಯಣಿಯೋ ॥೫॥
ಕುಂಡಲಿ ಶಯನನ ಕುಂತಲಾಳಕಗಳ ವಲವೋ
ಭೃಂಗದ ನಿಲವೊ
ಪಂಡಿತ ಪ್ರಿಯನ ಮಂಡಿಯಲೊಪ್ಪೊ ಮಕುಟವೊ
ರತ್ನಾ ಕಟಕವೊ
ಚಂಡವಿಕ್ರಮ ಶರತೂಣಿ ಸಾರಂಗ ಪಾಣಿ
ಗುಣಗಣ ಶ್ರೇಣಿ
ಚಂಡೀಶನ ಕೋದಂಡ ಖಂಡ ಖಂಡ್ರಿಸಿದ
ಖಳರ ದಂಡಿಸಿದಾ ॥೬॥
ಗುರು ಮುಖ ವಿಘ್ನಾ ಚರಿಸಿದ ಖಳರ ಶಿಕ್ಷಿಸಿದಾ
ಕ್ರತು ರಕ್ಷಿಸಿದಾ
ಗುರುವರದೇಂದ್ರರ ಕರಕಮಲಾರ್ಚಿತ ಚರಣಾ
ಮಾರುತಿ ಶರಣಾ
ಗುರುಕರುಣದಿ ತನ್ನನು ಭಜಿಸಲು ಜಯ ಕೊಡುವಾ
ರಿಪುಗಳ ಬಡಿವಾ
ಗುರುಗೋಪಾಲ ವಿಟ್ಠಲ ರಾಮ ನಂಮನು ಕಾವ
ಅತಿಮುದವೀವ ॥೭॥
***
Pallavi
Ramana nodiro Raghukula lalamana padiro |
Shree manohara aja vyomalaka surastomanuta gunabhooma ||
Stanza 1 (The Feet)
Dharani suteeshana charana talaruna holalo mavina talalo |
Suruchira halakulishabja patakada gyariyo shubhanidhi thyariyo |
Suratatiyani janakana nakha saal saalberalo vanaruhadaralo |
Peradu yeradu pombyaradu himmada janghe jaano darpanaveno || 1 ||
Stanza 2 (The Waist)
Shreeramanana shringara superurugalo kadalimaragalo |
Shauri jaghana sunitambadi polevambaravo arunambaravo |
Charumekhala kanchigaloppuva kati sthalavo simhadaholalo |
Muruvali vudara naabhi suromavaliyo triveni suliyo || 2 ||
Stanza 3 (The Torso and Arms)
Karuna nidhiya vaksha sthala vajrada khaniyo rameyara maniyo |
Pariparihara trirekhankita kandhara sundara daravo |
Aribhanjanannuta bhuja baahu dandagalo kari shundagalo |
Karatalaanguli nakha vuradali kaustubha maniyo vudita dyumaniyo || 3 ||
Stanza 4 (The Face)
Chandira bimba sumukha chubakadhara deedhitiyo pavalada lateyo |
Mandasmita mayaviya vadana pallugalo mallige mugalo |
Saundaryadarasa nimma sunasada koniyo sampigityaniyo |
Indireshana sukrupavalokana yanagalo pankaja yugalo || 4 ||
Stanza 5 (The Features)
Khaga rudana shubhayuga kapolgala siriyo kurmada mariyo |
Nagadharananupama karna kundala didhitiyo ina shashi tatiyo |
Jagamohana janaka bhruvilasagalo nimbada yasalo |
Mrugama datigaradindopperuva shobhana phaniyo ara shashigyaniyo || 5 ||
Stanza 6 (The Valor)
Kundali shayanana kuntalalakalga valavo bhrungada nilavo |
Pandita priyana mandiyaloppo makutavo ratna katakavo |
Chandavikrama sharatooni saranga pani gunagana shreni |
Chandishana kodanda khanda khandrisida khalar dundisida || 6 ||
Stanza 7 (The Conclusion)
Guru mukha vighna acharisida khalara shikshisida kratu rakshisida |
Guruvaradendrara karakamalarchita charana maruti sharana |
Gurukarunadi tannanu bhajisalu jaya koduva ripugala badiva |
Guru Gopala Vitthala Rama nammanu kaava atimudaveeva || 7 ||
***
Pronunciation Guide
Retroflex "L" (L): In words like Holalo, Mavina, and Vitthala, curl your tongue back to touch the roof of your mouth for the heavy Kannada "La".
Aspirated Sounds (H): Emphasize the "h" breath in words like Vaksha, Shunda, and Khanda to give the words their full weight.
Soft "T" & "D": Keep the 't' in Sangeeta and 'd' in Deva soft by touching the tip of your tongue to your teeth.
The "Zh/Gy" sounds: In the transliteration like Gyariyo or Thyariyo, these are unique Kannada inflections; read them as a soft blend of the "g/t" with a "y" sound.
Nasal "N": The 'n' in Nupura or Nagashayana should be resonant and clear.
Compound Vowels: Pronounce Dharani suteeshana as one flow, ensuring the long "ee" is held slightly longer than the short "i".
***
ಶ್ರೀ ಗುರುಗೋಪಾಲದಾಸರು ರಚಿಸಿದ ಈ ಕೃತಿಯು ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪಾದದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಸ್ತಕದವರೆಗೆ (ಆಪಾದಮಸ್ತಕ) ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ 'ನಖಶಿಖಾ' ವರ್ಣನೆಯಾಗಿದೆ.
ಸಾರಾಂಶ (Summary)
ದಾಸರು ಈ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವನ್ನೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸುಂದರ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ (ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಸಂಪಿಗೆ, ಕದಳಿ, ಚಂದ್ರ) ಹೋಲಿಸುತ್ತಾ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಮನ ಪಾದದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಆತನ ಮಂದಹಾಸ, ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿ, ಧರಿಸಿರುವ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಆತನು ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಕಾಯುವ ಪರಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗುರುಗೋಪಾಲ ವಿಠ್ಠಲನು ನಮ್ಮನ್ನು ಸದಾ ಕಾಯಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅರ್ಥ (Paragraph-wise Meaning)
ಪಲ್ಲವಿ:
ರಾಮನ ನೋಡಿರೋ ರಘುಕುಲ ಲಲಾಮನ ಪಾಡಿರೋ...
ಅರ್ಥ: ರಘುಕುಲದ ತಿಲಕನಂತಿರುವ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಿರಿ, ಅವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಾಡಿರಿ. ಆತನು ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿ (ಶ್ರೀಮನೋಹರ), ಬ್ರಹ್ಮದೇವ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಂತೆ ನಿರ್ಮಲನಾದವನು, ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಗುಣವಂತ.
ಚರಣ 1 (ಪಾದ ವರ್ಣನೆ):
ಧರಣಿ ಸುತೀಶನ ಚರಣ ತಳಾರುಣ ಹೊಳಲೊ ಮಾವಿನ ತಳಲೊ...
ಅರ್ಥ: ಸೀತಾದೇವಿಯ ಪತಿಯಾದ ರಾಮನ ಪಾದಗಳ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ಮಾವಿನ ಎಳೆಯ ಚಿಗುರಿನಂತೆ (ತಳಲು) ಇದೆ. ಪಾದದಲ್ಲಿರುವ ವಜ್ರ, ಧ್ವಜ, ಪದ್ಮಗಳ ರೇಖೆಗಳು ಶುಭದ ನಿಧಿಯಂತಿದೆ. ಪಾದದ ಉಗುರುಗಳು ಕಮಲದ ದಳಗಳಂತೆ ಅರಳಿದ್ದು, ಅವನ ಹಿಮ್ಮಡಿ ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಚರಣ 2 (ಕಟಿ ಮತ್ತು ನಾಭಿ ವರ್ಣನೆ):
ಶ್ರೀರಮಣನ ಶ್ರಿಂಗಾರ ಸುಪೆರೂರುಗಳೊ ಕದಳಿಮರಗಳೊ...
ಅರ್ಥ: ರಾಮನ ತೊಡೆಗಳು ಬಾಳೆಮರದಂತೆ (ಕದಳಿ) ಸುಂದರವಾಗಿವೆ. ಅವನ ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಪೀತಾಂಬರವು ಉದಯಕಾಲದ ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣದಂತಿದೆ. ಸಿಂಹದ ನಡುವುಳ್ಳ ಆ ರಾಮನ ಉದರದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ವಳಿಗಳು (ಗೆರೆಗಳು) ಮತ್ತು ನಾಭಿಯು ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮದ ಸುಳಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.
ಚರಣ 3 (ವಕ್ಷಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಬಾಹು ವರ್ಣನೆ):
ಕರುಣ ನಿಧಿಯ ವಕ್ಷ ಸ್ಥಳ ವಜ್ರದ ಖಣಿಯೋ ರಮೆಯರ ಮನಿಯೋ...
ಅರ್ಥ: ಕರುಣಾಸಾಗರನಾದ ರಾಮನ ಎದೆಯು ವಜ್ರದ ಗಣಿಯಂತೆ ಧೃಢವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಅವನ ಭುಜಗಳು ಆನೆಯ ಸೊಂಡಿಲಿನಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು, ಎದೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿಯು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ (ದ್ಯುಮಣಿ) ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಚರಣ 4 (ಮುಖ ಮತ್ತು ನಗು):
ಚಂದಿರ ಬಿಂಬ ಸುಮುಖ ಚುಬಕಾಧರ ದೀಧಿತಿಯೊ ಪವಳದ ಲತೆಯೊ...
ಅರ್ಥ: ಚಂದ್ರಬಿಂಬದಂತಹ ಮುಖವುಳ್ಳ ರಾಮನ ಕೆಳತುಟಿಯು ಹವಳದ ಲತೆಯಂತೆ ಕೆಂಪಗಿದೆ. ಅವನ ಮಂದಹಾಸವು ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮೊಗ್ಗಿನಂತೆ ಶುಭ್ರವಾಗಿದೆ. ಅವನ ಸುಂದರವಾದ ಮೂಗು ಸಂಪಿಗೆ ಹೂವಿನಂತೆ ಸುವಾಸಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಮಲದಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳು ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಬೀರುತ್ತಿವೆ.
ಚರಣ 5 (ಕರ್ಣ ಮತ್ತು ನೊಸಲು):
ಖಗ ರೂಡನ ಶುಭಯುಗ ಕಾಪೋಲ್ಗಳ ಸಿರಿಯೋ ಕೂರ್ಮದ ಮರಿಯೊ...
ಅರ್ಥ: ಗರುಡವಾಹನನ ಕೆನ್ನೆಗಳು ಆಮೆಯ ಮರಿಗಳಂತೆ ನುಣುಪಾಗಿವೆ. ಕಿವಿಯ ಕುಂಡಲಗಳ ಕಾಂತಿಯು ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರ ಸಮೂಹದಂತಿದೆ. ಅವನ ಹುಬ್ಬಿನ ವಿಲಾಸವು ಬೇವಿನ ಎಲೆಯ ಆಕಾರದಂತಿದ್ದು, ಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಸ್ತೂರಿ ತಿಲಕವು ಅರ್ಧಚಂದ್ರನಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಚರಣ 6 (ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮ):
ಕುಂಡಲಿ ಶಯನನ ಕುಂತಲಾಳಕಗಳ ವಲವೋ ಭೃಂಗದ ನಿಲವೋ...
ಅರ್ಥ: ಶೇಷಶಾಯಿಯ ಮುಂಗುರುಳುಗಳು ದುಂಬಿಗಳಂತೆ (ಭೃಂಗ) ಕಪ್ಪಾಗಿವೆ. ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಿರೀಟವು ರತ್ನಖಚಿತವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಾರಂಗ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದ ರಾಮನು ಶಿವನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು (ಕೋದಂಡ) ಮುರಿದು ಖಳರನ್ನು ದಂಡಿಸಿದ ಪರಾಕ್ರಮಿ.
ಚರಣ 7 (ಫಲಶೃತಿ):
ಗುರು ಮುಖ ವಿಘ್ನಾ ಚರಿಸಿದ ಖಳರ ಶಿಕ್ಷಿಸಿದಾ ಕ್ರತು ರಕ್ಷಿಸಿದಾ...
ಅರ್ಥ: ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮುನಿಗಳ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನ ಮಾಡಿದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವನು. ಹನುಮಂತನಿಂದ ಶರಣು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ಗುರುಗಳ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಭಜಿಸುವವರಿಗೆ ಜಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಶ್ರೀ ಗುರುಗೋಪಾಲ ವಿಠ್ಠಲ ರೂಪಿಯಾದ ಈ ರಾಮನು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಿ.
***
This magnificent composition by Sri Guru Gopala Dasa is an "Apada-mastaka" (from feet to head) description of Lord Sri Rama. It is a classic example of Nakha-shikha Varne, where every limb of the deity is compared to the beauties of nature.
Summary
The poet invites everyone to behold the beauty of Rama, the jewel of the Raghu dynasty. He meticulously describes Rama’s form—from his lotus-like feet and banana-stem-like thighs to his moon-like face and jasmine-bud smile. The song transitions from physical beauty to divine valor, recalling how Rama protected the sacrifices of sages and defeated the wicked. It concludes with a plea for protection from the Guru-favored Lord Rama (Guru Gopala Vitthala).
Verse-by-Verse Meaning
Pallavi (Refrain):
Ramana nodiro Raghukula lalamana padiro...
Meaning: Behold Lord Rama! Sing the glories of the ornament of the Raghu clan. He is the charmer of Lakshmi’s heart, pure as the sky, and praised by the assembly of gods for his infinite virtues.
Stanza 1 (The Feet):
Dharani suteeshana charana talaruna holalo mavina talalo...
Meaning: The reddish tint of the soles of Sita’s Lord is like the fresh, tender leaves of a mango tree. His feet bear the divine marks of the thunderbolt, lotus, and flag—treasures of auspiciousness. His rows of nails are like lotus petals, and his heels and shanks shine as clear as mirrors.
Stanza 2 (The Waist and Navel):
Shriramanana shringara superurugalo kadalimaragalo...
Meaning: The graceful thighs of the Lord resemble the sturdy and smooth trunks of banana trees (Kadali). The yellow silk (Peetambara) on his waist glows like the rising sun. His waist is as slim as a lion's, and the three folds on his abdomen with the deep navel resemble a swirling vortex in the holy Triveni confluence.
Stanza 3 (The Chest and Arms):
Karuna nidhiya vaksha sthala vajrada khaniyo rameyara maniyo...
Meaning: The chest of this ocean of mercy is like a mine of diamonds and the very home of Goddess Lakshmi. His long, pillar-like arms resemble the trunks of elephants. The Kaustubha gem on his chest shines brilliantly like the rising sun (Dyumani).
Stanza 4 (The Face and Smile):
Chandira bimba sumukha chubakadhara deedhitiyo pavalada lateyo...
Meaning: His face is a radiant moon; his lower lip glows like a vine of red coral. His gentle smile is as white and pure as jasmine buds (Mallige). His nose is as shapely as a Champaka flower, and his lotus-like eyes shower grace upon his devotees.
Stanza 5 (The Cheeks and Forehead):
Khaga rudana shubhayuga kapolgala siriyo kurmada mariyo...
Meaning: The cheeks of the one who rides the bird Garuda are as smooth and rounded as baby tortoises. The brilliance of his earrings (Kundala) rivals the sun and moon. His playful eyebrows are shaped like neem leaves, and the musk tilak on his forehead shines like the crescent moon.
Stanza 6 (The Hair and Valor):
Kundali shayanana kuntalalakalga valavo bhrungada nilavo...
Meaning: The curly locks of hair falling on the forehead of the Lord (who reclines on the serpent) are as dark and lustrous as honeybees (Bhrunga). He wears a crown studded with gems. This Saranga-bow-holding hero, of immense valor, shattered Shiva's bow (Kodanda) and punished the wicked.
Stanza 7 (The Divine Deeds):
Guru mukha vighna acharisida khalara shikshisida kratu rakshisida...
Meaning: He punished the demons who obstructed the sacrifice (Kratu) of his Guru (Vishwamitra) and protected the ritual. He is the Lord whose lotus feet are worshipped by the great Hanuman. Through the grace of the Guru, Guru Gopala Vitthala Rama defeats our enemies and protects us with great joy.
***
No comments:
Post a Comment